ਅਥ ਯਦੇਤਦਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਭਾਃ ਸੈਵਰ੍ਗਥ ਯਨ੍ਨੀਲਂ ਪਰਃ ਕृष੍ਣਂ ਤਤ੍ਸਾਮ ਤਦੇਤਦੇਤਸ੍ਯਾਮृਚ੍ਯਧ੍ਯੂਢꣳ ਸਾਮ ਤਸ੍ਮਾਦृਚ੍ਯਧ੍ਯੂਢꣳ ਸਾਮ ਗੀਯਤੇ
ਹੁਣ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਜੋ ਚਿੱਟੀ ਚਮਕ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਮਨ ਹੈ; ਜੋ ਨੀਲਾ ਜਾਂ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਮਨ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਮਨ ਇਸ ṛc 'ਤੇ ਹੀ ਵਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸਾਮਨ ṛc 'ਤੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਦੇਵੈਤਦਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਭਾਃ ਸੈਵ ਸਾਥ ਯਨ੍ਨੀਲਂ ਪਰਃ ਕृष੍ਣਂ ਤਦਮਸ੍ਤਤ੍ਸਾਮਾਥ ਯ ਏषੋऽਨ੍ਤਰਾਦਿਤ੍ਯੇ ਹਿਰਣ੍ਮਯਃ ਪੁਰੁषੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਰ੍ਹਿਰਣ੍ਯਕੇਸ਼ ਆਪ੍ਰਣਖਾਤ੍ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸੁਵਰ੍ਣਃ
ਹੁਣ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਜੋ ਚਿੱਟੀ ਚਮਕ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਮਨ ਹੈ; ਜੋ ਨੀਲਾ ਜਾਂ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਮਨ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਸੋਨੇ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਸੋਨੇ ਦੀ ਦਾਡੀ, ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਵਾਲ, ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਖ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਤਕ ਪੂਰਾ ਸੋਨੇ ਦਾ।
ਤਸ੍ਯ ਯਥਾ ਕਪ੍ਯਾਸਂ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਮੇਵਮਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਤਸ੍ਯੋਦਿਤਿ ਨਾਮ ਸ ਏष ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯਃ ਪਾਪ੍ਮਭ੍ਯ ਉਦਿਤ ਉਦੇਤਿ ਹ ਵੈ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯਃ ਪਾਪ੍ਮਭ੍ਯੋ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਖੁਲੀਆਂ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਦਿਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਰ੍ਕ੍ਚ ਸਾਮ ਚ ਗੇष੍ਣੌ ਤਸ੍ਮਾਦੁਦ੍ਗੀਥਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵੇਵੋਦ੍ਗਾਤੈਤਸ੍ਯ ਹਿ ਗਾਤਾ ਸ ਏष ਯੇ ਚਾਮੁष੍ਮਾਤ੍ਪਰਾਞ੍ਚੋ ਲੋਕਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਚੇष੍ਟੇ ਦੇਵਕਾਮਾਨਾਂ ਚੇਤ੍ਯਧਿਦੈਵਤਮ੍
ਉਸ ਲਈ, ṛc ਅਤੇ ਸਾਮਨ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਦਗੀਥ, ਇਸ ਲਈ ਗਾਇਕ ਉਸ ਲਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਰਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ—ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ।
ਅਥਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਵਾਗੇਵਰ੍ਕ੍ਪ੍ਰਾਣਃ ਸਾਮ ਤਦੇਤਦੇਤਸ੍ਯਾਮृਚ੍ਯਧ੍ਯੂਢꣳ ਸਾਮ ਤਸ੍ਮਾਦृਚ੍ਯਧ੍ਯੂਢꣳ ਸਾਮ ਗੀਯਤੇ ਵਾਗੇਵ ਸਾ ਪ੍ਰਾਣੋऽਮਸ੍ਤਤ੍ਸਾਮ
ਹੁਣ ਆਤਮਕ ਪੱਖ ਤੋਂ, ਬੋਲੀ ਰਿਗ ਹੈ, ਸਾਸ ਸਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਮ ਰਿਗ ਉੱਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਮ ਰਿਗ ਉੱਤੇ ਜੁੜ ਕੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਹੀ ਰਿਗ ਹੈ, ਸਾਸ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਾਮ ਹੈ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁਰੇਵਰ੍ਗਾਤ੍ਮਾ ਸਾਮ ਤਦੇਤਦੇਤਸ੍ਯਾਮृਚ੍ਯਧ੍ਯੂਢꣳ ਸਾਮ ਤਸ੍ਮਾਦृਚ੍ਯਧ੍ਯੂਢꣳ ਸਾਮ ਗੀਯਤੇ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰੇਵ ਸਾਤ੍ਮਾਮਸ੍ਤਤ੍ਸਾਮ
ਅੱਖ ਰਿਗ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਾਮ ਉਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਮ ਰਿਗ ਉੱਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਮ ਰਿਗ ਉੱਤੇ ਜੁੜ ਕੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਖ ਹੀ ਰਿਗ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸਾਮ ਹੈ।
ਸਾਮ ਤਦੇਤਦੇਤਸ੍ਯਾਮृਚ੍ਯਧ੍ਯੂਢꣳ ਸਾਮ ਤਸ੍ਮਾਦृਚ੍ਯਧ੍ਯੂਢꣳ ਸਾਮ ਗੀਯਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮੇਵ ਸਾ ਮਨੋऽਮਸ੍ਤਤ੍ਸਾਮ
ਸਾਮ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਰਿਗ ਉੱਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਮ ਰਿਗ ਉੱਤੇ ਜੁੜ ਕੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਨ ਹੀ ਰਿਗ ਹੈ, ਮਨ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਾਮ ਹੈ।
ਅਥ ਯਦੇਤਦਕ੍ਸ਼੍ਣਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਭਾਃ ਸੈਵਰ੍ਗਥ ਯਨ੍ਨੀਲਂ ਪਰਃ ਕृष੍ਣਂ ਤਤ੍ਸਾਮ ਤਦੇਤਦੇਤਸ੍ਯਾਮृਚ੍ਯਧ੍ਯੂਢꣳ ਸਾਮ ਤਸ੍ਮਾਦृਚ੍ਯਧ੍ਯੂਢꣳ ਸਾਮ ਗੀਯਤੇ ਅਥ ਯਦੇਵੈਤਦਕ੍ਸ਼੍ਣਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਭਾਃ ਸੈਵ ਸਾਥ ਯਨ੍ਨੀਲਂ ਪਰਃ ਕृष੍ਣਂ ਤਦਮਸ੍ਤਤ੍ਸਾਮ
ਹੁਣ, ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚਿੱਟਾ ਚਾਨਣ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਗ ਹੈ। ਜੋ ਨੀਲਾ ਜਾਂ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਮ ਰਿਗ ਉੱਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਮ ਰਿਗ ਉੱਤੇ ਜੁੜ ਕੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚਿੱਟਾ ਚਾਨਣ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਗ ਹੈ। ਜੋ ਨੀਲਾ ਜਾਂ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਮ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ।
ਅਥ ਯ ਏषੋऽਨ੍ਤਰਕ੍ਸ਼ਿਣਿ ਪੁਰੁषੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸੈਵਰ੍ਕ੍ਤਤ੍ਸਾਮ ਤਦੁਕ੍ਥਂ ਤਦ੍ਯਜੁਸ੍ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਸ੍ਯੈਤਸ੍ਯ ਤਦੇਵ ਰੂਪਂ ਯਦਮੁष੍ਯ ਰੂਪਂ ਯਾਵਮੁष੍ਯ ਗੇष੍ਣੌ ਤੌ ਗੇष੍ਣੌ ਯਨ੍ਨਾਮ ਤਨ੍ਨਾਮ
ਹੁਣ, ਜੋ ਅੱਖ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਗ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਮ ਹੈ, ਉਹ ਉਕਥ ਹੈ, ਉਹ ਯਜੁਸ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਉਸ ਦੀ ਛਾਂ ਹੈ, ਉਨੀ ਵੱਡੀ ਛਾਂ ਹੈ; ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਨਾਮ ਹੈ।
ਸ ਏष ਯੇ ਚੈਤਸ੍ਮਾਦਰ੍ਵਾਞ੍ਚੋ ਲੋਕਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਚੇष੍ਟੇ ਮਨੁष੍ਯਕਾਮਾਨਾਂ ਚੇਤਿ ਤਦ੍ਯ ਇਮੇ ਵੀਣਾਯਾਂ ਗਾਯਨ੍ਤ੍ਯੇਤਂ ਤੇ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਧਨਸਨਯਃ
ਉਹ, ਅਤੇ ਇਹ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲੇ ਜਗਤ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਜੋ ਵੀ ਵੀਂਨਾ ਉੱਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਗਾਣਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਧਨ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਯ ਏਤਦੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਸਾਮ ਗਾਯਤ੍ਯੁਭੌ ਸ ਗਾਯਤਿ ਸੋऽਮੁਨੈਵ ਸ ਏष ਯੇ ਚਾਮੁष੍ਮਾਤ੍ਪਰਾਞ੍ਚੋ ਲੋਕਾਸ੍ਤਾꣳ ਸ਼੍ਚਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦੇਵਕਾਮਾਸ੍ਤਾꣳ ਸ਼੍ਚ
ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਸਾਮ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।
ਅਥਾਨੇਨੈਵ ਯੇ ਚੈਤਸ੍ਮਾਦਰ੍ਵਾਞ੍ਚੋ ਲੋਕਾਸ੍ਤਾꣳ ਸ਼੍ਚਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਨੁष੍ਯਕਾਮਾꣳਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਮਾਦੁ ਹੈਵਂਵਿਦੁਦ੍ਗਾਤਾ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍
ਇਸੇ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲੇ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਮ ਗਾਉਣ ਲਈ ਬੁਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਂ ਤੇ ਕਾਮਮਾਗਾਯਾਨੀਤ੍ਯੇष ਹ੍ਯੇਵ ਕਾਮਾਗਾਨਸ੍ਯੇष੍ਟੇ ਯ ਏਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਸਾਮ ਗਾਯਤਿ ਸਾਮ ਗਾਯਤਿ
ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਗਾਉਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸਾਮ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯੋ ਹੋਦ੍ਗੀਥੇ ਕੁਸ਼ਲਾ ਬਭੂਵੁਃ ਸ਼ਿਲਕਃ ਸ਼ਾਲਾਵਤ੍ਯਸ਼੍ਚੈਕਿਤਾਯਨੋ ਦਾਲ੍ਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵਾਹਣੋ ਜੈਵਲਿਰਿਤਿ ਤੇ ਹੋਚੁਰੁਦ੍ਗੀਥੇ ਵੈ ਕੁਸ਼ਲਾਃ ਸ੍ਮੋ ਹਨ੍ਤੋਦ੍ਗੀਥੇ ਕਥਾਂ ਵਦਾਮ ਇਤਿ
ਉਦਗੀਥ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਏ: ਸ਼ਿਲਕ ਸ਼ਾਲਾਵਤਿਆ, ਚੈਕੀਤਾਯਨ ਦਾਲਭਿਆ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਹਣ ਜੈਵਲੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਅਸੀਂ ਉਦਗੀਥ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਾਂ; ਆਓ, ਉਦਗੀਥ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ।'
ਤਥੇਤਿ ਹ ਸਮੁਪਵਿਵਿਸ਼ੁਃ ਸ ਹ ਪ੍ਰਵਾਹਣੋ ਜੈਵਲਿਰੁਵਾਚ ਭਗਵਨ੍ਤਾਵਗ੍ਰੇ ਵਦਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਯੋਰ੍ਵਦਤੋਰ੍ਵਾਚꣳ ਸ਼੍ਰੋष੍ਯਾਮੀਤਿ
'ਠੀਕ ਹੈ,' ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਵਾਹਣ ਜੈਵਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਲਣ; ਮੈਂ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਂਗਾ।'
ਸ ਹ ਸ਼ਿਲਕਃ ਸ਼ਾਲਾਵਤ੍ਯਸ਼੍ਚੈਕਿਤਾਯਨਂ ਦਾਲ੍ਭ੍ਯਮੁਵਾਚ ਹਨ੍ਤ ਤ੍ਵਾ ਪृਚ੍ਛਾਨੀਤਿ ਪृਚ੍ਛੇਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਫਿਰ ਸ਼ਿਲਕ ਸ਼ਾਲਾਵਤਿਆ ਨੇ ਚੈਕੀਤਾਯਨ ਦਾਲਭਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂਗਾ।' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਪੁੱਛ।'
ਕਾ ਸਾਮ੍ਨੋ ਗਤਿਰਿਤਿ ਸ੍ਵਰ ਇਤਿ ਹੋਵਾਚ ਸ੍ਵਰਸ੍ਯ ਕਾ ਗਤਿਰਿਤਿ ਪ੍ਰਾਣ ਇਤਿ ਹੋਵਾਚ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯ ਕਾ ਗਤਿਰਿਤ੍ਯਨ੍ਨਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਕਾ ਗਤਿਰਿਤ੍ਯਾਪ ਇਤਿ ਹੋਵਾਚ
'ਸਾਮ ਦਾ ਲਕੜੀ ਕੀ ਹੈ?' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਸੁਰ।' 'ਸੁਰ ਦੀ ਲਕੜੀ ਕੀ ਹੈ?' 'ਸਾਸ,' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। 'ਸਾਸ ਦੀ ਲਕੜੀ ਕੀ ਹੈ?' 'ਖਾਣ,' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। 'ਖਾਣ ਦੀ ਲਕੜੀ ਕੀ ਹੈ?' 'ਪਾਣੀ,' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਅਪਾਂ ਕਾ ਗਤਿਰਿਤ੍ਯਸੌ ਲੋਕ ਇਤਿ ਹੋਵਾਚਾਮੁष੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਕਾ ਗਤਿਰਿਤਿ ਨ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਲੋਕਮਤਿ ਨਯੇਦਿਤਿ ਹੋਵਾਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਵਯਂ ਲੋਕꣳ ਸਾਮਾਭਿਸਂਸ੍ਥਾਪਯਾਮਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸꣳਸ੍ਤਾਵꣳ ਹਿ ਸਾਮੇਤਿ
'ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਕੜੀ ਕੀ ਹੈ?' 'ਉਹ ਜਗਤ,' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। 'ਉਸ ਜਗਤ ਦੀ ਲਕੜੀ ਕੀ ਹੈ?' 'ਉਹਨੂੰ ਸਵਰਗ ਜਗਤ ਵੱਲ ਨਾ ਲੈ ਜਾਵੇ,' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। 'ਅਸੀਂ ਸਵਰਗ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਾਮ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਸਵਰਗ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਹੈ।'
ਤꣳ ਹ ਸ਼ਿਲਕਃ ਸ਼ਾਲਾਵਤ੍ਯਸ਼੍ਚੈਕਿਤਾਯਨਂ ਦਾਲ੍ਭ੍ਯਮੁਵਾਚਾਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਂ ਵੈ ਕਿਲ ਤੇ ਦਾਲ੍ਭ੍ਯ ਸਾਮ ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਤਰ੍ਹਿ ਬ੍ਰੂਯਾਨ੍ਮੂਰ੍ਧਾ ਤੇ ਵਿਪਤਿष੍ਯਤੀਤਿ ਮੂਰ੍ਧਾ ਤੇ ਵਿਪਤੇਦਿਤਿ
ਫਿਰ ਸ਼ਿਲਕ ਸ਼ਾਲਾਵਤਿਆ ਨੇ ਚੈਕੀਤਾਯਨ ਦਾਲਭਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਤੇਰਾ ਸਾਮ ਅਸਥਿਰ ਹੈ; ਜੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ, ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ।' 'ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ,' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਹਨ੍ਤਾਹਮੇਤਦ੍ਭਗਵਤੋ ਵੇਦਾਨੀਤਿ ਵਿਦ੍ਧੀਤਿ ਹੋਵਾਚਾਮੁष੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਕਾ ਗਤਿਰਿਤ੍ਯਯਂ ਲੋਕ ਇਤਿ ਹੋਵਾਚਾਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਕਾ ਗਤਿਰਿਤਿ ਨ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਲੋਕਮਿਤਿ ਨਯੇਦਿਤਿ ਹੋਵਾਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਵਯਂ ਲੋਕꣳ ਸਾਮਾਭਿਸꣳਸ੍ਥਾਪਯਾਮਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਸꣳ ਸ੍ਤਾਵꣳ ਹਿ ਸਾਮੇਤਿ
'ਚੰਗਾ, ਮੈਂ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ,' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। 'ਜਾਣ,' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। 'ਉਸ ਜਗਤ ਦੀ ਲਕੜੀ ਕੀ ਹੈ?' 'ਇਹ ਜਗਤ,' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। 'ਇਸ ਜਗਤ ਦੀ ਲਕੜੀ ਕੀ ਹੈ?' 'ਉਹਨੂੰ ਅਸਥਾਪਨਾ ਜਗਤ ਵੱਲ ਨਾ ਲੈ ਜਾਵੇ,' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। 'ਅਸੀਂ ਅਸਥਾਪਨਾ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਾਮ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਅਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਹੈ।'
ਤꣳ ਹ ਪ੍ਰਵਾਹਣੋ ਜੈਵਲਿਰੁਵਾਚਾਨ੍ਤਵਦ੍ਵੈ ਕਿਲ ਤੇ ਸ਼ਾਲਾਵਤ੍ਯ ਸਾਮ ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਤਰ੍ਹਿ ਬ੍ਰੂਯਾਨ੍ਮੂਰ੍ਧਾ ਤੇ ਵਿਪਤਿष੍ਯਤੀਤਿ ਮੂਰ੍ਧਾ ਤੇ ਵਿਪਤੇਦਿਤਿ ਹਨ੍ਤਾਹਮੇਤਦ੍ਭਗਵਤੋ ਵੇਦਾਨੀਤਿ ਵਿਦ੍ਧੀਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਫਿਰ ਪ੍ਰਵਾਹਣ ਜੈਵਲੀ ਨੇ ਸ਼ਾਲਾਵਤਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਤੇਰਾ ਸਾਮ ਸੀਮਤ ਹੈ; ਜੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ, ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ।' 'ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ,' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। 'ਚੰਗਾ, ਮੈਂ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ,' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। 'ਜਾਣ,' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਅਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਕਾ ਗਤਿਰਿਤ੍ਯਾਕਾਸ਼ ਇਤਿ ਹੋਵਾਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਹ ਵਾ ਇਮਾਨਿ ਭੂਤਾਨ੍ਯਾਕਾਸ਼ਾਦੇਵ ਸਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤ ਆਕਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਸ੍ਤਂ ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਕਾਸ਼ੋ ਹ੍ਯੇਵੈਭ੍ਯੋ ਜ੍ਯਾਯਾਨਕਾਸ਼ਃ ਪਰਾਯਣਮ੍
'ਇਸ ਜਗਤ ਦੀ ਲਕੜੀ ਕੀ ਹੈ?' 'ਆਕਾਸ਼,' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। 'ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਆਕਾਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ।'
ਸ ਏष ਪਰੋਵਰੀਯਾਨੁਦ੍ਗੀਥਃ ਸ ਏषੋऽਨਨ੍ਤਃ ਪਰੋਵਰੀਯੋ ਹਾਸ੍ਯ ਭਵਤਿ ਪਰੋਵਰੀਯਸੋ ਹ ਲੋਕਾਞ੍ਜਯਤਿ ਯ ਏਤਦੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਪਰੋਵਰੀਯਾꣳਸਮੁਦ੍ਗੀਥਮੁਪਾਸ੍ਤੇ
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਉਦਗੀਥ ਹੈ, ਇਹ ਹੀ ਅਨੰਤ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਉੱਚੇ ਉਦਗੀਥ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਵਧੀਆ ਤੇ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤꣳ ਹੈਤਮਤਿਧਨ੍ਵਾ ਸ਼ੌਨਕ ਉਦਰਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤ੍ਵੋਵਾਚ ਯਾਵਤ੍ਤ ਏਨਂ ਪ੍ਰਜਾਯਾਮੁਦ੍ਗੀਥਂ ਵੇਦਿष੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਰੋਵਰੀਯੋ ਹੈਭ੍ਯਸ੍ਤਾਵਦਸ੍ਮਿꣳਲ੍ਲੋਕੇ ਜੀਵਨਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਉਦਰ ਸ਼ਾਂਡਿਲਯਾ ਨੂੰ ਆਤਿਧਨਵਨ ਸ਼ੌਣਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਦ ਤਕ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉਦਗੀਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਤਦ ਤਕ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਰਹੇਗਾ।'
ਤਥਾਮੁष੍ਮਿꣳ ਲ੍ਲੋਕੇ ਲੋਕ ਇਤਿ ਸ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨੁਪਾਸ੍ਤੇ ਪਰੋਵਰੀਯ ਏਵ ਹਾਸ੍ਯਾਸ੍ਮਿꣳਲ੍ਲੋਕੇ ਜੀਵਨਂ ਭਵਤਿ ਤਥਾਮੁष੍ਮਿꣳਲ੍ਲੋਕੇ ਲੋਕ ਇਤਿ ਲੋਕੇ ਲੋਕ ਇਤਿ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੋਕ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਤੇ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਤੋਂ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਮਟਚੀਹਤੇषੁ ਕੁਰੁष੍ਵਾਟਿਕ੍ਯਾ ਸਹ ਜਾਯਯੋषਸ੍ਤਿਰ੍ਹ ਚਾਕ੍ਰਾਯਣ ਇਭ੍ਯਗ੍ਰਾਮੇ ਪ੍ਰਦ੍ਰਾਣਕ ਉਵਾਸ
ਕੁਰੁ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਾਟਿਕਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਭਿਆ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਚੱਕਰਾਯਣ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
ਸ ਹੇਭ੍ਯਂ ਕੁਲ੍ਮਾषਾਨ੍ਖਾਦਨ੍ਤਂ ਬਿਭਿਕ੍ਸ਼ੇ ਤꣳ ਹੋਵਾਚ । ਨੇਤੋऽਨ੍ਯੇ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਚ੍ਚ ਯੇ ਮ ਇਮ ਉਪਨਿਹਿਤਾ ਇਤਿ
ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਕੁਝ ਪਕਾਏ ਹੋਏ ਦਾਲ ਮੰਗਣ ਲੱਗਾ ਜਦ ਉਹ ਖਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।'
ਏਤੇषਾਂ ਮੇ ਦੇਹੀਤਿ ਹੋਵਾਚ ਤਾਨਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਦਦੌ ਹਨ੍ਤਾਨੁਪਾਨਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਛਿष੍ਟਂ ਵੈ ਮੇ ਪੀਤꣳ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਦਾਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵੋ।' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਦਾਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, 'ਜੋ ਬਚੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਖਾ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵਾਂ।'
ਨ ਸ੍ਵਿਦੇਤੇऽਪ੍ਯੁਚ੍ਛਿष੍ਟਾ ਇਤਿ ਨ ਵਾ ਅਜੀਵਿष੍ਯਮਿਮਾ ਨ ਖਾਦਨ੍ਨਿਤਿ ਹੋਵਾਚ ਕਾਮੋ ਮ ਉਦਪਾਨਮਿਤਿ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਵੀ ਬਚੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।' ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, 'ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਨਾ ਖਾਂਦਾ ਤਾਂ ਜੀਉਂਦਾ ਨਾ ਰਹਿੰਦਾ।' ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।'
ਸ ਹ ਖਾਦਿਤ੍ਵਾਤਿਸ਼ੇषਾਞ੍ਜਾਯਾਯਾ ਆਜਹਾਰ ਸਾਗ੍ਰ ਏਵ ਸੁਭਿਕ੍ਸ਼ਾ ਬਭੂਵ ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਨਿਦਧੌ
ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬਚੀਆਂ ਦਾਲਾਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਚਮੁਚ ਸੁਖੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰੱਖ ਲਿਆ।