ਸੋਮ੍ਯ ਤੇ ਪਾਦਂ ਬ੍ਰਵਾਣੀਤਿ ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਮੇ ਭਗਵਾਨਿਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਹੋਵਾਚ ਪ੍ਰਾਣਃ ਕਲਾ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਕਲਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਕਲਾ ਮਨਃ ਕਲੈष ਵੈ ਸੋਮ੍ਯ ਚਤੁष੍ਕਲਃ ਪਾਦੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ ਆਯਤਨਵਾਨ੍ਨਾਮ
"ਪਿਆਰੇ, ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੈਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।" "ਭਗਵਨ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ," ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਮਦਗੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਂਸ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅੱਖ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਕੰਨ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਮਨ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ। ਇਹ, ਪਿਆਰੇ, ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੈਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਆਸਰਾ' ਆਖਦੇ ਹਨ।"
ਸ ਯੈ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾꣳਸ਼੍ਚਤੁष੍ਕਲਂ ਪਾਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ ਆਯਤਨਵਾਨਿਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤ ਆਯਤਨਵਾਨਸ੍ਮਿꣳਲ੍ਲੋਕੇ ਭਵਤ੍ਯਾਯਤਨਵਤੋ ਹ ਲੋਕਾਞ੍ਜਯਤਿ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾꣳਸ਼੍ਚਤੁष੍ਕਲਂ ਪਾਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ ਆਯਤਨਵਾਨਿਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ
ਜੋ ਇਹ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੈਰ 'ਆਸਰਾ' ਸਮਝ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੈਰ 'ਆਸਰਾ' ਸਮਝ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪ ਹਾਚਾਰ੍ਯਕੁਲਂ ਤਮਾਚਾਰ੍ਯੋऽਭ੍ਯੁਵਾਦ ਸਤ੍ਯਕਾਮ3 ਇਤਿ ਭਗਵ ਇਤਿ ਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ
ਉਹ ਅਚਾਰਯ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਅਚਾਰਯ ਨੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸਤ੍ਯਕਾਮ।" "ਹਾਂ, ਭਗਵਨ," ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਿਵ ਵੈ ਸੋਮ੍ਯ ਭਾਸਿ ਕੋ ਨੁ ਤ੍ਵਾਨੁਸ਼ਸ਼ਾਸੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਮਨੁष੍ਯੇਭ੍ਯ ਇਤਿ ਹ ਪ੍ਰਤਿਜਜ੍ਞੇ ਭਗਵਾꣳਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਮੇ ਕਾਮੇ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍
"ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ?" ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਭਗਵਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।"
ਸ਼੍ਰੁਤꣳ ਹ੍ਯੇਵ ਮੇ ਭਗਵਦ੍ਦृਸ਼ੇਭ੍ਯ ਆਚਾਰ੍ਯਾਦ੍ਧੈਵ ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਦਿਤਾ ਸਾਧਿष੍ਠਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਹੈਤਦੇਵੋਵਾਚਾਤ੍ਰ ਹ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ ਵੀਯਾਯੇਤਿ ਵੀਯਾਯੇਤਿ
ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।'
ਉਪਕੋਸਲੋ ਹ ਵੈ ਕਾਮਲਾਯਨਃ ਸਤ੍ਯਕਾਮੇ ਜਾਬਾਲੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰ੍ਯਮੁਵਾਸ ਤਸ੍ਯ ਹ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਾਰ੍षਾਣ੍ਯਗ੍ਨੀਨ੍ਪਰਿਚਚਾਰ ਸ ਹ ਸ੍ਮਾਨ੍ਯਾਨਨ੍ਤੇਵਾਸਿਨਃ ਸਮਾਵਰ੍ਤਯꣳਸ੍ਤਂ ਹ ਸ੍ਮੈਵ ਨ ਸਮਾਵਰ੍ਤਯਤਿ
ਉਪਕੋਸਲ, ਕਮਲਾਯਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਤਯਕਾਮ ਜਾਬਾਲਾ ਦੇ ਕੋਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ।
ਤਂ ਜਾਯੋਵਾਚ ਤਪ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਕੁਸ਼ਲਮਗ੍ਨੀਨ੍ਪਰਿਚਚਾਰੀਨ੍ਮਾ ਤ੍ਵਾਗ੍ਨਯਃ ਪਰਿਪ੍ਰਵੋਚਨ੍ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਹ੍ਯਸ੍ਮਾ ਇਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਹਾਪ੍ਰੋਚ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਵਾਸਾਞ੍ਚਕ੍ਰੇ
ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਿਖਾਓ।' ਪਰ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸ ਹ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾਨਸ਼ਿਤੁਂ ਦਧ੍ਰੇ ਤਮਾਚਾਰ੍ਯਜਾਯੋਵਾਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨ੍ਨਸ਼ਾਨ ਕਿਂ ਨੁ ਨਾਸ਼੍ਨਾਸੀਤਿ ਸ ਹੋਵਾਚ ਬਹਵ ਇਮੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਰੁषੇ ਕਾਮਾ ਨਾਨਾਤ੍ਯਯਾ ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਪੂਰ੍ਣੋऽਸ੍ਮਿ ਨਾਸ਼ਿष੍ਯਾਮੀਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਤੂੰ ਖਾਂਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?' ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: 'ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।'
ਅਥ ਹਾਗ੍ਨਯਃ ਸਮੂਦਿਰੇ ਤਪ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਕੁਸ਼ਲਂ ਨਃ ਪਰ੍ਯਚਾਰੀਦ੍ਧਨ੍ਤਾਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਬ੍ਰਵਾਮੇਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਹੋਚੁਃ
ਫਿਰ ਅੱਗਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਚੰਗੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਈਏ।' ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ:
ਪ੍ਰਾਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਖਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਸ ਹੋਵਾਚ ਵਿਜਾਨਾਮ੍ਯਹਂ ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕਂ ਚ ਤੁ ਖਂ ਚ ਨ ਵਿਜਾਨਾਮੀਤਿ ਤੇ ਹੋਚੁਰ੍ਯਦ੍ਵਾਵ ਕਂ ਤਦੇਵ ਖਂ ਯਦੇਵ ਖਂ ਤਦੇਵ ਕਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਣਂ ਚ ਹਾਸ੍ਮੈ ਤਦਾਕਾਸ਼ਂ ਚੋਚੁਃ
'ਸਾਸ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼, ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਅਸਮਾਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਸ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਪਰ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਮਾਨ ਹੈ; ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਸ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਇਆ।
ਅਥ ਹੈਨਂ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯੋऽਨੁਸ਼ਸ਼ਾਸ ਪृਥਿਵ੍ਯਗ੍ਨਿਰਨ੍ਨਮਾਦਿਤ੍ਯ ਇਤਿ ਯ ਏष ਆਦਿਤ੍ਯੇ ਪੁਰੁषੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸੋऽਹਮਸ੍ਮਿ ਸ ਏਵਾਹਮਸ੍ਮੀਤਿ
ਫਿਰ ਘਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ: 'ਧਰਤੀ, ਅੱਗ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਹਾਂ।'
ਸ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨੁਪਾਸ੍ਤੇऽਪਹਤੇ ਪਾਪਕृਤ੍ਯਾਂ ਲੋਕੀ ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਮਾਯੁਰੇਤਿ ਜ੍ਯੋਗ੍ਜੀਵਤਿ ਨਾਸ੍ਯਾਵਰਪੁਰੁषਾਃ ਕ੍ਸ਼ੀਯਨ੍ਤ ਉਪ ਵਯਂ ਤਂ ਭੁਞ੍ਜਾਮੋऽਸ੍ਮਿꣳਸ਼੍ਚ ਲੋਕੇऽਮੁष੍ਮਿꣳਸ਼੍ਚ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨੁਪਾਸ੍ਤੇ
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਦ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਲੰਮਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਭੋਗਦੇ ਹਾਂ; ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਹੈਨਮ ऽਨੁਸ਼ਸ਼ਾਸਾਪੋ ਦਿਸ਼ੋ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਇਤਿ ਯ ਏष ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਿ ਪੁਰੁषੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸੋऽਹਮਸ੍ਮਿ ਸ ਏਵਾਹਮਸ੍ਮੀਤਿ
ਫਿਰ ਹੋਮ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ: 'ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਚੰਦ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਹਾਂ।'
ਸ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨੁਪਾਸ੍ਤੇऽਪਹਤੇ ਪਾਪਕृਤ੍ਯਾਂ ਲੋਕੀਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਮਾਯੁਰੇਤਿ ਜ੍ਯੋਗ੍ਜੀਵਤਿ ਨਾਸ੍ਯਾਵਰਪੁਰੁषਾਃ ਕ੍ਸ਼ੀਯਨ੍ਤ ਉਪ ਵਯਂ ਤਂ ਭੁਞ੍ਜਾਮੋऽਸ੍ਮਿꣳਸ਼੍ਚ ਲੋਕੇऽਮੁष੍ਮਿꣳਸ਼੍ਚ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨੁਪਾਸ੍ਤੇ
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਦ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਲੰਮਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਭੋਗਦੇ ਹਾਂ; ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਹੈਨਮ ਨੁਸ਼ਸ਼ਾਸ ਪ੍ਰਾਣ ਆਕਾਸ਼ੋ ਦ੍ਯੌਰ੍ਵਿਦ੍ਯੁਦਿਤਿ ਯ ਏष ਵਿਦ੍ਯੁਤਿ ਪੁਰੁषੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸੋऽਹਮਸ੍ਮਿ ਸ ਏਵਾਹਮਸ੍ਮੀਤਿ
ਫਿਰ ਸਾਸ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ: 'ਸਾਸ, ਆਕਾਸ਼, ਅਸਮਾਨ, ਬਿਜਲੀ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਹਾਂ।'
ਸ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨੁਪਾਸ੍ਤੇऽਪਹਤੇ ਪਾਪਕृਤ੍ਯਾਂ ਲੋਕੀਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਮਯੁਰੇਤਿ ਜ੍ਯੋਗ੍ਜੀਵਤਿ ਨਾਸ੍ਯਾਵਰਪੁਰੁषਾਃ ਕ੍ਸ਼ੀਯਨ੍ਤ ਉਪ ਵਯਂ ਤਂ ਭੁਞ੍ਜਾਮੋऽਸ੍ਮਿꣳਸ਼੍ਚ ਲੋਕੇऽਮੁष੍ਮਿꣳਸ਼੍ਚ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨੁਪਾਸ੍ਤੇ
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਦ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਲੰਮਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਭੋਗਦੇ ਹਾਂ; ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤੇ ਹੋਚੁਰੁਪਕੋਸਲੈषਾ ਸੋਮ੍ਯ ਤੇऽਸ੍ਮਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾ ਚਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਤੇ ਗਤਿਂ ਵਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਜਗਾਮ ਹਾਸ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤਮਾਚਾਰ੍ਯੋऽਭ੍ਯੁਵਾਦੋਪਕੋਸਲ3 ਇਤਿ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਪਕੋਸਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਸਾਡਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਦਾ ਗਿਆਨ। ਪਰ ਅਧਿਆਪਕ ਤੈਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸੇਗਾ।' ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਉਪਕੋਸਲ!'
ਭਗਵ ਇਤਿ ਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ ਇਵ ਸੋਮ੍ਯ ਤੇ ਮੁਖਂ ਭਾਤਿ ਕੋ ਨੁ ਤ੍ਵਾਨੁਸ਼ਸ਼ਾਸੇਤਿ ਕੋ ਨੁ ਮਾਨੁਸ਼ਿष੍ਯਾਦ੍ਭੋ ਇਤੀਹਾਪੇਵ ਨਿਹ੍ਨੁਤ ਇਮੇ ਨੂਨਮੀਦृਸ਼ਾ ਅਨ੍ਯਾਦृਸ਼ਾ ਇਤੀਹਾਗ੍ਨੀਨਭ੍ਯੂਦੇ ਕਿਂ ਨੁ ਸੋਮ੍ਯ ਕਿਲ ਤੇऽਵੋਚਨ੍ਨਿਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਭਗਵਨ।' ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ?' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਸਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਗਵਨ? ਕੌਣ ਮੈਨੂੰ ਸਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?' ਪਰ ਅੱਗਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ, 'ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਨ।' ਫਿਰ ਉਹ ਅੱਗਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ। 'ਪਿਆਰੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਆਖਿਆ?'
ਇਦਮਿਤਿ ਹ ਪ੍ਰਤਿਜਜ੍ਞੇ ਲੋਕਾਨ੍ਵਾਵ ਕਿਲ ਸੋਮ੍ਯ ਤੇऽਵੋਚਨ੍ਨਹਂ ਤੁ ਤੇ ਤਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾ ਪੁष੍ਕਰਪਲਾਸ਼ ਆਪੋ ਨ ਸ਼੍ਲਿष੍ਯਨ੍ਤ ਏਵਮੇਵਂਵਿਦਿ ਪਾਪਂ ਕਰ੍ਮ ਨ ਸ਼੍ਲਿष੍ਯਤ ਇਤਿ ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਮੇ ਭਗਵਾਨਿਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਹੋਵਾਚ
'ਇਹ,' ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। 'ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ, ਪਿਆਰੇ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁੰਨਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੰਦ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਚੁੰਦੇ।' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਭਗਵਨ, ਮੈਨੂੰ ਸਿਖਾਓ।' ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਆਖਿਆ:
ਯ ਏषੋऽਕ੍ਸ਼ਿਣਿ ਪੁਰੁषੋ ਦृਸ਼੍ਯਤ ਏष ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਹੋਵਾਚੈਤਦਮृਤਮਭਯਮੇਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਤਦ੍ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵੋਦਕਂ ਵਾ ਸਿਞ੍ਚਤਿ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ ਏਵ ਗਚ੍ਛਤਿ
'ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਹੈ,' ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ। 'ਇਹ ਅਮਰ ਹੈ, ਨਿਰਭੈ ਹੈ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਘੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਤੇ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'
ਏਤꣳ ਸਂਯਦ੍ਵਾਮ ਇਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸ਼ਤ ਏਤꣳ ਹਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਾਮਾਨ੍ਯਭਿਸਂਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਨਂ ਵਾਮਾਨ੍ਯਭਿਸਂਯਨ੍ਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
'ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਥਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਪਿਆਰੇ ਇਸ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕੋਲ ਸਭ ਪਿਆਰੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।'
ਏष ਉ ਏਵ ਵਾਮਨੀਰੇष ਹਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਾਮਾਨਿ ਨਯਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਾਮਾਨਿ ਨਯਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
'ਇਹੀ ਸਭ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'
ਏष ਉ ਏਵ ਭਾਮਨੀਰੇष ਹਿ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਭਾਤਿ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਭਾਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਇਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਦੁ ਚੈਵਾਸ੍ਮਿਞ੍ਛਵ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯਦਿ ਚ ਨਾਰ੍ਚਿषਮੇਵਾਭਿਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਚਿषੋऽਹਰਹ੍ਨ ਆਪੂਰ੍ਯਮਾਣਪਕ੍ਸ਼ਮਾਪੂਰ੍ਯਮਾਣਪਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਾਨ੍षਡੁਦਙ੍ਙੇਤਿ ਮਾਸਾꣳਸ੍ਤਾਨ੍ਮਾਸੇਭ੍ਯਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰꣳ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਦਾਦਿਤ੍ਯਮਾਦਿਤ੍ਯਾਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋ ਵਿਦ੍ਯੁਤਂ ਤਤ੍ ਪੁਰੁषੋऽਮਾਨਵਃ
ਹੁਣ, ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਅੱਗ ਦੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਅੱਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ; ਅੱਗ ਤੋਂ ਦਿਨ, ਦਿਨ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮਹੀਨੇ, ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਲ, ਸਾਲ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਚੰਦ, ਚੰਦ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ; ਉੱਥੇ, ਇੱਕ ਅਮਾਨਵ ਜੀਵ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਏਨਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਗਮਯਤ੍ਯੇष ਦੇਵਪਥੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਥ ਏਤੇਨ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਮਾਨਾ ਇਮਂ ਮਾਨਵਮਾਵਰ੍ਤਂ ਨਾਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨਾਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ
ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਤੱਕ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ। ਇਸ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਏष ਹ ਵੈ ਯਜ੍ਞੋ ਯੋऽਯਂ ਪਵਤੇ ਏष ਹ ਯਨ੍ਨਿਦꣳ ਸਰ੍ਵਂ ਪੁਨਾਤਿ । ਯਦੇष ਯਨ੍ਨਿਦꣳ ਸਰ੍ਵਂ ਪੁਨਾਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦੇष ਏਵ ਯਜ੍ਞਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਨਸ਼੍ਚ ਵਾਕ੍ਚ ਵਰ੍ਤਨੀ
ਇਹੀ ਯਜਨ ਹੈ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹੀ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹੀ ਯਜਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਦੋ ਪੱਟੀਆਂ ਮਨ ਅਤੇ ਬੋਲ ਹਨ।
ਤਯੋਰਨ੍ਯਤਰਾਂ ਮਨਸਾ ਸꣳਸ੍ਕਰੋਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਾਚਾ ਹੋਤਾਧ੍ਵਰ੍ਯੁਰੁਦ੍ਗਾਤਾਨ੍ਯਤਰਾꣳਸ ਯਤ੍ਰੌਪਾਕृਤੇ ਪ੍ਰਾਤਰਨੁਵਾਕੇ ਪੁਰਾ ਪਰਿਧਾਨੀਯਾਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵ੍ਯਵਦਤਿ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵਿੱਚੋਂ, ਇੱਕ ਮਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਬ੍ਰਹਮ ਪੂਜਾਰੀ; ਦੂਜੀ ਬੋਲ ਨਾਲ: ਹੋਤ੍ਰ, ਅਧਵਰਯੁ ਅਤੇ ਉਦਗਾਤਾ। ਜਦੋਂ ਸਵੇਰੇ ਪਾਠ ਸਮੇਂ, ਪਰਿਧਾਨੀ ਲੱਕੜਾਂ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਪੂਜਾਰੀ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—
ਅਨ੍ਯਤਰਾਮੇਵ ਵਰ੍ਤਨੀꣳ ਸꣳਸ੍ਕਰੋਤਿ ਹੀਯਤੇऽਨ੍ਯਤਰਾ ਸ ਯਥੈਕਪਾਦ੍ਵ੍ਰਜਨ੍ਰਥੋ ਵੈਕੇਨ ਚਕ੍ਰੇਣ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋ ਰਿष੍ਯਤ੍ਯੇਵਮਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞੋਰਿष੍ਯਤਿ ਯਜ੍ਞꣳ ਰਿष੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਜਮਾਨੋऽਨੁਰਿष੍ਯਤਿ ਸ ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਪਾਪੀਯਾਨ੍ਭਵਤਿ
ਜੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪੱਟੀ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ, ਦੂਜੀ ਘੱਟ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਪਹੀਏ ਵਾਲਾ ਰਥ ਹਿਲਦਾ-ਡੁਲਦਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਯਜਨ ਹਿਲਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹਿਲਦੇ ਯਜਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਭੇਟ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਮਾੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਤ੍ਰੋਪਾਕृਤੇ ਪ੍ਰਾਤਰਨੁਵਾਕੇ ਨ ਪੁਰਾ ਪਰਿਧਾਨੀਯਾਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵ੍ਯਵਦਤ੍ਯੁਭੇ ਏਵ ਵਰ੍ਤਨੀ ਸꣳਸ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨ ਹੀਯਤੇऽਨ੍ਯਤਰਾ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਵੇਰੇ ਪਾਠ ਸਮੇਂ, ਪਰਿਧਾਨੀ ਲੱਕੜਾਂ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਪੂਜਾਰੀ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਦੋਵੇਂ ਪੱਟੀਆਂ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੋਈ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ।
ਸ ਯਥੋਭਯਪਾਦ੍ਵ੍ਰਜਨ੍ਰਥੋ ਵੋਭਾਭ੍ਯਾਂ ਚਕ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਵਰ੍ਤਮਾਨਃ ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤ੍ਯੇਵਮਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤਿ ਯਜ੍ਞਂ ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਨ੍ਤਂ ਯਜਮਾਨੋऽਨੁਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤਿ ਸ ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍ਭਵਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਦੋਵੇਂ ਪਹੀਏ ਵਾਲਾ ਰਥ ਠੀਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਯਜਨ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਠੀਕ ਯਜਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਭੇਟ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਚੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।