यः एवं पञ्चविधं साम्नः परमं प्राणेषु विदित्वा उपास्ते, स परमः भवति, परमं लोकान् जयति—एवं पञ्चविधं साम्नः स्वरूपम्। अथ सप्तविधस्योपासना कथ्यते। वाक् एव सप्तविधे साम्नि ध्यानविषयः। यत् वाक्ये ‘हुम्’ इति, तद् हिङ्कारः; यद् बहिर्गच्छति, तत् प्रस्थावः; यत् आगच्छति, तद् आदिः। यत् उदेति, तद् उद्गीथः; यत् प्रतिनिवर्तते, तत् प्रतिहारः; यत् उपसर्पति, तद् उपद्रवः; यत् समाप्तिम् आप्नोति, तत् निधनम्। एवं सप्तविधं साम्नः रूपं वाचि प्रतिष्ठितम्। यः एवं वाचः दुग्धं वेद, तस्य वाक् दुग्धं ददाति; स अन्नवान् भवति, अन्नादः च भवति, यः एवं सप्तविधं साम्नः वाचि विदित्वा उपास्ते। अथ, एष सूर्यः सप्तविधं साम्नः उपास्यः। सदा समग्रेण साम्ना—‘मयि आगच्छतु, मयि प्रतिनिवर्तताम्’—इति सम्पूर्णेन साम्ना उपास्यः। सर्वाणि भूतानि तस्मिन् आश्रितानि; तस्य, सूर्यस्य, यत् सूर्योदयोऽपि पूर्वं, तद् हिङ्कारः, तस्मिन् पशवः आश्रिताः। अतः, पशवः हिङ्कारम् उच्चारयन्ति, हिङ्कारभागिनः भवन्ति। यत् आदौ उदयति, तद् प्रस्थावः, तस्मिन् मनुष्याः आश्रिताः। ये प्रस्थावम् इच्छन्ति, स्तुतिम् इच्छन्ति, ते प्रस्थावभागिनः। यत् संमिश्रणकाले भवति, तद् आदिः, तस्मिन् पक्षिणः आश्रिताः। अतः, पक्षिणः मध्ये व्योम्नि निरालम्बाः विहरन्ति; ते आदिभागिनः। यत् मध्याह्ने, तत् उद्गीथः, तस्मिन् देवाः आश्रिताः। अतः, प्रजापतेः श्रेष्ठाः पुत्राः उद्गीथभागिनः। यत् मध्याह्नात् परं, अपराह्णात् पूर्वम्, तत् प्रतिहारः; तस्मिन् कुशाः आश्रिताः। अतः, ते सङ्गृह्यन्ते; प्रतिहारभागिनः। यत् अपराह्णात् परं, अस्तमानात् पूर्वम्, तद् उपद्रवः; तस्मिन् मृगाः आश्रिताः। अतः, ते नरं दृष्ट्वा वनं वा विवरं वा पलायन्ते; उपद्रवभागिनः। यत् आद्यास्तमये, तत् निधनम्; तस्मिन् पितरः आश्रिताः। अतः, ते शय्यां यान्ति; निधनभागिनः। एवं स सूर्यः सप्तविधं साम्नः पूज्यः। अथ, सप्तविधं साम्नः आत्मनः प्रमाणेन, मृत्युञ्जयत्वेन च उपासनीयम्। हिङ्कारः त्र्यक्षरः, प्रस्थावः अपि त्र्यक्षरः—एवं समता। आदिः द्व्यक्षरः, प्रतिहारः चतुर्अक्षरः, अत्र एकः—एवं समता। उद्गीथः त्र्यक्षरः, उपद्रवः चतुर्अक्षरः; त्रयः त्रिभिः समाः, एकः शेषः, तेन त्रयः—एवं समता। निधनम् त्र्यक्षरः; एवं समता। एते एकविंशत्यधिकद्वे अक्षराणि। एकविंशत्या सूर्यं प्राप्नोति; अयं सूर्यः एकविंशतिः। द्वाविंशत्या सूर्यस्य परमं अतिक्रामति; तत् स्वर्गः, दुःखरहितो लोकः। सूर्यस्य जयः प्राप्यते; तस्य जयस्यातिक्रमे, जयवान् भवति, यः एवं सप्तविधं साम्नः आत्ममितेन मृत्युञ्जयत्वेन च वेद, स साम्नः उपासकः। अथ, मनः हिङ्कारः, वाक् प्रस्थावः, चक्षुः उद्गीथः, श्रोत्रं प्रतिहारः, प्राणः निधनम्—एष गायत्रः प्राणेषु प्रविष्टः। यः एवं गायत्रम् प्राणेषु प्रविष्टं वेद, स आयुष्मान् भवति, पूर्णायु प्राप्तः, दीर्घायुः, सन्तानैः पशुभिश्च महान्, कीर्त्या महान्, मनसा महान् भवति—एष व्रतम्। अथ, मन्थनं हिङ्कारः; धूमः प्रस्थावः; दीप्तिः उद्गीथः; अंगाराः प्रतिहारः; शमः निधनम्; सम्पूर्णशमः निधनम्; एष रथन्तरं अग्नौ प्रविष्टम्। यः एवं रथन्तरं अग्नौ प्रविष्टं वेद, स ब्रह्मतेजसा दीप्तः, अन्नादः, पूर्णायु, दीर्घायु, सन्तानैः पशुभिश्च महान्, कीर्त्या महान् भवति; न अग्निं प्रति मुखेन आपः पातव्यम्, न तत्र तिक्तिकर्तव्यम्—एष व्रतम्। अथ, संवादः हिङ्कारः; प्रकाशनं प्रस्थावः; स्त्रीसंगमः उद्गीथः; पुनः संगमः प्रतिहारः; कालः निधनम्; अतिक्रमणं निधनम्; एष वामदेव्यं दम्पत्योः प्रविष्टम्। यः एवं वामदेव्यं दम्पत्योः प्रविष्टं वेद, स संयुक्तः भवति; संयोगात् अपत्यं जायते; पूर्णायु, दीर्घायु, सन्तानैः पशुभिश्च महान्, कीर्त्या महान् भवति; न कस्यचिदपि स्त्रियाः वर्जनम्—एष व्रतम्। अथ, उदयः हिङ्कारः, पूर्वाह्णः प्रस्थावः, मध्याह्नः उद्गीथः, अपराह्णः प्रतिहारः, अस्तमानम् निधनम्; एष सर्वः सूर्ये प्रविष्टः। यः एवं बृहद् साम्नः सूर्ये प्रविष्टं वेद, स तेजस्वी, अन्नादः, पूर्णायु, दीर्घायु, सन्तानैः पशुभिश्च महान्, कीर्त्या महान् भवति; न तेजस्विनं सूर्यं निन्देत—एष व्रतम्। अथ, मेघसमवायः हिङ्कारः; मेघस्योत्पत्तिः प्रस्थावः; वर्षणम् उद्गीथः; विद्युत्-गर्जनम् प्रतिहारः; शमः निधनम्; एष सर्वः वर्षति मेघे प्रविष्टः। यः एवं वैरूपं साम्नः वर्षति मेघे प्रविष्टं वेद, स विकृतान् सुविकृतांश्च पशून् प्राप्नोति, पूर्णायु, दीर्घायु, सन्तानैः पशुभिश्च महान्, कीर्त्या महान् भवति; न वर्षन्तं मेघं निन्देत—एष व्रतम्। अथ, वसन्तः हिङ्कारः, ग्रीष्मः प्रस्थावः, वर्षा उद्गीथः, शरद् प्रतिहारः, हेमन्तः निधनम्; एष सर्वः ऋतुषु प्रविष्टः। यः एवं वैराजं साम्नः ऋतुषु प्रविष्टं वेद, स सन्तानैः, पशुभिः, ब्रह्मतेजसा दीप्तः, पूर्णायु, दीर्घायु, सन्तानैः पशुभिश्च महान्, कीर्त्या महान् भवति; न ऋतून् निन्देत—एष व्रतम्। अथ, पृथिवी हिङ्कारः, अन्तरिक्षं प्रस्थावः, द्यौः उद्गीथः, दिशः प्रतिहारः, समुद्रः निधनम्; एष सर्वः लोकेषु प्रविष्टः। यः एवं शाक्वरीः साम्नः लोकेषु प्रविष्टं वेद, स लोकसम्पन्नः, पूर्णायु, दीर्घायु, सन्तानैः पशुभिश्च महान्, कीर्त्या महान् भवति; न लोकान् निन्देत—एष व्रतम्। अथ, अजः हिङ्कारः, मेंषः प्रस्थावः, गौः उद्गीथः, अश्वः प्रतिहारः, पुरुषः निधनम्; एष सर्वः पशुषु प्रविष्टः। यः एवं रैवतीः साम्नः पशुषु प्रविष्टं वेद, स पशुसम्पन्नः, पूर्णायु, दीर्घायु, सन्तानैः पशुभिश्च महान्, कीर्त्या महान् भवति; न पशून् निन्देत—एष व्रतम्। अथ, लोम हिङ्कारः, त्वक् प्रस्थावः, मांसम् उद्गीथः, अस्थि प्रतिहारः, मज्जा निधनम्; एष सर्वः अङ्गेषु प्रविष्टः। यः एवं यज्ञायज्ञीयं साम्नः अङ्गेषु प्रविष्टं वेद, स स्वस्थाङ्गः, न कस्यचिदङ्गस्य विकलः, पूर्णायु, दीर्घायु, सन्तानैः पशुभिश्च महान्, कीर्त्या महान् भवति; संवत्सरं मज्जां न खादेत्—एष व्रतम्, अथवा मज्जां न खादेत्। अथ, अग्निः हिङ्कारः, वायुः प्रस्थावः, सूर्यः उद्गीथः, नक्षत्राणि प्रतिहारः, चन्द्रमाः निधनम्; एष सर्वः देवतेषु प्रविष्टः। यः एवं राजनं साम्नः देवतेषु प्रविष्टं वेद, स लोकं, सृष्टिं, एवं देवैः सह ऐक्यम् प्राप्नोति, पूर्णायु, दीर्घायु, सन्तानैः पशुभिश्च महान्, कीर्त्या महान् भवति; न ब्राह्मणान् निन्देत—एष व्रतम्। अथ, त्रैविद्यं हिङ्कारः, एते त्रयो लोकाः प्रस्थावः, अग्निवायुसूर्याः उद्गीथः, नक्षत्रपक्षिरश्मयः प्रतिहारः, सर्पगन्धर्वपितरः निधनम्; एष साम्नः सर्वत्र प्रवेशः। यः एवं साम्नः सर्वत्र प्रविष्टं वेद, स सर्वं भवति।