ਸ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਦਿਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇऽਭ੍ਯਾਸ਼ੋ ਹ ਯਦੇਨꣳ ਸਾਧਵੋ ਘੋषਾ ਆ ਚ ਗਚ੍ਛੇਯੁਰੁਪ ਚ ਨਿਮ੍ਰੇਡੇਰਨ੍ਨਿਮ੍ਰੇਡੇਰਨ੍
ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜਦਾ ਹੈ—ਜੇ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਹ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤਿਰ੍ਹ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਦੇਯੋ ਬਹੁਦਾਯੀ ਬਹੁਪਾਕ੍ਯ ਆਸ ਸ ਹ ਸਰ੍ਵਤ ਆਵਸਥਾਨ੍ਮਾਪਯਾਞ੍ਚਕ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਤ ਏਵ ਮੇऽਨ੍ਨਮਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ
ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤੀ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ ਦਾਨੀ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਖਾਣਾ ਵੰਡਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ, ਸੋਚਿਆ, 'ਹਰ ਥਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਖਾਣਾ ਹੋਵੇ।'
ਅਥ ਹꣳਸਾ ਨਿਸ਼ਾਯਾਮਤਿਪੇਤੁਸ੍ਤਦ੍ਧੈਵꣳ ਹꣳਸੋਹꣳ ਸਮਭ੍ਯੁਵਾਦ ਹੋ ਹੋऽਯਿ ਭਲ੍ਲਾਕ੍ਸ਼ ਭਲ੍ਲਾਕ੍ਸ਼ ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤੇਃ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣਸ੍ਯ ਸਮਂ ਦਿਵਾ ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਤਤਂ ਤਨ੍ਮਾ ਪ੍ਰਸਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਾ ਪ੍ਰਧਾਕ੍ਸ਼ੀਰਿਤਿ
ਫਿਰ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੰਸ ਉੱਡੇ। ਇੱਕ ਹੰਸ ਨੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਹੋ, ਹੋ, ਭੱਲਾਕਸ਼! ਭੱਲਾਕਸ਼! ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤੀ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣ ਦੀ ਜੋਤ ਦਿਨ ਸਮੇਂ ਇਕਸਾਰ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਵਧਾ, ਨਾ ਘਟਾ।'
ਤਮੁ ਹ ਪਰਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਕਮ੍ਵਰ ਏਨਮੇਤਤ੍ਸਨ੍ਤꣳਸਯੁਗ੍ਵਾਨਮਿਵ ਰੈਕ੍ਵਮਾਤ੍ਥੇਤਿ ਯੋ ਨੁ ਕਥꣳ ਸਯੁਗ੍ਵਾ ਰੈਕ੍ਵ ਇਤਿ
ਦੂਜੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: 'ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਤੂੰ ਰੈਕਵਾ, ਰਥ ਵਾਲੇ, ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?' ਰੈਕਵਾ, ਰਥ ਵਾਲਾ, ਕੌਣ ਹੈ?
ਯਥਾ ਕृਤਾਯਵਿਜਿਤਾਯਾਧਰੇਯਾਃ ਸਂਯਨ੍ਤ੍ਯੇਵਮੇਨꣳਸਰ੍ਵਂ ਤਦਭਿਸਮੈਤਿ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਾਧੁ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਤਦ੍ਵੇਦ ਯਤ੍ਸ ਵੇਦ ਸ ਮਯੈਤਦੁਕ੍ਤ ਇਤਿ
ਜਿਵੇਂ, ਜਦ ਰਥ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇੰਝ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਤਦੁ ਹ ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣ ਉਪਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਸ ਹ ਸਞ੍ਜਿਹਾਨ ਏਵ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾਰਮੁਵਾਚਾਙ੍ਗਾਰੇ ਹ ਸਯੁਗ੍ਵਾਨਮਿਵ ਰੈਕ੍ਵਮਾਤ੍ਥੇਤਿ ਯੋ ਨੁ ਕਥꣳਸਯੁਗ੍ਵਾ ਰੈਕ੍ਵ ਇਤਿ
ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤੀ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਲਿਆ। ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਰੈਕਵਾ, ਰਥ ਵਾਲਾ, ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ?' ਰੈਕਵਾ, ਰਥ ਵਾਲਾ, ਕੌਣ ਹੈ?
ਯਥਾ ਕृਤਾਯਵਿਜਿਤਾਯਾਧਰੇਯਾਃ ਸਂਯਨ੍ਤ੍ਯੇਵਮੇਨꣳਸਰ੍ਵਂ ਤਦਭਿਸਮੈਤਿ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਾਧੁ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਤਦ੍ਵੇਦ ਯਤ੍ਸ ਵੇਦ ਸ ਮਯੈਤਦੁਕ੍ਤ ਇਤਿ
ਜਿਵੇਂ, ਜਦ ਰਥ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇੰਝ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਸ ਹ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾਨ੍ਵਿष੍ਯ ਨਾਵਿਦਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਯਾਯ ਤꣳ ਹੋਵਾਚ ਯਤ੍ਰਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਨ੍ਵੇषਣਾ ਤਦੇਨਮਰ੍ਚ੍ਛੇਤਿ
ਨੌਕਰ ਨੇ ਲੱਭ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ। ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ: 'ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ।'
ਸੋऽਧਸ੍ਤਾਚ੍ਛਕਟਸ੍ਯ ਪਾਮਾਨਂ ਕषਮਾਣਮੁਪੋਪਵਿਵੇਸ਼ ਤꣳ ਹਾਭ੍ਯੁਵਾਦ ਤ੍ਵਂ ਨੁ ਭਗਵਃ ਸਯੁਗ੍ਵਾ ਰੈਕ੍ਵ ਇਤ੍ਯਹꣳ ਹ੍ਯਰਾ3 ਇਤਿ ਹ ਪ੍ਰਤਿਜਜ੍ਞੇ ਸ ਹ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾਵਿਦਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਯਾਯ
ਉਹ ਰੈਕਵਾ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪਈ ਪਾਮੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਬੈਠਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ, ਭਗਵਾਨ, ਉਹ ਰੈਕਵਾ ਹੋ ਜੋ ਰਥ ਨਾਲ ਹੋ।" ਰੈਕਵਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਤਾਂ ਰਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹਾਂ।" ਨੌਕਰ ਨੇ ਇਹ ਸਮਝ ਲਿਆ ਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤਦੁ ਹ ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣਃ षਟ੍ਸ਼ਤਾਨਿ ਗਵਾਂ ਨਿष੍ਕਮਸ਼੍ਵਤਰੀਰਥਂ ਤਦਾਦਾਯ ਪ੍ਰਤਿਚਕ੍ਰਮੇ ਤꣳ ਹਾਭ੍ਯੁਵਾਦ
ਫਿਰ ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤੀ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣ ਨੇ ਛੇ ਸੌ ਗਾਂ, ਇਕ ਹਾਰ ਤੇ ਖਚਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰਥ ਲਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਰੈਕਵਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ:
ਰੈਕ੍ਵੇਮਾਨਿ षਟ੍ਸ਼ਤਾਨਿ ਗਵਾਮਯਂ ਨਿष੍ਕੋऽਯਮਸ਼੍ਵਤਰੀਰਥੋऽਨੁ ਮ ਏਤਾਂ ਭਗਵੋ ਦੇਵਤਾꣳਸ਼ਾਧਿ ਯਾਂ ਦੇਵਤਾਮੁਪਾਸ੍ਸ ਇਤਿ
ਰੈਕਵਾ, ਇਹ ਛੇ ਸੌ ਗਾਂ, ਇਹ ਹਾਰ ਤੇ ਇਹ ਖਚਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰਥ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ, ਜਿਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸਿਖਾਓ।
ਤਮੁ ਹ ਪਰਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਾਹ ਹਾਰੇਤ੍ਵਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਤਵੈਵ ਸਹ ਗੋਭਿਰਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਤਦੁ ਹ ਪੁਨਰੇਵ ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣਃ ਸਹਸ੍ਰਂ ਗਵਾਂ ਨਿष੍ਕਮਸ਼੍ਵਤਰੀਰਥਂ ਦੁਹਿਤਰਂ ਤਦਾਦਾਯ ਪ੍ਰਤਿਚਕ੍ਰਮੇ
ਦੂਜੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਲੈ ਜਾ, ਸ਼ੂਦਰ। ਇਹ ਤੇਰੀਆਂ ਗਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿਣ।" ਫਿਰ ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤੀ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ, ਇਕ ਹਾਰ, ਖਚਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰਥ ਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
ਤꣳ ਹਾਭ੍ਯੁਵਾਦ ਰੈਕ੍ਵੇਦꣳ ਸਹਸ੍ਰਂ ਗਵਾਮਯਂ ਨਿष੍ਕੋऽਯਮਸ਼੍ਵਤਰੀਰਥ ਇਯਂ ਜਾਯਾਯਂ ਗ੍ਰਾਮੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਸ੍ਸੇऽਨ੍ਵੇਵ ਮਾ ਭਗਵਃ ਸ਼ਾਧੀਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਰੈਕਵਾ, ਇਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ, ਇਹ ਹਾਰ, ਇਹ ਖਚਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰਥ, ਇਹ ਪਤਨੀ ਤੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਭਗਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਸਿਖਾਓ।"
ਤਸ੍ਯਾ ਹ ਮੁਖਮੁਪੋਦ੍ਗृਹ੍ਣਨ੍ਨੁਵਾਚਾਜਹਾਰੇਮਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਨੇਨੈਵ ਮੁਖੇਨਾਲਾਪਯਿष੍ਯਥਾ ਇਤਿ ਤੇ ਹੈਤੇ ਰੈਕ੍ਵਪਰ੍ਣਾ ਨਾਮ ਮਹਾਵृषੇषੁ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਮਾ ਉਵਾਸ ਸ ਤਸ੍ਮੈ ਹੋਵਾਚ
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਲੈ ਜਾ, ਸ਼ੂਦਰ। ਇਸ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾਏਂਗਾ।" ਵੱਡੇ ਬਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਰੈਕਵਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੈਕਵਾ ਦੇ ਪੱਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ:
ਵਾਯੁਰ੍ਵਾਵ ਸਂਵਰ੍ਗੋ ਯਦਾ ਵਾ ਅਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਵਾਯਤਿ ਵਾਯੁਮੇਵਾਪ੍ਯੇਤਿ ਯਦਾ ਸੂਰ੍ਯੋऽਸ੍ਤਮੇਤਿ ਵਾਯੁਮੇਵਾਪ੍ਯੇਤਿ ਯਦਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋऽਸ੍ਤਮੇਤਿ ਵਾਯੁਮੇਵਾਪ੍ਯੇਤਿ
ਹਵਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਟਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾਪ ਉਚ੍ਛੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਾਯੁਮੇਵਾਪਿਯਨ੍ਤਿ ਵਾਯੁਰ੍ਹ੍ਯੇਵੈਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਂਵृਙ੍ਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਧਿਦੈਵਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹੈ।
ਅਥਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਪ੍ਰਾਣੋ ਵਾਵ ਸਂਵਰ੍ਗਃ ਸ ਯਦਾ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਪ੍ਰਾਣਮੇਵ ਵਾਗਪ੍ਯੇਤਿ ਪ੍ਰਾਣਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਪ੍ਰਾਣꣳ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਣਂ ਮਨਃ ਪ੍ਰਾਣੋ ਹ੍ਯੇਵੈਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਂਵृਙ੍ਕ੍ਤ ਇਤਿ
ਹੁਣ ਆਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ: ਸਾਸ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਟਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਬੋਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਵੇਖਣ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਸੁਣਨ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਮਨ — ਇਹ ਸਭ ਸਾਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਸ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤੌ ਵਾ ਏਤੌ ਦ੍ਵੌ ਸਂਵਰ੍ਗੌ ਵਾਯੁਰੇਵ ਦੇਵੇषੁ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪ੍ਰਾਣੇषੁ
ਇਹ ਦੋ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਟਦੇ ਹਨ: ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਸ।
ਅਥ ਹ ਸ਼ੌਨਕਂ ਚ ਕਾਪੇਯਮਭਿਪ੍ਰਤਾਰਿਣਂ ਚ ਕਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨਿਂ ਪਰਿਵਿष੍ਯਮਾਣੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਬਿਭਿਕ੍ਸ਼ੇ ਤਸ੍ਮਾ ਉ ਹ ਨ ਦਦਤੁਃ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੌਨਕ ਕਾਪੇਯ ਤੇ ਅਭਿਪ੍ਰਤਾਰੀ ਕਾਕਸ਼ਸੇਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਭਿਖਿਆ ਲਈ ਆਇਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
ਸ ਹੋਵਾਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਦੇਵ ਏਕਃ ਕਃ ਸ ਜਗਾਰ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਗੋਪਾਸ੍ਤਂ ਕਾਪੇਯ ਨਾਭਿਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾ ਅਭਿਪ੍ਰਤਾਰਿਨ੍ਬਹੁਧਾ ਵਸਨ੍ਤਂ ਯਸ੍ਮੈ ਵਾ ਏਤਦਨ੍ਨਂ ਦਤ੍ਤਮਿਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਵੱਡੇ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ। ਕੌਣ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ? ਕਾਪੇਯ, ਮਾਨਵ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਅਭਿਪ੍ਰਤਾਰੀ, ਉਹ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
ਤਦੁ ਹ ਸ਼ੌਨਕਃ ਕਾਪੇਯਃ ਪ੍ਰਤਿਮਨ੍ਵਾਨਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਯਾਯਾਤ੍ਮਾ ਦੇਵਾਨਾਂ ਜਨਿਤਾ ਪ੍ਰਜਾਨਾꣳ ਹਿਰਣ੍ਯਦꣳष੍ਟ੍ਰੋ ਬਭਸੋऽਨਸੂਰਿਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਮਸ੍ਯ ਮਹਿਮਾਨਮਾਹੁਰਨਦ੍ਯਮਾਨੋ ਯਦਨਨ੍ਨਮਤ੍ਤੀਤਿ ਵੈ ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨ੍ਨੇਦਮੁਪਾਸ੍ਮਹੇ ਦਤ੍ਤਾਸ੍ਮੈ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਮਿਤਿ
ਤਦ ਸ਼ੌਨਕ ਕਾਪੇਯ ਨੇ ਸੋਚ ਕੇ ਸਮਝ ਲਿਆ: "ਆਤਮਾ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾ, ਨਿਰਵੈਰ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤੇ ਅਣਮਾਪੀ ਹੈ। ਜੋ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਅਸੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਸ ਨੂੰ ਉਪਾਸਦੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਿਖਿਆ ਦਿਓ।"
ਤਸ੍ਮ ਉ ਹ ਦਦੁਸ੍ਤੇ ਵਾ ਏਤੇ ਪਞ੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਪਞ੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਦਸ਼ ਸਨ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਕृਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਦਿਕ੍ਸ਼੍ਵਨ੍ਨਮੇਵ ਦਸ਼ ਕृਤꣳ ਸੈषਾ ਵਿਰਾਡਨ੍ਨਾਦੀ ਤਯੇਦꣳ ਸਰ੍ਵਂ ਦृष੍ਟꣳ ਸਰ੍ਵਮਸ੍ਯੇਦਂ ਦृष੍ਟਂ ਭਵਤ੍ਯਨ੍ਨਾਦੋ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਪੰਜ, ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜ, ਦੱਸ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੱਸ ਭੋਜਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੀ ਵਿਰਾਟ ਹੈ, ਭੋਜਨ ਦਾ ਮਾਲਕ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਲੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਕਾਮੋ ਹ ਜਾਬਾਲੋ ਜਬਾਲਾਂ ਮਾਤਰਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰਯਾਞ੍ਚਕ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਵਿਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਕਿਙ੍ਗੋਤ੍ਰੋਨ੍ਵਹਮਸ੍ਮੀਤਿ
ਸਤਯਕਾਮਾ, ਜਬਾਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: "ਮਾਂ, ਮੈਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਕੀ ਹੈ?"
ਸਾ ਹੈਨਮੁਵਾਚ ਨਾਹਮੇਤਦ੍ਵੇਦ ਤਾਤ ਯਦ੍ਗੋਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਬਹ੍ਵਹਂ ਚਰਨ੍ਤੀ ਪਰਿਚਾਰਿਣੀ ਯੌਵਨੇ ਤ੍ਵਾਮਲਭੇ ਸਾਹਮੇਤਨ੍ਨ ਵੇਦ ਯਦ੍ਗੋਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਜਬਾਲਾ ਤੁ ਨਾਮਾਹਮਸ੍ਮਿ ਸਤ੍ਯਕਾਮੋ ਨਾਮ ਤ੍ਵਮਸਿ ਸ ਸਤ੍ਯਕਾਮ ਏਵ ਜਾਬਾਲੋ ਬ੍ਰਵੀਥਾ ਇਤਿ
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਪੁੱਤ, ਤੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਕੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਤਦ ਪਾਇਆ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ। ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜਬਾਲਾ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਸਤਯਕਾਮਾ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਆਖੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਸਤਯਕਾਮਾ ਜਬਾਲਾ ਹੈਂ।"
ਸ ਹ ਹਾਰਿਦ੍ਰੁਮਤਂ ਗੌਤਮਮੇਤ੍ਯੋਵਾਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਭਗਵਤਿ ਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯੁਪੇਯਾਂ ਭਗਵਨ੍ਤਮਿਤਿ
ਉਹ ਹਾਰਿਦ੍ਰੁਮਤ ਗੌਤਮ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਕੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ?"
ਤꣳ ਹੋਵਾਚ ਕਿਙ੍ਗੋਤ੍ਰੋ ਨੁ ਸੋਮ੍ਯਾਸੀਤਿ ਸ ਹੋਵਾਚ ਨਾਹਮੇਤਦ੍ਵੇਦ ਭੋ ਯਦ੍ਗੋਤ੍ਰੋऽਹਮਸ੍ਮ੍ਯਪृਚ੍ਛਂ ਮਾਤਰꣳ ਸਾ ਮਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਬ੍ਰਵੀਦ੍ਬਹ੍ਵਹਂ ਚਰਨ੍ਤੀ ਪਰਿਚਰਿਣੀ ਯੌਵਨੇ ਤ੍ਵਾਮਲਭੇ ਸਾਹਮੇਤਨ੍ਨ ਵੇਦ ਯਦ੍ਗੋਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਜਬਾਲਾ ਤੁ ਨਾਮਾਹਮਸ੍ਮਿ ਸਤ੍ਯਕਾਮੋ ਨਾਮ ਤ੍ਵਮਸੀਤਿ ਸੋऽਹꣳ ਸਤ੍ਯਕਾਮੋ ਜਾਬਾਲੋऽਸ੍ਮਿ ਭੋ ਇਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਕੀ ਹੈ?" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਕੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਤਦ ਪਾਇਆ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ। ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜਬਾਲਾ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਸਤਯਕਾਮਾ।' ਇਸ ਲਈ, ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਸਤਯਕਾਮਾ ਜਬਾਲਾ ਹਾਂ।"
ਤꣳ ਹੋਵਾਚ ਨੈਤਦਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਿਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ਸਮਿਧꣳ ਸੋਮ੍ਯਾਹਰੋਪ ਤ੍ਵਾ ਨੇष੍ਯੇ ਨ ਸਤ੍ਯਾਦਗਾ ਇਤਿ ਤਮੁਪਨੀਯ ਕृਸ਼ਾਨਾਮਬਲਾਨਾਂ ਚਤੁਃਸ਼ਤਾ ਗਾ ਨਿਰਾਕृਤ੍ਯੋਵਾਚੇਮਾਃ ਸੋਮ੍ਯਾਨੁਸਂਵ੍ਰਜੇਤਿ ਤਾ ਅਭਿਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਯਨ੍ਨੁਵਾਚ ਨਾਸਹਸ੍ਰੇਣਾਵਰ੍ਤੇਯੇਤਿ ਸ ਹ ਵਰ੍षਗਣਂ ਪ੍ਰੋਵਾਸ ਤਾ ਯਦਾ ਸਹਸ੍ਰꣳ ਸਂਪੇਦੁਃ
ਅਥ ਹੈਨਮृषਭੋऽਭ੍ਯੁਵਾਦ ਸਤ੍ਯਕਾਮ3 ਇਤਿ ਭਗਵ ਇਤਿ ਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਸੋਮ੍ਯ ਸਹਸ੍ਰꣳ ਸ੍ਮਃ ਪ੍ਰਾਪਯ ਨ ਆਚਾਰ੍ਯਕੁਲਮ੍
ਫਿਰ ਇੱਕ ਸਾਂਡ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸਤ੍ਯਕਾਮ।" "ਹਾਂ, ਭਗਵਨ," ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। "ਪਿਆਰੇ, ਹੁਣ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਾਨੂੰ ਅਚਾਰਯ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਚਲ।"
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਤੇ ਪਾਦਂ ਬ੍ਰਵਾਣੀਤਿ ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਮੇ ਭਗਵਾਨਿਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਹੋਵਾਚ ਪ੍ਰਾਚੀ ਦਿਕ੍ਕਲਾ ਪ੍ਰਤੀਚੀ ਦਿਕ੍ਕਲਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਦਿਕ੍ਕਲੋਦੀਚੀ ਦਿਕ੍ਕਲੈष ਵੈ ਸੋਮ੍ਯ ਚਤੁष੍ਕਲਃ ਪਾਦੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਾਨ੍ਨਾਮ
"ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।" "ਭਗਵਨ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ," ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਸਾਂਡ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੂਰਬ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਪੱਛਮ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਦੱਖਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਉੱਤਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ। ਇਹ, ਪਿਆਰੇ, ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੈਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਚਮਕਦਾਰ' ਆਖਦੇ ਹਨ।"
ਸ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾꣳਸ਼੍ਚਤੁष੍ਕਲਂ ਪਾਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਾਨਿਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਾਨਸ੍ਮਿꣳਲ੍ਲੋਕੇ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਤੋ ਹ ਲੋਕਾਞ੍ਜਯਤਿ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾꣳਸ਼੍ਚਤੁष੍ਕਲਂ ਪਾਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਾਨਿਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ
ਜੋ ਇਹ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੈਰ 'ਚਮਕਦਾਰ' ਸਮਝ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚਮਕਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪੈਰ 'ਚਮਕਦਾਰ' ਸਮਝ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਗੱਲ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ। ਪਿਆਰੇ, ਲੱਕੜ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਚਲਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ।" ਫਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਚਾਰ ਸੌ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਪਤਲੇ ਗਾਂਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਪਿਆਰੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ।" ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਾਂਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ, ਕਿਹਾ, "ਹزار ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਣ ਤੇ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਈਂ।" ਉਹ ਕਈ ਸਾਲ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ—