ਏਤꣳ ਸਂਯਦ੍ਵਾਮ ਇਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸ਼ਤ ਏਤꣳ ਹਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਾਮਾਨ੍ਯਭਿਸਂਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਨਂ ਵਾਮਾਨ੍ਯਭਿਸਂਯਨ੍ਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
'ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਥਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਪਿਆਰੇ ਇਸ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕੋਲ ਸਭ ਪਿਆਰੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।'
ਏष ਉ ਏਵ ਵਾਮਨੀਰੇष ਹਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਾਮਾਨਿ ਨਯਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਾਮਾਨਿ ਨਯਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
'ਇਹੀ ਸਭ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'
ਏष ਉ ਏਵ ਭਾਮਨੀਰੇष ਹਿ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਭਾਤਿ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਭਾਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਇਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਦੁ ਚੈਵਾਸ੍ਮਿਞ੍ਛਵ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯਦਿ ਚ ਨਾਰ੍ਚਿषਮੇਵਾਭਿਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਚਿषੋऽਹਰਹ੍ਨ ਆਪੂਰ੍ਯਮਾਣਪਕ੍ਸ਼ਮਾਪੂਰ੍ਯਮਾਣਪਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਾਨ੍षਡੁਦਙ੍ਙੇਤਿ ਮਾਸਾꣳਸ੍ਤਾਨ੍ਮਾਸੇਭ੍ਯਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰꣳ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਦਾਦਿਤ੍ਯਮਾਦਿਤ੍ਯਾਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋ ਵਿਦ੍ਯੁਤਂ ਤਤ੍ ਪੁਰੁषੋऽਮਾਨਵਃ
ਹੁਣ, ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਅੱਗ ਦੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਅੱਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ; ਅੱਗ ਤੋਂ ਦਿਨ, ਦਿਨ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮਹੀਨੇ, ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਲ, ਸਾਲ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਚੰਦ, ਚੰਦ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ; ਉੱਥੇ, ਇੱਕ ਅਮਾਨਵ ਜੀਵ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਏਨਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਗਮਯਤ੍ਯੇष ਦੇਵਪਥੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਥ ਏਤੇਨ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਮਾਨਾ ਇਮਂ ਮਾਨਵਮਾਵਰ੍ਤਂ ਨਾਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨਾਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ
ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਤੱਕ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ। ਇਸ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਏष ਹ ਵੈ ਯਜ੍ਞੋ ਯੋऽਯਂ ਪਵਤੇ ਏष ਹ ਯਨ੍ਨਿਦꣳ ਸਰ੍ਵਂ ਪੁਨਾਤਿ । ਯਦੇष ਯਨ੍ਨਿਦꣳ ਸਰ੍ਵਂ ਪੁਨਾਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦੇष ਏਵ ਯਜ੍ਞਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਨਸ਼੍ਚ ਵਾਕ੍ਚ ਵਰ੍ਤਨੀ
ਇਹੀ ਯਜਨ ਹੈ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹੀ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹੀ ਯਜਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਦੋ ਪੱਟੀਆਂ ਮਨ ਅਤੇ ਬੋਲ ਹਨ।
ਤਯੋਰਨ੍ਯਤਰਾਂ ਮਨਸਾ ਸꣳਸ੍ਕਰੋਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਾਚਾ ਹੋਤਾਧ੍ਵਰ੍ਯੁਰੁਦ੍ਗਾਤਾਨ੍ਯਤਰਾꣳਸ ਯਤ੍ਰੌਪਾਕृਤੇ ਪ੍ਰਾਤਰਨੁਵਾਕੇ ਪੁਰਾ ਪਰਿਧਾਨੀਯਾਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵ੍ਯਵਦਤਿ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵਿੱਚੋਂ, ਇੱਕ ਮਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਬ੍ਰਹਮ ਪੂਜਾਰੀ; ਦੂਜੀ ਬੋਲ ਨਾਲ: ਹੋਤ੍ਰ, ਅਧਵਰਯੁ ਅਤੇ ਉਦਗਾਤਾ। ਜਦੋਂ ਸਵੇਰੇ ਪਾਠ ਸਮੇਂ, ਪਰਿਧਾਨੀ ਲੱਕੜਾਂ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਪੂਜਾਰੀ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—
ਅਨ੍ਯਤਰਾਮੇਵ ਵਰ੍ਤਨੀꣳ ਸꣳਸ੍ਕਰੋਤਿ ਹੀਯਤੇऽਨ੍ਯਤਰਾ ਸ ਯਥੈਕਪਾਦ੍ਵ੍ਰਜਨ੍ਰਥੋ ਵੈਕੇਨ ਚਕ੍ਰੇਣ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋ ਰਿष੍ਯਤ੍ਯੇਵਮਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞੋਰਿष੍ਯਤਿ ਯਜ੍ਞꣳ ਰਿष੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਜਮਾਨੋऽਨੁਰਿष੍ਯਤਿ ਸ ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਪਾਪੀਯਾਨ੍ਭਵਤਿ
ਜੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪੱਟੀ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ, ਦੂਜੀ ਘੱਟ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਪਹੀਏ ਵਾਲਾ ਰਥ ਹਿਲਦਾ-ਡੁਲਦਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਯਜਨ ਹਿਲਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹਿਲਦੇ ਯਜਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਭੇਟ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਮਾੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਤ੍ਰੋਪਾਕृਤੇ ਪ੍ਰਾਤਰਨੁਵਾਕੇ ਨ ਪੁਰਾ ਪਰਿਧਾਨੀਯਾਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵ੍ਯਵਦਤ੍ਯੁਭੇ ਏਵ ਵਰ੍ਤਨੀ ਸꣳਸ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨ ਹੀਯਤੇऽਨ੍ਯਤਰਾ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਵੇਰੇ ਪਾਠ ਸਮੇਂ, ਪਰਿਧਾਨੀ ਲੱਕੜਾਂ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਪੂਜਾਰੀ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਦੋਵੇਂ ਪੱਟੀਆਂ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੋਈ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ।
ਸ ਯਥੋਭਯਪਾਦ੍ਵ੍ਰਜਨ੍ਰਥੋ ਵੋਭਾਭ੍ਯਾਂ ਚਕ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਵਰ੍ਤਮਾਨਃ ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤ੍ਯੇਵਮਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤਿ ਯਜ੍ਞਂ ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਨ੍ਤਂ ਯਜਮਾਨੋऽਨੁਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤਿ ਸ ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍ਭਵਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਦੋਵੇਂ ਪਹੀਏ ਵਾਲਾ ਰਥ ਠੀਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਯਜਨ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਠੀਕ ਯਜਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਭੇਟ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਚੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ਲੋਕਾਨਭ੍ਯਤਪਤ੍ਤੇषਾਂ ਤਪ੍ਯਮਾਨਾਨਾꣳਰਸਾਨ੍ਪ੍ਰਾਵृਹਦਗ੍ਨਿਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਵਾਯੁਮਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਾਤਾਦਿਤ੍ਯਂ ਦਿਵਃ
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਇਆ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਪਣ ਤੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਲੈ ਲਈ: ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਅੱਗ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਤੋਂ ਹਵਾ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਸੂਰਜ।
ਸ ਏਤਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਦੇਵਤਾ ਅਭ੍ਯਤਪਤ੍ਤਾਸਾਂ ਤਪ੍ਯਮਾਨਾਨਾꣳਰਸਾਨ੍ਪ੍ਰਾਵृਹਦਗ੍ਨੇਰ੍ऋਚੋ ਵਾਯੋਰ੍ਯਜੂꣳषਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਇਆ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਪਣ ਤੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਲੈ ਲਈ: ਅੱਗ ਤੋਂ ਰਿਗ ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਗੀਤ।
ਸ ਏਤਾਂ ਤ੍ਰਯੀਂ ਵਿਦ੍ਯਾਮਭ੍ਯਤਪਤ੍ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਪ੍ਯਮਾਨਾਯਾ ਰਸਾਨ੍ਪ੍ਰਾਵृਹਦ੍ਭੂਰਿਤ੍ਯृਗ੍ਭ੍ਯੋ ਭੁਵਰਿਤਿ ਯਜੁਰ੍ਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਰਿਤਿ ਸਾਮਭ੍ਯਃ
ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਤਪਾਇਆ; ਉਸ ਦੀ ਤਪਣ ਤੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਸਾਰ ਲੈ ਲਈ: ਰਿਗ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ 'ਭੂ', ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ 'ਭੁਵ', ਤੇ ਸਾਮ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ 'ਸਵ'।
ਤਦ੍ਯਦृਕ੍ਤੋ ਰਿष੍ਯੇਦ੍ਭੂਃ ਸ੍ਵਾਹੇਤਿ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯੇ ਜੁਹੁਯਾਦृਚਾਮੇਵ ਤਦ੍ਰਸੇਨਰ੍ਚਾਂ ਵੀਰ੍ਯੇਣਰ੍ਚਾਂ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵਿਰਿष੍ਟꣳ ਸਨ੍ਦਧਾਤਿ
ਜੇ ਰਿਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ 'ਭੂ, ਸਵਾਹਾ' ਨਾਲ ਗਾਰਹਪਤਿਆ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਗ ਦੀ ਸਾਰ, ਰਿਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਯਦਿ ਯਜੁष੍ਟੋ ਰਿष੍ਯੇਦ੍ਭੁਵਃ ਸ੍ਵਾਹੇਤਿ ਜੁਹੁਯਾਦ੍ਯਜੁषਾਮੇਵ ਤਦ੍ਰਸੇਨ ਯਜੁषਾਂ ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਯਜੁषਾਂ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵਿਰਿष੍ਟꣳ ਸਨ੍ਦਧਾਤਿ
ਜੇ ਯਜੁਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ 'ਭੁਵ, ਸਵਾਹਾ' ਨਾਲ ਭੇਟ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਜੁਰ ਦੀ ਸਾਰ, ਯਜੁਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਦਿ ਸਾਮਤੋ ਰਿष੍ਯੇਤ੍ਸ੍ਵਃ ਸ੍ਵਾਹੇਤ੍ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਸਾਮ੍ਨਾਮੇਵ ਤਦ੍ਰਸੇਨ ਸਾਮ੍ਨਾਂ ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਸਾਮ੍ਨਾਂ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵਿਰਿष੍ਟਂ ਸਨ੍ਦਧਾਤਿ
ਜੇ ਸਾਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ 'ਸਵ, ਸਵਾਹਾ' ਨਾਲ ਭੇਟ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਮ ਦੀ ਸਾਰ, ਸਾਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਯਥਾ ਲਵਣੇਨ ਸੁਵਰ੍ਣꣳ ਸਨ੍ਦਧ੍ਯਾਤ੍ਸੁਵਰ੍ਣੇਨ ਰਜਤꣳ ਰਜਤੇਨ ਤ੍ਰਪੁ ਤ੍ਰਪੁਣਾ ਸੀਸꣳ ਸੀਸੇਨ ਲੋਹਂ ਲੋਹੇਨ ਦਾਰੁ ਦਾਰੁ ਚਰ੍ਮਣਾ
ਜਿਵੇਂ ਲੂਣ ਨਾਲ ਸੋਨਾ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਚਾਂਦੀ, ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਟਿਨ, ਟਿਨ ਨਾਲ ਸੀਸਾ, ਸੀਸੇ ਨਾਲ ਲੋਹਾ, ਲੋਹੇ ਨਾਲ ਲੱਕੜ, ਤੇ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਚਮੜਾ ਮੁੜ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ—
ਏਵਮੇषਾਂ ਲੋਕਾਨਾਮਾਸਾਂ ਦੇਵਤਾਨਾਮਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਯਾਯਾ ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵਿਰਿष੍ਟꣳ ਸਨ੍ਦਧਾਤਿ ਭੇषਜਕृਤੋ ਹ ਵਾ ਏष ਯਜ੍ਞੋ ਯਤ੍ਰੈਵਂਵਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭਵਤਿ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ, ਇਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੇ ਇਸ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਐਸਾ ਜਾਣੂ ਬ੍ਰਹਮ ਪੂਜਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਯਜਨ ਇਲਾਜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏष ਹ ਵਾ ਉਦਕ੍ਪ੍ਰਵਣੋ ਯਜ੍ਞੋ ਯਤ੍ਰੈਵਂਵਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭਵਤ੍ਯੇਵਂਵਿਦꣳ ਹ ਵਾ ਏषਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਨੁਗਾਥਾ ਯਤੋ ਯਤ ਆਵਰ੍ਤਤੇ ਤਤ੍ਤਦ੍ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਦੋਂ ਐਸਾ ਜਾਣੂ ਬ੍ਰਹਮ ਪੂਜਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਯਜਨ ਪਾਣੀ ਵੱਲ ਝੁਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਪੂਜਾਰੀ ਬਾਰੇ ਪੰਕਤੀ ਹੈ: ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੈਕ ऋਤ੍ਵਿਕ੍ਕੁਰੂਨਸ਼੍ਵਾਭਿਰਕ੍ਸ਼ਤ੍ਯੇਵਂਵਿਦ੍ਧ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਯਜ੍ਞਂ ਯਜਮਾਨꣳ ਸਰ੍ਵਾꣳਸ਼੍ਚਰ੍ਤ੍ਵਿਜੋऽਭਿਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦੇਵਂਵਿਦਮੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਨਾਨੇਵਂਵਿਦਂ ਨਾਨੇਵਂਵਿਦਮ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਪੂਜਾਰੀ ਹੀ, ਰਿਤਵਿਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੁਰੁਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਜਾਣੂ ਬ੍ਰਹਮ ਪੂਜਾਰੀ ਯਜਨ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਤਵਿਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਿਰਫ ਐਸਾ ਜਾਣੂ ਬ੍ਰਹਮ ਪੂਜਾਰੀ ਹੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ।
ਯੋ ਹ ਵੈ ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਚ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਚ ਵੇਦ ਜ੍ਯੇष੍ਠਸ਼੍ਚ ਹ ਵੈ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਾਣੋ ਵਾਵ ਜ੍ਯੇष੍ਠਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ਼੍ਚ
ਜੋ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹ ਹੀ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਯੋ ਹ ਵੈ ਵਸਿष੍ਠਂ ਵੇਦ ਵਸਿष੍ਠੋ ਹ ਸ੍ਵਾਨਾਂ ਭਵਤਿ ਵਾਗ੍ਵਾਵ ਵਸਿष੍ਠਃ
ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਯੋ ਹ ਵੈ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਵੇਦ ਪ੍ਰਤਿ ਹ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਸ੍ਮਿਁਸ਼੍ਚ ਲੋਕੇऽਮੁष੍ਮਿਁਸ਼੍ਚ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਾਵ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ
ਜੋ ਨੀਂਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਢਿੱਡਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਖ ਹੀ ਨੀਂਹ ਹੈ।
ਯੋ ਹ ਵੈ ਸਮ੍ਪਦਂ ਵੇਦ ਸਁਹਾਸ੍ਮੈ ਕਾਮਾਃ ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੈਵਾਸ਼੍ਚ ਮਾਨੁषਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਵਾਵ ਸਮ੍ਪਤ੍
ਜੋ ਚੰਗੀ ਕismet ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕੋਲ ਇੱਛਾਵਾਂ ਆਪ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਰੱਬੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖੀ। ਕੰਨ ਹੀ ਚੰਗੀ ਕismet ਹੈ।
ਯੋ ਹ ਵਾ ਆਯਤਨਂ ਵੇਦਾਯਤਨਁ ਹ ਸ੍ਵਾਨਾਂ ਭਵਤਿ ਮਨੋ ਹ ਵਾ ਆਯਤਨਮ੍
ਜੋ ਠਿਕਾਣਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਠਿਕਾਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਹੀ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ।
ਅਥ ਹ ਪ੍ਰਾਣਾ ਅਹਁਸ਼੍ਰੇਯਸਿ ਵ੍ਯੂਦਿਰੇऽਹਁਸ਼੍ਰੇਯਾਨਸ੍ਮ੍ਯਹਁ ਸ਼੍ਰੇਯਾਨਸ੍ਮੀਤਿ
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਸਾਹ ਵਧੀਆ ਹੋਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, 'ਮੈਂ ਵਧੀਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਵਧੀਆ ਹਾਂ।'
ਤੇ ਹ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਂ ਪਿਤਰਮੇਤ੍ਯੋਚੁਰ੍ਭਗਵਨ੍ਕੋ ਨਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਇਤਿ ਤਾਨ੍ਹੋਵਾਚ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਵ ਉਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਾਪਿष੍ਠਤਰਮਿਵ ਦृਸ਼੍ਯੇਤ ਸ ਵਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਇਤਿ
ਉਹ ਸਾਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਮਹਾਰਾਜ, ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਕੌਣ ਵਧੀਆ ਹੈ?' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਿਸ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।'
ਸਾ ਹ ਵਾਗੁਚ੍ਚਕ੍ਰਾਮ ਸਾ ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਪ੍ਰੋष੍ਯ ਪਰ੍ਯੇਤ੍ਯੋਵਾਚ ਕਥਮਸ਼ਕਤਰ੍ਤੇ ਮਜ੍ਜੀਵਿਤੁਮਿਤਿ ਯਥਾ ਕਲਾ ਅਵਦਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਣ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤੋ ਮਨਸੈਵਮਿਤਿ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਹ ਵਾਕ੍
ਬੋਲੀ ਚਲੀ ਗਈ; ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਈ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਲਿਆ?' ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਗੂੰਗੇ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਦੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ, ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ, ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਦੇ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਬੋਲੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਹੋਚ੍ਚਕ੍ਰਾਮ ਤਤ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਪ੍ਰੋष੍ਯ ਪਰ੍ਯੇਤ੍ਯੋਵਾਚ ਕਥਮਸ਼ਕਤਰ੍ਤੇ ਮਜ੍ਜੀਵਿਤੁਮਿਤਿ ਯਥਾਨ੍ਧਾ ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਵਦਨ੍ਤੋ ਵਾਚਾ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਣ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤੋ ਮਨਸੈਵਮਿਤਿ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਹ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ
ਅੱਖ ਚਲੀ ਗਈ; ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਈ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਲਿਆ?' ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਪਰ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਬੋਲਦੇ, ਸੁਣਦੇ, ਸੋਚਦੇ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਅੱਖ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਁ ਹੋਚ੍ਚਕ੍ਰਾਮ ਤਤ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਪ੍ਰੋष੍ਯ ਪਰ੍ਯੇਤ੍ਯੋਵਾਚ ਕਥਮਸ਼ਕਤਰ੍ਤੇ ਮਜ੍ਜੀਵਿਤੁਮਿਤਿ ਯਥਾ ਬਧਿਰਾ ਅਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਵਦਨ੍ਤੋ ਵਾਚਾ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤੋ ਮਨਸੈਵਮਿਤਿ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਹ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮ੍
ਕੰਨ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਲਿਆ?' ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਬੋਲੇ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਪਰ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਬੋਲਦੇ, ਵੇਖਦੇ, ਸੋਚਦੇ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਕੰਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।