ਤਦੁ ਹ ਸ਼ੌਨਕਃ ਕਾਪੇਯਃ ਪ੍ਰਤਿਮਨ੍ਵਾਨਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਯਾਯਾਤ੍ਮਾ ਦੇਵਾਨਾਂ ਜਨਿਤਾ ਪ੍ਰਜਾਨਾꣳ ਹਿਰਣ੍ਯਦꣳष੍ਟ੍ਰੋ ਬਭਸੋऽਨਸੂਰਿਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਮਸ੍ਯ ਮਹਿਮਾਨਮਾਹੁਰਨਦ੍ਯਮਾਨੋ ਯਦਨਨ੍ਨਮਤ੍ਤੀਤਿ ਵੈ ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨ੍ਨੇਦਮੁਪਾਸ੍ਮਹੇ ਦਤ੍ਤਾਸ੍ਮੈ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਮਿਤਿ
ਤਦ ਸ਼ੌਨਕ ਕਾਪੇਯ ਨੇ ਸੋਚ ਕੇ ਸਮਝ ਲਿਆ: "ਆਤਮਾ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾ, ਨਿਰਵੈਰ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤੇ ਅਣਮਾਪੀ ਹੈ। ਜੋ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਅਸੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਸ ਨੂੰ ਉਪਾਸਦੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਿਖਿਆ ਦਿਓ।"
ਤਸ੍ਮ ਉ ਹ ਦਦੁਸ੍ਤੇ ਵਾ ਏਤੇ ਪਞ੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਪਞ੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਦਸ਼ ਸਨ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਕृਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਦਿਕ੍ਸ਼੍ਵਨ੍ਨਮੇਵ ਦਸ਼ ਕृਤꣳ ਸੈषਾ ਵਿਰਾਡਨ੍ਨਾਦੀ ਤਯੇਦꣳ ਸਰ੍ਵਂ ਦृष੍ਟꣳ ਸਰ੍ਵਮਸ੍ਯੇਦਂ ਦृष੍ਟਂ ਭਵਤ੍ਯਨ੍ਨਾਦੋ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਪੰਜ, ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜ, ਦੱਸ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੱਸ ਭੋਜਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੀ ਵਿਰਾਟ ਹੈ, ਭੋਜਨ ਦਾ ਮਾਲਕ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਲੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਕਾਮੋ ਹ ਜਾਬਾਲੋ ਜਬਾਲਾਂ ਮਾਤਰਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰਯਾਞ੍ਚਕ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਵਿਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਕਿਙ੍ਗੋਤ੍ਰੋਨ੍ਵਹਮਸ੍ਮੀਤਿ
ਸਤਯਕਾਮਾ, ਜਬਾਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: "ਮਾਂ, ਮੈਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਕੀ ਹੈ?"
ਸਾ ਹੈਨਮੁਵਾਚ ਨਾਹਮੇਤਦ੍ਵੇਦ ਤਾਤ ਯਦ੍ਗੋਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਬਹ੍ਵਹਂ ਚਰਨ੍ਤੀ ਪਰਿਚਾਰਿਣੀ ਯੌਵਨੇ ਤ੍ਵਾਮਲਭੇ ਸਾਹਮੇਤਨ੍ਨ ਵੇਦ ਯਦ੍ਗੋਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਜਬਾਲਾ ਤੁ ਨਾਮਾਹਮਸ੍ਮਿ ਸਤ੍ਯਕਾਮੋ ਨਾਮ ਤ੍ਵਮਸਿ ਸ ਸਤ੍ਯਕਾਮ ਏਵ ਜਾਬਾਲੋ ਬ੍ਰਵੀਥਾ ਇਤਿ
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਪੁੱਤ, ਤੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਕੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਤਦ ਪਾਇਆ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ। ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜਬਾਲਾ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਸਤਯਕਾਮਾ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਆਖੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਸਤਯਕਾਮਾ ਜਬਾਲਾ ਹੈਂ।"
ਸ ਹ ਹਾਰਿਦ੍ਰੁਮਤਂ ਗੌਤਮਮੇਤ੍ਯੋਵਾਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਭਗਵਤਿ ਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯੁਪੇਯਾਂ ਭਗਵਨ੍ਤਮਿਤਿ
ਉਹ ਹਾਰਿਦ੍ਰੁਮਤ ਗੌਤਮ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਕੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ?"
ਤꣳ ਹੋਵਾਚ ਕਿਙ੍ਗੋਤ੍ਰੋ ਨੁ ਸੋਮ੍ਯਾਸੀਤਿ ਸ ਹੋਵਾਚ ਨਾਹਮੇਤਦ੍ਵੇਦ ਭੋ ਯਦ੍ਗੋਤ੍ਰੋऽਹਮਸ੍ਮ੍ਯਪृਚ੍ਛਂ ਮਾਤਰꣳ ਸਾ ਮਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਬ੍ਰਵੀਦ੍ਬਹ੍ਵਹਂ ਚਰਨ੍ਤੀ ਪਰਿਚਰਿਣੀ ਯੌਵਨੇ ਤ੍ਵਾਮਲਭੇ ਸਾਹਮੇਤਨ੍ਨ ਵੇਦ ਯਦ੍ਗੋਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਜਬਾਲਾ ਤੁ ਨਾਮਾਹਮਸ੍ਮਿ ਸਤ੍ਯਕਾਮੋ ਨਾਮ ਤ੍ਵਮਸੀਤਿ ਸੋऽਹꣳ ਸਤ੍ਯਕਾਮੋ ਜਾਬਾਲੋऽਸ੍ਮਿ ਭੋ ਇਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਕੀ ਹੈ?" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਕੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਤਦ ਪਾਇਆ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ। ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜਬਾਲਾ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਸਤਯਕਾਮਾ।' ਇਸ ਲਈ, ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਸਤਯਕਾਮਾ ਜਬਾਲਾ ਹਾਂ।"
ਤꣳ ਹੋਵਾਚ ਨੈਤਦਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਿਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ਸਮਿਧꣳ ਸੋਮ੍ਯਾਹਰੋਪ ਤ੍ਵਾ ਨੇष੍ਯੇ ਨ ਸਤ੍ਯਾਦਗਾ ਇਤਿ ਤਮੁਪਨੀਯ ਕृਸ਼ਾਨਾਮਬਲਾਨਾਂ ਚਤੁਃਸ਼ਤਾ ਗਾ ਨਿਰਾਕृਤ੍ਯੋਵਾਚੇਮਾਃ ਸੋਮ੍ਯਾਨੁਸਂਵ੍ਰਜੇਤਿ ਤਾ ਅਭਿਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਯਨ੍ਨੁਵਾਚ ਨਾਸਹਸ੍ਰੇਣਾਵਰ੍ਤੇਯੇਤਿ ਸ ਹ ਵਰ੍षਗਣਂ ਪ੍ਰੋਵਾਸ ਤਾ ਯਦਾ ਸਹਸ੍ਰꣳ ਸਂਪੇਦੁਃ
ਅਥ ਹੈਨਮृषਭੋऽਭ੍ਯੁਵਾਦ ਸਤ੍ਯਕਾਮ3 ਇਤਿ ਭਗਵ ਇਤਿ ਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਸੋਮ੍ਯ ਸਹਸ੍ਰꣳ ਸ੍ਮਃ ਪ੍ਰਾਪਯ ਨ ਆਚਾਰ੍ਯਕੁਲਮ੍
ਫਿਰ ਇੱਕ ਸਾਂਡ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸਤ੍ਯਕਾਮ।" "ਹਾਂ, ਭਗਵਨ," ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। "ਪਿਆਰੇ, ਹੁਣ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਾਨੂੰ ਅਚਾਰਯ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਚਲ।"
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਤੇ ਪਾਦਂ ਬ੍ਰਵਾਣੀਤਿ ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਮੇ ਭਗਵਾਨਿਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਹੋਵਾਚ ਪ੍ਰਾਚੀ ਦਿਕ੍ਕਲਾ ਪ੍ਰਤੀਚੀ ਦਿਕ੍ਕਲਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਦਿਕ੍ਕਲੋਦੀਚੀ ਦਿਕ੍ਕਲੈष ਵੈ ਸੋਮ੍ਯ ਚਤੁष੍ਕਲਃ ਪਾਦੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਾਨ੍ਨਾਮ
"ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।" "ਭਗਵਨ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ," ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਸਾਂਡ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੂਰਬ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਪੱਛਮ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਦੱਖਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਉੱਤਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ। ਇਹ, ਪਿਆਰੇ, ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੈਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਚਮਕਦਾਰ' ਆਖਦੇ ਹਨ।"
ਸ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾꣳਸ਼੍ਚਤੁष੍ਕਲਂ ਪਾਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਾਨਿਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਾਨਸ੍ਮਿꣳਲ੍ਲੋਕੇ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਤੋ ਹ ਲੋਕਾਞ੍ਜਯਤਿ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾꣳਸ਼੍ਚਤੁष੍ਕਲਂ ਪਾਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਾਨਿਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ
ਜੋ ਇਹ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੈਰ 'ਚਮਕਦਾਰ' ਸਮਝ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚਮਕਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੈਰ 'ਚਮਕਦਾਰ' ਸਮਝ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿष੍ਟੇ ਪਾਦਂ ਵਕ੍ਤੇਤਿ ਸ ਹ ਸ਼੍ਵੋਭੂਤੇ ਗਾ ਆਭਿਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਯਾਞ੍ਚਕਾਰ ਤਾ ਯਤ੍ਰਾਭਿਸਾਯਂ ਬਭੂਵੁਸ੍ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਮੁਪਸਮਾਧਾਯ ਗਾ ਉਪਰੁਧ੍ਯ ਸਮਿਧਮਾਧਾਯ ਪਸ਼੍ਚਾਦਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਾਙੁਪੋਪਵਿਵੇਸ਼
"ਅੱਗ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੈਰ ਦੱਸੇਗੀ।" ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਉਸ ਨੇ ਗਾਂਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਅੱਗ ਜਗਾਈ, ਗਾਂਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਲੱਕੜ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਤਮਗ੍ਨਿਰਭ੍ਯੁਵਾਦ ਸਤ੍ਯਕਾਮ3 ਇਤਿ ਭਗਵ ਇਤਿ ਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ
ਅੱਗ ਨੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸਤ੍ਯਕਾਮ।" "ਹਾਂ, ਭਗਵਨ," ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਸੋਮ੍ਯ ਤੇ ਪਾਦਂ ਬ੍ਰਵਾਣੀਤਿ ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਮੇ ਭਗਵਾਨਿਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਹੋਵਾਚ ਪृਥਿਵੀ ਕਲਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਕਲਾ ਦ੍ਯੌਃ ਕਲਾ ਸਮੁਦ੍ਰਃ ਕਲੈष ਵੈ ਸੋਮ੍ਯ ਚਤੁष੍ਕਲਃ ਪਾਦੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਨਨ੍ਤਵਾਨ੍ਨਾਮ
"ਪਿਆਰੇ, ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੈਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।" "ਭਗਵਨ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ," ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਅੱਗ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਧਰਤੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਆਕਾਸ਼ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅਸਮਾਨ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ। ਇਹ, ਪਿਆਰੇ, ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੈਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਅੰਤ ਰਹਿਤ' ਆਖਦੇ ਹਨ।"
ਸ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾꣳਸ਼੍ਚਤੁष੍ਕਲਂ ਪਾਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਨਨ੍ਤਵਾਨਿਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇऽਨਨ੍ਤਵਾਨਸ੍ਮਿꣳਲ੍ਲੋਕੇ ਭਵਤ੍ਯਨਨ੍ਤਵਤੋ ਹ ਲੋਕਾਞ੍ਜਯਤਿ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾꣳਸ਼੍ਚਤੁष੍ਕਲਂ ਪਾਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਨਨ੍ਤਵਾਨਿਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ
ਜੋ ਇਹ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੈਰ 'ਅੰਤ ਰਹਿਤ' ਸਮਝ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੈਰ 'ਅੰਤ ਰਹਿਤ' ਸਮਝ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹꣳਸਸ੍ਤੇ ਪਾਦਂ ਵਕ੍ਤੇਤਿ ਸ ਹ ਸ਼੍ਵੋਭੂਤੇ ਗਾ ਅਭਿਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਯਾਞ੍ਚਕਾਰ ਤਾ ਯਤ੍ਰਾਭਿਸਾਯਂ ਬਭੂਵੁਸ੍ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਮੁਪਸਮਾਧਾਯ ਗਾ ਉਪਰੁਧ੍ਯ ਸਮਿਧਮਾਧਾਯ ਪਸ਼੍ਚਾਦਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਾਙੁਪੋਪਵਿਵੇਸ਼
"ਹੰਸ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੈਰ ਦੱਸੇਗਾ।" ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਉਸ ਨੇ ਗਾਂਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਅੱਗ ਜਗਾਈ, ਗਾਂਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਲੱਕੜ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਤꣳ ਹꣳਸ ਉਪਨਿਪਤ੍ਯਾਭ੍ਯੁਵਾਦ ਸਤ੍ਯਕਾਮ3 ਇਤਿ ਭਗਵ ਇਤਿ ਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ
ਹੰਸ ਨੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸਤ੍ਯਕਾਮ।" "ਹਾਂ, ਭਗਵਨ," ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਸੋਮ੍ਯ ਤੇ ਪਾਦਂ ਬ੍ਰਵਾਣੀਤਿ ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਮੇ ਭਗਵਾਨਿਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਹੋਵਾਚਾਗ੍ਨਿਃ ਕਲਾ ਸੂਰ੍ਯਃ ਕਲਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਕਲਾ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਕਲੈष ਵੈ ਸੋਮ੍ਯ ਚਤੁष੍ਕਲਃ ਪਾਦੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਾਨ੍ਨਾਮ
"ਪਿਆਰੇ, ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੈਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।" "ਭਗਵਨ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ," ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਹੰਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅੱਗ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਬਿਜਲੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ। ਇਹ, ਪਿਆਰੇ, ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੈਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਉਜਾਲਾ' ਆਖਦੇ ਹਨ।"
ਸ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾꣳਸ਼੍ਚਤੁष੍ਕਲਂ ਪਾਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਾਨਿਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਾਨਸ੍ਮਿꣳਲ੍ਲੋਕੇ ਭਵਤਿ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਤੋ ਹ ਲੋਕਾਞ੍ਜਯਤਿ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾꣳਸ਼੍ਚਤੁष੍ਕਲਂ ਪਾਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਾਨਿਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ
ਜੋ ਇਹ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੈਰ 'ਉਜਾਲਾ' ਸਮਝ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਜਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਜਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੈਰ 'ਉਜਾਲਾ' ਸਮਝ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਦ੍ਗੁष੍ਟੇ ਪਾਦਂ ਵਕ੍ਤੇਤਿ ਸ ਹ ਸ਼੍ਵੋਭੂਤੇ ਗਾ ਅਭਿਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਯਾਞ੍ਚਕਾਰ ਤਾ ਯਤ੍ਰਾਭਿਸਾਯਂ ਬਭੂਵੁਸ੍ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਮੁਪਸਮਾਧਾਯ ਗਾ ਉਪਰੁਧ੍ਯ ਸਮਿਧਮਾਧਾਯ ਪਸ਼੍ਚਾਦਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਾਙੁਪੋਪਵਿਵੇਸ਼
"ਮਦਗੁ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੈਰ ਦੱਸੇਗਾ।" ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਉਸ ਨੇ ਗਾਂਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਅੱਗ ਜਗਾਈ, ਗਾਂਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਲੱਕੜ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਤਂ ਮਦ੍ਗੁਰੁਪਨਿਪਤ੍ਯਾਭ੍ਯੁਵਾਦ ਸਤ੍ਯਕਾਮ3 ਇਤਿ ਭਗਵ ਇਤਿ ਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ
ਮਦਗੁ ਨੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸਤ੍ਯਕਾਮ।" "ਹਾਂ, ਭਗਵਨ," ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਸੋਮ੍ਯ ਤੇ ਪਾਦਂ ਬ੍ਰਵਾਣੀਤਿ ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਮੇ ਭਗਵਾਨਿਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਹੋਵਾਚ ਪ੍ਰਾਣਃ ਕਲਾ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਕਲਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਕਲਾ ਮਨਃ ਕਲੈष ਵੈ ਸੋਮ੍ਯ ਚਤੁष੍ਕਲਃ ਪਾਦੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ ਆਯਤਨਵਾਨ੍ਨਾਮ
"ਪਿਆਰੇ, ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੈਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।" "ਭਗਵਨ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ," ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਮਦਗੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਂਸ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅੱਖ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਕੰਨ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਮਨ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ। ਇਹ, ਪਿਆਰੇ, ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੈਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਆਸਰਾ' ਆਖਦੇ ਹਨ।"
ਸ ਯੈ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾꣳਸ਼੍ਚਤੁष੍ਕਲਂ ਪਾਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ ਆਯਤਨਵਾਨਿਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤ ਆਯਤਨਵਾਨਸ੍ਮਿꣳਲ੍ਲੋਕੇ ਭਵਤ੍ਯਾਯਤਨਵਤੋ ਹ ਲੋਕਾਞ੍ਜਯਤਿ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾꣳਸ਼੍ਚਤੁष੍ਕਲਂ ਪਾਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ ਆਯਤਨਵਾਨਿਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ
ਜੋ ਇਹ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੈਰ 'ਆਸਰਾ' ਸਮਝ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੈਰ 'ਆਸਰਾ' ਸਮਝ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪ ਹਾਚਾਰ੍ਯਕੁਲਂ ਤਮਾਚਾਰ੍ਯੋऽਭ੍ਯੁਵਾਦ ਸਤ੍ਯਕਾਮ3 ਇਤਿ ਭਗਵ ਇਤਿ ਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ
ਉਹ ਅਚਾਰਯ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਅਚਾਰਯ ਨੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸਤ੍ਯਕਾਮ।" "ਹਾਂ, ਭਗਵਨ," ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਿਵ ਵੈ ਸੋਮ੍ਯ ਭਾਸਿ ਕੋ ਨੁ ਤ੍ਵਾਨੁਸ਼ਸ਼ਾਸੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਮਨੁष੍ਯੇਭ੍ਯ ਇਤਿ ਹ ਪ੍ਰਤਿਜਜ੍ਞੇ ਭਗਵਾꣳਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਮੇ ਕਾਮੇ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍
"ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ?" ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਭਗਵਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।"
ਸ਼੍ਰੁਤꣳ ਹ੍ਯੇਵ ਮੇ ਭਗਵਦ੍ਦृਸ਼ੇਭ੍ਯ ਆਚਾਰ੍ਯਾਦ੍ਧੈਵ ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਦਿਤਾ ਸਾਧਿष੍ਠਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਹੈਤਦੇਵੋਵਾਚਾਤ੍ਰ ਹ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ ਵੀਯਾਯੇਤਿ ਵੀਯਾਯੇਤਿ
ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।'
ਉਪਕੋਸਲੋ ਹ ਵੈ ਕਾਮਲਾਯਨਃ ਸਤ੍ਯਕਾਮੇ ਜਾਬਾਲੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰ੍ਯਮੁਵਾਸ ਤਸ੍ਯ ਹ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਾਰ੍षਾਣ੍ਯਗ੍ਨੀਨ੍ਪਰਿਚਚਾਰ ਸ ਹ ਸ੍ਮਾਨ੍ਯਾਨਨ੍ਤੇਵਾਸਿਨਃ ਸਮਾਵਰ੍ਤਯꣳਸ੍ਤਂ ਹ ਸ੍ਮੈਵ ਨ ਸਮਾਵਰ੍ਤਯਤਿ
ਉਪਕੋਸਲ, ਕਮਲਾਯਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਤਯਕਾਮ ਜਾਬਾਲਾ ਦੇ ਕੋਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ।
ਤਂ ਜਾਯੋਵਾਚ ਤਪ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਕੁਸ਼ਲਮਗ੍ਨੀਨ੍ਪਰਿਚਚਾਰੀਨ੍ਮਾ ਤ੍ਵਾਗ੍ਨਯਃ ਪਰਿਪ੍ਰਵੋਚਨ੍ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਹ੍ਯਸ੍ਮਾ ਇਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਹਾਪ੍ਰੋਚ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਵਾਸਾਞ੍ਚਕ੍ਰੇ
ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਿਖਾਓ।' ਪਰ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸ ਹ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾਨਸ਼ਿਤੁਂ ਦਧ੍ਰੇ ਤਮਾਚਾਰ੍ਯਜਾਯੋਵਾਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨ੍ਨਸ਼ਾਨ ਕਿਂ ਨੁ ਨਾਸ਼੍ਨਾਸੀਤਿ ਸ ਹੋਵਾਚ ਬਹਵ ਇਮੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਰੁषੇ ਕਾਮਾ ਨਾਨਾਤ੍ਯਯਾ ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਪੂਰ੍ਣੋऽਸ੍ਮਿ ਨਾਸ਼ਿष੍ਯਾਮੀਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਤੂੰ ਖਾਂਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?' ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: 'ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।'
ਅਥ ਹਾਗ੍ਨਯਃ ਸਮੂਦਿਰੇ ਤਪ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਕੁਸ਼ਲਂ ਨਃ ਪਰ੍ਯਚਾਰੀਦ੍ਧਨ੍ਤਾਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਬ੍ਰਵਾਮੇਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਹੋਚੁਃ
ਫਿਰ ਅੱਗਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਚੰਗੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਈਏ।' ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ:
ਪ੍ਰਾਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਖਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਸ ਹੋਵਾਚ ਵਿਜਾਨਾਮ੍ਯਹਂ ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕਂ ਚ ਤੁ ਖਂ ਚ ਨ ਵਿਜਾਨਾਮੀਤਿ ਤੇ ਹੋਚੁਰ੍ਯਦ੍ਵਾਵ ਕਂ ਤਦੇਵ ਖਂ ਯਦੇਵ ਖਂ ਤਦੇਵ ਕਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਣਂ ਚ ਹਾਸ੍ਮੈ ਤਦਾਕਾਸ਼ਂ ਚੋਚੁਃ
'ਸਾਸ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼, ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਅਸਮਾਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਸ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਪਰ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਮਾਨ ਹੈ; ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਸ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਇਆ।
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਗੱਲ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ। ਪਿਆਰੇ, ਲੱਕੜ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਚਲਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ।" ਫਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਚਾਰ ਸੌ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਪਤਲੇ ਗਾਂਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਪਿਆਰੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ।" ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਾਂਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ, ਕਿਹਾ, "ਹزار ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਣ ਤੇ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਈਂ।" ਉਹ ਕਈ ਸਾਲ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ—