ਤਂ ਚੇਦੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਯਸਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਪਤਪੇਤ੍ਸ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾ ਰੁਦ੍ਰਾ ਇਦਂ ਮੇ ਮਾਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨꣳਸਵਨਂ ਤृਤੀਯਸਵਨਮਨੁਸਨ੍ਤਨੁਤੇਤਿ ਮਾਹਂ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾꣳਰੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਯਜ੍ਞੋ ਵਿਲੋਪ੍ਸੀਯੇਤ੍ਯੁਦ੍ਧੈਵ ਤਤ ਏਤ੍ਯਗਦੋ ਹ ਭਵਤਿ
ਜੇ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਗ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹੇ: 'ਸਾਸੋ, ਰੁਦ੍ਰੋ, ਮੇਰੀ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ, ਮੇਰੀ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹ, ਜਾਰੀ ਰਹੇ; ਮੈਂ ਸਾਸਾਂ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਯਜਨਾ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰਾਂ।' ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਾਨ੍ਯष੍ਟਾਚਤ੍ਵਾਰਿꣳਸ਼ਦ੍ਵਰ੍षਾਣਿ ਤਤ੍ਤृਤੀਯਸਵਨਮष੍ਟਾਚਤ੍ਵਾਰਿꣳਸ਼ਦਕ੍ਸ਼ਰਾ ਜਗਤੀ ਜਾਗਤਂ ਤृਤੀਯਸਵਨਂ ਤਦਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾ ਅਨ੍ਵਾਯਤ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵਾਵਾਦਿਤ੍ਯਾ ਏਤੇ ਹੀਦꣳਸਰ੍ਵਮਾਦਦਤੇ
ਹੁਣ, ਉਸ ਦੇ ਅਠਤਾਲੀ ਸਾਲ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹ ਹਨ; ਜਗਤੀ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਅਠਤਾਲੀ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਗਤੀ ਹੀ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਆਦਿਤਯ ਜੁੜੇ ਹਨ; ਸਾਸ ਹੀ ਆਦਿਤਯ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤਂ ਚੇਦੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਯਸਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਪਤਪੇਤ੍ਸ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾ ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਇਦਂ ਮੇ ਤृਤੀਯਸਵਨਮਾਯੁਰਨੁਸਂਤਨੁਤੇਤਿ ਮਾਹਂ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਮਾਦਿਤ੍ਯਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਯਜ੍ਞੋ ਵਿਲੋਪ੍ਸੀਯੇਤ੍ਯੁਦ੍ਧੈਵ ਤਤ ਏਤ੍ਯਗਦੋ ਹੈਵ ਭਵਤਿ
ਜੇ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਗ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹੇ: 'ਸਾਸੋ, ਆਦਿਤਯੋ, ਮੇਰੀ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹ, ਮੇਰੀ ਉਮਰ, ਜਾਰੀ ਰਹੇ; ਮੈਂ ਸਾਸਾਂ, ਆਦਿਤਯਾਂ ਵਿਚ ਯਜਨਾ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰਾਂ।' ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ਧ ਸ੍ਮ ਵੈ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਹ ਮਹਿਦਾਸ ਐਤਰੇਯਃ ਸ ਕਿਂ ਮ ਏਤਦੁਪਤਪਸਿ ਯੋऽਹਮਨੇਨ ਨ ਪ੍ਰੇष੍ਯਾਮੀਤਿ ਸ ਹ षੋਡਸ਼ਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤਮਜੀਵਤ੍ਪ੍ਰ ਹ षੋਡਸ਼ਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਜੀਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਇਹ ਗੱਲ ਮਹਿਦਾਸ ਆਇਤਰੇਯ ਨੇ ਕਹੀ: 'ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਰੋਗ ਛੂਹ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗਾ?' ਉਹ ਸੌ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਜੀਵਿਆ; ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਜੀਵਦਾ ਹੈ।
ਸ ਯਦਸ਼ਿਸ਼ਿषਤਿ ਯਤ੍ਪਿਪਾਸਤਿ ਯਨ੍ਨ ਰਮਤੇ ਤਾ ਅਸ੍ਯ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਃ
ਜਦ ਉਹ ਨਾ ਖਾਂਦਾ, ਨਾ ਪੀਂਦਾ, ਨਾ ਰਮਦਾ—ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਦਸ਼੍ਨਾਤਿ ਯਤ੍ਪਿਬਤਿ ਯਦ੍ਰਮਤੇ ਤਦੁਪਸਦੈਰੇਤਿ
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਖਾਂਦਾ, ਪੀਂਦਾ, ਰਮਦਾ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਭੋਗਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਦ੍ਧਸਤਿ ਯਜ੍ਜਕ੍ਸ਼ਤਿ ਯਨ੍ਮੈਥੁਨਂ ਚਰਤਿ ਸ੍ਤੁਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਰੇਵ ਤਦੇਤਿ
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਹੱਸਦਾ, ਖੇਡਦਾ, ਮਿਲਾਪ ਕਰਦਾ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਉਚਾਰਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਤ੍ਤਪੋ ਦਾਨਮਾਰ੍ਜਵਮਹਿꣳਸਾ ਸਤ੍ਯਵਚਨਮਿਤਿ ਤਾ ਅਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਃ
ਫਿਰ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਸਿੱਧਾ ਪਨ, ਅਹਿੰਸਾ, ਸਚ ਬੋਲਣਾ—ਇਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦਕਸ਼ਿਨਾਵਾਂ ਹਨ।
ਸੋष੍ਯਤ੍ਯਸੋष੍ਟੇਤਿ ਪੁਨਰੁਤ੍ਪਾਦਨਮੇਵਾਸ੍ਯ ਤਨ੍ਮਰਣਮੇਵਾਸ੍ਯਾਵਭृਥਃ
ਉਹ ਖਾਏ ਜਾਂ ਨਾ ਖਾਏ, ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਮੁੜ ਉਤਪਤੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਆਖਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੈ।
ਤਦ੍ਧੈਤਦ੍ਘੋਰ੍ ਆਙ੍ਗਿਰਸਃ ਕृष੍ਣਾਯ ਦੇਵਕੀਪੁਤ੍ਰਾਯੋਕ੍ਤ੍ਵੋਵਾਚਾਪਿਪਾਸ ਏਵ ਸ ਬਭੂਵ ਸੋऽਨ੍ਤਵੇਲਾਯਾਮੇਤਤ੍ਤ੍ਰਯਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯੇਤਾਕ੍ਸ਼ਿਤਮਸ੍ਯਚ੍ਯੁਤਮਸਿ ਪ੍ਰਾਣਸꣳਸ਼ਿਤਮਸੀਤਿ ਤਤ੍ਰੈਤੇ ਦ੍ਵੇ ऋਚੌ ਭਵਤਃ
ਇਹ ਗੋਰ ਆੰਗਿਰਸ ਨੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਦੱਸਿਆ: 'ਉਸ ਲਈ ਪਿਆਸ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ।' ਆਖਰੀ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰੇ: 'ਤੂੰ ਅਟੱਲ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਸਾਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ।' ਉਥੇ ਇਹ ਦੋ ਰਿਕ ਉਚਾਰਣ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਦਿਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਨਸ੍ਯ ਰੇਤਸਃ । ਉਦ੍ਵਯਨ੍ਤਮਸਸ੍ਪਰਿ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ ਉਤ੍ਤਰꣳਸ੍ਵਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ ਉਤ੍ਤਰਂ ਦੇਵਂ ਦੇਵਤ੍ਰਾ ਸੂਰ੍ਯਮਗਨ੍ਮ ਜ੍ਯੋਤਿਰੁਤ੍ਤਮਮਿਤਿ ਜ੍ਯੋਤਿਰੁਤ੍ਤਮਮਿਤਿ
ਪੁਰਾਣੇ ਬੀਜ ਤੋਂ, ਜਦ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਾਨਣ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਸਮਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੇਵਤਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ, ਅਸੀਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਾਨਣ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ। ਇਹ ਹੈ: ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਾਨਣ।
ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸੀਤੇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮਥਾਧਿਦੈਵਤਮਾਕਾਸ਼ੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਭਯਮਾਦਿष੍ਟਂ ਭਵਤ੍ਯਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਚਾਧਿਦੈਵਤਂ ਚ
ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਇਹ ਆਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ: ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਇੰਝ ਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਦੇਤਚ੍ਚਤੁष੍ਪਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਾਕ੍ਪਾਦਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪਾਦਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਪਾਦਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਪਾਦ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮਥਾਧਿਦੈਵਤਮਗ੍ਨਿਃ ਪਾਦੋ ਵਾਯੁਃ ਪਾਦ ਅਦਿਤ੍ਯਃ ਪਾਦੋ ਦਿਸ਼ਃ ਪਾਦ ਇਤ੍ਯੁਭਯਮੇਵਾਦਿष੍ਟਂ ਭਵਤ੍ਯਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਚੈਵਾਧਿਦੈਵਤਂ ਚ
ਇਹ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ: ਬੋਲ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ, ਸਾਹ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ, ਅੱਖ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ, ਕੰਨ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ—ਇਹ ਆਤਮਕ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ: ਅੱਗ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ, ਹਵਾ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਇੰਝ ਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਾਗੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਪਾਦਃ ਸੋऽਗ੍ਨਿਨਾ ਜ੍ਯੋਤਿषਾ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾ ਯਸ਼ਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਬੋਲ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪੈਰ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਨਾਮ, ਮਾਣ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣ ਏਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਪਾਦਃ ਸ ਵਾਯੁਨਾ ਜ੍ਯੋਤਿषਾ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾ ਯਸ਼ਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਸਾਹ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪੈਰ ਹੈ। ਉਹ ਹਵਾ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਨਾਮ, ਮਾਣ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁਰੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਪਾਦਃ ਸ ਆਦਿਤ੍ਯੇਨ ਜ੍ਯੋਤਿषਾ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾ ਯਸ਼ਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਅੱਖ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪੈਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਨਾਮ, ਮਾਣ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਪਾਦਃ ਸ ਦਿਗ੍ਭਿਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿषਾ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾ ਯਸ਼ਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਕੰਨ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪੈਰ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਨਾਮ, ਮਾਣ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦੇਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯੋਪਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਮਸਦੇਵੇਦਮਗ੍ਰ ਆਸੀਤ੍ । ਤਤ੍ਸਦਾਸੀਤ੍ਤਤ੍ਸਮਭਵਤ੍ਤਦਾਣ੍ਡਂ ਨਿਰਵਰ੍ਤਤ ਤਤ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਮਸ਼ਯਤ ਤਨ੍ਨਿਰਭਿਦ੍ਯਤ ਤੇ ਆਣ੍ਡਕਪਾਲੇ ਰਜਤਂ ਚ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਚਾਭਵਤਾਮ੍
ਆਦੇਸ਼ ਹੈ: ਸੂਰਜ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ: ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਬਣਿਆ; ਇੱਕ ਅੰਡਾ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਟਿਕਿਆ; ਉਹ ਅੰਡਾ ਫਟਿਆ। ਅੰਡੇ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨਾ ਬਣੇ।
ਤਦ੍ਯਦ੍ਰਜਤꣳਸੇਯਂ ਪृਥਿਵੀ ਯਤ੍ਸੁਵਰ੍ਣꣳ ਸਾ ਦ੍ਯੌਰ੍ਯਜ੍ਜਰਾਯੁ ਤੇ ਪਰ੍ਵਤਾ ਯਦੁਲ੍ਬꣳਸਮੇਘੋ ਨੀਹਾਰੋ ਯਾ ਧਮਨਯਸ੍ਤਾ ਨਦ੍ਯੋ ਯਦ੍ਵਾਸ੍ਤੇਯਮੁਦਕꣳਸ ਸਮੁਦ੍ਰਃ
ਜੋ ਚਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਧਰਤੀ ਹੈ; ਜੋ ਸੋਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਜੋ ਉਨ ਹੈ, ਉਹ ਬੱਦਲ ਤੇ ਧੁੰਦ ਹਨ। ਜੋ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਨਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ।
ਅਥ ਯਤ੍ਤਦਜਾਯਤ ਸੋऽਸਾਵਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਤਂ ਜਾਯਮਾਨਂ ਘੋषਾ ਉਲੂਲਵੋऽਨੂਦਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਕਾਮਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਯੋਦਯਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਯਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਘੋषਾ ਉਲੂਲਵੋऽਨੂਤ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਕਾਮਾਃ
ਫਿਰ, ਜੋ ਜਨਮਿਆ, ਉਹੀ ਸੂਰਜ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਰੋਣ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਉਠੀਆਂ; ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਸਮੇਂ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਧੁਨੀਆਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
ਸ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਦਿਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇऽਭ੍ਯਾਸ਼ੋ ਹ ਯਦੇਨꣳ ਸਾਧਵੋ ਘੋषਾ ਆ ਚ ਗਚ੍ਛੇਯੁਰੁਪ ਚ ਨਿਮ੍ਰੇਡੇਰਨ੍ਨਿਮ੍ਰੇਡੇਰਨ੍
ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜਦਾ ਹੈ—ਜੇ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਹ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤਿਰ੍ਹ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਦੇਯੋ ਬਹੁਦਾਯੀ ਬਹੁਪਾਕ੍ਯ ਆਸ ਸ ਹ ਸਰ੍ਵਤ ਆਵਸਥਾਨ੍ਮਾਪਯਾਞ੍ਚਕ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਤ ਏਵ ਮੇऽਨ੍ਨਮਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ
ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤੀ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ ਦਾਨੀ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਖਾਣਾ ਵੰਡਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ, ਸੋਚਿਆ, 'ਹਰ ਥਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਖਾਣਾ ਹੋਵੇ।'
ਅਥ ਹꣳਸਾ ਨਿਸ਼ਾਯਾਮਤਿਪੇਤੁਸ੍ਤਦ੍ਧੈਵꣳ ਹꣳਸੋਹꣳ ਸਮਭ੍ਯੁਵਾਦ ਹੋ ਹੋऽਯਿ ਭਲ੍ਲਾਕ੍ਸ਼ ਭਲ੍ਲਾਕ੍ਸ਼ ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤੇਃ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣਸ੍ਯ ਸਮਂ ਦਿਵਾ ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਤਤਂ ਤਨ੍ਮਾ ਪ੍ਰਸਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਾ ਪ੍ਰਧਾਕ੍ਸ਼ੀਰਿਤਿ
ਫਿਰ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੰਸ ਉੱਡੇ। ਇੱਕ ਹੰਸ ਨੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਹੋ, ਹੋ, ਭੱਲਾਕਸ਼! ਭੱਲਾਕਸ਼! ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤੀ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣ ਦੀ ਜੋਤ ਦਿਨ ਸਮੇਂ ਇਕਸਾਰ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਵਧਾ, ਨਾ ਘਟਾ।'
ਤਮੁ ਹ ਪਰਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਕਮ੍ਵਰ ਏਨਮੇਤਤ੍ਸਨ੍ਤꣳਸਯੁਗ੍ਵਾਨਮਿਵ ਰੈਕ੍ਵਮਾਤ੍ਥੇਤਿ ਯੋ ਨੁ ਕਥꣳ ਸਯੁਗ੍ਵਾ ਰੈਕ੍ਵ ਇਤਿ
ਦੂਜੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: 'ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਤੂੰ ਰੈਕਵਾ, ਰਥ ਵਾਲੇ, ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?' ਰੈਕਵਾ, ਰਥ ਵਾਲਾ, ਕੌਣ ਹੈ?
ਯਥਾ ਕृਤਾਯਵਿਜਿਤਾਯਾਧਰੇਯਾਃ ਸਂਯਨ੍ਤ੍ਯੇਵਮੇਨꣳਸਰ੍ਵਂ ਤਦਭਿਸਮੈਤਿ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਾਧੁ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਤਦ੍ਵੇਦ ਯਤ੍ਸ ਵੇਦ ਸ ਮਯੈਤਦੁਕ੍ਤ ਇਤਿ
ਜਿਵੇਂ, ਜਦ ਰਥ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇੰਝ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਤਦੁ ਹ ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣ ਉਪਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਸ ਹ ਸਞ੍ਜਿਹਾਨ ਏਵ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾਰਮੁਵਾਚਾਙ੍ਗਾਰੇ ਹ ਸਯੁਗ੍ਵਾਨਮਿਵ ਰੈਕ੍ਵਮਾਤ੍ਥੇਤਿ ਯੋ ਨੁ ਕਥꣳਸਯੁਗ੍ਵਾ ਰੈਕ੍ਵ ਇਤਿ
ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤੀ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਲਿਆ। ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਰੈਕਵਾ, ਰਥ ਵਾਲਾ, ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ?' ਰੈਕਵਾ, ਰਥ ਵਾਲਾ, ਕੌਣ ਹੈ?
ਯਥਾ ਕृਤਾਯਵਿਜਿਤਾਯਾਧਰੇਯਾਃ ਸਂਯਨ੍ਤ੍ਯੇਵਮੇਨꣳਸਰ੍ਵਂ ਤਦਭਿਸਮੈਤਿ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਾਧੁ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਤਦ੍ਵੇਦ ਯਤ੍ਸ ਵੇਦ ਸ ਮਯੈਤਦੁਕ੍ਤ ਇਤਿ
ਜਿਵੇਂ, ਜਦ ਰਥ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇੰਝ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਸ ਹ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾਨ੍ਵਿष੍ਯ ਨਾਵਿਦਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਯਾਯ ਤꣳ ਹੋਵਾਚ ਯਤ੍ਰਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਨ੍ਵੇषਣਾ ਤਦੇਨਮਰ੍ਚ੍ਛੇਤਿ
ਨੌਕਰ ਨੇ ਲੱਭ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ। ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ: 'ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ।'
ਸੋऽਧਸ੍ਤਾਚ੍ਛਕਟਸ੍ਯ ਪਾਮਾਨਂ ਕषਮਾਣਮੁਪੋਪਵਿਵੇਸ਼ ਤꣳ ਹਾਭ੍ਯੁਵਾਦ ਤ੍ਵਂ ਨੁ ਭਗਵਃ ਸਯੁਗ੍ਵਾ ਰੈਕ੍ਵ ਇਤ੍ਯਹꣳ ਹ੍ਯਰਾ3 ਇਤਿ ਹ ਪ੍ਰਤਿਜਜ੍ਞੇ ਸ ਹ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾਵਿਦਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਯਾਯ
ਉਹ ਰੈਕਵਾ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪਈ ਪਾਮੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਬੈਠਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ, ਭਗਵਾਨ, ਉਹ ਰੈਕਵਾ ਹੋ ਜੋ ਰਥ ਨਾਲ ਹੋ।" ਰੈਕਵਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਤਾਂ ਰਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹਾਂ।" ਨੌਕਰ ਨੇ ਇਹ ਸਮਝ ਲਿਆ ਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤਦੁ ਹ ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣਃ षਟ੍ਸ਼ਤਾਨਿ ਗਵਾਂ ਨਿष੍ਕਮਸ਼੍ਵਤਰੀਰਥਂ ਤਦਾਦਾਯ ਪ੍ਰਤਿਚਕ੍ਰਮੇ ਤꣳ ਹਾਭ੍ਯੁਵਾਦ
ਫਿਰ ਜਾਨਸ਼੍ਰੁਤੀ ਪੌਤ੍ਰਾਯਣ ਨੇ ਛੇ ਸੌ ਗਾਂ, ਇਕ ਹਾਰ ਤੇ ਖਚਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰਥ ਲਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਰੈਕਵਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ: