ਅਥ ਪ੍ਰਤਿਸृਪ੍ਯਾਞ੍ਜਲੌ ਮਨ੍ਥਮਾਧਾਯ ਜਪਤ੍ਯਮੋ ਨਾਮਾਸ੍ਯਮਾ ਹਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਿਦਁ ਸ ਹਿ ਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਰਾਜਾਧਿਪਤਿਃ ਸ ਮਾ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਁ ਸ਼੍ਰੈष੍ਠ੍ਯਁ ਰਾਜ੍ਯਮਾਧਿਪਤ੍ਯਂ ਗਮਯਤ੍ਵਹਮੇਵੇਦਁ ਸਰ੍ਵਮਸਾਨੀਤਿ
ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ, ਰੜਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਜਪਦਾ ਹੈ: 'ਅਮੂ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਅਮੂ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈਂ। ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਪਦਵੀ, ਚੰਗੀ ਪਦਵੀ, ਰਾਜ ਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ, ਮੈਂ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਪਾ ਲਵਾਂ।'
ਅਥ ਖਲ੍ਵੇਤਯਰ੍ਚਾ ਪਚ੍ਛ ਆਚਾਮਤਿ ਤਤ੍ਸਵਿਤੁਰ੍ਵृਣੀਮ ਇਤ੍ਯਾਚਾਮਤਿ ਵਯਂ ਦੇਵਸ੍ਯ ਭੋਜਨਮਿਤ੍ਯਾਚਾਮਤਿ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਁ ਸਰ੍ਵਧਾਤਮਮਿਤ੍ਯਾਚਾਮਤਿ ਤੁਰਂ ਭਗਸ੍ਯ ਧੀਮਹੀਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਪਿਬਤਿ
ਫਿਰ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਚੁੰਘਦਾ ਹੈ: 'ਅਸੀਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਚੁਣਦੇ ਹਾਂ,' ਚੁੰਘਦਾ ਹੈ; 'ਅਸੀਂ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਭੋਜਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ,' ਚੁੰਘਦਾ ਹੈ; 'ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸਭ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ,' ਚੁੰਘਦਾ ਹੈ; 'ਤੁਰੰਤ, ਭਾਗ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲੇ,' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਾਰਾ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਣਿਜ੍ਯ ਕਁਸਂ ਚਮਸਂ ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦਗ੍ਨੇਃ ਸਂਵਿਸ਼ਤਿ ਚਰ੍ਮਣਿ ਵਾ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇ ਵਾ ਵਾਚਂਯਮੋऽਪ੍ਰਸਾਹਃ ਸ ਯਦਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਸਮृਦ੍ਧਂ ਕਰ੍ਮੇਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍
ਸਾਫ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਸੇ, ਚਮੜੇ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਕਰਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਦੇष ਸ਼੍ਲੋਕੋ ਯਦਾ ਕਰ੍ਮਸੁ ਕਾਮ੍ਯੇषੁ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਁ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇषੁ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਮृਦ੍ਧਿਂ ਤਤ੍ਰ ਜਾਨੀਯਾਤ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨੇ
ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਣ ਲਵੋ ਕਿ ਉਸ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਸਫਲਤਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਾਲਾਨਾਁ ਸਮਿਤਿਮੇਯਾਯ ਤਁ ਹ ਪ੍ਰਵਾਹਣੋ ਜੈਵਲਿਰੁਵਾਚ ਕੁਮਾਰਾਨੁ ਤ੍ਵਾਸ਼ਿषਤ੍ਪਿਤੇਤ੍ਯਨੁ ਹਿ ਭਗਵ ਇਤਿ
ਪੰਜਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਵਾਹਣ ਜੈਵਲੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਕੀ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਾਂਗ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ?' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਜੀ।'
ਵੇਤ੍ਥ ਯਦਿਤੋऽਧਿ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪ੍ਰਯਨ੍ਤੀਤਿ ਨ ਭਗਵ ਇਤਿ ਵੇਤ੍ਥ ਯਥਾ ਪੁਨਰਾਵਰ੍ਤਨ੍ਤ3 ਇਤਿ ਨ ਭਗਵ ਇਤਿ ਵੇਤ੍ਥ ਪਥੋਰ੍ਦੇਵਯਾਨਸ੍ਯ ਪਿਤृਯਾਣਸ੍ਯ ਚ ਵ੍ਯਾਵਰ੍ਤਨਾ3 ਇਤਿ ਨ ਭਗਵ ਇਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵ ਇਥੋਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਨਹੀਂ, ਭਗਵਾਨ ਜੀ।' 'ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?' 'ਨਹੀਂ, ਭਗਵਾਨ ਜੀ।' 'ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫਰਕ ਹੈ?' 'ਨਹੀਂ, ਭਗਵਾਨ ਜੀ।'
ਵੇਤ੍ਥ ਯਥਾਸੌ ਲੋਕੋ ਨ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਯਤ3 ਇਤਿ ਨ ਭਗਵ ਇਤਿ ਵੇਤ੍ਥ ਯਥਾ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਮਾਹੁਤਾਵਾਪਃ ਪੁਰੁषਵਚਸੋ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਨੈਵ ਭਗਵ ਇਤਿ
'ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੋਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਭਰਦੇ?' 'ਨਹੀਂ, ਭਗਵਾਨ ਜੀ।' 'ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਵੀਂ ਆਹੁਤੀ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?' 'ਨਹੀਂ, ਭਗਵਾਨ ਜੀ।'
ਅਥਾਨੁ ਕਿਮਨੁਸ਼ਿष੍ਠੋऽਵੋਚਥਾ ਯੋ ਹੀਮਾਨਿ ਨ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਕਥਁ ਸੋऽਨੁਸ਼ਿष੍ਟੋ ਬ੍ਰੁਵੀਤੇਤਿ ਸ ਹਾਯਸ੍ਤਃ ਪਿਤੁਰਰ੍ਧਮੇਯਾਯ ਤਁ ਹੋਵਾਚਾਨਨੁਸ਼ਿष੍ਯ ਵਾਵ ਕਿਲ ਮਾ ਭਗਵਾਨਬ੍ਰਵੀਦਨੁ ਤ੍ਵਾਸ਼ਿषਮਿਤਿ
ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਸਿਖਿਆ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ?' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜੋ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਸਿਖਿਆ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ?' ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।'
ਪਞ੍ਚ ਮਾ ਰਾਜਨ੍ਯਬਨ੍ਧੁਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਨਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਤ੍ਤੇषਾਂ ਨੈਕਞ੍ਚਨਾਸ਼ਕਂ ਵਿਵਕ੍ਤੁਮਿਤਿ ਸ ਹੋਵਾਚ ਯਥਾ ਮਾ ਤ੍ਵਂ ਤਦੈਤਾਨਵਦੋ ਯਥਾਹਮੇषਾਂ ਨੈਕਞ੍ਚਨ ਵੇਦ ਯਦ੍ਯਹਮਿਮਾਨਵੇਦਿष੍ਯਂ ਕਥਂ ਤੇ ਨਾਵਕ੍ਸ਼੍ਯਮਿਤਿ
ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਲ ਦੇ ਸਬੰਧੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੰਜ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ; ਮੈਂ ਇੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਮੈਂ ਵੀ ਇੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਜੇ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਦੱਸਦਾ?'
ਸ ਹ ਗੌਤਮੋ ਰਾਜ੍ਞੋऽਰ੍ਧਮੇਯਾਯ ਤਸ੍ਮੈ ਹ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਯਾਰ੍ਹਾਞ੍ਚਕਾਰ ਸ ਹ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਭਾਗ ਉਦੇਯਾਯ ਤਁ ਹੋਵਾਚ ਮਾਨੁषਸ੍ਯ ਭਗਵਨ੍ਗੌਤਮ ਵਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਰਂ ਵृਣੀਥਾ ਇਤਿ ਸ ਹੋਵਾਚ ਤਵੈਵ ਰਾਜਨ੍ਮਾਨੁषਂ ਵਿਤ੍ਤਂ ਯਾਮੇਵ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਵਾਚਮਭਾषਥਾਸ੍ਤਾਮੇਵ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹੀਤਿ ਸ ਹ ਕृਚ੍ਛ੍ਰੀ ਬਭੂਵ
ਗੌਤਮ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਈ। ਸਵੇਰੇ, ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਦਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਗੌਤਮ, ਮਨੁੱਖੀ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ।' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮਨੁੱਖੀ ਧਨ ਤੂੰ ਰੱਖ, ਰਾਜਾ। ਮੈਨੂੰ ਉਹੀ ਦੱਸ ਜੋ ਤੂੰ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।' ਉਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਁ ਹ ਚਿਰਂ ਵਸੇਤ੍ਯਾਜ੍ਞਾਪਯਾਞ੍ਚਕਾਰ ਤਁ ਹੋਵਾਚ ਯਥਾ ਮਾ ਤ੍ਵਂ ਗੌਤਮਾਵਦੋ ਯਥੇਯਂ ਨ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤ੍ਵਤ੍ਤਃ ਪੁਰਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਮਭੂਦਿਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਹੋਵਾਚ
ਉਸ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, 'ਇਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹੇ।' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਗੌਤਮ, ਮੈਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਰਾਜ ਸੀ।' ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ।
ਅਸੌ ਵਾਵ ਲੋਕੋ ਗੌਤਮਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯ ਏਵ ਸਮਿਦ੍ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਧੂਮੋऽਹਰਰ੍ਚਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਅਙ੍ਗਾਰਾ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਃ
ਉਹ ਲੋਕ, ਗੌਤਮ, ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਲੱਕੜ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਧੂੰਆਂ ਹਨ, ਦਿਨ ਉਸ ਦੀ ਲੋਅ ਹੈ, ਚੰਦ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਰੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਾਰੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਗ੍ਨੌ ਦੇਵਾਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਂ ਜੁਹ੍ਵਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਅਹੁਤੇਃ ਸੋਮੋ ਰਾਜਾ ਸਮ੍ਭਵਤਿ
ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਆਹੁਤੀ ਤੋਂ ਸੋਮਾ ਰਾਜਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਵਾਵ ਗੌਤਮਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਯੁਰੇਵ ਸਮਿਦਭ੍ਰਂ ਧੂਮੋ ਵਿਦ੍ਯੁਦਰ੍ਚਿਰਸ਼ਨਿਰਙ੍ਗਾਰਾਹ੍ਰਾਦਨਯੋ ਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਃ
ਬਦਲ, ਗੌਤਮ, ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਲੱਕੜ ਹਵਾ ਹੈ, ਬਦਲ ਧੂੰਆਂ ਹੈ, ਬਿਜਲੀ ਲੋਅ ਹੈ, ਗੁੜਗੁੜੀ ਅੰਗਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਵਰਖਾ ਚਿੰਗਾਰੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਗ੍ਨੌ ਦੇਵਾਃ ਸੋਮਁ ਰਾਜਾਨਂ ਜੁਹ੍ਵਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਆਹੁਤੇਰ੍ਵਰ੍षਁ ਸਮ੍ਭਵਤਿ
ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ ਸੋਮਾ ਰਾਜਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਆਹੁਤੀ ਤੋਂ ਵਰਖਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪृਥਿਵੀ ਵਾਵ ਗੌਤਮਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰ ਏਵ ਸਮਿਦਾਕਾਸ਼ੋ ਧੂਮੋ ਰਾਤ੍ਰਿਰਰ੍ਚਿਰ੍ਦਿਸ਼ੋऽਙ੍ਗਾਰਾ ਅਵਾਨ੍ਤਰਦਿਸ਼ੋ ਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਃ
ਧਰਤੀ, ਗੌਤਮ, ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਲੱਕੜ ਸਾਲ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਧੂੰਆਂ ਹੈ, ਰਾਤ ਲੋਅ ਹੈ, ਦਿਸਾ ਅੰਗਾਰ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀਆਂ ਦਿਸਾ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਗ੍ਨੌ ਦੇਵਾ ਵਰ੍षਂ ਜੁਹ੍ਵਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਆਹੁਤੇਰਨ੍ਨਁ ਸਮ੍ਭਵਤਿ
ਇਸ ਅੱਗ ਵਿਚ ਦੇਵਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਭੇਟ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਭੇਟ ਤੋਂ ਖਾਣਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰੁषੋ ਵਾਵ ਗੌਤਮਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਗੇਵ ਸਮਿਤ੍ਪ੍ਰਾਣੋ ਧੂਮੋ ਜਿਹ੍ਵਾਰ੍ਚਿਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਙ੍ਗਾਰਾਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਃ
ਗੌਤਮ, ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਲੱਕੜ ਹੈ, ਸਾਹ ਧੂੰਆਂ ਹੈ, ਜੀਭ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਗਾਰ ਹਨ, ਕੰਨ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਗ੍ਨੌ ਦੇਵਾ ਅਨ੍ਨਂ ਜੁਹ੍ਵਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਆਹੁਤੇ ਰੇਤਃ ਸਮ੍ਭਵਤਿ
ਇਸ ਅੱਗ ਵਿਚ ਦੇਵਤੇ ਖਾਣਾ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਭੇਟ ਤੋਂ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋषਾ ਵਾਵ ਗੌਤਮਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਉਪਸ੍ਥ ਏਵ ਸਮਿਦ੍ਯਦੁਪਮਨ੍ਤ੍ਰਯਤੇ ਸ ਧੂਮੋ ਯੋਨਿਰਰ੍ਚਿਰ੍ਯਦਨ੍ਤਃ ਕਰੋਤਿ ਤੇऽਙ੍ਗਾਰਾ ਅਭਿਨਨ੍ਦਾ ਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਃ
ਗੌਤਮ, ਔਰਤ ਵੀ ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਕੋਖ ਲੱਕੜ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਧੂੰਆਂ ਹੈ, ਯੋਨੀ ਲੌ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਅੰਗਾਰ ਹਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਗ੍ਨੌ ਦੇਵਾ ਰੇਤੋ ਜੁਹ੍ਵਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਆਹੁਤੇਰ੍ਗਰ੍ਭਃ ਸਮ੍ਭਵਤਿ
ਇਸ ਅੱਗ ਵਿਚ ਦੇਵਤੇ ਬੀਜ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਭੇਟ ਤੋਂ ਗਰਭ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਤੁ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਮਾਹੁਤਾਵਾਪਃ ਪੁਰੁषਵਚਸੋ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਸ ਉਲ੍ਬਾਵृਤੋ ਗਰ੍ਭੋ ਦਸ਼ ਵਾ ਨਵ ਵਾ ਮਾਸਾਨਨ੍ਤਃ ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਯਾਵਦ੍ਵਾਥ ਜਾਯਤੇ
ਪੰਜਵੀਂ ਭੇਟ 'ਤੇ ਬੋਲੀ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਗਰਭ, ਝਿਲੀ ਵਿਚ ਲਪੇਟਿਆ, ਦਸ ਜਾਂ ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਜਾਤੋ ਯਾਵਦਾਯੁषਂ ਜੀਵਤਿ ਤਂ ਪ੍ਰੇਤਂ ਦਿष੍ਟਮਿਤੋऽਗ੍ਨਯ ਏਵ ਹਰਨ੍ਤਿ ਯਤ ਏਵੇਤੋ ਯਤਃ ਸਮ੍ਭੂਤੋ ਭਵਤਿ
ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਮਰਨ 'ਤੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਅੱਗਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਥੋਂ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਆਇਆ ਸੀ।
ਤਦ੍ਯ ਇਤ੍ਥਂ ਵਿਦੁਃ । ਯੇ ਚੇਮੇऽਰਣ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਤਪ ਇਤ੍ਯੁਪਾਸਤੇ ਤੇऽਰ੍ਚਿषਮਭਿਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਚਿषੋऽਹਰਹ੍ਨ ਆਪੂਰ੍ਯਮਾਣਪਕ੍ਸ਼ਮਾਪੂਰ੍ਯਮਾਣਪਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਾਨ੍षਡੁਦਙ੍ਙੇਤਿ ਮਾਸਾਁਸ੍ਤਾਨ੍
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੌ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਲੌ ਤੋਂ ਦਿਨ, ਦਿਨ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਪੱਖ, ਚੰਗੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੱਲਦੇ ਮਹੀਨੇ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰਁ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਦਾਦਿਤ੍ਯਮਾਦਿਤ੍ਯਾਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋ ਵਿਦ੍ਯੁਤਂ ਤਤ੍ਪੁਰੁषੋऽਮਾਨਵਃ ਸ ਏਨਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਗਮਯਤ੍ਯੇष ਦੇਵਯਾਨਃ ਪਨ੍ਥਾ ਇਤਿ
ਸਾਲ; ਸਾਲ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਚੰਦ, ਚੰਦ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ; ਉਥੇ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ, ਪਰ ਆਮ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ।
ਅਥ ਯ ਇਮੇ ਗ੍ਰਾਮ ਇष੍ਟਾਪੂਰ੍ਤੇ ਦਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯੁਪਾਸਤੇ ਤੇ ਧੂਮਮਭਿਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਧੂਮਾਦ੍ਰਾਤ੍ਰਿਁ ਰਾਤ੍ਰੇਰਪਰਪਕ੍ਸ਼ਮਪਰਪਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਾਨ੍षਡ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੈਤਿ ਮਾਸਾਁਸ੍ਤਾਨ੍ਨੈਤੇ ਸਂਵਤ੍ਸਰਮਭਿਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ
ਪਰ ਜੋ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਯਜਨਾ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧੂੰਆਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਧੂੰਆਂ ਤੋਂ ਰਾਤ, ਰਾਤ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਪੱਖ, ਮਾੜੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚੱਲਦੇ ਮਹੀਨੇ; ਉਹ ਸਾਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ।
ਪਿਤृਲੋਕਂ ਪਿਤृਲੋਕਾਦਾਕਾਸ਼ਮਾਕਾਸ਼ਾਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਮੇष ਸੋਮੋ ਰਾਜਾ ਤਦ੍ਦੇਵਾਨਾਮਨ੍ਨਂ ਤਂ ਦੇਵਾ ਭਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ
ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਲੋਕ; ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਚੰਦ; ਇਹ ਸੋਮ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਖਾਣਾ; ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਯਵਾਤ੍ਸਂਪਾਤਮੁषਿਤ੍ਵਾਥੈਤਮੇਵਾਧ੍ਵਾਨਂ ਪੁਨਰ੍ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯਥੇਤਮਾਕਾਸ਼ਮਾਕਾਸ਼ਾਦ੍ਵਾਯੁਂ ਵਾਯੁਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਧੂਮੋ ਭਵਤਿ ਧੂਮੋ ਭੂਤ੍ਵਾਭ੍ਰਂ ਭਵਤਿ
ਉਥੇ ਜਦ ਤੱਕ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਫਲ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਇਸੇ ਰਾਹ ਦੁਬਾਰਾ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹਵਾ, ਹਵਾ ਬਣ ਕੇ ਧੂੰਆਂ, ਧੂੰਆਂ ਬਣ ਕੇ ਬੱਦਲ।
ਅਭ੍ਰਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਮੇਘੋ ਭਵਤਿ ਮੇਘੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍षਤਿ ਤ ਇਹ ਵ੍ਰੀਹਿਯਵਾ ਓषਧਿਵਨਸ੍ਪਤਯਸ੍ਤਿਲਮਾषਾ ਇਤਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇऽਤੋ ਵੈ ਖਲੁ ਦੁਰ੍ਨਿष੍ਪ੍ਰਪਤਰਂ ਯੋ ਯੋ ਹ੍ਯਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿ ਯੋ ਰੇਤਃ ਸਿਞ੍ਚਤਿ ਤਦ੍ਭੂਯ ਏਵ ਭਵਤਿ
ਬੱਦਲ ਬਣ ਕੇ ਮੀਂਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਮੀਂਹ ਬਣ ਕੇ ਇਥੇ ਚੌਲ, ਜੌ, ਜੜੀਆਂ, ਰੁੱਖ, ਤਿਲ, ਮਾਸ਼ ਆਦਿ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਥੋਂ ਬਚਣਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਜੋ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੀਜ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਯ ਇਹ ਰਮਣੀਯਚਰਣਾ ਅਭ੍ਯਾਸ਼ੋ ਹ ਯਤ੍ਤੇ ਰਮਣੀਯਾਂ ਯੋਨਿਮਾਪਦ੍ਯੇਰਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਯੋਨਿਂ ਵਾ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਯੋਨਿਂ ਵਾ ਵੈਸ਼੍ਯਯੋਨਿਂ ਵਾਥ ਯ ਇਹ ਕਪੂਯਚਰਣਾ ਅਭ੍ਯਾਸ਼ੋ ਹ ਯਤ੍ਤੇ ਕਪੂਯਾਂ ਯੋਨਿਮਾਪਦ੍ਯੇਰਨ੍ ਸ਼੍ਵਯੋਨਿਂ ਵਾ ਸੂਕਰਯੋਨਿਂ ਵਾ ਚਣ੍ਡਾਲਯੋਨਿਂ ਵਾ
ਜੋ ਇਥੇ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਜਾਤੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼; ਪਰ ਜੋ ਮਾੜਾ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾੜੀ ਜਾਤੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ—ਕੁੱਤਾ, ਸੂਅਰ ਜਾਂ ਚੰਡਾਲ।