ਅਸ੍ਯ ਸੋਮ੍ਯ ਮਹਤੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਯੋ ਮੂਲੇऽਭ੍ਯਾਹਨ੍ਯਾਜ੍ਜੀਵਨ੍ਸ੍ਰਵੇਦ੍ਯੋ ਮਧ੍ਯੇऽਭ੍ਯਾਹਨ੍ਯਾਜ੍ਜੀਵਨ੍ਸ੍ਰਵੇਦ੍ਯੋऽਗ੍ਰੇऽਭ੍ਯਾਹਨ੍ਯਾਜ੍ਜੀਵਨ੍ਸ੍ਰਵੇਤ੍ਸ ਏष ਜੀਵੇਨਾਤ੍ਮਨਾਨੁਪ੍ਰਭੂਤਃ ਪੇਪੀਯਮਾਨੋ ਮੋਦਮਾਨਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ
ਪੁੱਤਰ, ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਵੱਜੇ, ਤਾਂ ਜੀਵਤ ਹੋਣ ਤੇ ਰਸ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਜੇ, ਜੀਵਤ ਹੋਣ ਤੇ ਰਸ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਚੋਟੀ ਵੱਜੇ, ਜੀਵਤ ਹੋਣ ਤੇ ਰਸ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪੀ ਕੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯ ਯਦੇਕਾਁ ਸ਼ਾਖਾਂ ਜੀਵੋ ਜਹਾਤ੍ਯਥ ਸਾ ਸ਼ੁष੍ਯਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਂ ਜਹਾਤ੍ਯਥ ਸਾ ਸ਼ੁष੍ਯਤਿ ਤृਤੀਯਾਂ ਜਹਾਤ੍ਯਥ ਸਾ ਸ਼ੁष੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਜਹਾਤਿ ਸਰ੍ਵਃ ਸ਼ੁष੍ਯਤ੍ਯੇਵਮੇਵ ਖਲੁ ਸੋਮ੍ਯ ਵਿਦ੍ਧੀਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਜੇ ਜੀਵ ਇੱਕ ਟਾਹਲੀ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਟਾਹਲੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੂਜੀ ਛੱਡੇ, ਉਹ ਵੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੀਜੀ ਛੱਡੇ, ਉਹ ਵੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਸਾਰੀਆਂ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਮਝ ਲੈ।
ਜੀਵਾਪੇਤਂ ਵਾਵ ਕਿਲੇਦਂ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਨ ਜੀਵੋ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਇਤਿ ਸ ਯ ਏषੋऽਣਿਮੈਤਦਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਦਁ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸਤ੍ਯਁ ਸ ਆਤ੍ਮਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੋ ਇਤਿ ਭੂਯ ਏਵ ਮਾ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਤ੍ਵਿਤਿ ਤਥਾ ਸੋਮ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੀਵ ਆਪ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ। ਜੋ ਇਹ ਸੁਖਮ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈਂ। 'ਮਹਾਰਾਜ, ਹੋਰ ਵੀ ਸਮਝਾਓ।' 'ਠੀਕ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ,' ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ।
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਫਲਮਤ ਆਹਰੇਤੀਦਂ ਭਗਵ ਇਤਿ ਭਿਨ੍ਦ੍ਧੀਤਿ ਭਿਨ੍ਨਂ ਭਗਵ ਇਤਿ ਕਿਮਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਸੀਤ੍ਯਣ੍ਵ੍ਯ ਇਵੇਮਾ ਧਾਨਾ ਭਗਵ ਇਤ੍ਯਾਸਾਮਙ੍ਗੈਕਾਂ ਭਿਨ੍ਦ੍ਧੀਤਿ ਭਿਨ੍ਨਾ ਭਗਵ ਇਤਿ ਕਿਮਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਸੀਤਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ ਭਗਵ ਇਤਿ
‘ਪੁੱਤਰ, ਵਟ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਫਲ ਲਿਆ।’ ‘ਇਹ ਲੈ ਆਇਆ, ਮਹਾਰਾਜ।’ ‘ਇਸ ਨੂੰ ਤੋੜ।’ ‘ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਮਹਾਰਾਜ।’ ‘ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ?’ ‘ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਬੀਜ, ਮਹਾਰਾਜ।’ ‘ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਤੋੜ।’ ‘ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਮਹਾਰਾਜ।’ ‘ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ?’ ‘ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਮਹਾਰਾਜ।’
ਤਁ ਹੋਵਾਚ ਯਂ ਵੈ ਸੋਮ੍ਯੈਤਮਣਿਮਾਨਂ ਨ ਨਿਭਾਲਯਸ ਏਤਸ੍ਯ ਵੈ ਸੋਮ੍ਯੈषੋऽਣਿਮ੍ਨ ਏਵਂ ਮਹਾਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਤ੍ਸ੍ਵ ਸੋਮ੍ਯੇਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੋਮਿਆ, ਤੂੰ ਇਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਇਹੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਬੋਹੜਾ ਖੜਾ ਹੈ। ਸੋਮਿਆ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈ।
ਸ ਯ ਏषੋऽਣਿਮੈਤਦਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਦਦ੍ਁ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸਤ੍ਯਁ ਸ ਆਤ੍ਮਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੋ ਇਤਿ ਭੂਯ ਏਵ ਮਾ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਤ੍ਵਿਤਿ ਤਥਾ ਸੋਮ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਜੋ ਇਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈਂ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੂ। ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮਹਾਨ ਜੀ, ਹੋਰ ਸਮਝਾਓ।' 'ਠੀਕ ਹੈ, ਸੋਮਿਆ,' ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਲਵਣਮੇਤਦੁਦਕੇऽਵਧਾਯਾਥ ਮਾ ਪ੍ਰਾਤਰੁਪਸੀਦਥਾ ਇਤਿ ਸ ਹ ਤਥਾ ਚਕਾਰ ਤਁ ਹੋਵਾਚ ਯਦ੍ਦੋषਾ ਲਵਣਮੁਦਕੇऽਵਾਧਾ ਅਙ੍ਗ ਤਦਾਹਰੇਤਿ ਤਦ੍ਧਾਵਮृਸ਼੍ਯ ਨ ਵਿਵੇਦ
ਇਹ ਲੂਣ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ।' ਉਹ ਨੇ ਐਸਾ ਕੀਤਾ। 'ਜਿਸ ਲੂਣ ਨੂੰ ਰਾਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਲਿਆ।' ਉਹ ਨੇ ਲੱਭਿਆ, ਪਰ ਲੂਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਯਥਾ ਵਿਲੀਨਮੇਵਾਙ੍ਗਾਸ੍ਯਾਨ੍ਤਾਦਾਚਾਮੇਤਿ ਕਥਮਿਤਿ ਲਵਣਮਿਤਿ ਮਧ੍ਯਾਦਾਚਾਮੇਤਿ ਕਥਮਿਤਿ ਲਵਣਮਿਤ੍ਯਨ੍ਤਾਦਾਚਾਮੇਤਿ ਕਥਮਿਤਿ ਲਵਣਮਿਤ੍ਯਭਿਪ੍ਰਾਸ੍ਯੈਤਦਥ ਮੋਪਸੀਦਥਾ ਇਤਿ ਤਦ੍ਧ ਤਥਾ ਚਕਾਰ ਤਚ੍ਛਸ਼੍ਵਤ੍ਸਂਵਰ੍ਤਤੇ ਤਁ ਹੋਵਾਚਾਤ੍ਰ ਵਾਵ ਕਿਲ ਤਤ੍ਸੋਮ੍ਯ ਨ ਨਿਭਾਲਯਸੇऽਤ੍ਰੈਵ ਕਿਲੇਤਿ
ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਚੱਖ ਕੇ ਦੱਸ, ਕਿਵੇਂ ਹੈ?' 'ਲੂਣੀ।' 'ਮੱਧ ਤੋਂ ਚੱਖ ਕੇ ਦੱਸ, ਕਿਵੇਂ ਹੈ?' 'ਲੂਣੀ।' 'ਹੋਰ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਚੱਖ ਕੇ ਦੱਸ, ਕਿਵੇਂ ਹੈ?' 'ਲੂਣੀ।' 'ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ।' ਉਹ ਨੇ ਐਸਾ ਕੀਤਾ। ਲੂਣ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਸੋਮਿਆ, ਤੂੰ ਇਹ ਲੂਣ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਇਹ ਇੱਥੇ ਹੈ।'
ਸ ਯ ਏषੋऽਣਿਮੈਤਦਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਦਁ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸਤ੍ਯਁ ਸ ਆਤ੍ਮਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੋ ਇਤਿ ਭੂਯ ਏਵ ਮਾ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਤ੍ਵਿਤਿ ਤਥਾ ਸੋਮ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਜੋ ਇਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈਂ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੂ। ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮਹਾਨ ਜੀ, ਹੋਰ ਸਮਝਾਓ।' 'ਠੀਕ ਹੈ, ਸੋਮਿਆ,' ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਯਥਾ ਸੋਮ੍ਯ ਪੁਰੁषਂ ਗਨ੍ਧਾਰੇਭ੍ਯੋऽਭਿਨਦ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ਮਾਨੀਯ ਤਂ ਤਤੋऽਤਿਜਨੇ ਵਿਸृਜੇਤ੍ਸ ਯਥਾ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਙ੍ਵੋਦਙ੍ਵਾਧਰਾਙ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਵਾ ਪ੍ਰਧ੍ਮਾਯੀਤਾਭਿਨਦ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ ਆਨੀਤੋऽਭਿਨਦ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿਸृष੍ਟਃ
ਸੋਮਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗੰਧਾਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲਿਆ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਦੱਖਣ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹਵਾ ਕਰੇਗਾ—ਅੱਖਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲਿਆਇਆ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਛੱਡਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਯਥਾਭਿਨਹਨਂ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯ ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਯਾਦੇਤਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਗਨ੍ਧਾਰਾ ਏਤਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਵ੍ਰਜੇਤਿ ਸ ਗ੍ਰਾਮਾਦ੍ਗ੍ਰਾਮਂ ਪृਚ੍ਛਨ੍ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਮੇਧਾਵੀ ਗਨ੍ਧਾਰਾਨੇਵੋਪਸਮ੍ਪਦ੍ਯੇਤੈਵਮੇਵੇਹਾਚਾਰ੍ਯਵਾਨ੍ਪੁਰੁषੋ ਵੇਦ ਤਸ੍ਯ ਤਾਵਦੇਵ ਚਿਰਂ ਯਾਵਨ੍ਨ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯੇऽਥ ਸਮ੍ਪਤ੍ਸ੍ਯ ਇਤਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਪੱਟੀ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸੇ, 'ਗੰਧਾਰ ਇਸ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਇਸ ਰਾਹ ਤੇ ਜਾ,' ਤਾਂ ਉਹ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਪੁੱਛਦਾ, ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਗੰਧਾਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਤਕ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਦ ਤਕ ਹੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਯ ਏषੋऽਣਿਮੈਤਦਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਦਁ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸਤ੍ਯਁ ਸ ਆਤ੍ਮਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੋ ਇਤਿ ਭੂਯ ਏਵ ਮਾ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਤ੍ਵਿਤਿ ਤਥਾ ਸੋਮ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਜੋ ਇਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈਂ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੂ। ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮਹਾਨ ਜੀ, ਹੋਰ ਸਮਝਾਓ।' 'ਠੀਕ ਹੈ, ਸੋਮਿਆ,' ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਪੁਰੁषਁ ਸੋਮ੍ਯੋਤੋਪਤਾਪਿਨਂ ਜ੍ਞਾਤਯਃ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤੇ ਜਾਨਾਸਿ ਮਾਂ ਜਾਨਾਸਿ ਮਾਮਿਤਿ । ਤਸ੍ਯ ਯਾਵਨ੍ਨ ਵਾਙ੍ਮਨਸਿ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਮਨਃ ਪ੍ਰਾਣੇ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤੇਜਸਿ ਤੇਜਃ ਪਰਸ੍ਯਾਂ ਦੇਵਤਾਯਾਂ ਤਾਵਜ੍ਜਾਨਾਤਿ
ਸੋਮਿਆ, ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, 'ਕੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ?' ਜਦ ਤਕ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਸਾਹ ਵਿੱਚ, ਸਾਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਅੱਗ ਉੱਚੀ ਦੇਵੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਦਾਸ੍ਯ ਵਾਙ੍ਮਨਸਿ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਮਨਃ ਪ੍ਰਾਣੇ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤੇਜਸਿ ਤੇਜਃ ਪਰਸ੍ਯਾਂ ਦੇਵਤਾਯਾਮਥ ਨ ਜਾਨਾਤਿ
ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਸਾਹ ਵਿੱਚ, ਸਾਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਅੱਗ ਉੱਚੀ ਦੇਵੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਸ ਯ ਏषੋऽਣਿਮੈਤਦਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਦਁ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਁ ਸ ਆਤ੍ਮਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੋ ਇਤਿ ਭੂਯ ਏਵ ਮਾ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਤ੍ਵਿਤਿ ਤਥਾ ਸੋਮ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਜੋ ਇਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈਂ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੂ। ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮਹਾਨ ਜੀ, ਹੋਰ ਸਮਝਾਓ।' 'ਠੀਕ ਹੈ, ਸੋਮਿਆ,' ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਪੁਰੁषਁ ਸੋਮ੍ਯੋਤ ਹਸ੍ਤਗृਹੀਤਮਾਨਯਨ੍ਤ੍ਯਪਹਾਰ੍षੀਤ੍ਸ੍ਤੇਯਮਕਾਰ੍षੀਤ੍ਪਰਸ਼ੁਮਸ੍ਮੈ ਤਪਤੇਤਿ ਸ ਯਦਿ ਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਾ ਭਵਤਿ ਤਤ ਏਵਾਨृਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕੁਰੁਤੇ ਸੋऽਨृਤਾਭਿਸਨ੍ਧੋऽਨृਤੇਨਾਤ੍ਮਾਨਮਨ੍ਤਰ੍ਧਾਯ ਪਰਸ਼ੁਂ ਤਪ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਸ ਦਹ੍ਯਤੇऽਥ ਹਨ੍ਯਤੇ
ਸੋਮਿਆ, ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਚੀਜ਼ ਫੜ ਕੇ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਇਸ ਨੇ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਨੇ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ, ਕੁਲ੍ਹਾ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ।' ਜੇ ਉਹ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਝੂਠ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਝੂਠ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ, ਉਹ ਸਾੜਦੇ ਕੁਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਦਿ ਤਸ੍ਯਾਕਰ੍ਤਾ ਭਵਤਿ ਤਤੇਵ ਸਤ੍ਯਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕੁਰੁਤੇ ਸ ਸਤ੍ਯਾਭਿਸਨ੍ਧਃ ਸਤ੍ਯੇਨਾਤ੍ਮਾਨਮਨ੍ਤਰ੍ਧਾਯ ਪਰਸ਼ੁਂ ਤਪ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਸਨ ਦਹ੍ਯਤੇऽਥ ਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ, ਉਹ ਸਾੜਦੇ ਕੁਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਹੀਂ ਸੜਦਾ, ਫਿਰ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਯਥਾ ਤਤ੍ਰ ਨਾਦਾਹ੍ਯੇਤੈਤਦਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਦਁ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸਤ੍ਯਁ ਸ ਆਤ੍ਮਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੋ ਇਤਿ ਤਦ੍ਧਾਸ੍ਯ ਵਿਜਜ੍ਞਾਵਿਤਿ ਵਿਜਜ੍ਞਾਵਿਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਸੜਦਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈਂ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ।
ਅਧੀਹਿ ਭਗਵ ਇਤਿ ਹੋਪਸਸਾਦ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਂ ਨਾਰਦਸ੍ਤਁ ਹੋਵਾਚ ਯਦ੍ਵੇਤ੍ਥ ਤੇਨ ਮੋਪਸੀਦ ਤਤਸ੍ਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮੀਤਿ ਸ ਹੋਵਾਚ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਮਹਾਨ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਖਾਓ।' ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜੋ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।' ਉਹ ਨੇ ਐਸਾ ਕਿਹਾ।
ऋਗ੍ਵੇਦਂ ਭਗਵੋऽਧ੍ਯੇਮਿ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਁ ਸਾਮਵੇਦਮਾਥਰ੍ਵਣਂ ਚਤੁਰ੍ਥਮਿਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਵੇਦਾਨਾਂ ਵੇਦਂ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਁ ਰਾਸ਼ਿਂ ਦੈਵਂ ਨਿਧਿਂ ਵਾਕੋਵਾਕ੍ਯਮੇਕਾਯਨਂ ਦੇਵਵਿਦ੍ਯਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਂ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਯਾਂ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਯਾਁ ਸਰ੍ਪਦੇਵਜਨਵਿਦ੍ਯਾਮੇਤਦ੍ਭਗਵੋऽਧ੍ਯੇਮਿ
ਮਹਾਨ ਜੀ, ਮੈਂ ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਸਾਮਵੇਦ, ਚੌਥਾ ਅਥਰਵਵੇਦ, ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪੰਜਵਾਂ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਵੇਦ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਗਿਣਤੀ, ਦੈਵੀ ਵਿਦਿਆ, ਖਜਾਨਾ, ਬੋਲੀ, ਇਕ-ਇਕ ਵਾਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਜੀ।
ਸੋऽਹਂ ਭਗਵੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਦੇਵਾਸ੍ਮਿ ਨਾਤ੍ਮਵਿਚ੍ਛ੍ਰੁਤਁ ਹ੍ਯੇਵ ਮੇ ਭਗਵਦ੍ਦृਸ਼ੇਭ੍ਯਸ੍ਤਰਤਿ ਸ਼ੋਕਮਾਤ੍ਮਵਿਦਿਤਿ ਸੋऽਹਂ ਭਗਵਃ ਸ਼ੋਚਾਮਿ ਤਂ ਮਾ ਭਗਵਾਞ੍ਛੋਕਸ੍ਯ ਪਾਰਂ ਤਾਰਯਤ੍ਵਿਤਿ ਤਁ ਹੋਵਾਚ ਯਦ੍ਵੈ ਕਿਞ੍ਚੈਤਦਧ੍ਯਗੀष੍ਠਾ ਨਾਮੈਵੈਤਤ੍
ਮਹਾਨ ਜੀ, ਮੈਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਆਤਮਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਤਮਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਜੀ, ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਓ।' ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਹੀ ਹੈ।'
ਨਾਮ ਵਾ ऋਗ੍ਵੇਦੋ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਃ ਸਾਮਵੇਦ ਆਥਰ੍ਵਣਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥ ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਃ ਪਞ੍ਚਮੋ ਵੇਦਾਨਾਂ ਵੇਦਃ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੋ ਰਾਸ਼ਿਰ੍ਦੈਵੋ ਨਿਧਿਰ੍ਵਾਕੋਵਾਕ੍ਯਮੇਕਾਯਨਂ ਦੇਵਵਿਦ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਯਾ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਯਾ ਸਰ੍ਪਦੇਵਜਨਵਿਦ੍ਯਾ ਨਾਮੈਵੈਤਨ੍ਨਾਮੋਪਾਸ੍ਸ੍ਵੇਤਿ
ਨਾਮ ਹੀ ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਸਾਮਵੇਦ, ਚੌਥਾ ਅਥਰਵਵੇਦ, ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪੰਜਵਾਂ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਵੇਦ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਗਿਣਤੀ, ਦੈਵੀ ਵਿਦਿਆ, ਖਜਾਨਾ, ਬੋਲੀ, ਇਕ-ਇਕ ਵਾਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਨਾਮ ਹੀ ਹੈ। ਨਾਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ।
ਸ ਯੋ ਨਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ ਯਾਵਨ੍ਨਾਮ੍ਨੋ ਗਤਂ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਯਥਾਕਾਮਚਾਰੋ ਭਵਤਿ ਯੋ ਨਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤਿ ਭਗਵੋ ਨਾਮ੍ਨੋ ਭੂਯ ਇਤਿ ਨਾਮ੍ਨੋ ਵਾਵ ਭੂਯੋऽਸ੍ਤੀਤਿ ਤਨ੍ਮੇ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਵੀਤ੍ਵਿਤਿ
ਜੋ ਨਾਮ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਨਾਮ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਾਮ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: 'ਭਗਵਨ, ਕੀ ਨਾਮ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ?' 'ਹਾਂ, ਨਾਮ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ,' ਇਹ ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 'ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।'
ਸ ਯੋ ਵਾਚਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ ਯਾਵਦ੍ਵਾਚੋ ਗਤਂ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਯਥਾਕਾਮਚਾਰੋ ਭਵਤਿ ਯੋ ਵਾਚਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤਿ ਭਗਵੋ ਵਾਚੋ ਭੂਯ ਇਤਿ ਵਾਚੋ ਵਾਵ ਭੂਯੋऽਸ੍ਤੀਤਿ ਤਨ੍ਮੇ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਵੀਤ੍ਵਿਤਿ
ਜੋ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਬੋਲੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: 'ਭਗਵਨ, ਕੀ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ?' 'ਹਾਂ, ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ,' ਇਹ ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 'ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।'
ਮਨੋ ਵਾਵ ਵਾਚੋ ਭੂਯੋ ਯਥਾ ਵੈ ਦ੍ਵੇ ਵਾਮਲਕੇ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਕੋਲੇ ਦ੍ਵੌ ਵਾਕ੍ਸ਼ੌ ਮੁष੍ਟਿਰਨੁਭਵਤ੍ਯੇਵਂ ਵਾਚਂ ਚ ਨਾਮ ਚ ਮਨੋऽਨੁਭਵਤਿ ਸ ਯਦਾ ਮਨਸਾ ਮਨਸ੍ਯਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਨਧੀਯੀਯੇਤ੍ਯਥਾਧੀਤੇ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵੀਯੇਤ੍ਯਥ ਕੁਰੁਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾਁਸ਼੍ਚ ਪਸ਼ੂਁਸ਼੍ਚੇਚ੍ਛੇਯੇਤ੍ਯਥੇਚ੍ਛਤ ਇਮਂ ਚ ਲੋਕਮਮੁਂ ਚੇਚ੍ਛੇਯੇਤ੍ਯਥੇਚ੍ਛਤੇ ਮਨੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਮਨੋ ਹਿ ਲੋਕੋ ਮਨੋ ਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਮਨ ਉਪਾਸ੍ਸ੍ਵੇਤਿ
ਸ ਯੋ ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ ਯਾਵਨ੍ਮਨਸੋ ਗਤਂ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਯਥਾਕਾਮਚਾਰੋ ਭਵਤਿ ਯੋ ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤਿ ਭਗਵੋ ਮਨਸੋ ਭੂਯ ਇਤਿ ਮਨਸੋ ਵਾਵ ਭੂਯੋऽਸ੍ਤੀਤਿ ਤਨ੍ਮੇ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਵੀਤ੍ਵਿਤਿ
ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਮਨ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: 'ਭਗਵਨ, ਕੀ ਮਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ?' 'ਹਾਂ, ਮਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ,' ਇਹ ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 'ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।'
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਵਾਵ ਮਨਸੋ ਭੂਯਾਨ੍ਯਦਾ ਵੈ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਤੇऽਥ ਮਨਸ੍ਯਤ੍ਯਥ ਵਾਚਮੀਰਯਤਿ ਤਾਮੁ ਨਾਮ੍ਨੀਰਯਤਿ ਨਾਮ੍ਨਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਏਕਂ ਭਵਨ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਕਰ੍ਮਾਣਿ
ਸੰਕਲਪ ਮਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਜਦ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਬੋਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਨਾਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤਾਨਿ ਹ ਵਾ ਏਤਾਨਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੈਕਾਯਨਾਨਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਕਾਨਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਨਿ ਸਮਕॢਪਤਾਂ ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀ ਸਮਕਲ੍ਪੇਤਾਂ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚਾਕਾਸ਼ਂ ਚ ਸਮਕਲ੍ਪਨ੍ਤਾਪਸ਼੍ਚ ਤੇਜਸ਼੍ਚ ਤੇषਾਁ ਸਙ੍ਕॢਪ੍ਤ੍ਯੈ ਵਰ੍षਁ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਤੇ ਵਰ੍षਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕॢਪ੍ਤ੍ਯਾ ਅਨ੍ਨਁ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਤੇऽਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕॢਪ੍ਤ੍ਯੈ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਁ ਸਙ੍ਕॢਪ੍ਤ੍ਯੈ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਃ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨ੍ਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਁ ਸਙ੍ਕॢਪ੍ਤ੍ਯੈ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨ੍ਤੇ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਸਙ੍ਕॢਪ੍ਤ੍ਯੈ ਲੋਕਃ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਤੇ ਲੋਕਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕॢਪ੍ਤ੍ਯੈ ਸਰ੍ਵਁ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਤੇ ਸ ਏष ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਃ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮੁਪਾਸ੍ਸ੍ਵੇਤਿ
ਸ ਯਃ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ ਸਙ੍ਕॢਪ੍ਤਾਨ੍ਵੈ ਸ ਲੋਕਾਨ੍ਧ੍ਰੁਵਾਨ੍ਧ੍ਰੁਵਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤੋऽਵ੍ਯਥਮਾਨਾਨਵ੍ਯਥਮਾਨੋऽਭਿਸਿਧ੍ਯਤਿ ਯਾਵਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਗਤਂ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਯਥਾਕਾਮਚਾਰੋ ਭਵਤਿ ਯਃ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤਿ ਭਗਵਃ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਦ੍ਭੂਯ ਇਤਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਦ੍ਵਾਵ ਭੂਯੋऽਸ੍ਤੀਤਿ ਤਨ੍ਮੇ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਵੀਤ੍ਵਿਤਿ
ਵਾਗ੍ਵਾਵ ਨਾਮ੍ਨੋ ਭੂਯਸੀ ਵਾਗ੍ਵਾ ऋਗ੍ਵੇਦਂ ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਤਿ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਁ ਸਾਮਵੇਦਮਾਥਰ੍ਵਣਂ ਚਤੁਰ੍ਥਮਿਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਵੇਦਾਨਾਂ ਵੇਦਂ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਁਰਾਸ਼ਿਂ ਦੈਵਂ ਨਿਧਿਂ ਵਾਕੋਵਾਕ੍ਯਮੇਕਾਯਨਂ ਦੇਵਵਿਦ੍ਯਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਂ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਯਾਁ ਸਰ੍ਪਦੇਵਜਨਵਿਦ੍ਯਾਂ ਦਿਵਂ ਚ ਪृਥਿਵੀਂ ਚ ਵਾਯੁਂ ਚਾਕਾਸ਼ਂ ਚਾਪਸ਼੍ਚ ਤੇਜਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾਁਸ਼੍ਚ ਮਨੁष੍ਯਾਁਸ਼੍ਚ ਪਸ਼ੂਁਸ਼੍ਚ ਵਯਾਁਸਿ ਚ ਤृਣਵਨਸ੍ਪਤੀਞ੍ਛ੍ਵਾਪਦਾਨ੍ਯਾਕੀਟਪਤਙ੍ਗਪਿਪੀਲਕਂ ਧਰ੍ਮਂ ਚਾਧਰ੍ਮਂ ਚ ਸਤ੍ਯਂ ਚਾਨृਤਂ ਚ ਸਾਧੁ ਚਾਸਾਧੁ ਚ ਹृਦਯਜ੍ਞਂ ਚਾਹृਦਯਜ੍ਞਂ ਚ ਯਦ੍ਵੈ ਵਾਙ੍ਨਾਭਵਿष੍ਯਨ੍ਨ ਧਰ੍ਮੋ ਨਾਧਰ੍ਮੋ ਵ੍ਯਜ੍ਞਾਪਯਿष੍ਯਨ੍ਨ ਸਤ੍ਯਂ ਨਾਨृਤਂ ਨ ਸਾਧੁ ਨਾਸਾਧੁ ਨ ਹृਦਯਜ੍ਞੋ ਨਾਹृਦਯਜ੍ਞੋ ਵਾਗੇਵੈਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਤਿ ਵਾਚਮੁਪਾਸ੍ਸ੍ਵੇਤਿ
ਬੋਲੀ ਨਾਮ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਸਾਮਵੇਦ, ਅਥਰਵੇਦ, ਇਤਿਹਾਸ-ਪੁਰਾਣ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਸ਼, ਨਿਧੀ, ਵਾਕ, ਇਕ ਰਾਹ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਘਾਹ, ਰੁੱਖ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਕੀੜੇ, ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ, ਚੀਟੀ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ, ਸਚ ਤੇ ਝੂਠ, ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਾ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਬੋਲੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਧਰਮ, ਅਧਰਮ, ਸਚ, ਝੂਠ, ਚੰਗਾ, ਮਾੜਾ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।
ਮਨ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਆਵਲਾ ਜਾਂ ਦੋ ਕੋਲਾ ਜਾਂ ਦੋ ਬੇਲ ਫਲ ਮੋਢੀ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਨਾਮ ਮਨ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਲੋਕ ਜਾਂ ਅਗਲਾ ਲੋਕ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਮਨ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਮਨ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਮਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।
ਇਹ ਸਭ ਸੰਕਲਪ ਹੀ ਰਾਹ ਹੈ, ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ, ਹਵਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ ਤੇ ਅੱਗ, ਇਹ ਸਭ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਸੰਕਲਪ ਲਈ ਮੀਂਹ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮੀਂਹ ਲਈ ਅਨਾਜ ਦੀ; ਅਨਾਜ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ; ਪ੍ਰਾਣ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ; ਮੰਤ੍ਰ ਲਈ ਕਰਮ ਦੀ; ਕਰਮ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦੀ; ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ। ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।
ਜੋ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਅਟੱਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਟਿਕਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: 'ਭਗਵਨ, ਕੀ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ?' 'ਹਾਂ, ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ,' ਇਹ ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 'ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।'