अथ, अपराह्णात्परं सायं यावत् यः कालः, स उपद्रवः इति कथ्यते। तस्मिन्नेव उपद्रवे सर्वे मृगाः संबद्धाः भवन्ति। अतः, यदा कश्चन पुरुषः दृश्यते, तदा ते मृगाः वनं वा विवरं वा पलायन्ते। एष एव उपद्रवभागः एषां साम्नः। ततः, यः प्रथमसंध्यायाम् अस्तमानः स निधानम् इत्युच्यते। तस्मिन् निधानभागे पितरः संबद्धाः भवन्ति। अतः, ते शय्यां यान्ति; एष निधानभागः एषां साम्नः। एवं स सप्तविधं साम्नः सूर्यं उपास्यते। अथ, सप्तविधं साम्नः आत्मनः प्रमाणेन मृत्युमुत्क्रम्य ध्यातव्यम्। हिङ्कारः—त्रयक्षरः; प्रस्तावः अपि त्रयक्षरः; तेन समता। आदिः—द्व्यक्षरः; प्रतिहारः—चतुरक्षरः; तत्रैकः; तेन समता। उद्गीथः—त्रयक्षरः; उपद्रवः—चतुरक्षरः; त्रयः त्रिभिः समाः, शेषः एकः, स त्रयक्षरः; तेन समता। निधानम्—त्रयक्षरः; तेन समता। एते एकविंशतिः द्वे च अक्षराणि भवन्ति। एकविंशत्या सूर्यं प्राप्नोति, स ह्येष सूर्य एकविंशतिः। द्वाविंशत्या परं सूर्यं अतिक्रामति; तदेतद् स्वर्गः, तदेतद् विशोकं लोकम्। एवं सूर्यस्य जयम् आप्नोति; तस्मात् परं सूर्यस्य जयमतिक्रम्य विजयी भवति—एवं यो वेद, आत्मनः प्रमाणेन मृत्युमुत्क्रम्य सप्तविधं साम्नः उपास्ते, स साम्नः उपासकः भवति। मनः हिङ्कारः, वाक् प्रस्तावः, चक्षुः उद्गीथः, श्रोत्रं प्रतिहारः, प्राणः निधानम्—एषा गायत्री, प्राणेषु प्रविष्टा। य एवं एषां गायत्रीं प्राणेषु प्रविष्टां वेद, स प्राणवान् भवति, पूर्णायुः, दीर्घायुः, पुत्रपशुभ्यां महत्त्वं आप्नोति, कीर्त्या च, मनसा च—एषा व्रतम्। मन्थनं—हिङ्कारः; धूमोत्पत्तिः—प्रस्तावः; ज्वलनम्—उद्गीथः; अंगारसञ्ज्ञा—प्रतिहारः; उपशमः—निधानम्; सर्वथा उपशमः—निधानम्; एष अग्नौ प्रविष्टः। य एवं एषं रथन्तरं अग्नौ प्रविष्टं वेद, स ब्रह्मतेजसा दीप्तः, अन्नादः, पूर्णायुः, दीर्घायुः, पुत्रपशुभ्यां महत्त्वं आप्नोति, कीर्त्या च; अग्निमुखः जलं न पिबेत्, न रेत्—एषा व्रतम्। संवादः—हिङ्कारः; प्रकाशनम्—प्रस्तावः; स्त्रीसंयोगः—उद्गीथः; पुनः स्त्रीसंयोगः—प्रतिहारः; कालः—निधानम्; अतिक्रमणम्—निधानम्; एष दम्पत्योः प्रविष्टः। य एवं वामदेव्यं दम्पत्योः प्रविष्टं वेद, स संयुक्तः भवति; संयोगात् अपत्यं जायते; पूर्णायुः, दीर्घायुः, पुत्रपशुभ्यां महत्त्वं आप्नोति, कीर्त्या च; कस्यापि स्त्रियाः परिहरणं न कुर्यात्—एषा व्रतम्। उदयः—हिङ्कारः; प्रातः—प्रस्तावः; मध्याह्नः—उद्गीथः; अपराह्णः—प्रतिहारः; अस्तमानम्—निधानम्; एष सूर्ये प्रविष्टः। य एवं बृहद् साम्नः सूर्ये प्रविष्टं वेद, स तेजस्वी, अन्नादः, पूर्णायुः, दीर्घायुः, पुत्रपशुभ्यां महत्त्वं आप्नोति, कीर्त्या च; स्फुरन्तं सूर्यं न निन्देत्—एषा व्रतम्। मेघसञ्चयः—हिङ्कारः; मेघोत्पत्तिः—प्रस्तावः; वर्षा—उद्गीथः; विद्युत्-गर्जनं—प्रतिहारः; उपशमः—निधानम्; एष मेघे प्रविष्टः। य एवं वैरूपं साम मेघे प्रविष्टं वेद, स विकृतशुभ्रपशुभ्यां समृद्धिं लभते, पूर्णायुः, दीर्घायुः, पुत्रपशुभ्यां महत्त्वं आप्नोति, कीर्त्या च; वर्षन्तं मेघं न निन्देत्—एषा व्रतम्। वसन्तः—हिङ्कारः; ग्रीष्मः—प्रस्तावः; वर्षाः—उद्गीथः; शरदः—प्रतिहारः; हेमन्तः—निधानम्; एष ऋतुषु प्रविष्टः। य एवं वैराजं साम ऋतुषु प्रविष्टं वेद, स पुत्रपशुभ्यां ब्रह्मतेजसा च दीप्तः, पूर्णायुः, दीर्घायुः, पुत्रपशुभ्यां महत्त्वं आप्नोति, कीर्त्या च; ऋतून् न निन्देत्—एषा व्रतम्। पृथिवी—हिङ्कारः; अन्तरिक्षम्—प्रस्तावः; द्यौः—उद्गीथः; दिशः—प्रतिहारः; समुद्रः—निधानम्; एष लोकेषु प्रविष्टः। य एवं शक्वरीः साम्नः लोकेषु प्रविष्टाः वेद, स लोकेषु स्थितिं लभते, पूर्णायुः, दीर्घायुः, पुत्रपशुभ्यां महत्त्वं आप्नोति, कीर्त्या च; लोकान् न निन्देत्—एषा व्रतम्। अजः—हिङ्कारः; मेषः—प्रस्तावः; गौः—उद्गीथः; अश्वः—प्रतिहारः; पुरुषः—निधानम्; एष पशुषु प्रविष्टः। य एवं रेवतीः साम्नः पशुषु प्रविष्टाः वेद, स पशुभ्यां समृद्धिं लभते, पूर्णायुः, दीर्घायुः, पुत्रपशुभ्यां महत्त्वं आप्नोति, कीर्त्या च; पशून् न निन्देत्—एषा व्रतम्। लोम—हिङ्कारः; त्वक्—प्रस्तावः; मांसम्—उद्गीथः; अस्थि—प्रतिहारः; मज्जा—निधानम्; एष अङ्गेषु प्रविष्टः। य एवं यज्ञायज्ञीयं साम्नः अङ्गेषु प्रविष्टं वेद, स सुस्थिराङ्गः, कस्यापि अङ्गस्य विकलः न भवति, पूर्णायुः, दीर्घायुः, पुत्रपशुभ्यां महत्त्वं आप्नोति, कीर्त्या च; संवत्सरं मज्जां न भुञ्जीत—एषा वा, अथवा मज्जां न भुञ्जीत—एषा व्रतम्। अग्निः—हिङ्कारः; वायुः—प्रस्तावः; सूर्यः—उद्गीथः; नक्षत्राणि—प्रतिहारः; चन्द्रमाः—निधानम्; एष देवेषु प्रविष्टः। य एवं राजनं साम्नः देवेषु प्रविष्टं वेद, स लोकं, सृष्टिं, तैरेव देवैः संयोगं च प्राप्नोति, पूर्णायुः, दीर्घायुः, पुत्रपशुभ्यां महत्त्वं आप्नोति, कीर्त्या च; ब्राह्मणान् न निन्देत्—एषा व्रतम्। त्रयी विद्या—हिङ्कारः; एते त्रयः लोकाः—प्रस्तावः; अग्निवायुसूर्याः—उद्गीथः; नक्षत्रपक्षिणः रश्मयः—प्रतिहारः; सर्पगन्धर्वपितरः—निधानम्; एष साम सर्वत्र प्रविष्टम्। य एवं एतत् साम सर्वत्र प्रविष्टं वेद, स सर्वं भवति। एष श्लोकः—"यद् पञ्चविधं, त्रयाणां त्रयम्, तस्मात् परं न किञ्चनास्ति"। य एवं वेद, स सर्वं वेद; सर्वाः दिशः तं नमन्ति; "अहमेवेदं सर्वम्" इति मनसा ध्यातव्यम्—एषा व्रतम्, एषा व्रतम्। विनर्द्याः साम्नः पशून् इच्छेत्; देवेषु—उद्गीथः अग्नेः, अनिरुक्तः प्रजापतेः, निरुक्तः सोमस्य, मृदुश्लक्ष्णः वायोः, श्लक्ष्णदृढः इन्द्रस्य, क्रौञ्चः बृहस्पतेः, अपध्वान्तः वरुणस्य। एतान् सर्वान् सम्पूजयेत्, वरुणं तु न स्पृशेत्। देवेषु गायेत्—"अमृतत्वं प्राप्नुयाम्" इति; पितृषु—"स्वधां प्राप्नुयाम्" इति; मनुष्येषु—"आशां प्राप्नुयाम्" इति; पशुषु—"तृणं तोयं प्राप्नुयाम्" इति; यजमानाय—"स्वर्गं लोकं प्राप्नुयाम्" इति; आत्मन—"अन्नं प्राप्नुयाम्" इति; एवं ध्यायन्, सावधानः स्तौयात्। सर्वाणि स्वराः इन्द्रस्य रूपाणि; सर्वाणि तापानि प्रजापतेः; सर्वाणि स्पर्शाः मृत्युः। यदि स्वरान् पृच्छेत्, "इन्द्रे शरणं गतोऽस्मि, स त्वां प्रत्यवोच्यत्" इति वदेत्। यदि तापानि पृच्छेत्, "प्रजापतौ शरणं गतोऽस्मि, स त्वां पालयिष्यति" इति वदेत्। यदि स्पर्शान् पृच्छेत्, "मृत्यौ शरणं गतोऽस्मि, स त्वां भक्षयिष्यति" इति वदेत्। सर्वान् स्वरान् घोषवन्तः, बलवन्तः इति वर्णयेत्—"इन्द्राय बलं ददामि"। सर्वाणि तापानि श्रेष्ठानि, अप्रतिहतानि, प्रकटानि इति वर्णयेत्—"प्रजापतये आत्मानं ददामि"। सर्वान् स्पर्शान् सूक्ष्मान्, अस्थिरान् इति वर्णयेत्—"मृत्योः आत्मानं प्रतिनिवर्तयामि"। त्रयो धर्मस्य स्तम्भाः—यज्ञः, स्वाध्यायः, दानम्—प्रथमः; तपः—द्वितीयः; तृतीयः—आचार्यकुले ब्रह्मचार्येण सम्यक् वासः। एते सर्वे पुण्यलोकान् गमयन्ति, ब्रह्मनिष्ठः तु अमृतत्वं प्राप्नोति। पुनः, प्रजापतिः लोकान् तप्तवान्; तेषां तप्तानां त्रयी विद्या प्रवृत्ता। तां तप्त्वा, तस्यां तप्तायां, एते अक्षराणि प्रवृत्तानि—भूः, भुवः, स्वः। तानि तप्त्वा, तेषां तप्तानां, ओंकारः प्रवृत्तः। यथा खीलकेन सर्वाणि पत्राणि संयुज्यन्ते, एवं ओंकारेण सर्वा वाक् संयुज्यते। ओं एवेदं सर्वम्; ओं एवेदं सर्वम्।