ਸੋਮ੍ਯ ਪੁਰੁषਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਹਾਨਿ ਮਾਸ਼ੀਃ ਕਾਮਮਪਃ ਪਿਬਾਪੋਮਯਃ ਪ੍ਰਾਣੋ ਨਪਿਬਤੋ ਵਿਚ੍ਛੇਤ੍ਸ੍ਯਤ ਇਤਿ
ਪਿਆਰੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਖਾਣਾ ਨਾ ਖਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੀ ਲਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਾਣ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪੀਏ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ ਹ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਹਾਨਿ ਨਸ਼ਾਥ ਹੈਨਮੁਪਸਸਾਦ ਕਿਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਭੋ ਇਤ੍ਯृਚਃ ਸੋਮ੍ਯ ਯਜੂਁषਿ ਸਾਮਾਨੀਤਿ ਸ ਹੋਵਾਚ ਨ ਵੈ ਮਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨ੍ਤਿ ਭੋ ਇਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਖਾਣਾ ਨਾ ਖਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਇਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, 'ਕੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੈ, ਜੀ?' 'ਪਿਆਰੇ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ।' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ, ਜੀ।'
ਤਁ ਹੋਵਾਚ ਯਥਾ ਸੋਮ੍ਯ ਮਹਤੋऽਭ੍ਯਾਹਿਤਸ੍ਯੈਕੋऽਙ੍ਗਾਰਃ ਖਦ੍ਯੋਤਮਾਤ੍ਰਃ ਪਰਿਸ਼ਿष੍ਟਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੇਨ ਤਤੋऽਪਿ ਨ ਬਹੁ ਦਹੇਦੇਵਁਸੋਮ੍ਯ ਤੇ षੋਡਸ਼ਾਨਾਂ ਕਲਾਨਾਮੇਕਾ ਕਲਾਤਿਸ਼ਿष੍ਟਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਯੈਤਰ੍ਹਿ ਵੇਦਾਨ੍ਨਾਨੁਭਵਸ੍ਯਸ਼ਾਨਾਥ ਮੇ ਵਿਜ੍ਞਾਸ੍ਯਸੀਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਿਵੇਂ, ਪਿਆਰੇ, ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚਿੰਗਾਰੀ, ਜੋ ਕਿੱਡੇ ਜਿੰਨੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਸੜਦੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਤੂੰ ਖਾਏਂਗਾ, ਤੂੰ ਸਮਝ ਲਵੇਂਗਾ।'
ਸ ਹਸ਼ਾਥ ਹੈਨਮੁਪਸਸਾਦ ਤਁ ਹ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਸਰ੍ਵਁਹ ਪ੍ਰਤਿਪੇਦੇ
ਉਸ ਨੇ ਖਾਣਾ ਖਾਇਆ, ਫਿਰ ਆਇਆ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਹਰ ਗੱਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਤਁ ਹੋਵਾਚ ਯਥਾ ਸੋਮ੍ਯ ਮਹਤੋऽਭ੍ਯਾਹਿਤਸ੍ਯੈਕਮਙ੍ਗਾਰਂ ਖਦ੍ਯੋਤਮਾਤ੍ਰਂ ਪਰਿਸ਼ਿष੍ਟਂ ਤਂ ਤृਣੈਰੁਪਸਮਾਧਾਯ ਪ੍ਰਾਜ੍ਵਲਯੇਤ੍ਤੇਨ ਤਤੋऽਪਿ ਬਹੁ ਦਹੇਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਿਵੇਂ, ਪਿਆਰੇ, ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚਿੰਗਾਰੀ, ਜੋ ਕਿੱਡੇ ਜਿੰਨੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਘਾਹ ਨਾਲ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਸੜਦੀ ਹੈ।'
ਏਵਁ ਸੋਮ੍ਯ ਤੇ षੋਡਸ਼ਾਨਾਂ ਕਲਾਨਾਮੇਕਾ ਕਲਾਤਿਸ਼ਿष੍ਟਾਭੂਤ੍ਸਾਨ੍ਨੇਨੋਪਸਮਾਹਿਤਾ ਪ੍ਰਾਜ੍ਵਾਲੀਤਯੈਤਰ੍ਹਿ ਵੇਦਾਨਨੁਭਵਸ੍ਯਨ੍ਨਮਯਁਹਿ ਸੋਮ੍ਯ ਮਨ ਆਪੋਮਯਃ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤੇਜੋਮਯੀ ਵਾਗਿਤਿ ਤਦ੍ਧਾਸ੍ਯ ਵਿਜਜ੍ਞਾਵਿਤਿ ਵਿਜਜ੍ਞਾਵਿਤਿ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਚਮਕ ਉਠਿਆ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ। ਪਿਆਰੇ, ਮਨ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬੋਲ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਈ।
ਉਦ੍ਦਾਲਕੋ ਹਾਰੁਣਿਃ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁਂ ਪੁਤ੍ਰਮੁਵਾਚ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤਂ ਮੇ ਸੋਮ੍ਯ ਵਿਜਾਨੀਹੀਤਿ ਯਤ੍ਰੈਤਤ੍ਪੁਰੁषਃ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਨਾਮ ਸਤਾ ਸੋਮ੍ਯ ਤਦਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਭਵਤਿ ਸ੍ਵਮਪੀਤੋ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦੇਨਁ ਸ੍ਵਪਿਤੀਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸ਼ਤੇ ਸ੍ਵਁਹ੍ਯਪੀਤੋ ਭਵਤਿ
ਉੱਦਾਲਕੋ ਹਾਰੁਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਪੁੱਤਰ, ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 'ਸੌਂਦਾ' ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਯਥਾ ਸ਼ਕੁਨਿਃ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਬਦ੍ਧੋ ਦਿਸ਼ਂ ਦਿਸ਼ਂ ਪਤਿਤ੍ਵਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਯਤਨਮਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਬਨ੍ਧਨਮੇਵੋਪਸ਼੍ਰਯਤ ਏਵਮੇਵ ਖਲੁ ਸੋਮ੍ਯ ਤਨ੍ਮਨੋ ਦਿਸ਼ਂ ਦਿਸ਼ਂ ਪਤਿਤ੍ਵਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਯਤਨਮਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਮੇਵੋਪਸ਼੍ਰਯਤੇ ਪ੍ਰਾਣਬਨ੍ਧਨਁ ਹਿ ਸੋਮ੍ਯ ਮਨ ਇਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ, ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਉੱਡਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਮੁੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਥਾਂ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ, ਮਨ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਦੋਂ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਮੁੜ ਕੇ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਸ਼ਨਾਪਿਪਾਸੇ ਮੇ ਸੋਮ੍ਯ ਵਿਜਾਨੀਹੀਤਿ ਯਤ੍ਰੈਤਤ੍ਪੁਰੁषੋऽਸ਼ਿਸ਼ਿषਤਿ ਨਾਮਾਪ ਏਵ ਤਦਸ਼ਿਤਂ ਨਯਨ੍ਤੇ ਤਦ੍ਯਥਾ ਗੋਨਾਯੋऽਸ਼੍ਵਨਾਯਃ ਪੁਰੁषਨਾਯ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਤਦਪ ਆਚਕ੍ਸ਼ਤੇऽਸ਼ਨਾਯੇਤਿ ਤਤ੍ਰਿਤਚ੍ਛੁਙ੍ਗਮੁਤ੍ਪਤਿਤਁ ਸੋਮ੍ਯ ਵਿਜਾਨੀਹਿ ਨੇਦਮਮੂਲਂ ਭਵਿष੍ਯਤੀਤਿ
ਪੁੱਤਰ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਉਸ ਖਾਧੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ 'ਭੋਜਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਟਾਹਲੀ ਉੱਗਦੀ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ, ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਬਿਨਾ ਮੂਲ ਦੇ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦੀ।
ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਵ ਮੂਲਁ ਸ੍ਯਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਨਾਦੇਵਮੇਵ ਖਲੁ ਸੋਮ੍ਯਾਨ੍ਨੇਨ ਸ਼ੁਙ੍ਗੇਨਾਪੋ ਮੂਲਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛਾਦ੍ਭਿਃ ਸੋਮ੍ਯ ਸ਼ੁਙ੍ਗੇਨ ਤੇਜੋਮੂਲਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛ ਤੇਜਸਾ ਸੋਮ੍ਯ ਸ਼ੁਙ੍ਗੇਨ ਸਨ੍ਮੂਲਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛ ਸਨ੍ਮੂਲਾਃ ਸੋਮ੍ਯੇਮਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਦਾਯਤਨਾਃ ਸਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਃ
ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ? ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ, ਟਾਹਲੀ ਰਾਹੀਂ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਲੱਭ। ਟਾਹਲੀ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਲੱਭ। ਟਾਹਲੀ ਰਾਹੀਂ ਸਤ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਲੱਭ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ, ਪੁੱਤਰ, ਸਤ ਨੂੰ ਹੀ ਮੂਲ, ਠਿਕਾਣਾ ਤੇ ਆਧਾਰ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਥ ਯਤ੍ਰੈਤਤ੍ਪੁਰੁषਃ ਪਿਪਾਸਤਿ ਨਾਮ ਤੇਜ ਏਵ ਤਤ੍ਪੀਤਂ ਨਯਤੇ ਤਦ੍ਯਥਾ ਗੋਨਾਯੋऽਸ਼੍ਵਨਾਯਃ ਪੁਰੁषਨਾਯ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਤਤ੍ਤੇਜ ਆਚष੍ਟ ਉਦਨ੍ਯੇਤਿ ਤਤ੍ਰੈਤਦੇਵ ਸ਼ੁਙ੍ਗਮੁਤ੍ਪਤਿਤਁ ਸੋਮ੍ਯ ਵਿਜਾਨੀਹਿ ਨੇਦਮਮੂਲਂ ਭਵਿष੍ਯਤੀਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਿਆਸ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਅੱਗ ਪੀਤੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਨੂੰ 'ਪਾਣੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਟਾਹਲੀ ਉੱਗਦੀ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ, ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਬਿਨਾ ਮੂਲ ਦੇ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦੀ।
ਸ ਯ ਏषੋऽਣਿਮੈਤਦਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਦਁ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸਤ੍ਯਁ ਸ ਆਤ੍ਮਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੋ ਇਤਿ ਭੂਯ ਏਵ ਮਾ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਤ੍ਵਿਤਿ ਤਥਾ ਸੋਮ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਜੋ ਇਹ ਸੁਖਮ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈਂ। 'ਮਹਾਰਾਜ, ਹੋਰ ਵੀ ਸਮਝਾਓ।' 'ਠੀਕ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ,' ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ।
ਯਥਾ ਸੋਮ੍ਯ ਮਧੁ ਮਧੁਕृਤੋ ਨਿਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਨਾਨਾਤ੍ਯਯਾਨਾਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਁਰਸਾਨ੍ਸਮਵਹਾਰਮੇਕਤਾਁਰਸਂ ਗਮਯਨ੍ਤਿ
ਪੁੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਮਧੁ ਮੱਖੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਸ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਕ ਰਸ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ,
ਤੇ ਯਥਾ ਤਤ੍ਰ ਨ ਵਿਵੇਕਂ ਲਭਨ੍ਤੇऽਮੁष੍ਯਾਹਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਰਸੋऽਸ੍ਮ੍ਯਮੁष੍ਯਾਹਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਰਸੋऽਸ੍ਮੀਤ੍ਯੇਵਮੇਵ ਖਲੁ ਸੋਮ੍ਯੇਮਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਤਿ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯ ਨ ਵਿਦੁਃ ਸਤਿ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਾਮਹ ਇਤਿ
ਉਹ ਉਥੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਕਿ 'ਮੈਂ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦਾ ਰਸ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦਾ ਰਸ ਹਾਂ।' ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ, ਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਕਿ 'ਅਸੀਂ ਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਏ ਹਾਂ।'
ਤ ਇਹ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਵਾ ਸਿਁਹੋ ਵਾ ਵृਕੋ ਵਾ ਵਰਾਹੋ ਵਾ ਕੀਟੋ ਵਾ ਪਤਙ੍ਗੋ ਵਾ ਦਁਸ਼ੋ ਵਾ ਮਸ਼ਕੋ ਵਾ ਯਦ੍ਯਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਦਾਭਵਨ੍ਤਿ
ਇਥੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਬਾਘ, ਸਿੰਘ, ਭੇਡ, ਸੂਰ, ਕੀੜਾ, ਤਿਤਲੀ, ਮੱਛਰ ਜਾਂ ਮਛੀ ਬਣਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ ਯ ਏषੋऽਣਿਮੈਤਦਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਦਁ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸਤ੍ਯਁ ਸ ਆਤ੍ਮਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੋ ਇਤਿ ਭੂਯ ਏਵ ਮਾ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਤ੍ਵਿਤਿ ਤਥਾ ਸੋਮ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਜੋ ਇਹ ਸੁਖਮ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈਂ। 'ਮਹਾਰਾਜ, ਹੋਰ ਵੀ ਸਮਝਾਓ।' 'ਠੀਕ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ,' ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ।
ਸੋਮ੍ਯ ਨਦ੍ਯਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨ੍ਤੇ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਤ੍ਸਮੁਦ੍ਰਮੇਵਾਪਿਯਨ੍ਤਿ ਸ ਸਮੁਦ੍ਰ ਏਵ ਭਵਤਿ ਤਾ ਯਥਾ ਤਤ੍ਰ ਨ ਵਿਦੁਰਿਯਮਹਮਸ੍ਮੀਯਮਹਮਸ੍ਮੀਤਿ
ਪੁੱਤਰ, ਪੂਰਬ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੱਛਮ ਦੀਆਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ; ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਆ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਆਪ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਕਿ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਹ ਹਾਂ।'
ਏਵਮੇਵ ਖਲੁ ਸੋਮ੍ਯੇਮਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਤ ਆਗਮ੍ਯ ਨ ਵਿਦੁਃ ਸਤ ਆਗਚ੍ਛਾਮਹ ਇਤਿ ਤ ਇਹ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਵਾ ਸਿਁਹੋ ਵਾ ਵृਕੋ ਵਾ ਵਰਾਹੋ ਵਾ ਕੀਟੋ ਵਾ ਪਤਙ੍ਗੋ ਵਾ ਦਁਸ਼ੋ ਵਾ ਮਸ਼ਕੋ ਵਾ ਯਦ੍ਯਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਦਾਭਵਨ੍ਤਿ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ, ਸਤ ਤੋਂ ਆ ਕੇ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਕਿ 'ਅਸੀਂ ਸਤ ਤੋਂ ਆਏ ਹਾਂ।' ਇਥੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਬਾਘ, ਸਿੰਘ, ਭੇਡ, ਸੂਰ, ਕੀੜਾ, ਤਿਤਲੀ, ਮੱਛਰ ਜਾਂ ਮਛੀ ਬਣਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ ਯ ਏषੋऽਣਿਮੈਤਦਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਦਁ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸਤ੍ਯਁ ਸ ਆਤ੍ਮਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੋ ਇਤਿ ਭੂਯ ਏਵ ਮਾ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਤ੍ਵਿਤਿ ਤਥਾ ਸੋਮ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਜੋ ਇਹ ਸੁਖਮ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈਂ। 'ਮਹਾਰਾਜ, ਹੋਰ ਵੀ ਸਮਝਾਓ।' 'ਠੀਕ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ,' ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ।
ਅਸ੍ਯ ਸੋਮ੍ਯ ਮਹਤੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਯੋ ਮੂਲੇऽਭ੍ਯਾਹਨ੍ਯਾਜ੍ਜੀਵਨ੍ਸ੍ਰਵੇਦ੍ਯੋ ਮਧ੍ਯੇऽਭ੍ਯਾਹਨ੍ਯਾਜ੍ਜੀਵਨ੍ਸ੍ਰਵੇਦ੍ਯੋऽਗ੍ਰੇऽਭ੍ਯਾਹਨ੍ਯਾਜ੍ਜੀਵਨ੍ਸ੍ਰਵੇਤ੍ਸ ਏष ਜੀਵੇਨਾਤ੍ਮਨਾਨੁਪ੍ਰਭੂਤਃ ਪੇਪੀਯਮਾਨੋ ਮੋਦਮਾਨਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ
ਪੁੱਤਰ, ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਵੱਜੇ, ਤਾਂ ਜੀਵਤ ਹੋਣ ਤੇ ਰਸ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਜੇ, ਜੀਵਤ ਹੋਣ ਤੇ ਰਸ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਚੋਟੀ ਵੱਜੇ, ਜੀਵਤ ਹੋਣ ਤੇ ਰਸ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪੀ ਕੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯ ਯਦੇਕਾਁ ਸ਼ਾਖਾਂ ਜੀਵੋ ਜਹਾਤ੍ਯਥ ਸਾ ਸ਼ੁष੍ਯਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਂ ਜਹਾਤ੍ਯਥ ਸਾ ਸ਼ੁष੍ਯਤਿ ਤृਤੀਯਾਂ ਜਹਾਤ੍ਯਥ ਸਾ ਸ਼ੁष੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਜਹਾਤਿ ਸਰ੍ਵਃ ਸ਼ੁष੍ਯਤ੍ਯੇਵਮੇਵ ਖਲੁ ਸੋਮ੍ਯ ਵਿਦ੍ਧੀਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਜੇ ਜੀਵ ਇੱਕ ਟਾਹਲੀ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਟਾਹਲੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੂਜੀ ਛੱਡੇ, ਉਹ ਵੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੀਜੀ ਛੱਡੇ, ਉਹ ਵੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਸਾਰੀਆਂ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਮਝ ਲੈ।
ਜੀਵਾਪੇਤਂ ਵਾਵ ਕਿਲੇਦਂ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਨ ਜੀਵੋ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਇਤਿ ਸ ਯ ਏषੋऽਣਿਮੈਤਦਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਦਁ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸਤ੍ਯਁ ਸ ਆਤ੍ਮਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੋ ਇਤਿ ਭੂਯ ਏਵ ਮਾ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਤ੍ਵਿਤਿ ਤਥਾ ਸੋਮ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੀਵ ਆਪ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ। ਜੋ ਇਹ ਸੁਖਮ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈਂ। 'ਮਹਾਰਾਜ, ਹੋਰ ਵੀ ਸਮਝਾਓ।' 'ਠੀਕ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ,' ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ।
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਫਲਮਤ ਆਹਰੇਤੀਦਂ ਭਗਵ ਇਤਿ ਭਿਨ੍ਦ੍ਧੀਤਿ ਭਿਨ੍ਨਂ ਭਗਵ ਇਤਿ ਕਿਮਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਸੀਤ੍ਯਣ੍ਵ੍ਯ ਇਵੇਮਾ ਧਾਨਾ ਭਗਵ ਇਤ੍ਯਾਸਾਮਙ੍ਗੈਕਾਂ ਭਿਨ੍ਦ੍ਧੀਤਿ ਭਿਨ੍ਨਾ ਭਗਵ ਇਤਿ ਕਿਮਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਸੀਤਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ ਭਗਵ ਇਤਿ
‘ਪੁੱਤਰ, ਵਟ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਫਲ ਲਿਆ।’ ‘ਇਹ ਲੈ ਆਇਆ, ਮਹਾਰਾਜ।’ ‘ਇਸ ਨੂੰ ਤੋੜ।’ ‘ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਮਹਾਰਾਜ।’ ‘ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ?’ ‘ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਬੀਜ, ਮਹਾਰਾਜ।’ ‘ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਤੋੜ।’ ‘ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਮਹਾਰਾਜ।’ ‘ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ?’ ‘ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਮਹਾਰਾਜ।’
ਤਁ ਹੋਵਾਚ ਯਂ ਵੈ ਸੋਮ੍ਯੈਤਮਣਿਮਾਨਂ ਨ ਨਿਭਾਲਯਸ ਏਤਸ੍ਯ ਵੈ ਸੋਮ੍ਯੈषੋऽਣਿਮ੍ਨ ਏਵਂ ਮਹਾਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਤ੍ਸ੍ਵ ਸੋਮ੍ਯੇਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੋਮਿਆ, ਤੂੰ ਇਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਇਹੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਬੋਹੜਾ ਖੜਾ ਹੈ। ਸੋਮਿਆ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈ।
ਸ ਯ ਏषੋऽਣਿਮੈਤਦਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਦਦ੍ਁ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸਤ੍ਯਁ ਸ ਆਤ੍ਮਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੋ ਇਤਿ ਭੂਯ ਏਵ ਮਾ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਤ੍ਵਿਤਿ ਤਥਾ ਸੋਮ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਜੋ ਇਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈਂ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੂ। ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮਹਾਨ ਜੀ, ਹੋਰ ਸਮਝਾਓ।' 'ਠੀਕ ਹੈ, ਸੋਮਿਆ,' ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਲਵਣਮੇਤਦੁਦਕੇऽਵਧਾਯਾਥ ਮਾ ਪ੍ਰਾਤਰੁਪਸੀਦਥਾ ਇਤਿ ਸ ਹ ਤਥਾ ਚਕਾਰ ਤਁ ਹੋਵਾਚ ਯਦ੍ਦੋषਾ ਲਵਣਮੁਦਕੇऽਵਾਧਾ ਅਙ੍ਗ ਤਦਾਹਰੇਤਿ ਤਦ੍ਧਾਵਮृਸ਼੍ਯ ਨ ਵਿਵੇਦ
ਇਹ ਲੂਣ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ।' ਉਹ ਨੇ ਐਸਾ ਕੀਤਾ। 'ਜਿਸ ਲੂਣ ਨੂੰ ਰਾਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਲਿਆ।' ਉਹ ਨੇ ਲੱਭਿਆ, ਪਰ ਲੂਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਯਥਾ ਵਿਲੀਨਮੇਵਾਙ੍ਗਾਸ੍ਯਾਨ੍ਤਾਦਾਚਾਮੇਤਿ ਕਥਮਿਤਿ ਲਵਣਮਿਤਿ ਮਧ੍ਯਾਦਾਚਾਮੇਤਿ ਕਥਮਿਤਿ ਲਵਣਮਿਤ੍ਯਨ੍ਤਾਦਾਚਾਮੇਤਿ ਕਥਮਿਤਿ ਲਵਣਮਿਤ੍ਯਭਿਪ੍ਰਾਸ੍ਯੈਤਦਥ ਮੋਪਸੀਦਥਾ ਇਤਿ ਤਦ੍ਧ ਤਥਾ ਚਕਾਰ ਤਚ੍ਛਸ਼੍ਵਤ੍ਸਂਵਰ੍ਤਤੇ ਤਁ ਹੋਵਾਚਾਤ੍ਰ ਵਾਵ ਕਿਲ ਤਤ੍ਸੋਮ੍ਯ ਨ ਨਿਭਾਲਯਸੇऽਤ੍ਰੈਵ ਕਿਲੇਤਿ
ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਚੱਖ ਕੇ ਦੱਸ, ਕਿਵੇਂ ਹੈ?' 'ਲੂਣੀ।' 'ਮੱਧ ਤੋਂ ਚੱਖ ਕੇ ਦੱਸ, ਕਿਵੇਂ ਹੈ?' 'ਲੂਣੀ।' 'ਹੋਰ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਚੱਖ ਕੇ ਦੱਸ, ਕਿਵੇਂ ਹੈ?' 'ਲੂਣੀ।' 'ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ।' ਉਹ ਨੇ ਐਸਾ ਕੀਤਾ। ਲੂਣ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਸੋਮਿਆ, ਤੂੰ ਇਹ ਲੂਣ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਇਹ ਇੱਥੇ ਹੈ।'
ਸ ਯ ਏषੋऽਣਿਮੈਤਦਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਦਁ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸਤ੍ਯਁ ਸ ਆਤ੍ਮਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੋ ਇਤਿ ਭੂਯ ਏਵ ਮਾ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਤ੍ਵਿਤਿ ਤਥਾ ਸੋਮ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਜੋ ਇਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈਂ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੂ। ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮਹਾਨ ਜੀ, ਹੋਰ ਸਮਝਾਓ।' 'ਠੀਕ ਹੈ, ਸੋਮਿਆ,' ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਯਥਾ ਸੋਮ੍ਯ ਪੁਰੁषਂ ਗਨ੍ਧਾਰੇਭ੍ਯੋऽਭਿਨਦ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ਮਾਨੀਯ ਤਂ ਤਤੋऽਤਿਜਨੇ ਵਿਸृਜੇਤ੍ਸ ਯਥਾ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਙ੍ਵੋਦਙ੍ਵਾਧਰਾਙ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਵਾ ਪ੍ਰਧ੍ਮਾਯੀਤਾਭਿਨਦ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ ਆਨੀਤੋऽਭਿਨਦ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿਸृष੍ਟਃ
ਸੋਮਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗੰਧਾਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲਿਆ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਦੱਖਣ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹਵਾ ਕਰੇਗਾ—ਅੱਖਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲਿਆਇਆ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਛੱਡਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਵ ਮੂਲਁ ਸ੍ਯਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰਾਦ੍ਭ੍ਯ੍ऽਦ੍ਭਿਃ ਸੋਮ੍ਯ ਸ਼ੁਙ੍ਗੇਨ ਤੇਜੋ ਮੂਲਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛ ਤੇਜਸਾ ਸੋਮ੍ਯ ਸ਼ੁਙ੍ਗੇਨ ਸਨ੍ਮੂਲਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛ ਸਨ੍ਮੂਲਾਃ ਸੋਮ੍ਯੇਮਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਦਾਯਤਨਾਃ ਸਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਯਥਾ ਨੁ ਖਲੁ ਸੋਮ੍ਯੇਮਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਦੇਵਤਾਃ ਪੁਰੁषਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਤ੍ਰਿਵृਦੇਕੈਕਾ ਭਵਤਿ ਤਦੁਕ੍ਤਂ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦੇਵ ਭਵਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸੋਮ੍ਯ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯਤੋ ਵਾਙ੍ਮਨਸਿ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਮਨਃ ਪ੍ਰਾਣੇ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤੇਜਸਿ ਤੇਜਃ ਪਰਸ੍ਯਾਂ ਦੇਵਤਾਯਾਮ੍
ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ? ਪੁੱਤਰ, ਟਾਹਲੀ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਲੱਭ। ਟਾਹਲੀ ਰਾਹੀਂ ਸਤ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਲੱਭ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ, ਪੁੱਤਰ, ਸਤ ਨੂੰ ਹੀ ਮੂਲ, ਠਿਕਾਣਾ ਤੇ ਆਧਾਰ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ, ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਤੱਤ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ: ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇਹ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਬੋਲ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾਣ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਅੱਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦੇਵੀ ਵਿੱਚ।