ਆਦਿਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਨਸ੍ਯ ਰੇਤਸਃ । ਉਦ੍ਵਯਨ੍ਤਮਸਸ੍ਪਰਿ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ ਉਤ੍ਤਰꣳਸ੍ਵਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ ਉਤ੍ਤਰਂ ਦੇਵਂ ਦੇਵਤ੍ਰਾ ਸੂਰ੍ਯਮਗਨ੍ਮ ਜ੍ਯੋਤਿਰੁਤ੍ਤਮਮਿਤਿ ਜ੍ਯੋਤਿਰੁਤ੍ਤਮਮਿਤਿ
ਪੁਰਾਣੇ ਬੀਜ ਤੋਂ, ਜਦ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਾਨਣ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਸਮਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੇਵਤਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ, ਅਸੀਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਾਨਣ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ। ਇਹ ਹੈ: ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਾਨਣ।
ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸੀਤੇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮਥਾਧਿਦੈਵਤਮਾਕਾਸ਼ੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਭਯਮਾਦਿष੍ਟਂ ਭਵਤ੍ਯਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਚਾਧਿਦੈਵਤਂ ਚ
ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਇਹ ਆਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ: ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਇੰਝ ਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਦੇਤਚ੍ਚਤੁष੍ਪਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਾਕ੍ਪਾਦਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪਾਦਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਪਾਦਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਪਾਦ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮਥਾਧਿਦੈਵਤਮਗ੍ਨਿਃ ਪਾਦੋ ਵਾਯੁਃ ਪਾਦ ਅਦਿਤ੍ਯਃ ਪਾਦੋ ਦਿਸ਼ਃ ਪਾਦ ਇਤ੍ਯੁਭਯਮੇਵਾਦਿष੍ਟਂ ਭਵਤ੍ਯਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਚੈਵਾਧਿਦੈਵਤਂ ਚ
ਇਹ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ: ਬੋਲ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ, ਸਾਹ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ, ਅੱਖ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ, ਕੰਨ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ—ਇਹ ਆਤਮਕ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ: ਅੱਗ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ, ਹਵਾ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਇੰਝ ਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਾਗੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਪਾਦਃ ਸੋऽਗ੍ਨਿਨਾ ਜ੍ਯੋਤਿषਾ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾ ਯਸ਼ਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਬੋਲ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪੈਰ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਨਾਮ, ਮਾਣ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣ ਏਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਪਾਦਃ ਸ ਵਾਯੁਨਾ ਜ੍ਯੋਤਿषਾ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾ ਯਸ਼ਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਸਾਹ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪੈਰ ਹੈ। ਉਹ ਹਵਾ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਨਾਮ, ਮਾਣ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁਰੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਪਾਦਃ ਸ ਆਦਿਤ੍ਯੇਨ ਜ੍ਯੋਤਿषਾ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾ ਯਸ਼ਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਅੱਖ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪੈਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਨਾਮ, ਮਾਣ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਪਾਦਃ ਸ ਦਿਗ੍ਭਿਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿषਾ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾ ਯਸ਼ਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਕੰਨ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪੈਰ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਨਾਮ, ਮਾਣ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦੇਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯੋਪਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਮਸਦੇਵੇਦਮਗ੍ਰ ਆਸੀਤ੍ । ਤਤ੍ਸਦਾਸੀਤ੍ਤਤ੍ਸਮਭਵਤ੍ਤਦਾਣ੍ਡਂ ਨਿਰਵਰ੍ਤਤ ਤਤ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਮਸ਼ਯਤ ਤਨ੍ਨਿਰਭਿਦ੍ਯਤ ਤੇ ਆਣ੍ਡਕਪਾਲੇ ਰਜਤਂ ਚ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਚਾਭਵਤਾਮ੍
ਆਦੇਸ਼ ਹੈ: ਸੂਰਜ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ: ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਬਣਿਆ; ਇੱਕ ਅੰਡਾ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਟਿਕਿਆ; ਉਹ ਅੰਡਾ ਫਟਿਆ। ਅੰਡੇ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨਾ ਬਣੇ।
ਤਦ੍ਯਦ੍ਰਜਤꣳਸੇਯਂ ਪृਥਿਵੀ ਯਤ੍ਸੁਵਰ੍ਣꣳ ਸਾ ਦ੍ਯੌਰ੍ਯਜ੍ਜਰਾਯੁ ਤੇ ਪਰ੍ਵਤਾ ਯਦੁਲ੍ਬꣳਸਮੇਘੋ ਨੀਹਾਰੋ ਯਾ ਧਮਨਯਸ੍ਤਾ ਨਦ੍ਯੋ ਯਦ੍ਵਾਸ੍ਤੇਯਮੁਦਕꣳਸ ਸਮੁਦ੍ਰਃ
ਜੋ ਚਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਧਰਤੀ ਹੈ; ਜੋ ਸੋਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਜੋ ਉਨ ਹੈ, ਉਹ ਬੱਦਲ ਤੇ ਧੁੰਦ ਹਨ। ਜੋ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਨਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ।
ਅਥ ਯਤ੍ਤਦਜਾਯਤ ਸੋऽਸਾਵਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਤਂ ਜਾਯਮਾਨਂ ਘੋषਾ ਉਲੂਲਵੋऽਨੂਦਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਕਾਮਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਯੋਦਯਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਯਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਘੋषਾ ਉਲੂਲਵੋऽਨੂਤ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਕਾਮਾਃ
ਫਿਰ, ਜੋ ਜਨਮਿਆ, ਉਹੀ ਸੂਰਜ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਰੋਣ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਉਠੀਆਂ; ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਸਮੇਂ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਧੁਨੀਆਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
ਸ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਦਿਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇऽਭ੍ਯਾਸ਼ੋ ਹ ਯਦੇਨꣳ ਸਾਧਵੋ ਘੋषਾ ਆ ਚ ਗਚ੍ਛੇਯੁਰੁਪ ਚ ਨਿਮ੍ਰੇਡੇਰਨ੍ਨਿਮ੍ਰੇਡੇਰਨ੍
ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜਦਾ ਹੈ—ਜੇ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਹ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤਿਰ੍ਹ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਦੇਯੋ ਬਹੁਦਾਯੀ ਬਹੁਪਾਕ੍ਯ ਆਸ ਸ ਹ ਸਰ੍ਵਤ ਆਵਸਥਾਨ੍ਮਾਪਯਾਞ੍ਚਕ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਤ ਏਵ ਮੇऽਨ੍ਨਮਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ
ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤੀ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ ਦਾਨੀ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਖਾਣਾ ਵੰਡਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ, ਸੋਚਿਆ, 'ਹਰ ਥਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਖਾਣਾ ਹੋਵੇ।'
ਅਥ ਹꣳਸਾ ਨਿਸ਼ਾਯਾਮਤਿਪੇਤੁਸ੍ਤਦ੍ਧੈਵꣳ ਹꣳਸੋਹꣳ ਸਮਭ੍ਯੁਵਾਦ ਹੋ ਹੋऽਯਿ ਭਲ੍ਲਾਕ੍ਸ਼ ਭਲ੍ਲਾਕ੍ਸ਼ ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤੇਃ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣਸ੍ਯ ਸਮਂ ਦਿਵਾ ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਤਤਂ ਤਨ੍ਮਾ ਪ੍ਰਸਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਾ ਪ੍ਰਧਾਕ੍ਸ਼ੀਰਿਤਿ
ਫਿਰ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੰਸ ਉੱਡੇ। ਇੱਕ ਹੰਸ ਨੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਹੋ, ਹੋ, ਭੱਲਾਕਸ਼! ਭੱਲਾਕਸ਼! ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤੀ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣ ਦੀ ਜੋਤ ਦਿਨ ਸਮੇਂ ਇਕਸਾਰ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਵਧਾ, ਨਾ ਘਟਾ।'
ਤਮੁ ਹ ਪਰਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਕਮ੍ਵਰ ਏਨਮੇਤਤ੍ਸਨ੍ਤꣳਸਯੁਗ੍ਵਾਨਮਿਵ ਰੈਕ੍ਵਮਾਤ੍ਥੇਤਿ ਯੋ ਨੁ ਕਥꣳ ਸਯੁਗ੍ਵਾ ਰੈਕ੍ਵ ਇਤਿ
ਦੂਜੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: 'ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਤੂੰ ਰੈਕਵਾ, ਰਥ ਵਾਲੇ, ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?' ਰੈਕਵਾ, ਰਥ ਵਾਲਾ, ਕੌਣ ਹੈ?
ਯਥਾ ਕृਤਾਯਵਿਜਿਤਾਯਾਧਰੇਯਾਃ ਸਂਯਨ੍ਤ੍ਯੇਵਮੇਨꣳਸਰ੍ਵਂ ਤਦਭਿਸਮੈਤਿ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਾਧੁ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਤਦ੍ਵੇਦ ਯਤ੍ਸ ਵੇਦ ਸ ਮਯੈਤਦੁਕ੍ਤ ਇਤਿ
ਜਿਵੇਂ, ਜਦ ਰਥ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇੰਝ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਤਦੁ ਹ ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣ ਉਪਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਸ ਹ ਸਞ੍ਜਿਹਾਨ ਏਵ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾਰਮੁਵਾਚਾਙ੍ਗਾਰੇ ਹ ਸਯੁਗ੍ਵਾਨਮਿਵ ਰੈਕ੍ਵਮਾਤ੍ਥੇਤਿ ਯੋ ਨੁ ਕਥꣳਸਯੁਗ੍ਵਾ ਰੈਕ੍ਵ ਇਤਿ
ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤੀ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਲਿਆ। ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਰੈਕਵਾ, ਰਥ ਵਾਲਾ, ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ?' ਰੈਕਵਾ, ਰਥ ਵਾਲਾ, ਕੌਣ ਹੈ?
ਯਥਾ ਕृਤਾਯਵਿਜਿਤਾਯਾਧਰੇਯਾਃ ਸਂਯਨ੍ਤ੍ਯੇਵਮੇਨꣳਸਰ੍ਵਂ ਤਦਭਿਸਮੈਤਿ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਾਧੁ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਤਦ੍ਵੇਦ ਯਤ੍ਸ ਵੇਦ ਸ ਮਯੈਤਦੁਕ੍ਤ ਇਤਿ
ਜਿਵੇਂ, ਜਦ ਰਥ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇੰਝ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਸ ਹ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾਨ੍ਵਿष੍ਯ ਨਾਵਿਦਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਯਾਯ ਤꣳ ਹੋਵਾਚ ਯਤ੍ਰਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਨ੍ਵੇषਣਾ ਤਦੇਨਮਰ੍ਚ੍ਛੇਤਿ
ਨੌਕਰ ਨੇ ਲੱਭ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ। ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ: 'ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ।'
ਸੋऽਧਸ੍ਤਾਚ੍ਛਕਟਸ੍ਯ ਪਾਮਾਨਂ ਕषਮਾਣਮੁਪੋਪਵਿਵੇਸ਼ ਤꣳ ਹਾਭ੍ਯੁਵਾਦ ਤ੍ਵਂ ਨੁ ਭਗਵਃ ਸਯੁਗ੍ਵਾ ਰੈਕ੍ਵ ਇਤ੍ਯਹꣳ ਹ੍ਯਰਾ3 ਇਤਿ ਹ ਪ੍ਰਤਿਜਜ੍ਞੇ ਸ ਹ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾਵਿਦਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਯਾਯ
ਉਹ ਰੈਕਵਾ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪਈ ਪਾਮੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਬੈਠਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ, ਭਗਵਾਨ, ਉਹ ਰੈਕਵਾ ਹੋ ਜੋ ਰਥ ਨਾਲ ਹੋ।" ਰੈਕਵਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਤਾਂ ਰਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹਾਂ।" ਨੌਕਰ ਨੇ ਇਹ ਸਮਝ ਲਿਆ ਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤਦੁ ਹ ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣਃ षਟ੍ਸ਼ਤਾਨਿ ਗਵਾਂ ਨਿष੍ਕਮਸ਼੍ਵਤਰੀਰਥਂ ਤਦਾਦਾਯ ਪ੍ਰਤਿਚਕ੍ਰਮੇ ਤꣳ ਹਾਭ੍ਯੁਵਾਦ
ਫਿਰ ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤੀ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣ ਨੇ ਛੇ ਸੌ ਗਾਂ, ਇਕ ਹਾਰ ਤੇ ਖਚਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰਥ ਲਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਰੈਕਵਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ:
ਰੈਕ੍ਵੇਮਾਨਿ षਟ੍ਸ਼ਤਾਨਿ ਗਵਾਮਯਂ ਨਿष੍ਕੋऽਯਮਸ਼੍ਵਤਰੀਰਥੋऽਨੁ ਮ ਏਤਾਂ ਭਗਵੋ ਦੇਵਤਾꣳਸ਼ਾਧਿ ਯਾਂ ਦੇਵਤਾਮੁਪਾਸ੍ਸ ਇਤਿ
ਰੈਕਵਾ, ਇਹ ਛੇ ਸੌ ਗਾਂ, ਇਹ ਹਾਰ ਤੇ ਇਹ ਖਚਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰਥ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ, ਜਿਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸਿਖਾਓ।
ਤਮੁ ਹ ਪਰਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਾਹ ਹਾਰੇਤ੍ਵਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਤਵੈਵ ਸਹ ਗੋਭਿਰਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਤਦੁ ਹ ਪੁਨਰੇਵ ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣਃ ਸਹਸ੍ਰਂ ਗਵਾਂ ਨਿष੍ਕਮਸ਼੍ਵਤਰੀਰਥਂ ਦੁਹਿਤਰਂ ਤਦਾਦਾਯ ਪ੍ਰਤਿਚਕ੍ਰਮੇ
ਦੂਜੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਲੈ ਜਾ, ਸ਼ੂਦਰ। ਇਹ ਤੇਰੀਆਂ ਗਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿਣ।" ਫਿਰ ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤੀ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ, ਇਕ ਹਾਰ, ਖਚਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰਥ ਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
ਤꣳ ਹਾਭ੍ਯੁਵਾਦ ਰੈਕ੍ਵੇਦꣳ ਸਹਸ੍ਰਂ ਗਵਾਮਯਂ ਨਿष੍ਕੋऽਯਮਸ਼੍ਵਤਰੀਰਥ ਇਯਂ ਜਾਯਾਯਂ ਗ੍ਰਾਮੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਸ੍ਸੇऽਨ੍ਵੇਵ ਮਾ ਭਗਵਃ ਸ਼ਾਧੀਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਰੈਕਵਾ, ਇਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ, ਇਹ ਹਾਰ, ਇਹ ਖਚਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰਥ, ਇਹ ਪਤਨੀ ਤੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਭਗਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਸਿਖਾਓ।"
ਤਸ੍ਯਾ ਹ ਮੁਖਮੁਪੋਦ੍ਗृਹ੍ਣਨ੍ਨੁਵਾਚਾਜਹਾਰੇਮਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਨੇਨੈਵ ਮੁਖੇਨਾਲਾਪਯਿष੍ਯਥਾ ਇਤਿ ਤੇ ਹੈਤੇ ਰੈਕ੍ਵਪਰ੍ਣਾ ਨਾਮ ਮਹਾਵृषੇषੁ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਮਾ ਉਵਾਸ ਸ ਤਸ੍ਮੈ ਹੋਵਾਚ
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਲੈ ਜਾ, ਸ਼ੂਦਰ। ਇਸ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾਏਂਗਾ।" ਵੱਡੇ ਬਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਰੈਕਵਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੈਕਵਾ ਦੇ ਪੱਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ:
ਵਾਯੁਰ੍ਵਾਵ ਸਂਵਰ੍ਗੋ ਯਦਾ ਵਾ ਅਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਵਾਯਤਿ ਵਾਯੁਮੇਵਾਪ੍ਯੇਤਿ ਯਦਾ ਸੂਰ੍ਯੋऽਸ੍ਤਮੇਤਿ ਵਾਯੁਮੇਵਾਪ੍ਯੇਤਿ ਯਦਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋऽਸ੍ਤਮੇਤਿ ਵਾਯੁਮੇਵਾਪ੍ਯੇਤਿ
ਹਵਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਟਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾਪ ਉਚ੍ਛੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਾਯੁਮੇਵਾਪਿਯਨ੍ਤਿ ਵਾਯੁਰ੍ਹ੍ਯੇਵੈਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਂਵृਙ੍ਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਧਿਦੈਵਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹੈ।
ਅਥਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਪ੍ਰਾਣੋ ਵਾਵ ਸਂਵਰ੍ਗਃ ਸ ਯਦਾ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਪ੍ਰਾਣਮੇਵ ਵਾਗਪ੍ਯੇਤਿ ਪ੍ਰਾਣਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਪ੍ਰਾਣꣳ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਣਂ ਮਨਃ ਪ੍ਰਾਣੋ ਹ੍ਯੇਵੈਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਂਵृਙ੍ਕ੍ਤ ਇਤਿ
ਹੁਣ ਆਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ: ਸਾਸ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਟਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਬੋਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਵੇਖਣ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਸੁਣਨ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਮਨ — ਇਹ ਸਭ ਸਾਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਸ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤੌ ਵਾ ਏਤੌ ਦ੍ਵੌ ਸਂਵਰ੍ਗੌ ਵਾਯੁਰੇਵ ਦੇਵੇषੁ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪ੍ਰਾਣੇषੁ
ਇਹ ਦੋ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਟਦੇ ਹਨ: ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਸ।
ਅਥ ਹ ਸ਼ੌਨਕਂ ਚ ਕਾਪੇਯਮਭਿਪ੍ਰਤਾਰਿਣਂ ਚ ਕਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨਿਂ ਪਰਿਵਿष੍ਯਮਾਣੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਬਿਭਿਕ੍ਸ਼ੇ ਤਸ੍ਮਾ ਉ ਹ ਨ ਦਦਤੁਃ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੌਨਕ ਕਾਪੇਯ ਤੇ ਅਭਿਪ੍ਰਤਾਰੀ ਕਾਕਸ਼ਸੇਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਭਿਖਿਆ ਲਈ ਆਇਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
ਸ ਹੋਵਾਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਦੇਵ ਏਕਃ ਕਃ ਸ ਜਗਾਰ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਗੋਪਾਸ੍ਤਂ ਕਾਪੇਯ ਨਾਭਿਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾ ਅਭਿਪ੍ਰਤਾਰਿਨ੍ਬਹੁਧਾ ਵਸਨ੍ਤਂ ਯਸ੍ਮੈ ਵਾ ਏਤਦਨ੍ਨਂ ਦਤ੍ਤਮਿਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਵੱਡੇ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ। ਕੌਣ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ? ਕਾਪੇਯ, ਮਾਨਵ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਅਭਿਪ੍ਰਤਾਰੀ, ਉਹ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"