ਤਁ ਹ ਚਿਰਂ ਵਸੇਤ੍ਯਾਜ੍ਞਾਪਯਾਞ੍ਚਕਾਰ ਤਁ ਹੋਵਾਚ ਯਥਾ ਮਾ ਤ੍ਵਂ ਗੌਤਮਾਵਦੋ ਯਥੇਯਂ ਨ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤ੍ਵਤ੍ਤਃ ਪੁਰਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਮਭੂਦਿਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਹੋਵਾਚ
ਉਸ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, 'ਇਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹੇ।' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਗੌਤਮ, ਮੈਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਰਾਜ ਸੀ।' ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ।
ਅਸੌ ਵਾਵ ਲੋਕੋ ਗੌਤਮਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯ ਏਵ ਸਮਿਦ੍ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਧੂਮੋऽਹਰਰ੍ਚਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਅਙ੍ਗਾਰਾ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਃ
ਉਹ ਲੋਕ, ਗੌਤਮ, ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਲੱਕੜ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਧੂੰਆਂ ਹਨ, ਦਿਨ ਉਸ ਦੀ ਲੋਅ ਹੈ, ਚੰਦ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਰੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਾਰੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਗ੍ਨੌ ਦੇਵਾਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਂ ਜੁਹ੍ਵਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਅਹੁਤੇਃ ਸੋਮੋ ਰਾਜਾ ਸਮ੍ਭਵਤਿ
ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਆਹੁਤੀ ਤੋਂ ਸੋਮਾ ਰਾਜਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਵਾਵ ਗੌਤਮਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਯੁਰੇਵ ਸਮਿਦਭ੍ਰਂ ਧੂਮੋ ਵਿਦ੍ਯੁਦਰ੍ਚਿਰਸ਼ਨਿਰਙ੍ਗਾਰਾਹ੍ਰਾਦਨਯੋ ਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਃ
ਬਦਲ, ਗੌਤਮ, ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਲੱਕੜ ਹਵਾ ਹੈ, ਬਦਲ ਧੂੰਆਂ ਹੈ, ਬਿਜਲੀ ਲੋਅ ਹੈ, ਗੁੜਗੁੜੀ ਅੰਗਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਵਰਖਾ ਚਿੰਗਾਰੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਗ੍ਨੌ ਦੇਵਾਃ ਸੋਮਁ ਰਾਜਾਨਂ ਜੁਹ੍ਵਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਆਹੁਤੇਰ੍ਵਰ੍षਁ ਸਮ੍ਭਵਤਿ
ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ ਸੋਮਾ ਰਾਜਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਆਹੁਤੀ ਤੋਂ ਵਰਖਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪृਥਿਵੀ ਵਾਵ ਗੌਤਮਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰ ਏਵ ਸਮਿਦਾਕਾਸ਼ੋ ਧੂਮੋ ਰਾਤ੍ਰਿਰਰ੍ਚਿਰ੍ਦਿਸ਼ੋऽਙ੍ਗਾਰਾ ਅਵਾਨ੍ਤਰਦਿਸ਼ੋ ਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਃ
ਧਰਤੀ, ਗੌਤਮ, ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਲੱਕੜ ਸਾਲ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਧੂੰਆਂ ਹੈ, ਰਾਤ ਲੋਅ ਹੈ, ਦਿਸਾ ਅੰਗਾਰ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀਆਂ ਦਿਸਾ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਗ੍ਨੌ ਦੇਵਾ ਵਰ੍षਂ ਜੁਹ੍ਵਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਆਹੁਤੇਰਨ੍ਨਁ ਸਮ੍ਭਵਤਿ
ਇਸ ਅੱਗ ਵਿਚ ਦੇਵਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਭੇਟ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਭੇਟ ਤੋਂ ਖਾਣਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰੁषੋ ਵਾਵ ਗੌਤਮਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਗੇਵ ਸਮਿਤ੍ਪ੍ਰਾਣੋ ਧੂਮੋ ਜਿਹ੍ਵਾਰ੍ਚਿਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਙ੍ਗਾਰਾਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਃ
ਗੌਤਮ, ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਲੱਕੜ ਹੈ, ਸਾਹ ਧੂੰਆਂ ਹੈ, ਜੀਭ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਗਾਰ ਹਨ, ਕੰਨ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਗ੍ਨੌ ਦੇਵਾ ਅਨ੍ਨਂ ਜੁਹ੍ਵਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਆਹੁਤੇ ਰੇਤਃ ਸਮ੍ਭਵਤਿ
ਇਸ ਅੱਗ ਵਿਚ ਦੇਵਤੇ ਖਾਣਾ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਭੇਟ ਤੋਂ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋषਾ ਵਾਵ ਗੌਤਮਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਉਪਸ੍ਥ ਏਵ ਸਮਿਦ੍ਯਦੁਪਮਨ੍ਤ੍ਰਯਤੇ ਸ ਧੂਮੋ ਯੋਨਿਰਰ੍ਚਿਰ੍ਯਦਨ੍ਤਃ ਕਰੋਤਿ ਤੇऽਙ੍ਗਾਰਾ ਅਭਿਨਨ੍ਦਾ ਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਃ
ਗੌਤਮ, ਔਰਤ ਵੀ ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਕੋਖ ਲੱਕੜ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਧੂੰਆਂ ਹੈ, ਯੋਨੀ ਲੌ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਅੰਗਾਰ ਹਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਗ੍ਨੌ ਦੇਵਾ ਰੇਤੋ ਜੁਹ੍ਵਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਆਹੁਤੇਰ੍ਗਰ੍ਭਃ ਸਮ੍ਭਵਤਿ
ਇਸ ਅੱਗ ਵਿਚ ਦੇਵਤੇ ਬੀਜ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਭੇਟ ਤੋਂ ਗਰਭ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਤੁ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਮਾਹੁਤਾਵਾਪਃ ਪੁਰੁषਵਚਸੋ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਸ ਉਲ੍ਬਾਵृਤੋ ਗਰ੍ਭੋ ਦਸ਼ ਵਾ ਨਵ ਵਾ ਮਾਸਾਨਨ੍ਤਃ ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਯਾਵਦ੍ਵਾਥ ਜਾਯਤੇ
ਪੰਜਵੀਂ ਭੇਟ 'ਤੇ ਬੋਲੀ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਗਰਭ, ਝਿਲੀ ਵਿਚ ਲਪੇਟਿਆ, ਦਸ ਜਾਂ ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਜਾਤੋ ਯਾਵਦਾਯੁषਂ ਜੀਵਤਿ ਤਂ ਪ੍ਰੇਤਂ ਦਿष੍ਟਮਿਤੋऽਗ੍ਨਯ ਏਵ ਹਰਨ੍ਤਿ ਯਤ ਏਵੇਤੋ ਯਤਃ ਸਮ੍ਭੂਤੋ ਭਵਤਿ
ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਮਰਨ 'ਤੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਅੱਗਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਥੋਂ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਆਇਆ ਸੀ।
ਤਦ੍ਯ ਇਤ੍ਥਂ ਵਿਦੁਃ । ਯੇ ਚੇਮੇऽਰਣ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਤਪ ਇਤ੍ਯੁਪਾਸਤੇ ਤੇऽਰ੍ਚਿषਮਭਿਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਚਿषੋऽਹਰਹ੍ਨ ਆਪੂਰ੍ਯਮਾਣਪਕ੍ਸ਼ਮਾਪੂਰ੍ਯਮਾਣਪਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਾਨ੍षਡੁਦਙ੍ਙੇਤਿ ਮਾਸਾਁਸ੍ਤਾਨ੍
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੌ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਲੌ ਤੋਂ ਦਿਨ, ਦਿਨ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਪੱਖ, ਚੰਗੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੱਲਦੇ ਮਹੀਨੇ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰਁ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਦਾਦਿਤ੍ਯਮਾਦਿਤ੍ਯਾਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋ ਵਿਦ੍ਯੁਤਂ ਤਤ੍ਪੁਰੁषੋऽਮਾਨਵਃ ਸ ਏਨਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਗਮਯਤ੍ਯੇष ਦੇਵਯਾਨਃ ਪਨ੍ਥਾ ਇਤਿ
ਸਾਲ; ਸਾਲ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਚੰਦ, ਚੰਦ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ; ਉਥੇ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ, ਪਰ ਆਮ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ।
ਅਥ ਯ ਇਮੇ ਗ੍ਰਾਮ ਇष੍ਟਾਪੂਰ੍ਤੇ ਦਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯੁਪਾਸਤੇ ਤੇ ਧੂਮਮਭਿਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਧੂਮਾਦ੍ਰਾਤ੍ਰਿਁ ਰਾਤ੍ਰੇਰਪਰਪਕ੍ਸ਼ਮਪਰਪਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਾਨ੍षਡ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੈਤਿ ਮਾਸਾਁਸ੍ਤਾਨ੍ਨੈਤੇ ਸਂਵਤ੍ਸਰਮਭਿਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ
ਪਰ ਜੋ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਯਜਨਾ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧੂੰਆਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਧੂੰਆਂ ਤੋਂ ਰਾਤ, ਰਾਤ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਪੱਖ, ਮਾੜੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚੱਲਦੇ ਮਹੀਨੇ; ਉਹ ਸਾਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ।
ਪਿਤृਲੋਕਂ ਪਿਤृਲੋਕਾਦਾਕਾਸ਼ਮਾਕਾਸ਼ਾਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਮੇष ਸੋਮੋ ਰਾਜਾ ਤਦ੍ਦੇਵਾਨਾਮਨ੍ਨਂ ਤਂ ਦੇਵਾ ਭਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ
ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਲੋਕ; ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਚੰਦ; ਇਹ ਸੋਮ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਖਾਣਾ; ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਯਵਾਤ੍ਸਂਪਾਤਮੁषਿਤ੍ਵਾਥੈਤਮੇਵਾਧ੍ਵਾਨਂ ਪੁਨਰ੍ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯਥੇਤਮਾਕਾਸ਼ਮਾਕਾਸ਼ਾਦ੍ਵਾਯੁਂ ਵਾਯੁਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਧੂਮੋ ਭਵਤਿ ਧੂਮੋ ਭੂਤ੍ਵਾਭ੍ਰਂ ਭਵਤਿ
ਉਥੇ ਜਦ ਤੱਕ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਫਲ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਇਸੇ ਰਾਹ ਦੁਬਾਰਾ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹਵਾ, ਹਵਾ ਬਣ ਕੇ ਧੂੰਆਂ, ਧੂੰਆਂ ਬਣ ਕੇ ਬੱਦਲ।
ਅਭ੍ਰਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਮੇਘੋ ਭਵਤਿ ਮੇਘੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍षਤਿ ਤ ਇਹ ਵ੍ਰੀਹਿਯਵਾ ਓषਧਿਵਨਸ੍ਪਤਯਸ੍ਤਿਲਮਾषਾ ਇਤਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇऽਤੋ ਵੈ ਖਲੁ ਦੁਰ੍ਨਿष੍ਪ੍ਰਪਤਰਂ ਯੋ ਯੋ ਹ੍ਯਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿ ਯੋ ਰੇਤਃ ਸਿਞ੍ਚਤਿ ਤਦ੍ਭੂਯ ਏਵ ਭਵਤਿ
ਬੱਦਲ ਬਣ ਕੇ ਮੀਂਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਮੀਂਹ ਬਣ ਕੇ ਇਥੇ ਚੌਲ, ਜੌ, ਜੜੀਆਂ, ਰੁੱਖ, ਤਿਲ, ਮਾਸ਼ ਆਦਿ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਥੋਂ ਬਚਣਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਜੋ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੀਜ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਯ ਇਹ ਰਮਣੀਯਚਰਣਾ ਅਭ੍ਯਾਸ਼ੋ ਹ ਯਤ੍ਤੇ ਰਮਣੀਯਾਂ ਯੋਨਿਮਾਪਦ੍ਯੇਰਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਯੋਨਿਂ ਵਾ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਯੋਨਿਂ ਵਾ ਵੈਸ਼੍ਯਯੋਨਿਂ ਵਾਥ ਯ ਇਹ ਕਪੂਯਚਰਣਾ ਅਭ੍ਯਾਸ਼ੋ ਹ ਯਤ੍ਤੇ ਕਪੂਯਾਂ ਯੋਨਿਮਾਪਦ੍ਯੇਰਨ੍ ਸ਼੍ਵਯੋਨਿਂ ਵਾ ਸੂਕਰਯੋਨਿਂ ਵਾ ਚਣ੍ਡਾਲਯੋਨਿਂ ਵਾ
ਜੋ ਇਥੇ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਜਾਤੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼; ਪਰ ਜੋ ਮਾੜਾ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾੜੀ ਜਾਤੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ—ਕੁੱਤਾ, ਸੂਅਰ ਜਾਂ ਚੰਡਾਲ।
ਪਥੋਰ੍ਨ ਕਤਰੇਣ ਚ ਨ ਤਾਨੀਮਾਨਿ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾਣ੍ਯਸਕृਦਾਵਰ੍ਤੀਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਜਾਯਸ੍ਵ ਮ੍ਰਿਯਸ੍ਵੇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਤृਤੀਯਁਸ੍ਥਾਨਂ ਤੇਨਾਸੌ ਲੋਕੋ ਨ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜੁਗੁਪ੍ਸੇਤ ਤਦੇष ਸ਼੍ਲੋਕਃ
ਕਿਸੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਛੋਟੇ ਜੀਵ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਮਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਤੀਜਾ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਲੋਕ ਭਰਦਾ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ।
ਸ੍ਤੇਨੋ ਹਿਰਣ੍ਯਸ੍ਯ ਸੁਰਾਂ ਪਿਬਁਸ਼੍ਚ ਗੁਰੋਸ੍ਤਲ੍ਪਮਾਵਸਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਚੈਤੇ ਪਤਨ੍ਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਞ੍ਚਮਸ਼੍ਚਾਚਰਁਸ੍ਤੈਰਿਤਿ
ਸੋਨੇ ਦਾ ਚੋਰ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੌਣ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਹੱਤਿਆਰਾ—ਇਹ ਚਾਰ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ; ਪੰਜਵਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਹ ਯ ਏਤਾਨੇਵਂ ਪਞ੍ਚਾਗ੍ਨੀਨ੍ਵੇਦ ਨ ਸਹ ਤੈਰਪ੍ਯਾਚਰਨ੍ਪਾਪ੍ਮਨਾ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਪੂਤਃ ਪੁਣ੍ਯਲੋਕੋ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਪਰ ਜੋ ਇਹ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਪਾਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ; ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁੱਚਾ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਲੋਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨਸ਼ਾਲ ਔਪਮਨ੍ਯਵਃ ਸਤ੍ਯਯਜ੍ਞਃ ਪੌਲੁषਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨੋ ਭਾਲ੍ਲਵੇਯੋ ਜਨਃ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸ਼੍ਯੋ ਬੁਡਿਲ ਆਸ਼੍ਵਤਰਾਸ਼੍ਵਿਸ੍ਤੇ ਹੈਤੇ ਮਹਾਸ਼ਾਲਾ ਮਹਾਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਾਃ ਸਮੇਤ੍ਯ ਮੀਮਾਁਸਾਂ ਚਕ੍ਰੁਃ ਕੋ ਨੁ ਆਤ੍ਮਾ ਕਿਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ
ਪ੍ਰਾਚੀਨਸ਼ਾਲਾ ਔਪਮਨਯਵ, ਸਤਯਯਜ੍ਞ ਪੌਲੁਸ਼ੀ, ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਭਾਲਾਵੇਯ, ਜਨਾ ਸ਼ਾਰਕਰਾਖ੍ਯ, ਬੁਡਿਲਾ ਆਸ਼ਵਤਰਾ ਆਸ਼ਵਿ—ਇਹ ਵੱਡੇ ਘਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ: 'ਆਤਮਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਬ੍ਰਹਮ ਕੀ ਹੈ?'
ਤੇ ਹ ਸਮ੍ਪਾਦਯਾਞ੍ਚਕ੍ਰੁਰੁਦ੍ਦਾਲਕੋ ਵੈ ਭਗਵਨ੍ਤੋऽਯਮਾਰੁਣਿਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤੀਮਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਮਧ੍ਯੇਤਿ ਤਁ ਹਨ੍ਤਾਭ੍ਯਾਗਚ੍ਛਾਮੇਤਿ ਤਁ ਹਾਭ੍ਯਾਜਗ੍ਮੁਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ, ਕਹਿੰਦੇ: 'ਆਰੁਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉੱਦਾਲਕ ਜੀ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ; ਇਹ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ। ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਈਏ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਸ ਹ ਸਮ੍ਪਾਦਯਾਞ੍ਚਕਾਰ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਮਿਮੇ ਮਹਾਸ਼ਾਲਾ ਮਹਾਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਨ ਸਰ੍ਵਮਿਵ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਸ੍ਯੇ ਹਨ੍ਤਾਹਮਨ੍ਯਮਭ੍ਯਨੁਸ਼ਾਸਾਨੀਤਿ
ਉੱਦਾਲਕ ਨੇ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ, ਸੋਚਿਆ: 'ਇਹ ਵੱਡੇ ਘਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਣਗੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ।'
ਤਾਨ੍ਹੋਵਾਚਾਸ਼੍ਵਪਤਿਰ੍ਵੈ ਭਗਵਨ੍ਤੋऽਯਂ ਕੈਕੇਯਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤੀਮਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਮਧ੍ਯੇਤਿ ਤਁਹਨ੍ਤਾਭ੍ਯਾਗਚ੍ਛਾਮੇਤਿ ਤਁਹਾਭ੍ਯਾਜਗ੍ਮੁਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਮਹਾਨ ਜਨੋ, ਕੇਕਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਸ਼ਵਪਤੀ ਜੀ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ। ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਈਏ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਤੇਭ੍ਯੋ ਹ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਭ੍ਯਃ ਪृਥਗਰ੍ਹਾਣਿ ਕਾਰਯਾਞ੍ਚਕਾਰ ਸ ਹ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਞ੍ਜਿਹਾਨ ਉਵਾਚ ਨ ਮੇ ਸ੍ਤੇਨੋ ਜਨਪਦੇ ਨ ਕਰ੍ਦਰ੍ਯੋ ਨ ਮਦ੍ਯਪੋ ਨਾਨਾਹਿਤਾਗ੍ਨਿਰ੍ਨਾਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਨ ਸ੍ਵੈਰੀ ਸ੍ਵੈਰਿਣੀ ਕੁਤੋ ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣੋ ਵੈ ਭਗਵਨ੍ਤੋऽਹਮਸ੍ਮਿ ਯਾਵਦੇਕੈਕਸ੍ਮਾ ऋਤ੍ਵਿਜੇ ਧਨਂ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਤਾਵਦ੍ਭਗਵਦ੍ਭ੍ਯੋ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਵਸਨ੍ਤੁ ਭਗਵਨ੍ਤ ਇਤਿ
ਤੇ ਹੋਚੁਰ੍ਯੇਨ ਹੈਵਾਰ੍ਥੇਨ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਚਰੇਤ੍ਤਁਹੈਵ ਵਦੇਦਾਤ੍ਮਾਨਮੇਵੇਮਂ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਁ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਧ੍ਯੇषਿ ਤਮੇਵ ਨੋ ਬ੍ਰੂਹੀਤਿ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਜਿਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੇ। ਤੁਸੀਂ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ; ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਹੀ ਦੱਸੋ।'
ਤਾਨ੍ਹੋਵਾਚ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਵਃ ਪ੍ਰਤਿਵਕ੍ਤਾਸ੍ਮੀਤਿ ਤੇ ਹ ਸਮਿਤ੍ਪਾਣਯਃ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਪ੍ਰਤਿਚਕ੍ਰਮਿਰੇ ਤਾਨ੍ਹਾਨੁਪਨੀਯੈ ਵੈਤਦੁਵਾਚ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿਆਂਗਾ।' ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਯਜਨ ਦੀ ਲੱਕੜ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਏ ਬਿਨਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਰ ਬਣਵਾਏ। ਸਵੇਰੇ, ਜਦ ਉਹ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਆਖਿਆ: 'ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਚੋਰ ਹੈ, ਨਾ ਕੰਜੂਸ, ਨਾ ਸ਼ਰਾਬੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਅਣਜਾਣ, ਨਾ ਪਰ-ਸਤਰੀ ਜਾਂ ਪਰ-ਪੁਰਸ਼। ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਹਰ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੌਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਦੌਲਤ ਦਿੰਦਾ ਰਹਾਂਗਾ। ਮਹਾਨ ਜਨੋ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਹੋ।'