ਅਥ ਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੀਂ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਤਾਂ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਸਮਾਨਾਯ ਸ੍ਵਾਹੇਤਿ ਸਮਾਨਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ
ਫਿਰ ਚੌਥੀ ਆਹੁਤੀ 'ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ' ਆਖ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਨੇ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਮਨਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਮਨਸਿ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੇ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਵਿਦ੍ਯੁਤਿ ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ ਵਿਦ੍ਯੁਚ੍ਚ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਸ਼੍ਚਾਧਿਤਿष੍ਠਤਸ੍ਤਤ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਤਸ੍ਯਾਨੁ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਜਯਾ ਪਸ਼ੁਭਿਰਨ੍ਨਾਦ੍ਯੇਨ ਤੇਜਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨੇਤਿ
ਸਮਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਮੀਂਹ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੀਂਹ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਬਿਜਲੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੀਂ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਤਾਂ ਜੁਹੁਯਾਦੁਦਾਨਾਯ ਸ੍ਵਾਹੇਤ੍ਯੁਦਾਨਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ
ਫਿਰ ਪੰਜਵੀਂ ਆਹੁਤੀ 'ਉਦਾਨ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ' ਆਖ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਨੇ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਤ੍ਵਕ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਤ੍ਵਚਿ ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਵਾਯੁਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਵਾਯੌ ਤृਪ੍ਯਤ੍ਯਾਕਾਸ਼ਸ੍ਤृਪ੍ਯਤ੍ਯਾਕਾਸ਼ੇ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚਾਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚਾਧਿਤਿष੍ਠਤਸ੍ਤਤ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਤਸ੍ਯਾਨੁ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਜਯਾ ਪਸ਼ੁਭਿਰਨ੍ਨਾਦ੍ਯੇਨ ਤੇਜਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨ
ਉਦਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਚਮੜੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਚਮੜੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਹਵਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹਵਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹਵਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਯ ਇਦਮਵਿਦ੍ਵਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ ਜੁਹੋਤਿ ਯਥਾਙ੍ਗਾਰਾਨਪੋਹ੍ਯ ਭਸ੍ਮਨਿ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਤਾਦृਕ੍ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਸੁਆਹ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯ ਏਤਦੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ ਜੁਹੋਤਿ ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਸਰ੍ਵੇष੍ਵਾਤ੍ਮਸੁ ਹੁਤਂ ਭਵਤਿ
ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਹਰ ਲੋਕ, ਹਰ ਜੀਵ, ਹਰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ਯਥੇषੀਕਾਤੂਲਮਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰੋਤਂ ਪ੍ਰਦੂਯੇਤੈਵਁਹਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ਪਾਪ੍ਮਾਨਃ ਪ੍ਰਦੂਯਨ੍ਤੇ ਯ ਏਤਦੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ ਜੁਹੋਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਰੂਈ ਦਾ ਗੁੱਚਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦੁ ਹੈਵਂਵਿਦ੍ਯਦ੍ਯਪਿ ਚਣ੍ਡਾਲਾਯੋਚ੍ਛਿष੍ਟਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਦਾਤ੍ਮਨਿ ਹੈਵਾਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੇ ਹੁਤਁ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਤਦੇष ਸ਼੍ਲੋਕਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਐਸਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਚੰਡਾਲ ਨੂੰ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥੇਹ ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤਾ ਬਾਲਾ ਮਾਤਰਂ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤ ਏਵਁ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨ੍ਯਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮੁਪਾਸਤ ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮੁਪਾਸਤ ਇਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਭੁੱਖੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁਰ੍ਹਾਰੁਣੇਯ ਆਸ ਤਁ ਹ ਪਿਤੋਵਾਚ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੋ ਵਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਨ ਵੈ ਸੋਮ੍ਯਾਸ੍ਮਤ੍ਕੁਲੀਨੋऽਨਨੂਚ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਬਨ੍ਧੁਰਿਵ ਭਵਤੀਤਿ
ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਅਰੁਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਜਾ ਕੇ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ। ਪਿਆਰੇ, ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਬਿਨਾਂ, ਸਿਰਫ ਜਨਮ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਕਹੀਦਾ।'
ਸ ਹ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਰ੍ष ਉਪੇਤ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਵਿਁਸ਼ਤਿਵਰ੍षਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵੇਦਾਨਧੀਤ੍ਯ ਮਹਾਮਨਾ ਅਨੂਚਾਨਮਾਨੀ ਸ੍ਤਬ੍ਧ ਏਯਾਯ ਤਁਹ ਪਿਤੋਵਾਚ
ਉਹ ਬਾਰ੍ਹਾ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਚੌਵੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਲਏ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਘਰ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੋ ਯਨ੍ਨੁ ਸੋਮ੍ਯੇਦਂ ਮਹਾਮਨਾ ਅਨੂਚਾਨਮਾਨੀ ਸ੍ਤਬ੍ਧੋऽਸ੍ਯੁਤ ਤਮਾਦੇਸ਼ਮਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼੍ਯਃ ਯੇਨਾਸ਼੍ਰੁਤਁ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਭਵਤ੍ਯਮਤਂ ਮਤਮਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤਮਿਤਿ ਕਥਂ ਨੁ ਭਗਵਃ ਸ ਆਦੇਸ਼ੋ ਭਵਤੀਤਿ
ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਪਿਆਰੇ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਹ ਸਿਖਿਆ ਮੰਗੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਣਸੁਣਿਆ ਸੁਣਿਆ, ਅਣਸੋਚਿਆ ਸੋਚਿਆ, ਤੇ ਅਣਜਾਣਿਆ ਜਾਣਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ? ਭਗਵਾਨ, ਉਹ ਸਿਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਯਥਾ ਸੋਮ੍ਯੈਕੇਨ ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਮृਨ੍ਮਯਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤਁ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਚਾਰਮ੍ਭਣਂ ਵਿਕਾਰੋ ਨਾਮਧੇਯਂ ਮृਤ੍ਤਿਕੇਤ੍ਯੇਵ ਸਤ੍ਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ, ਪਿਆਰੇ, ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਗੋਲੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਮਿੱਟੀ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸੋਮ੍ਯੈਕੇਨ ਲੋਹਮਣਿਨਾ ਸਰ੍ਵਂ ਲੋਹਮਯਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤਁ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਚਾਰਮ੍ਭਣਂ ਵਿਕਾਰੋ ਨਾਮਧੇਯਂ ਲੋਹਮਿਤ੍ਯੇਵ ਸਤ੍ਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ, ਪਿਆਰੇ, ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਸੋਨਾ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸੋਮ੍ਯਿਕੇਨ ਨਖਨਿਕृਨ੍ਤਨੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਕਾਰ੍ष੍ਣਾਯਸਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤਁ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਚਾਰਮ੍ਭਣਂ ਵਿਕਾਰੋ ਨਾਮਧੇਯਂ ਕृष੍ਣਾਯਸਮਿਤ੍ਯੇਵ ਸਤ੍ਯਮੇਵਁਸੋਮ੍ਯ ਸ ਆਦੇਸ਼ੋ ਭਵਤੀਤਿ
ਜਿਵੇਂ, ਪਿਆਰੇ, ਇੱਕ ਲੋਹੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਲੋਹਾ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਪਿਆਰੇ, ਇਹੀ ਸਿਖਿਆ ਹੈ।
ਨ ਵੈ ਨੂਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਸ੍ਤ ਏਤਦਵੇਦਿषੁਰ੍ਯਦ੍ਧ੍ਯੇਤਦਵੇਦਿष੍ਯਨ੍ਕਥਂ ਮੇ ਨਾਵਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਨਿਤਿ ਭਗਵਾਁਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਮੇ ਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਤ੍ਵਿਤਿ ਤਥਾ ਸੋਮ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ; ਜੇ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਦੱਸਦੇ? ਭਗਵਾਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਿਆ ਦਿਓ। ਪਿਆਰੇ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ।
ਸਦੇਵ ਸੋਮ੍ਯੇਦਮਗ੍ਰ ਆਸੀਦੇਕਮੇਵਾਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍ । ਤਦ੍ਧੈਕ ਆਹੁਰਸਦੇਵੇਦਮਗ੍ਰ ਆਸੀਦੇਕਮੇਵਾਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤਸ੍ਮਾਦਸਤਃ ਸਜ੍ਜਾਯਤ
ਪਿਆਰੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਤ ਸੀ, ਇੱਕੋ ਹੀ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਤ ਸੀ, ਇੱਕੋ ਹੀ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਅਸਤ ਤੋਂ ਸਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਕੁਤਸ੍ਤੁ ਖਲੁ ਸੋਮ੍ਯੈਵਁਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਹੋਵਾਚ ਕਥਮਸਤਃ ਸਜ੍ਜਾਯੇਤੇਤਿ। ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਵ ਸੋਮ੍ਯੇਦਮਗ੍ਰ ਆਸੀਦੇਕਮੇਵਾਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍
ਪਰ ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿਵੇਂ ਅਸਤ ਤੋਂ ਸਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸੱਚਮੁੱਚ, ਪਿਆਰੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਤ ਸੀ, ਇੱਕੋ ਹੀ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਤਦੈਕ੍ਸ਼ਤ ਬਹੁ ਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਯੇਯੇਤਿ ਤਤ੍ਤੇਜੋऽਸृਜਤ । ਤਤ੍ਤੇਜ ਐਕ੍ਸ਼ਤ ਬਹੁ ਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਯੇਯੇਤਿ ਤਦਪੋऽਸृਜਤ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵਚ ਸ਼ੋਚਤਿ ਸ੍ਵੇਦਤੇ ਵਾ ਪੁਰੁषਸ੍ਤੇਜਸ ਏਵ ਤਦਧ੍ਯਾਪੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ
ਉਹ ਸਤ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: 'ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਪੈਦਾ ਹੋਵਾਂ।' ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਅੱਗ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: 'ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਪੈਦਾ ਹੋਵਾਂ।' ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਪਸੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਗ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਾ ਆਪ ਐਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤ ਬਹ੍ਵ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਮ ਪ੍ਰਜਾਯੇਮਹੀਤਿ ਤਾ ਅਨ੍ਨਮਸृਜਨ੍ਤ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵ ਚ ਵਰ੍षਤਿ ਤਦੇਵ ਭੂਯਿष੍ਠਮਨ੍ਨਂ ਭਵਤ੍ਯਦ੍ਭ੍ਯ ਏਵ ਤਦਧ੍ਯਨ੍ਨਾਦ੍ਯਂ ਜਾਯਤੇ
ਪਾਣੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: 'ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੋ ਜਾਈਏ, ਪੈਦਾ ਹੋਈਏ।' ਉਸ ਨੇ ਅਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਅਨ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੀ ਅਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਖਲ੍ਵੇषਾਂ ਭੂਤਾਨਾਂ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯੇਵ ਬੀਜਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਾਣ੍ਡਜਂ ਜੀਵਜਮੁਦ੍ਭਿਜ੍ਜਮਿਤਿ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹੀ ਜਨਮ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ: ਅੰਡੇ ਤੋਂ, ਜੀਵ ਤੋਂ, ਤੇ ਉਗਣ ਤੋਂ।
ਸੇਯਂ ਦੇਵਤੈਕ੍ਸ਼ਤ ਹਨ੍ਤਾਹਮਿਮਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਦੇਵਤਾ ਅਨੇਨ ਜੀਵੇਨਾਤ੍ਮਨਾਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਨਾਮਰੂਪੇ ਵ੍ਯਾਕਰਵਾਣੀਤਿ
ਉਹ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: 'ਮੈਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਵੜ ਕੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਵੱਖਰੇ ਕਰਾਂ।'
ਤਾਸਾਂ ਤ੍ਰਿਵृਤਂ ਤ੍ਰਿਵृਤਮੇਕੈਕਾਂ ਕਰਵਾਣੀਤਿ ਸੇਯਂ ਦੇਵਤੇਮਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਦੇਵਤਾ ਅਨੇਨੈਵ ਜੀਵੇਨਾਤ੍ਮਨਾਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਨਾਮਰੂਪੇ ਵ੍ਯਾਕਰੋਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿਆਂ। ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਵੜ ਕੇ, ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਵੱਖਰੇ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਾਸਾਂ ਤ੍ਰਿਵृਤਂ ਤ੍ਰਿਵृਤਮੇਕੈਕਾਮਕਰੋਦ੍ਯਥਾ ਤੁ ਖਲੁ ਸੋਮ੍ਯੇਮਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਦੇਵਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਤ੍ਰਿਵृਦੇਕੈਕਾ ਭਵਤਿ ਤਨ੍ਮੇ ਵਿਜਾਨੀਹੀਤਿ
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਯਦਗ੍ਨੇ ਰੋਹਿਤਁਰੂਪਂ ਤੇਜਸਸ੍ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਯਚ੍ਛੁਕ੍ਲਂ ਤਦਪਾਂ ਯਤ੍ਕृष੍ਣਂ ਤਦਨ੍ਨਸ੍ਯਾਪਾਗਾਦਗ੍ਨੇਰਗ੍ਨਿਤ੍ਵਂ ਵਾਚਾਰਮ੍ਭਣਂ ਵਿਕਾਰੋ ਨਾਮਧੇਯਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਰੂਪਾਣੀਤ੍ਯੇਵ ਸਤ੍ਯਮ੍
ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲਾਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਜ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਦਾ; ਜੋ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨ ਦਾ। ਅੱਗ ਦੀ ਅੱਗ-ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹੀ ਸੱਚ ਹਨ।
ਯਦਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਰੋਹਿਤਁਰੂਪਂ ਤੇਜਸਸ੍ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਯਚ੍ਛੁਕ੍ਲਂ ਤਦਪਾਂ ਯਤ੍ਕृष੍ਣਂ ਤਦਨ੍ਨਸ੍ਯਾਪਾਗਾਦਾਦਿਤ੍ਯਾਦਾਦਿਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਵਾਚਾਰਮ੍ਭਣਂ ਵਿਕਾਰੋ ਨਾਮਧੇਯਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਰੂਪਾਣੀਤ੍ਯੇਵ ਸਤ੍ਯਮ੍
ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲਾਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਜ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਦਾ; ਜੋ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨ ਦਾ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਸੂਰਜ-ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹੀ ਸੱਚ ਹਨ।
ਯਚ੍ਛਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋ ਰੋਹਿਤਁਰੂਪਂ ਤੇਜਸਸ੍ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਯਚ੍ਛੁਕ੍ਲਂ ਤਦਪਾਂ ਯਤ੍ਕृष੍ਣਂ ਤਦਨ੍ਨਸ੍ਯਾਪਾਗਾਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਵਾਚਾਰਮ੍ਭਣਂ ਵਿਕਾਰੋ ਨਾਮਧੇਯਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਰੂਪਾਣੀਤ੍ਯੇਵ ਸਤ੍ਯਮ੍
ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲਾਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਜ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਦਾ; ਜੋ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨ ਦਾ। ਚੰਦ ਦੀ ਚੰਦ-ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹੀ ਸੱਚ ਹਨ।
ਯਦ੍ਵਿਦ੍ਯੁਤੋ ਰੋਹਿਤਁਰੂਪਂ ਤੇਜਸਸ੍ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਯਚ੍ਛੁਕ੍ਲਂ ਤਦਪਾਂ ਯਤ੍ਕृष੍ਣਂ ਤਦਨ੍ਨਸ੍ਯਾਪਾਗਾਦ੍ਵਿਦ੍ਯੁਤੋ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਾਚਾਰਮ੍ਭਣਂ ਵਿਕਾਰੋ ਨਾਮਧੇਯਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਰੂਪਾਣੀਤ੍ਯੇਵ ਸਤ੍ਯਮ੍
ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲਾਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਜ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਦਾ; ਜੋ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨ ਦਾ। ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਬਿਜਲੀ-ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹੀ ਸੱਚ ਹਨ।
ਏਤਦ੍ਧ ਸ੍ਮ ਵੈ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਁਸ ਆਹੁਃ ਪੂਰ੍ਵੇ ਮਹਾਸ਼ਾਲਾ ਮਹਾਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਾ ਨ ਨੋऽਦ੍ਯ ਕਸ਼੍ਚਨਾਸ਼੍ਰੁਤਮਮਤਮਵਿਜ੍ਞਾਤਮੁਦਾਹਰਿष੍ਯਤੀਤਿ ਹ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਵਿਦਾਞ੍ਚਕ੍ਰੁਃ
ਸੱਚਮੁਚ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ: 'ਅੱਜ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਅਸੀਂ ਨਾ ਸੁਣੀ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਸੋਚੀ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਜਾਣੀ ਹੋਵੇ,' ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਯਦੁ ਰੋਹਿਤਮਿਵਾਭੂਦਿਤਿ ਤੇਜਸਸ੍ਤਦ੍ਰੂਪਮਿਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦਾਞ੍ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਯਦੁ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮਿਵਾਭੂਦਿਤ੍ਯਪਾਁਰੂਪਮਿਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦਾਞ੍ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਯਦੁ ਕृष੍ਣਮਿਵਾਭੂਦਿਤ੍ਯਨ੍ਨਸ੍ਯ ਰੂਪਮਿਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦਾਞ੍ਚਕ੍ਰੁਃ
ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਲਾਲੀ ਵਾਲਾ ਦਿਸਦਾ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ: 'ਇਹ ਅੱਗ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।' ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਚਿੱਟਾ ਦਿਸਦਾ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ: 'ਇਹ ਪਾਣੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।' ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਕਾਲਾ ਦਿਸਦਾ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ: 'ਇਹ ਖਾਣੇ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਸਨ।