ਅਥ ਹੋਵਾਚੋਦ੍ਦਾਲਕਮਾਰੁਣਿਂ ਗੌਤਮ ਕਂ ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾਨਮੁਪਸ੍ਸ ਇਤਿ ਪृਥਿਵੀਮੇਵ ਭਗਵੋ ਰਾਜਨ੍ਨਿਤਿ ਹੋਵਾਚੈष ਵੈ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਤ੍ਮਾ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੋ ਯਂ ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾਨਮੁਪਾਸ੍ਸੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤੋऽਸਿ ਪ੍ਰਜਯਾ ਚ ਪਸ਼ੁਭਿਸ਼੍ਚ
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਦਾਲਕ ਆਰੁਣੀ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਤੂੰ ਕਿਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?' ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੀ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ।' ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਇਹ ਆਧਾਰ ਆਤਮਾ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਆਤਮਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਸੰਤਾਨ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਆਧਾਰਤ ਹੈਂ।'
ਅਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਨਂ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਪ੍ਰਿਯਮਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਿਯਂ ਭਵਤ੍ਯਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸਂ ਕੁਲੇ ਯ ਏਤਮੇਵਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਮੁਪਾਸ੍ਤੇ ਪਾਦੌ ਤ੍ਵੇਤਾਵਾਤ੍ਮਨ ਇਤਿ ਹੋਵਾਚ ਪਾਦੌ ਤੇ ਵ੍ਯਮ੍ਲਾਸ੍ਯੇਤਾਂ ਯਨ੍ਮਾਂ ਨਾਗਮਿष੍ਯ ਇਤਿ
ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਪੈਰ ਇਹ ਆਤਮਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ,' ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ। 'ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ।'
ਤਾਨ੍ਹੋਵਾਚੈਤੇ ਵੈ ਖਲੁ ਯੂਯਂ ਪृਥਗਿਵੇਮਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਂ ਵਿਦ੍ਵਾਁਸੋऽਨ੍ਨਮਤ੍ਥ ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਤਮੇਵਂ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਮਾਤ੍ਰਮਭਿਵਿਮਾਨਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਮੁਪਾਸ੍ਤੇ ਸ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਸਰ੍ਵੇष੍ਵਾਤ੍ਮਸ੍ਵਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਜੇਹੜਾ ਇਹ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਆਤਮਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਹਥ ਦੇ ਪੱਬਰ ਦੇ ਜਿੰਨਾ ਮਾਪ ਕੇ, ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਹ ਵਾ ਏਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧੈਵ ਸੁਤੇਜਾਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪृਥਗ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਬਹੁਲੋ ਬਸ੍ਤਿਰੇਵ ਰਯਿਃ ਪृਥਿਵ੍ਯੇਵ ਪਾਦਾਵੁਰ ਏਵ ਵੇਦਿਰ੍ਲੋਮਾਨਿ ਬਰ੍ਹਿਰ੍ਹृਦਯਂ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯੋ ਮਨੋऽਨ੍ਵਾਹਾਰ੍ਯਪਚਨ ਆਸ੍ਯਮਾਹਵਨੀਯਃ
ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮੱਥਾ ਤਪਦੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਹਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀ ਥੈਲੀ ਦੌਲਤ ਹੈ, ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਹਨ, ਪਾਸੇ ਵੇਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਾਲ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਹਨ, ਦਿਲ ਘਰ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਮਨ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ।
ਤਦ੍ਯਦ੍ਭਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਥਮਮਾਗਚ੍ਛੇਤ੍ਤਦ੍ਧੋਮੀਯਁ ਸ ਯਾਂ ਪ੍ਰਥਮਾਮਾਹੁਤਿਂ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਤਾਂ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਯ ਸ੍ਵਾਹੇਤਿ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਭੋਜਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਆਹੁਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ 'ਸਵਾਹਾ' ਆਖ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣੇ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਿ ਤृਪ੍ਯਤ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਤृਪ੍ਯਤ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯੇ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਦ੍ਯੌਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਦਿਵਿ ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚ ਦ੍ਯੌਸ਼੍ਚਾਦਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚਾਧਿਤਿष੍ਠਤਸ੍ਤਤ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਤਸ੍ਯਾਨੁਤृਪ੍ਤਿਂ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਜਯਾ ਪਸ਼ੁਭਿਰਨ੍ਨਾਦ੍ਯੇਨ ਤੇਜਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨੇਤਿ
ਪ੍ਰਾਣ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਅੱਖ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅੱਖ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਸੂਰਜ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਂ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਤਾਂ ਜੁਹੁਯਾਦ੍ਵ੍ਯਾਨਾਯ ਸ੍ਵਾਹੇਤਿ ਵ੍ਯਾਨਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ
ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਆਹੁਤੀ 'ਵਿਆਨ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ' ਆਖ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਨੇ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਿ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਦਿਸ਼ਸ੍ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤੀषੁ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਸ਼੍ਚਾਧਿਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਤਸ੍ਯਾਨੁਤृਪ੍ਤਿਂ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਜਯਾ ਪਸ਼ੁਭਿਰਨ੍ਨਾਦ੍ਯੇਨ ਤੇਜਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨੇਤਿ
ਅਥ ਯਾਂ ਤृਤੀਯਾਂ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਤਾਂ ਜੁਹੁਯਾਦਪਾਨਾਯ ਸ੍ਵਾਹੇਤ੍ਯਪਾਨਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ
ਫਿਰ ਤੀਜੀ ਆਹੁਤੀ 'ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ' ਆਖ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਪਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪਾਨੇ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਵਾਕ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਵਾਚਿ ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਮਗ੍ਨਿਸ੍ਤृਪ੍ਯਤ੍ਯਗ੍ਨੌ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਪृਥਿਵੀ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚ ਪृਥਿਵੀ ਚਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚਾਧਿਤਿष੍ਠਤਸ੍ਤਤ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਤਸ੍ਯਾਨੁ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਜਯਾ ਪਸ਼ੁਭਿਰਨ੍ਨਾਦ੍ਯੇਨ ਤੇਜਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨੇਤਿ
ਅਪਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਬੋਲੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਬੋਲੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਅੱਗ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅੱਗ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੀਂ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਤਾਂ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਸਮਾਨਾਯ ਸ੍ਵਾਹੇਤਿ ਸਮਾਨਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ
ਫਿਰ ਚੌਥੀ ਆਹੁਤੀ 'ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ' ਆਖ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਨੇ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਮਨਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਮਨਸਿ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੇ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਵਿਦ੍ਯੁਤਿ ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ ਵਿਦ੍ਯੁਚ੍ਚ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਸ਼੍ਚਾਧਿਤਿष੍ਠਤਸ੍ਤਤ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਤਸ੍ਯਾਨੁ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਜਯਾ ਪਸ਼ੁਭਿਰਨ੍ਨਾਦ੍ਯੇਨ ਤੇਜਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨੇਤਿ
ਅਥ ਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੀਂ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਤਾਂ ਜੁਹੁਯਾਦੁਦਾਨਾਯ ਸ੍ਵਾਹੇਤ੍ਯੁਦਾਨਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ
ਫਿਰ ਪੰਜਵੀਂ ਆਹੁਤੀ 'ਉਦਾਨ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ' ਆਖ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਨੇ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਤ੍ਵਕ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਤ੍ਵਚਿ ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਵਾਯੁਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਵਾਯੌ ਤृਪ੍ਯਤ੍ਯਾਕਾਸ਼ਸ੍ਤृਪ੍ਯਤ੍ਯਾਕਾਸ਼ੇ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚਾਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚਾਧਿਤਿष੍ਠਤਸ੍ਤਤ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਤਸ੍ਯਾਨੁ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਜਯਾ ਪਸ਼ੁਭਿਰਨ੍ਨਾਦ੍ਯੇਨ ਤੇਜਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨ
ਉਦਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਚਮੜੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਚਮੜੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਹਵਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹਵਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹਵਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਯ ਇਦਮਵਿਦ੍ਵਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ ਜੁਹੋਤਿ ਯਥਾਙ੍ਗਾਰਾਨਪੋਹ੍ਯ ਭਸ੍ਮਨਿ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਤਾਦृਕ੍ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਸੁਆਹ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯ ਏਤਦੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ ਜੁਹੋਤਿ ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਸਰ੍ਵੇष੍ਵਾਤ੍ਮਸੁ ਹੁਤਂ ਭਵਤਿ
ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਹਰ ਲੋਕ, ਹਰ ਜੀਵ, ਹਰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ਯਥੇषੀਕਾਤੂਲਮਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰੋਤਂ ਪ੍ਰਦੂਯੇਤੈਵਁਹਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ਪਾਪ੍ਮਾਨਃ ਪ੍ਰਦੂਯਨ੍ਤੇ ਯ ਏਤਦੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ ਜੁਹੋਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਰੂਈ ਦਾ ਗੁੱਚਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦੁ ਹੈਵਂਵਿਦ੍ਯਦ੍ਯਪਿ ਚਣ੍ਡਾਲਾਯੋਚ੍ਛਿष੍ਟਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਦਾਤ੍ਮਨਿ ਹੈਵਾਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੇ ਹੁਤਁ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਤਦੇष ਸ਼੍ਲੋਕਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਐਸਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਚੰਡਾਲ ਨੂੰ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥੇਹ ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤਾ ਬਾਲਾ ਮਾਤਰਂ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤ ਏਵਁ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨ੍ਯਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮੁਪਾਸਤ ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮੁਪਾਸਤ ਇਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਭੁੱਖੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁਰ੍ਹਾਰੁਣੇਯ ਆਸ ਤਁ ਹ ਪਿਤੋਵਾਚ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੋ ਵਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਨ ਵੈ ਸੋਮ੍ਯਾਸ੍ਮਤ੍ਕੁਲੀਨੋऽਨਨੂਚ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਬਨ੍ਧੁਰਿਵ ਭਵਤੀਤਿ
ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਅਰੁਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਜਾ ਕੇ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ। ਪਿਆਰੇ, ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਬਿਨਾਂ, ਸਿਰਫ ਜਨਮ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਕਹੀਦਾ।'
ਸ ਹ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਰ੍ष ਉਪੇਤ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਵਿਁਸ਼ਤਿਵਰ੍षਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵੇਦਾਨਧੀਤ੍ਯ ਮਹਾਮਨਾ ਅਨੂਚਾਨਮਾਨੀ ਸ੍ਤਬ੍ਧ ਏਯਾਯ ਤਁਹ ਪਿਤੋਵਾਚ
ਉਹ ਬਾਰ੍ਹਾ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਚੌਵੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਲਏ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਘਰ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੋ ਯਨ੍ਨੁ ਸੋਮ੍ਯੇਦਂ ਮਹਾਮਨਾ ਅਨੂਚਾਨਮਾਨੀ ਸ੍ਤਬ੍ਧੋऽਸ੍ਯੁਤ ਤਮਾਦੇਸ਼ਮਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼੍ਯਃ ਯੇਨਾਸ਼੍ਰੁਤਁ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਭਵਤ੍ਯਮਤਂ ਮਤਮਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤਮਿਤਿ ਕਥਂ ਨੁ ਭਗਵਃ ਸ ਆਦੇਸ਼ੋ ਭਵਤੀਤਿ
ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਪਿਆਰੇ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਹ ਸਿਖਿਆ ਮੰਗੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਣਸੁਣਿਆ ਸੁਣਿਆ, ਅਣਸੋਚਿਆ ਸੋਚਿਆ, ਤੇ ਅਣਜਾਣਿਆ ਜਾਣਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ? ਭਗਵਾਨ, ਉਹ ਸਿਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਯਥਾ ਸੋਮ੍ਯੈਕੇਨ ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਮृਨ੍ਮਯਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤਁ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਚਾਰਮ੍ਭਣਂ ਵਿਕਾਰੋ ਨਾਮਧੇਯਂ ਮृਤ੍ਤਿਕੇਤ੍ਯੇਵ ਸਤ੍ਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ, ਪਿਆਰੇ, ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਗੋਲੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਮਿੱਟੀ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸੋਮ੍ਯੈਕੇਨ ਲੋਹਮਣਿਨਾ ਸਰ੍ਵਂ ਲੋਹਮਯਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤਁ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਚਾਰਮ੍ਭਣਂ ਵਿਕਾਰੋ ਨਾਮਧੇਯਂ ਲੋਹਮਿਤ੍ਯੇਵ ਸਤ੍ਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ, ਪਿਆਰੇ, ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਸੋਨਾ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸੋਮ੍ਯਿਕੇਨ ਨਖਨਿਕृਨ੍ਤਨੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਕਾਰ੍ष੍ਣਾਯਸਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤਁ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਚਾਰਮ੍ਭਣਂ ਵਿਕਾਰੋ ਨਾਮਧੇਯਂ ਕृष੍ਣਾਯਸਮਿਤ੍ਯੇਵ ਸਤ੍ਯਮੇਵਁਸੋਮ੍ਯ ਸ ਆਦੇਸ਼ੋ ਭਵਤੀਤਿ
ਜਿਵੇਂ, ਪਿਆਰੇ, ਇੱਕ ਲੋਹੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਲੋਹਾ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਪਿਆਰੇ, ਇਹੀ ਸਿਖਿਆ ਹੈ।
ਨ ਵੈ ਨੂਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਸ੍ਤ ਏਤਦਵੇਦਿषੁਰ੍ਯਦ੍ਧ੍ਯੇਤਦਵੇਦਿष੍ਯਨ੍ਕਥਂ ਮੇ ਨਾਵਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਨਿਤਿ ਭਗਵਾਁਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਮੇ ਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਤ੍ਵਿਤਿ ਤਥਾ ਸੋਮ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ
ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ; ਜੇ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਦੱਸਦੇ? ਭਗਵਾਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਿਆ ਦਿਓ। ਪਿਆਰੇ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ।
ਸਦੇਵ ਸੋਮ੍ਯੇਦਮਗ੍ਰ ਆਸੀਦੇਕਮੇਵਾਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍ । ਤਦ੍ਧੈਕ ਆਹੁਰਸਦੇਵੇਦਮਗ੍ਰ ਆਸੀਦੇਕਮੇਵਾਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤਸ੍ਮਾਦਸਤਃ ਸਜ੍ਜਾਯਤ
ਪਿਆਰੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਤ ਸੀ, ਇੱਕੋ ਹੀ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਤ ਸੀ, ਇੱਕੋ ਹੀ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਅਸਤ ਤੋਂ ਸਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਕੁਤਸ੍ਤੁ ਖਲੁ ਸੋਮ੍ਯੈਵਁਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਹੋਵਾਚ ਕਥਮਸਤਃ ਸਜ੍ਜਾਯੇਤੇਤਿ। ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਵ ਸੋਮ੍ਯੇਦਮਗ੍ਰ ਆਸੀਦੇਕਮੇਵਾਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍
ਪਰ ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿਵੇਂ ਅਸਤ ਤੋਂ ਸਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸੱਚਮੁੱਚ, ਪਿਆਰੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਤ ਸੀ, ਇੱਕੋ ਹੀ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਤਦੈਕ੍ਸ਼ਤ ਬਹੁ ਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਯੇਯੇਤਿ ਤਤ੍ਤੇਜੋऽਸृਜਤ । ਤਤ੍ਤੇਜ ਐਕ੍ਸ਼ਤ ਬਹੁ ਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਯੇਯੇਤਿ ਤਦਪੋऽਸृਜਤ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵਚ ਸ਼ੋਚਤਿ ਸ੍ਵੇਦਤੇ ਵਾ ਪੁਰੁषਸ੍ਤੇਜਸ ਏਵ ਤਦਧ੍ਯਾਪੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ
ਉਹ ਸਤ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: 'ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਪੈਦਾ ਹੋਵਾਂ।' ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਅੱਗ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: 'ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਪੈਦਾ ਹੋਵਾਂ।' ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਪਸੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਗ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਾ ਆਪ ਐਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤ ਬਹ੍ਵ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਮ ਪ੍ਰਜਾਯੇਮਹੀਤਿ ਤਾ ਅਨ੍ਨਮਸृਜਨ੍ਤ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵ ਚ ਵਰ੍षਤਿ ਤਦੇਵ ਭੂਯਿष੍ਠਮਨ੍ਨਂ ਭਵਤ੍ਯਦ੍ਭ੍ਯ ਏਵ ਤਦਧ੍ਯਨ੍ਨਾਦ੍ਯਂ ਜਾਯਤੇ
ਪਾਣੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: 'ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੋ ਜਾਈਏ, ਪੈਦਾ ਹੋਈਏ।' ਉਸ ਨੇ ਅਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਅਨ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੀ ਅਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਆਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਕੰਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੰਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਮੀਂਹ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੀਂਹ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਬਿਜਲੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।