ਸ ਯੋऽਨ੍ਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇऽਨ੍ਨਵਤੋ ਵੈ ਸ ਲੋਕਾਨ੍ਪਾਨਵਤੋऽਭਿਸਿਧ੍ਯਤਿ ਯਾਵਦਨ੍ਨਸ੍ਯ ਗਤਂ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਯਥਾਕਾਮਚਾਰੋ ਭਵਤਿ ਯੋऽਨ੍ਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤਿ ਭਗਵੋऽਨ੍ਨਾਦ੍ਭੂਯ ਇਤ੍ਯਨ੍ਨਾਦ੍ਵਾਵ ਭੂਯੋऽਸ੍ਤੀਤਿ ਤਨ੍ਮੇ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਵੀਤ੍ਵਿਤਿ
ਜੋ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਭੋਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—'ਮਹਾਰਾਜ, ਕੀ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ?' 'ਹਾਂ, ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ।' 'ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।'
ਆਪੋ ਵਾਵਾਨ੍ਨਾਦ੍ਭੂਯਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਦਾ ਸੁਵृष੍ਟਿਰ੍ਨ ਭਵਤਿ ਵ੍ਯਾਧੀਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾ ਅਨ੍ਨਂ ਕਨੀਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤੀਤ੍ਯਥ ਯਦਾ ਸੁਵृष੍ਟਿਰ੍ਭਵਤ੍ਯਾਨਨ੍ਦਿਨਃ ਪ੍ਰਾਣਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਬਹੁ ਭਵਿष੍ਯਤੀਤ੍ਯਾਪ ਏਵੇਮਾ ਮੂਰ੍ਤਾ ਯੇਯਂ ਪृਥਿਵੀ ਯਦਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਯਦ੍ਦ੍ਯੌਰ੍ਯਤ੍ਪਰ੍ਵਤਾ ਯਦ੍ਦੇਵਮਨੁष੍ਯਾ ਯਤ੍ਪਸ਼ਵਸ਼੍ਚ ਵਯਾਁਸਿ ਚ ਤृਣਵਨਸ੍ਪਤਯਃ ਸ਼੍ਵਾਪਦਾਨ੍ਯਾਕੀਟਪਤਙ੍ਗਪਿਪੀਲਕਮਾਪ ਏਵੇਮਾ ਮੂਰ੍ਤਾ ਅਪ ਉਪਾਸ੍ਸ੍ਵੇਤਿ
ਪਾਣੀ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਚੰਗੀ ਵਰਖਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜੀਵ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭੋਜਨ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਚੰਗੀ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੀਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭੋਜਨ ਵੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਸੁਰਗ, ਪਹਾੜ, ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਘਾਹ, ਦਰੱਖਤ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਕੀੜੇ, ਪਤੰਗੇ, ਚੀਟੀ—all ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਹੀ ਸ਼ਕਲਾਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।
ਸ ਯੋऽਪੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਾਮਾਁਸ੍ਤृਪ੍ਤਿਮਾਨ੍ਭਵਤਿ ਯਾਵਦਪਾਂ ਗਤਂ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਯਥਾਕਾਮਚਾਰੋ ਭਵਤਿ । ਯੋऽਪੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤਿ ਭਗਵੋऽਦ੍ਭ੍ਯੋ ਭੂਯ ਇਤ੍ਯਦ੍ਭ੍ਯੋ ਵਾਵ ਭੂਯੋऽਸ੍ਤੀਤਿ ਤਨ੍ਮੇ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਵੀਤ੍ਵਿਤਿ
ਜੋ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨ ਚਾਹੇ ਸੁਖ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—'ਮਹਾਰਾਜ, ਕੀ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ?' 'ਹਾਂ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ।' 'ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।'
ਸ ਯਸ੍ਤੇਜੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਵੈ ਸ ਤੇਜਸ੍ਵਤੋ ਲੋਕਾਨ੍ਭਾਸ੍ਵਤੋऽਪਹਤਤਮਸ੍ਕਾਨਭਿਸਿਧ੍ਯਤਿ ਯਾਵਤ੍ਤੇਜਸੋ ਗਤਂ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਯਥਾਕਾਮਚਾਰੋ ਭਵਤਿ ਯਸ੍ਤੇਜੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤਿ ਭਗਵਸ੍ਤੇਜਸੋ ਭੂਯ ਇਤਿ ਤੇਜਸੋ ਵਾਵ ਭੂਯੋऽਸ੍ਤੀਤਿ ਤਨ੍ਮੇ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਵੀਤ੍ਵਿਤਿ
ਜੋ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਅੱਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—'ਮਹਾਰਾਜ, ਕੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ?' 'ਹਾਂ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ।' 'ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।'
ਆਕਾਸ਼ੋ ਵਾਵ ਤੇਜਸੋ ਭੂਯਾਨਾਕਾਸ਼ੇ ਵੈ ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਾਵੁਭੌ ਵਿਦ੍ਯੁਨ੍ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਗ੍ਨਿਰਾਕਾਸ਼ੇਨਾਹ੍ਵਯਤ੍ਯਾਕਾਸ਼ੇਨ ਸ਼ृਣੋਤ੍ਯਾਕਾਸ਼ੇਨ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ृਣੋਤ੍ਯਾਕਾਸ਼ੇ ਰਮਤ ਆਕਾਸ਼ੇ ਨ ਰਮਤ ਆਕਾਸ਼ੇ ਜਾਯਤ ਆਕਾਸ਼ਮਭਿਜਾਯਤ ਆਕਾਸ਼ਮੁਪਾਸ੍ਸ੍ਵੇਤਿ
ਅਕਾਸ਼ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ, ਬਿਜਲੀ, ਤਾਰੇ, ਤੇ ਅੱਗ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਅਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਨਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।
ਸ ਯ ਆਕਾਸ਼ਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤ ਆਕਾਸ਼ਵਤੋ ਵੈ ਸ ਲੋਕਾਨ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਤੋऽਸਮ੍ਬਾਧਾਨੁਰੁਗਾਯਵਤੋऽਭਿਸਿਧ੍ਯਤਿ ਯਾਵਦਾਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਗਤਂ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਯਥਾਕਾਮਚਾਰੋ ਭਵਤਿ ਯ ਆਕਾਸ਼ਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤਿ ਭਗਵ ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ਭੂਯ ਇਤਿ ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ਵਾਵ ਭੂਯੋऽਸ੍ਤੀਤਿ ਤਨ੍ਮੇ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਵੀਤ੍ਵਿਤਿ
ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਅਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—'ਮਹਾਰਾਜ, ਕੀ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ?' 'ਹਾਂ, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ।' 'ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।'
ਸ੍ਮਰੋ ਵਾਵਾਕਾਸ਼ਾਦ੍ਭੂਯਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਦ੍ਯਪਿ ਬਹਵ ਆਸੀਰਨ੍ਨ ਸ੍ਮਰਨ੍ਤੋ ਨੈਵ ਤੇ ਕਞ੍ਚਨ ਸ਼ृਣੁਯੁਰ੍ਨ ਮਨ੍ਵੀਰਨ੍ਨ ਵਿਜਾਨੀਰਨ੍ਯਦਾ ਵਾਵ ਤੇ ਸ੍ਮਰੇਯੁਰਥ ਸ਼ृਣੁਯੁਰਥ ਮਨ੍ਵੀਰਨ੍ਨਥ ਵਿਜਾਨੀਰਨ੍ਸ੍ਮਰੇਣ ਵੈ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਸ੍ਮਰੇਣ ਪਸ਼ੂਨ੍ਸ੍ਮਰਮੁਪਾਸ੍ਸ੍ਵੇਤਿ
ਸਮਰਣ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਜੇ ਉਹ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਨਾ ਉਹ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਸਮਰਣ ਰਾਹੀਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮਰਣ ਰਾਹੀਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਰਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।
ਸ ਯਃ ਸ੍ਮਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਮਰਸ੍ਯ ਗਤਂ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਯਥਾਕਾਮਚਾਰੋ ਭਵਤਿ ਯਃ ਸ੍ਮਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤਿ ਭਗਵਃ ਸ੍ਮਰਾਦ੍ਭੂਯ ਇਤਿ ਸ੍ਮਰਾਦ੍ਵਾਵ ਭੂਯੋऽਸ੍ਤੀਤਿ ਤਨ੍ਮੇ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਵੀਤ੍ਵਿਤਿ
ਜੋ ਸਮਰਣ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਮਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਮਰਣ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—'ਮਹਾਰਾਜ, ਕੀ ਸਮਰਣ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ?' 'ਹਾਂ, ਸਮਰਣ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ।' 'ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।'
ਆਸ਼ਾ ਵਾਵ ਸ੍ਮਰਾਦ੍ਭੂਯਸ੍ਯਾਸ਼ੇਦ੍ਧੋ ਵੈ ਸ੍ਮਰੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਨਧੀਤੇ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਰੁਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾਁਸ਼੍ਚ ਪਸ਼ੂਁਸ਼੍ਚੇਚ੍ਛਤ ਇਮਂ ਚ ਲੋਕਮਮੁਂ ਚੇਚ੍ਛਤ ਆਸ਼ਾਮੁਪਾਸ੍ਸ੍ਵੇਤਿ
ਆਸ ਸਮਰਣ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨਤਰ ਯਾਦ ਨਾ ਕਰੇ, ਆਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਅਗਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।
ਸ ਯ ਆਸ਼ਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤ ਆਸ਼ਯਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ਕਾਮਾਃ ਸਮृਧ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਮੋਘਾ ਹਾਸ੍ਯਾਸ਼ਿषੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਾਵਦਾਸ਼ਾਯਾ ਗਤਂ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਯਥਾਕਾਮਚਾਰੋ ਭਵਤਿ ਯ ਆਸ਼ਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤਿ ਭਗਵ ਆਸ਼ਾਯਾ ਭੂਯ ਇਤ੍ਯਾਸ਼ਾਯਾ ਵਾਵ ਭੂਯੋऽਸ੍ਤੀਤਿ ਤਨ੍ਮੇ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਵੀਤ੍ਵਿਤਿ
ਜੋ ਆਸ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਆਸ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਅਕਾਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਜਿੱਥੇ ਆਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਸ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—'ਮਹਾਰਾਜ, ਕੀ ਆਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ?' 'ਹਾਂ, ਆਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ।' 'ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।'
ਪ੍ਰਾਣੋ ਵਾ ਆਸ਼ਾਯਾ ਭੂਯਾਨ੍ਯਥਾ ਵਾ ਅਰਾ ਨਾਭੌ ਸਮਰ੍ਪਿਤਾ ਏਵਮਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਾਣੇ ਸਰ੍ਵਁ ਸਮਰ੍ਪਿਤਂ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਯਾਤਿ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪ੍ਰਾਣਂ ਦਦਾਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾਯ ਦਦਾਤਿ ਪ੍ਰਾਣੋ ਹ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਾਣੋ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਾਣੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ੍ਵਸਾ ਪ੍ਰਾਣ ਆਚਾਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ
ਸ ਯਦਿ ਪਿਤਰਂ ਵਾ ਮਾਤਰਂ ਵਾ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਵਾ ਸ੍ਵਸਾਰਂ ਵਾਚਾਰ੍ਯਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭृਸ਼ਮਿਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹ ਧਿਕ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯੇਵੈਨਮਾਹੁਃ ਪਿਤृਹਾ ਵੈ ਤ੍ਵਮਸਿ ਮਾਤृਹਾ ਵੈ ਤ੍ਵਮਸਿ ਭ੍ਰਾਤृਹਾ ਵੈ ਤ੍ਵਮਸਿ ਸ੍ਵਸृਹਾ ਵੈ ਤ੍ਵਮਸ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯਹਾ ਵੈ ਤ੍ਵਮਸਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਹਾ ਵੈ ਤ੍ਵਮਸੀਤਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭਰਾ, ਭੈਣ, ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਘਾਤਕ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਮਾਤਾ ਦਾ ਘਾਤਕ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਭਰਾ ਦਾ ਘਾਤਕ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਭੈਣ ਦਾ ਘਾਤਕ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਘਾਤਕ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਘਾਤਕ ਹੈਂ।'
ਅਥ ਯਦ੍ਯਪ੍ਯੇਨਾਨੁਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਪ੍ਰਾਣਾਞ੍ਛੂਲੇਨ ਸਮਾਸਂ ਵ੍ਯਤਿषਂਦਹੇਨ੍ਨੈਵੈਨਂ ਬ੍ਰੂਯੁਃ ਪਿਤृਹਾਸੀਤਿ ਨ ਮਾਤृਹਾਸੀਤਿ ਨ ਭ੍ਰਾਤृਹਾਸੀਤਿ ਨ ਸ੍ਵਸृਹਾਸੀਤਿ ਨਾਚਾਰ੍ਯਹਾਸੀਤਿ ਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਹਾਸੀਤਿ
ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਜੀਵਨ-ਸਾਂਸ ਨਾ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਲੇ ਨਾਲ ਵੱਜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਘਾਤਕ, ਮਾਤਾ ਦਾ ਘਾਤਕ, ਭਰਾ ਦਾ ਘਾਤਕ, ਭੈਣ ਦਾ ਘਾਤਕ, ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਘਾਤਕ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਘਾਤਕ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ।
ਪ੍ਰਾਣੋ ਹ੍ਯੇਵੈਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭਵਤਿ ਸ ਵਾ ਏष ਏਵਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨੇਵਂ ਮਨ੍ਵਾਨ ਏਵਂ ਵਿਜਾਨਨ੍ਨਤਿਵਾਦੀ ਭਵਤਿ ਤਂ ਚੇਦ੍ਬ੍ਰੂਯੁਰਤਿਵਾਦ੍ਯਸੀਤ੍ਯਤਿਵਾਦ੍ਯਸ੍ਮੀਤਿ ਬ੍ਰੂਯਾਨ੍ਨਾਪਹ੍ਨੁਵੀਤ
ਜੀਵਨ-ਸਾਂਸ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦਾ, ਸੋਚਦਾ ਤੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹੇ, 'ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ,' ਤਾਂ ਉਹ ਕਹੇ, 'ਹਾਂ, ਮੈਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ,' ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਏ ਨਾ।
ਏष ਤੁ ਵਾ ਅਤਿਵਦਤਿ ਯਃ ਸਤ੍ਯੇਨਾਤਿਵਦਤਿ ਸੋऽਹਂ ਭਗਵਃ ਸਤ੍ਯੇਨਾਤਿਵਦਾਨੀਤਿ ਸਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵੇਵ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸਿਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਸਤ੍ਯਂ ਭਗਵੋ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸ ਇਤਿ
ਪਰ ਉਹੀ ਵਧੀਆ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਚ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। 'ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਸਚ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।' 'ਸਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।' 'ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਸਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।'
ਯਦਾ ਵੈ ਵਿਜਾਨਾਤ੍ਯਥ ਸਤ੍ਯਂ ਵਦਤਿ ਨਾਵਿਜਾਨਨ੍ਸਤ੍ਯਂ ਵਦਤਿ ਵਿਜਾਨਨ੍ਨੇਵ ਸਤ੍ਯਂ ਵਦਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਤ੍ਵੇਵ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸਿਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਭਗਵੋ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸ ਇਤਿ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਸਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਜਾਣ ਕੇ ਹੀ ਸਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।'
ਯਦਾ ਵੈ ਮਨੁਤੇऽਥ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਨਾਮਤ੍ਵਾ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਮਤ੍ਵੈਵ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਮਤਿਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸਿਤਵ੍ਯੇਤਿ । ਮਤਿਂ ਭਗਵੋ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸ ਇਤਿ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਨਾਮ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ, ਸੋਚਣ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਸੋਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਸੋਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।'
ਯਦਾ ਵੈ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਤ੍ਯਥ ਮਨੁਤੇ ਨਾਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਨ੍ਮਨੁਤੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਦੇਵ ਮਨੁਤੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਤ੍ਵੇਵ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸਿਤਵ੍ਯੇਤਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਂ ਭਗਵੋ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸ ਇਤਿ
ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸੋਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।'
ਯਦਾ ਵੈ ਨਿਸ੍ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਥ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਤਿ ਨਾਨਿਸ੍ਤਿष੍ਠਞ੍ਛ੍ਰਦ੍ਦਧਾਤਿ ਨਿਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਨੇਵ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਤਿ ਨਿष੍ਠਾ ਤ੍ਵੇਵ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸਿਤਵ੍ਯੇਤਿ ਨਿष੍ਠਾਂ ਭਗਵੋ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸ ਇਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਪੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਪੱਕਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਕੇਵਲ ਪੱਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੱਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਪੱਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।'
ਯਦਾ ਵੈ ਕਰੋਤ੍ਯਥ ਨਿਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਨਾਕृਤ੍ਵਾ ਨਿਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਕृਤ੍ਵੈਵ ਨਿਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਕृਤਿਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸਿਤਵ੍ਯੇਤਿ । ਕृਤਿਂ ਭਗਵੋ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸ ਇਤਿ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਮਨ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਨ ਪੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਕਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।'
ਯਦਾ ਵੈ ਸੁਖਂ ਲਭਤੇऽਥ ਕਰੋਤਿ ਨਾਸੁਖਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਕਰੋਤਿ ਸੁਖਮੇਵ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਕਰੋਤਿ ਸੁਖਂ ਤ੍ਵੇਵ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸਿਤਵ੍ਯਮਿਤਿ । ਸੁਖਂ ਭਗਵੋ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸ ਇਤਿ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੁਖ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਕੇਵਲ ਸੁਖ ਮਿਲਣ ਤੇ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸੁਖ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਸੁਖ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।'
ਯੋ ਵੈ ਭੂਮਾ ਤਤ੍ਸੁਖਂ ਨਾਲ੍ਪੇ ਸੁਖਮਸ੍ਤਿ ਭੂਮੈਵ ਸੁਖਂ ਭੂਮਾ ਤ੍ਵੇਵ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸਿਤਵ੍ਯ ਇਤਿ ਭੂਮਾਨਂ ਭਗਵੋ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸ ਇਤਿ
ਜੋ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੁਖ ਹੈ; ਥੋੜ੍ਹੇ ਵਿਚ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਵੱਡਾ ਹੀ ਸੁਖ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।'
ਯਤ੍ਰ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨਾਨ੍ਯਚ੍ਛृਣੋਤਿ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਸ ਭੂਮਾਥ ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਯਤ੍ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਯਚ੍ਛृਣੋਤ੍ਯਨ੍ਯਦ੍ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਤਦਲ੍ਪਂ ਯੋ ਵੈ ਭੂਮਾ ਤਦਮृਤਮਥ ਯਦਲ੍ਪਂ ਤਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯ੍ਁ ਸ ਭਗਵਃ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤ ਇਤਿ ਸ੍ਵੇ ਮਹਿਮ੍ਨਿ ਯਦਿ ਵਾ ਨ ਮਹਿਮ੍ਨੀਤਿ
ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਨਾ ਵੇਖੇ, ਨਾ ਸੁਣੇ, ਨਾ ਜਾਣੇ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਦੂਜਾ ਵੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਅਮਰ ਹੈ; ਥੋੜ੍ਹਾ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। 'ਭਗਵਨ, ਇਹ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?' 'ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਮਹਿਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ।'
ਗੋ-ਅਸ਼੍ਵਮਿਹ ਮਹਿਮੇਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸ਼ਤੇ ਹਸ੍ਤਿਹਿਰਣ੍ਯਂ ਦਾਸਭਾਰ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣ੍ਯਾਯਤਨਾਨੀਤਿ ਨਾਹਮੇਵਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਬ੍ਰਵੀਮੀਤਿ ਹੋਵਾਚਾਨ੍ਯੋਹ੍ਯਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤ ਇਤਿ
ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਗਾਂ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਸੋਨਾ, ਨੌਕਰ, ਪਤਨੀ, ਖੇਤ ਅਤੇ ਘਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ।' 'ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ?' 'ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।'
ਸ ਏਵਾਧਸ੍ਤਾਤ੍ਸ ਉਪਰਿष੍ਟਾਤ੍ਸ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਸ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤਃ ਸ ਉਤ੍ਤਰਤਃ ਸ ਏਵੇਦਁ ਸਰ੍ਵਮਿਤ੍ਯਥਾਤੋऽਹਙ੍ਕਾਰਾਦੇਸ਼ ਏਵਾਹਮੇਵਾਧਸ੍ਤਾਦਹਮੁਪਰਿष੍ਟਾਦਹਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦਹਂ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦਹਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤੋऽਹਮੁਤ੍ਤਰਤੋऽਹਮੇਵੇਦਁ ਸਰ੍ਵਮਿਤਿ
ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੈ, ਉਹ ਖੱਬੇ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਤਮ-ਸਬੰਧੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ: ਮੈਂ ਹੇਠਾਂ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉੱਤੇ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪਿੱਛੇ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸੱਜੇ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਖੱਬੇ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹਾਂ।
ਤਸ੍ਯ ਹ ਵਾ ਏਤਸ੍ਯੈਵਂ ਪਸ਼੍ਯਤ ਏਵਂ ਮਨ੍ਵਾਨਸ੍ਯੈਵਂ ਵਿਜਾਨਤ ਆਤ੍ਮਤਃ ਪ੍ਰਾਣ ਆਤ੍ਮਤ ਆਸ਼ਾਤ੍ਮਤਃ ਸ੍ਮਰ ਆਤ੍ਮਤ ਆਕਾਸ਼ ਆਤ੍ਮਤਸ੍ਤੇਜ ਆਤ੍ਮਤ ਆਪ ਆਤ੍ਮਤ ਆਵਿਰ੍ਭਾਵਤਿਰੋਭਾਵਾਵਾਤ੍ਮਤੋऽਨ੍ਨਮਾਤ੍ਮਤੋ ਬਲਮਾਤ੍ਮਤੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਮਤੋ ਧ੍ਯਾਨਮਾਤ੍ਮਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਮਤਃ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ ਆਤ੍ਮਤੋ ਮਨ ਆਤ੍ਮਤੋ ਵਾਗਾਤ੍ਮਤੋ ਨਾਮਾਤ੍ਮਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਆਤ੍ਮਤਃ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਤ੍ਮਤ ਏਵੇਦਁਸਰ੍ਵਮਿਤਿ
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦਾ, ਸੋਚਦਾ, ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ, ਆਸ, ਯਾਦ, ਆਕਾਸ਼, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ, ਅਨਾਜ, ਤਾਕਤ, ਗਿਆਨ, ਧਿਆਨ, ਚਿੱਤ, ਇਰਾਦਾ, ਮਨ, ਬੋਲੀ, ਨਾਂ, ਮੰਤ੍ਰ, ਕਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਆਤਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਤਮ ਹੀ ਹੈ।
ਅਥ ਯਦਿਦਮਸ੍ਮਿਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰੇ ਦਹਰਂ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਂ ਵੇਸ਼੍ਮ ਦਹਰੋऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰਾਕਾਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਯਦਨ੍ਤਸ੍ਤਦਨ੍ਵੇष੍ਟਵ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਾਵ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸਿਤਵ੍ਯਮਿਤਿ
ਹੁਣ, ਇਸ ਬ੍ਰਹਮ-ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਘਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ। ਜੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ।
ਤੇਜੋ ਵਾਵਾਦ੍ਭ੍ਯੋ ਭੂਯਸ੍ਤਦ੍ਵਾ ਏਤਦ੍ਵਾਯੁਮਾਗृਹ੍ਯਾਕਾਸ਼ਮਭਿਤਪਤਿ ਤਦਾਹੁਰ੍ਨਿਸ਼ੋਚਤਿ ਨਿਤਪਤਿ ਵਰ੍षਿष੍ਯਤਿ ਵਾ ਇਤਿ ਤੇਜ ਏਵ ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾਥਾਪਃ ਸृਜਤੇ ਤਦੇਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਾਭਿਸ਼੍ਚ ਤਿਰਸ਼੍ਚੀਭਿਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਭਿਰਾਹ੍ਰਾਦਾਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦਾਹੁਰ੍ਵਿਦ੍ਯੋਤਤੇ ਸ੍ਤਨਯਤਿ ਵਰ੍षਿष੍ਯਤਿ ਵਾ ਇਤਿ ਤੇਜ ਏਵ ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾਥਾਪਃ ਸृਜਤੇ ਤੇਜ ਉਪਾਸ੍ਸ੍ਵੇਤਿ
ਅੱਗ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਹਵਾ ਨੂੰ ਫੜਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਬਿਜਲੀ ਚਮਕੀ, ਗੜਗੜਾਹਟ ਹੋਈ, ਵਰਖਾ ਪੈਣੀ ਹੈ।' ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਗ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਜਲੀਆਂ, ਉਪਰ ਤੇ ਆੜੇ-ਤਿਰਢੇ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਬਿਜਲੀ ਚਮਕੀ, ਗੜਗੜਾਹਟ ਹੋਈ, ਵਰਖਾ ਪੈਣੀ ਹੈ।' ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਗ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।
ਜੀਵਨ-ਸਾਂਸ ਆਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਹੀਆਂ ਨਾਭ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਜੀਵਨ-ਸਾਂਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੀਵਨ-ਸਾਂਸ ਜੀਵਨ-ਸਾਂਸ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੀਵਨ-ਸਾਂਸ ਜੀਵਨ-ਸਾਂਸ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੀਵਨ-ਸਾਂਸ ਲਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ-ਸਾਂਸ ਹੀ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਜੀਵਨ-ਸਾਂਸ ਹੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਜੀਵਨ-ਸਾਂਸ ਹੀ ਭਰਾ ਹੈ, ਜੀਵਨ-ਸਾਂਸ ਹੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਜੀਵਨ-ਸਾਂਸ ਹੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਜੀਵਨ-ਸਾਂਸ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ।
ਅਥਾਤ ਆਤ੍ਮਾਦੇਸ਼ ਏਵਾਤ੍ਮੈਵਾਧਸ੍ਤਾਦਾਤ੍ਮੋਪਰਿष੍ਟਾਦਾਤ੍ਮਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦਾਤ੍ਮਾ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦਾਤ੍ਮਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤ ਆਤ੍ਮੋਤ੍ਤਰਤ ਆਤ੍ਮੈਵੇਦਁ ਸਰ੍ਵਮਿਤਿ । ਸ ਵਾ ਏष ਏਵਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨੇਵਂ ਮਨ੍ਵਾਨ ਏਵਂ ਵਿਜਾਨਨ੍ਨਾਤ੍ਮਰਤਿਰਾਤ੍ਮਕ੍ਰੀਡ ਆਤ੍ਮਮਿਥੁਨ ਆਤ੍ਮਾਨਨ੍ਦਃ ਸ ਸ੍ਵਰਾਡ੍ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਕਾਮਚਾਰੋ ਭਵਤਿ । ਅਥ ਯੇऽਨ੍ਯਥਾਤੋ ਵਿਦੁਰਨ੍ਯਰਾਜਾਨਸ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਲੋਕਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇषਾਁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਲੋਕੇष੍ਵਕਾਮਚਾਰੋ ਭਵਤਿ
ਇਸ ਲਈ, ਆਤਮ-ਸਬੰਧੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ: ਆਤਮਾ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਪਿੱਛੇ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਸੱਜੇ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਖੱਬੇ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦਾ, ਸੋਚਦਾ, ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਆਤਮ-ਰਸ ਵਿਚ ਰਮਦਾ, ਆਤਮ-ਖੇਡ ਵਿਚ ਖੇਡਦਾ, ਆਤਮ-ਸੰਗ ਵਿਚ ਸੰਗ ਕਰਦਾ, ਆਤਮ-ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਰਤਾਜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਣ ਦਾ ਹੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਸਵੰਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਲ ਸਕਦੇ।
ਤਦੇष ਸ਼੍ਲੋਕੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯੋ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨ ਰੋਗਂ ਨੋਤ ਦੁਃਖਤਾਁ ਸਰ੍ਵਁ ਹ ਪਸ਼੍ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ ਇਤਿ । ਸ ਏਕਧਾ ਭਵਤਿ ਤ੍ਰਿਧਾ ਭਵਤਿ ਪਞ੍ਚਧਾ ਸਪ੍ਤਧਾ ਨਵਧਾ ਚੈਵ ਪੁਨਸ਼੍ਚੈਕਾਦਸ਼ਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਸ਼ਤਂ ਚ ਦਸ਼ ਚੈਕਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਚ ਵਿਁਸ਼ਤਿਰਾਹਾਰਸ਼ੁਦ੍ਧੌ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ੁਦ੍ਧੌ ਧ੍ਰੁਵਾ ਸ੍ਮृਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਿਲਮ੍ਭੇ ਸਰ੍ਵਗ੍ਰਨ੍ਥੀਨਾਂ ਵਿਪ੍ਰਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਮृਦਿਤਕषਾਯਾਯ ਤਮਸਸ੍ਪਾਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ ਭਗਵਾਨ੍ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਸ੍ਤਁ ਸ੍ਕਨ੍ਦ ਇਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸ਼ਤੇ ਤਁ ਸ੍ਕਨ੍ਦ ਇਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਇਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ: ਉਹ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਨਾ ਰੋਗ, ਨਾ ਦੁੱਖ; ਜੋ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ, ਤਿੰਨ, ਪੰਜ, ਸੱਤ, ਨੌ, ਫਿਰ ਗਿਆਰਾਂ, ਸੌ, ਦਸ, ਇੱਕ, ਅਤੇ ਵੀ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਖੁਰਾਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਯਾਦ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਯਾਦ ਪੱਕੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਖੁਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇ ਦਾਗ ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਗਵਾਨ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਪਾਰ ਵਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੰਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੰਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।