भूमिर् हिङ्काररूपा, अन्तरिक्षं प्रस्तावरूपं, द्यौ उद्गीथरूपः, दिशः प्रतिहाररूपाः, समुद्रः निधनरूपः; एतानि सर्वाणि लोकानां मध्ये प्रविष्टानि, तानि लोकेषु प्रविष्टानि सन्ति। यः एवं लोकेषु प्रविष्टानि शाक्वरी सामानि वेद, स लोक्यवान् भवति, पूर्णायुः प्राप्नोति, दीर्घमायुः जीवति, प्रजया पशुभिश्च महतीं कीर्तिं च लभते। लोकान् न निन्द्यात्—एष धर्मः। अत्र, अजः हिङ्कारः, अविः प्रस्तावः, गौः उद्गीथः, अश्वः प्रतिहारः, पुरुषः निधनः; एतानि सर्वाणि पशुषु प्रविष्टानि सन्ति। यः एवं पशुषु प्रविष्टानि रेवती सामानि वेद, स पशुमान् भवति, पूर्णायुः प्राप्नोति, दीर्घमायुः जीवति, प्रजया पशुभिश्च महतीं कीर्तिं च लभते। पशून् न निन्द्यात्—एष धर्मः। केशः हिङ्कारः, त्वक् प्रस्तावः, मांसम् उद्गीथः, अस्थि प्रतिहारः, मज्जा निधनम्; एतत् सर्वं अङ्गेषु प्रविष्टम्। यः एवं अङ्गेषु प्रविष्टं यज्ञायज्ञीयं साम वेद, स सुस्थिराङ्गः भवति, कस्यचित् अङ्गस्य न विकलः, पूर्णायुः प्राप्नोति, दीर्घमायुः जीवति, प्रजया पशुभिश्च महतीं कीर्तिं च लभते। संवत्सरम् एकं मज्जां न खादेत्—एष धर्मः, अथवा मज्जां न खादेत्। अग्निः हिङ्कारः, वायुः प्रस्तावः, सूर्य उद्गीथः, नक्षत्राणि प्रतिहारः, चन्द्रः निधनम्; एतत् सर्वं देवतेषु प्रविष्टम्। यः एवं देवतेषु प्रविष्टं राजनं साम वेद, स लोकं सृष्टिं देवैरेव सह संयोगं च प्राप्नोति, पूर्णायुः प्राप्नोति, दीर्घमायुः जीवति, प्रजया पशुभिश्च महतीं कीर्तिं च लभते। ब्राह्मणान् न निन्द्यात्—एष धर्मः। त्रयी विद्या हिङ्कारः, एते त्रयः लोकाः प्रस्तावः, अग्निवायुसूर्याः उद्गीथः, नक्षत्रपक्षिणः रश्मयः प्रतिहारः, सर्पगन्धर्वपितरः निधनम्; एतत् साम सर्वस्मिन् प्रविष्टम्। यः एवं सर्वस्मिन् प्रविष्टं साम वेद, स सर्वः भवति। इयं ऋच्—"यद् पञ्चधा त्रयस्त्रयः, न तेषां किञ्चनात्यन्तं परं विद्यते"—इति। यः एतद् वेद, स सर्वं वेद; सर्वाः दिशः तं समावहन्ति। "अहं एतद् सर्वमस्मि" इति मनसा ध्यातव्यम्—एष धर्मः, एष धर्मः। विनर्दिसाम्नि पशून् इच्छेत्। देवतानां मध्ये उद्गीथः अग्नेः, अनिरुक्तं प्रजापतेः, निरुक्तं सोमस्य, मृदुश्लक्ष्णं वायोः, श्लक्ष्णदृढं इन्द्रस्य, क्रौञ्चं बृहस्पतेः, अपध्वान्तं वरुणस्य। एतान् सर्वान् पूजयेत्, केवलं वारुणं परिहरेत्। देवेषु गायन् "अमृतत्वं प्राप्नुयाम्" इति चिन्तयेत्; पितृषु "स्वधां प्राप्नुयाम्," मनुष्येषु "आशां प्राप्नुयाम्," पशुषु "तृणं तोयं च प्राप्नुयाम्," यजमानाय "स्वर्गं लोकं प्राप्नुयाम्," आत्मनः "अन्नं प्राप्नुयाम्" इति ध्यात्वा, एकचित्तः स्तौयात्, अप्रमत्तः। सर्वाणि स्वराः इन्द्रस्य रूपाणि, सर्वाणि तापाः प्रजापतेः रूपाणि, सर्वाणि स्पर्शाः मृत्योर् रूपाणि। यदि स्वरान् पृच्छेत्, "इन्द्रं शरणं प्रपन्नोऽस्मि, स ते व्याख्याति" इति वदेत्। यदि तापान् पृच्छेत्, "प्रजापतिं शरणं प्रपन्नोऽस्मि, स त्वां पालयिष्यति" इति वदेत्। यदि स्पर्शान् पृच्छेत्, "मृत्युम् शरणं प्रपन्नोऽस्मि, स त्वां भक्षयिष्यति" इति वदेत्। सर्वे स्वराः घोषवन्तः बलवन्तश्च इति वर्णयेत्, "इन्द्राय बलं ददामि" इति। सर्वे तापाः श्रेष्ठा अप्रतिहता प्रकाशवन्तश्च इति, "प्रजापतये आत्मानं ददामि" इति। सर्वे स्पर्शाः सूक्ष्मा, न स्थिताः इति, "मृत्योः आत्मानं संहरामि" इति। त्रयो धर्मस्य स्तम्भाः सन्ति—यज्ञाध्ययनदानं प्रथमः, तपः द्वितीयः, तृतीयः गुरुकुले ब्रह्मचर्यम्—एते सर्वे पुण्यलोक्याः, ब्रह्मनिष्ठः तु अमृतत्वं प्राप्नोति। प्रजापतिः लोकान् तपसा तप्तवान्, तस्मात् तप्तात् त्रयी विद्या प्रवृत्ता। तां तप्त्वा, तस्मात् तप्तात् एते अक्षराणि प्रवृत्तानि—भूर्भुवःस्वः। तान् तप्त्वा, तस्मात् तप्तात् ओंकारः उत्पन्नः। यथा खीलकेन सर्वाणि पत्राणि संयुज्यन्ते, एवं ओंकारेण सर्वा वाक् संयुज्यते। ओं एवेदं सर्वम्, ओं एवेदं सर्वम्। ब्राह्मणविदः वदन्ति—प्रातःसवनं वसूनां, माध्यन्दिनं रुद्राणां, तृतीयं सवनं आदित्यादीनां सर्वदेवानां च। तत्र यजमानस्य लोकः कः? यदि न वेद, कथं आचरति? यदि तु वेद, तेनैव आचर्यात्। प्रातःसवने, वेदिम् उपस्थाप्य, गर्हपत्याग्नेः उत्तरतः, प्रस्थाय, तस्मिन् पृष्ठतः उपविश्य, वासवसाम्ना गायेत्—"यो लोके द्वारमावृणोति, तम् अभ्युपगच्छेम, तेजस्विनं पश्येम। हुं आ ज्या यो आ" इति। ततोऽग्नये, पृथिव्याः लोकस्य रक्षित्रे, "यजमानस्य लोकं प्राप्नुयाम्। अयं यजमानस्य लोकः, अहं अस्मि" इति जुहोति। अत्र, आयुः अतीत्य, "स्वाहा, प्रतिबन्धं व्यपोह्य" इति उक्त्वा उत्तिष्ठेत्। वसवः तस्मै प्रातःसवनं ददाति। माध्यन्दिनसवने, वेदिम् उपस्थाप्य, अग्नीध्राग्नेः उत्तरतः, तस्मिन् पृष्ठतः उपविश्य, रौद्रसाम्ना गायेत्—"यो लोके द्वारमावृणोति, तम् अभ्युपगच्छेम, वीरं पश्येम। हुं आ ज्या यो आ" इति। ततो वायवे, अन्तरिक्षस्य लोकस्य रक्षित्रे, "यजमानस्य लोकं प्राप्नुयाम्। अयं यजमानस्य लोकः, अहं अस्मि" इति जुहोति। अत्र, आयुः अतीत्य, "स्वाहा, प्रतिबन्धं व्यपोह्य" इति उक्त्वा उत्तिष्ठेत्। रुद्राः तस्मै माध्यन्दिनसवनं ददाति। तृतीयसवने, उपकरणान् आनयित्वा, वह्नेः उत्तरतः, तस्मिन् पृष्ठतः उपविश्य, सूर्याय वैश्वदेवसाम्ना गायेत्—"तेजस्विनं पश्येम, अनवृतं लोके द्वारम्—स्वारा—हुं आ ज्या यो आ" इति। तस्मै सूर्याय वैश्वदेवाय—"तेजस्विनं पश्येम, अनवृतं लोके द्वारम्—साम्रा—हुं आ ज्या यो आ" इति गायेत्। ततो आदित्येभ्यः सर्वेभ्यश्च देवेभ्यः, दिवि भूमौ च ये वसन्ति, "यजमानस्य लोकं प्राप्नुयाम्" इति जुहोति। अयं यजमानस्य लोकः; अत्र अहं यजमानः; इमं लोकं अतीत्य, "स्वाहा, प्रतिबन्धः भग्नः" इति उक्त्वा उत्तिष्ठेत्। आदित्या अन्ये च देवाः तस्मै तृतीयसवनं ददाति। य एवं वेद, स यज्ञस्य परिमाणं वेद। एष सूर्यः देवतानां मधु; तस्य प्रसवः उपरिष्टाज्जिह्वा, मध्यं पिण्डः, रश्मयः अपत्यानि। यस्य पूर्वा दिशि रश्मयः, ताः तस्य पूर्वाः मधुवहाः; ऋचः मधुकृत्, ऋग्वेदः पुष्पम्, अमृताः आपः एताः ऋचः। स ऋग्वेदं प्रविष्टवान्; तस्मात् प्रविष्टात् कीर्तिः, तेजः, इन्द्रियं, वीर्यम्, अन्नं, सारः उत्पन्नः। स तद् अस्वादयत्, सूर्यस्य समीपे स्थितवान्; एष एव सूर्यस्य रक्तरूपः।