ਸ ਹ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਰ੍ष ਉਪੇਤ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਵਿਁਸ਼ਤਿਵਰ੍षਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵੇਦਾਨਧੀਤ੍ਯ ਮਹਾਮਨਾ ਅਨੂਚਾਨਮਾਨੀ ਸ੍ਤਬ੍ਧ ਏਯਾਯ ਤਁਹ ਪਿਤੋਵਾਚ
ਉਹ ਬਾਰ੍ਹਾ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਚੌਵੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਲਏ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਘਰ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੋ ਯਨ੍ਨੁ ਸੋਮ੍ਯੇਦਂ ਮਹਾਮਨਾ ਅਨੂਚਾਨਮਾਨੀ ਸ੍ਤਬ੍ਧੋऽਸ੍ਯੁਤ ਤਮਾਦੇਸ਼ਮਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼੍ਯਃ ਯੇਨਾਸ਼੍ਰੁਤਁ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਭਵਤ੍ਯਮਤਂ ਮਤਮਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤਮਿਤਿ ਕਥਂ ਨੁ ਭਗਵਃ ਸ ਆਦੇਸ਼ੋ ਭਵਤੀਤਿ
ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਪਿਆਰੇ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਹ ਸਿਖਿਆ ਮੰਗੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਣਸੁਣਿਆ ਸੁਣਿਆ, ਅਣਸੋਚਿਆ ਸੋਚਿਆ, ਤੇ ਅਣਜਾਣਿਆ ਜਾਣਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ? ਭਗਵਾਨ, ਉਹ ਸਿਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਯਥਾ ਸੋਮ੍ਯੈਕੇਨ ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਮृਨ੍ਮਯਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤਁ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਚਾਰਮ੍ਭਣਂ ਵਿਕਾਰੋ ਨਾਮਧੇਯਂ ਮृਤ੍ਤਿਕੇਤ੍ਯੇਵ ਸਤ੍ਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ, ਪਿਆਰੇ, ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਗੋਲੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਮਿੱਟੀ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸੋਮ੍ਯੈਕੇਨ ਲੋਹਮਣਿਨਾ ਸਰ੍ਵਂ ਲੋਹਮਯਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤਁ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਚਾਰਮ੍ਭਣਂ ਵਿਕਾਰੋ ਨਾਮਧੇਯਂ ਲੋਹਮਿਤ੍ਯੇਵ ਸਤ੍ਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ, ਪਿਆਰੇ, ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਸੋਨਾ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸੋਮ੍ਯਿਕੇਨ ਨਖਨਿਕृਨ੍ਤਨੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਕਾਰ੍ष੍ਣਾਯਸਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤਁ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਚਾਰਮ੍ਭਣਂ ਵਿਕਾਰੋ ਨਾਮਧੇਯਂ ਕृष੍ਣਾਯਸਮਿਤ੍ਯੇਵ ਸਤ੍ਯਮੇਵਁਸੋਮ੍ਯ ਸ ਆਦੇਸ਼ੋ ਭਵਤੀਤਿ
ਜਿਵੇਂ, ਪਿਆਰੇ, ਇੱਕ ਲੋਹੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਲੋਹਾ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਪਿਆਰੇ, ਇਹੀ ਸਿਖਿਆ ਹੈ।
ਨ ਵੈ ਨੂਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਸ੍ਤ ਏਤਦਵੇਦਿषੁਰ੍ਯਦ੍ਧ੍ਯੇਤਦਵੇਦਿष੍ਯਨ੍ਕਥਂ ਮੇ ਨਾਵਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਨਿਤਿ ਭਗਵਾਁਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਮੇ ਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਤ੍ਵਿਤਿ ਤਥਾ ਸੋਮ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ; ਜੇ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਦੱਸਦੇ? ਭਗਵਾਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਿਆ ਦਿਓ। ਪਿਆਰੇ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ।
ਸਦੇਵ ਸੋਮ੍ਯੇਦਮਗ੍ਰ ਆਸੀਦੇਕਮੇਵਾਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍ । ਤਦ੍ਧੈਕ ਆਹੁਰਸਦੇਵੇਦਮਗ੍ਰ ਆਸੀਦੇਕਮੇਵਾਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤਸ੍ਮਾਦਸਤਃ ਸਜ੍ਜਾਯਤ
ਪਿਆਰੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਤ ਸੀ, ਇੱਕੋ ਹੀ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਤ ਸੀ, ਇੱਕੋ ਹੀ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਅਸਤ ਤੋਂ ਸਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਕੁਤਸ੍ਤੁ ਖਲੁ ਸੋਮ੍ਯੈਵਁਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਹੋਵਾਚ ਕਥਮਸਤਃ ਸਜ੍ਜਾਯੇਤੇਤਿ। ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਵ ਸੋਮ੍ਯੇਦਮਗ੍ਰ ਆਸੀਦੇਕਮੇਵਾਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍
ਪਰ ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿਵੇਂ ਅਸਤ ਤੋਂ ਸਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸੱਚਮੁੱਚ, ਪਿਆਰੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਤ ਸੀ, ਇੱਕੋ ਹੀ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਤਦੈਕ੍ਸ਼ਤ ਬਹੁ ਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਯੇਯੇਤਿ ਤਤ੍ਤੇਜੋऽਸृਜਤ । ਤਤ੍ਤੇਜ ਐਕ੍ਸ਼ਤ ਬਹੁ ਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਯੇਯੇਤਿ ਤਦਪੋऽਸृਜਤ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵਚ ਸ਼ੋਚਤਿ ਸ੍ਵੇਦਤੇ ਵਾ ਪੁਰੁषਸ੍ਤੇਜਸ ਏਵ ਤਦਧ੍ਯਾਪੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ
ਉਹ ਸਤ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: 'ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਪੈਦਾ ਹੋਵਾਂ।' ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਅੱਗ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: 'ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਪੈਦਾ ਹੋਵਾਂ।' ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਪਸੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਗ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਾ ਆਪ ਐਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤ ਬਹ੍ਵ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਮ ਪ੍ਰਜਾਯੇਮਹੀਤਿ ਤਾ ਅਨ੍ਨਮਸृਜਨ੍ਤ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵ ਚ ਵਰ੍षਤਿ ਤਦੇਵ ਭੂਯਿष੍ਠਮਨ੍ਨਂ ਭਵਤ੍ਯਦ੍ਭ੍ਯ ਏਵ ਤਦਧ੍ਯਨ੍ਨਾਦ੍ਯਂ ਜਾਯਤੇ
ਪਾਣੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: 'ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੋ ਜਾਈਏ, ਪੈਦਾ ਹੋਈਏ।' ਉਸ ਨੇ ਅਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਅਨ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੀ ਅਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਖਲ੍ਵੇषਾਂ ਭੂਤਾਨਾਂ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯੇਵ ਬੀਜਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਾਣ੍ਡਜਂ ਜੀਵਜਮੁਦ੍ਭਿਜ੍ਜਮਿਤਿ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹੀ ਜਨਮ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ: ਅੰਡੇ ਤੋਂ, ਜੀਵ ਤੋਂ, ਤੇ ਉਗਣ ਤੋਂ।
ਸੇਯਂ ਦੇਵਤੈਕ੍ਸ਼ਤ ਹਨ੍ਤਾਹਮਿਮਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਦੇਵਤਾ ਅਨੇਨ ਜੀਵੇਨਾਤ੍ਮਨਾਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਨਾਮਰੂਪੇ ਵ੍ਯਾਕਰਵਾਣੀਤਿ
ਉਹ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: 'ਮੈਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਵੜ ਕੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਵੱਖਰੇ ਕਰਾਂ।'
ਤਾਸਾਂ ਤ੍ਰਿਵृਤਂ ਤ੍ਰਿਵृਤਮੇਕੈਕਾਂ ਕਰਵਾਣੀਤਿ ਸੇਯਂ ਦੇਵਤੇਮਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਦੇਵਤਾ ਅਨੇਨੈਵ ਜੀਵੇਨਾਤ੍ਮਨਾਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਨਾਮਰੂਪੇ ਵ੍ਯਾਕਰੋਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿਆਂ। ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਵੜ ਕੇ, ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਵੱਖਰੇ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਾਸਾਂ ਤ੍ਰਿਵृਤਂ ਤ੍ਰਿਵृਤਮੇਕੈਕਾਮਕਰੋਦ੍ਯਥਾ ਤੁ ਖਲੁ ਸੋਮ੍ਯੇਮਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਦੇਵਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਤ੍ਰਿਵृਦੇਕੈਕਾ ਭਵਤਿ ਤਨ੍ਮੇ ਵਿਜਾਨੀਹੀਤਿ
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਯਦਗ੍ਨੇ ਰੋਹਿਤਁਰੂਪਂ ਤੇਜਸਸ੍ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਯਚ੍ਛੁਕ੍ਲਂ ਤਦਪਾਂ ਯਤ੍ਕृष੍ਣਂ ਤਦਨ੍ਨਸ੍ਯਾਪਾਗਾਦਗ੍ਨੇਰਗ੍ਨਿਤ੍ਵਂ ਵਾਚਾਰਮ੍ਭਣਂ ਵਿਕਾਰੋ ਨਾਮਧੇਯਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਰੂਪਾਣੀਤ੍ਯੇਵ ਸਤ੍ਯਮ੍
ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲਾਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਜ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਦਾ; ਜੋ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨ ਦਾ। ਅੱਗ ਦੀ ਅੱਗ-ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹੀ ਸੱਚ ਹਨ।
ਯਦਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਰੋਹਿਤਁਰੂਪਂ ਤੇਜਸਸ੍ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਯਚ੍ਛੁਕ੍ਲਂ ਤਦਪਾਂ ਯਤ੍ਕृष੍ਣਂ ਤਦਨ੍ਨਸ੍ਯਾਪਾਗਾਦਾਦਿਤ੍ਯਾਦਾਦਿਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਵਾਚਾਰਮ੍ਭਣਂ ਵਿਕਾਰੋ ਨਾਮਧੇਯਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਰੂਪਾਣੀਤ੍ਯੇਵ ਸਤ੍ਯਮ੍
ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲਾਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਜ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਦਾ; ਜੋ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨ ਦਾ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਸੂਰਜ-ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹੀ ਸੱਚ ਹਨ।
ਯਚ੍ਛਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋ ਰੋਹਿਤਁਰੂਪਂ ਤੇਜਸਸ੍ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਯਚ੍ਛੁਕ੍ਲਂ ਤਦਪਾਂ ਯਤ੍ਕृष੍ਣਂ ਤਦਨ੍ਨਸ੍ਯਾਪਾਗਾਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਵਾਚਾਰਮ੍ਭਣਂ ਵਿਕਾਰੋ ਨਾਮਧੇਯਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਰੂਪਾਣੀਤ੍ਯੇਵ ਸਤ੍ਯਮ੍
ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲਾਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਜ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਦਾ; ਜੋ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨ ਦਾ। ਚੰਦ ਦੀ ਚੰਦ-ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹੀ ਸੱਚ ਹਨ।
ਯਦ੍ਵਿਦ੍ਯੁਤੋ ਰੋਹਿਤਁਰੂਪਂ ਤੇਜਸਸ੍ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਯਚ੍ਛੁਕ੍ਲਂ ਤਦਪਾਂ ਯਤ੍ਕृष੍ਣਂ ਤਦਨ੍ਨਸ੍ਯਾਪਾਗਾਦ੍ਵਿਦ੍ਯੁਤੋ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਾਚਾਰਮ੍ਭਣਂ ਵਿਕਾਰੋ ਨਾਮਧੇਯਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਰੂਪਾਣੀਤ੍ਯੇਵ ਸਤ੍ਯਮ੍
ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲਾਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਜ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਦਾ; ਜੋ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨ ਦਾ। ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਬਿਜਲੀ-ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹੀ ਸੱਚ ਹਨ।
ਏਤਦ੍ਧ ਸ੍ਮ ਵੈ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਁਸ ਆਹੁਃ ਪੂਰ੍ਵੇ ਮਹਾਸ਼ਾਲਾ ਮਹਾਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਾ ਨ ਨੋऽਦ੍ਯ ਕਸ਼੍ਚਨਾਸ਼੍ਰੁਤਮਮਤਮਵਿਜ੍ਞਾਤਮੁਦਾਹਰਿष੍ਯਤੀਤਿ ਹ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਵਿਦਾਞ੍ਚਕ੍ਰੁਃ
ਸੱਚਮੁਚ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ: 'ਅੱਜ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਅਸੀਂ ਨਾ ਸੁਣੀ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਸੋਚੀ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਜਾਣੀ ਹੋਵੇ,' ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਯਦੁ ਰੋਹਿਤਮਿਵਾਭੂਦਿਤਿ ਤੇਜਸਸ੍ਤਦ੍ਰੂਪਮਿਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦਾਞ੍ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਯਦੁ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮਿਵਾਭੂਦਿਤ੍ਯਪਾਁਰੂਪਮਿਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦਾਞ੍ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਯਦੁ ਕृष੍ਣਮਿਵਾਭੂਦਿਤ੍ਯਨ੍ਨਸ੍ਯ ਰੂਪਮਿਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦਾਞ੍ਚਕ੍ਰੁਃ
ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਲਾਲੀ ਵਾਲਾ ਦਿਸਦਾ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ: 'ਇਹ ਅੱਗ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।' ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਚਿੱਟਾ ਦਿਸਦਾ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ: 'ਇਹ ਪਾਣੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।' ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਕਾਲਾ ਦਿਸਦਾ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ: 'ਇਹ ਖਾਣੇ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਸਨ।
ਯਦ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਤਮਿਵਾਭੂਦਿਤ੍ਯੇਤਾਸਾਮੇਵ ਦੇਵਤਾਨਾਁਸਮਾਸ ਇਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦਾਞ੍ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਯਥਾ ਨੁ ਖਲੁ ਸੋਮ੍ਯੇਮਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਦੇਵਤਾਃ ਪੁਰੁषਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਤ੍ਰਿਵृਦੇਕੈਕਾ ਭਵਤਿ ਤਨ੍ਮੇ ਵਿਜਾਨੀਹੀਤਿ
ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਅਣਜਾਣਾ ਲੱਗਦਾ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ: 'ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ।' ਜਿਵੇਂ, ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸਮਝ ਲੈ।
ਅਨ੍ਨਮਸ਼ਿਤਂ ਤ੍ਰੇਧਾ ਵਿਧੀਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਯਃ ਸ੍ਥਵਿष੍ਠੋ ਧਾਤੁਸ੍ਤਤ੍ਪੁਰੀषਂ ਭਵਤਿ ਯੋ ਮਧ੍ਯਮਸ੍ਤਨ੍ਮਾਁਸਂ ਯੋऽਣਿष੍ਠਸ੍ਤਨ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਖਾਣਾ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਹਿੱਸਾ ਮਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੱਧਲਾ ਹਿੱਸਾ ਮਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਮ ਹਿੱਸਾ ਮਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੀਤਾਸ੍ਤ੍ਰੇਧਾ ਵਿਧੀਯਨ੍ਤੇ ਤਾਸਾਂ ਯਃ ਸ੍ਥਵਿष੍ਠੋ ਧਾਤੁਸ੍ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਭਵਤਿ ਯੋ ਮਧ੍ਯਮਸ੍ਤਲ੍ਲੋਹਿਤਂ ਯੋऽਣਿष੍ਠਃ ਸ ਪ੍ਰਾਣਃ
ਜੋ ਪਾਣੀ ਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਹਿੱਸਾ ਮੂਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੱਧਲਾ ਹਿੱਸਾ ਲਹੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਮ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇਜੋऽਸ਼ਿਤਂ ਤ੍ਰੇਧਾ ਵਿਧੀਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਯਃ ਸ੍ਥਵਿष੍ਠੋ ਧਾਤੁਸ੍ਤਦਸ੍ਥਿ ਭਵਤਿ ਯੋ ਮਧ੍ਯਮਃ ਸ ਮਜ੍ਜਾ ਯੋऽਣਿष੍ਠਃ ਸਾ ਵਾਕ੍
ਜੋ ਅੱਗ ਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੱਡੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੱਧਲਾ ਹਿੱਸਾ ਮੱਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਮ ਹਿੱਸਾ ਬੋਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਨਮਯਁਹਿ ਸੋਮ੍ਯ ਮਨਃ ਆਪੋਮਯਃ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤੇਜੋਮਯੀ ਵਾਗਿਤਿ ਭੂਯ ਏਵ ਮਾ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਤ੍ਵਿਤਿ ਤਥਾ ਸੋਮ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਪਿਆਰੇ, ਮਨ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬੋਲ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਜੀ, ਹੋਰ ਵੀ ਸਮਝਾਓ। 'ਠੀਕ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ,' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਸੋਮ੍ਯ ਮਥ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਯੋऽਣਿਮਾ ਸ ਉਰ੍ਧ੍ਵਃ ਸਮੁਦੀषਤਿ ਤਤ੍ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਵਤਿ
ਪਿਆਰੇ, ਦਹੀਂ ਦੇ ਮੱਧਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਮ ਭਾਗ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਘੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮੇਵ ਖਲੁ ਸੋਮ੍ਯਾਨ੍ਨਸ੍ਯਾਸ਼੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਯੋऽਣਿਮਾ ਸ ਉਰ੍ਧ੍ਵਃ ਸਮੁਦੀषਤਿ ਤਨ੍ਮਨੋ ਭਵਤਿ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਆਰੇ, ਖਾਏ ਹੋਏ ਖਾਣੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਮ ਭਾਗ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪਾਁਸੋਮ੍ਯ ਪੀਯਮਾਨਾਨਾਂ ਯੋऽਣਿਮਾ ਸ ਉਰ੍ਧ੍ਵਃ ਸਮੁਦੀषਤਿ ਸਾ ਪ੍ਰਾਣੋ ਭਵਤਿ
ਪਿਆਰੇ, ਪੀਤੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਮ ਭਾਗ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਮ੍ਯਾਸ਼੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਯੋऽਣਿਮਾ ਸ ਉਰ੍ਧ੍ਵਃ ਸਮੁਦੀषਤਿ ਸਾ ਵਾਗ੍ਭਵਤਿ
ਪਿਆਰੇ, ਖਾਏ ਹੋਏ ਖਾਣੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਮ ਭਾਗ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੋਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਨਮਯਁ ਹਿ ਸੋਮ੍ਯ ਮਨ ਆਪੋਮਯਃ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤੇਜੋਮਯੀ ਵਾਗਿਤਿ ਭੂਯ ਏਵ ਮਾ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਤ੍ਵਿਤਿ ਤਥਾ ਸੋਮ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਪਿਆਰੇ, ਮਨ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬੋਲ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਜੀ, ਹੋਰ ਵੀ ਸਮਝਾਓ। 'ਠੀਕ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ,' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ।