ਕੋਸ਼ੋ ਭੂਮਿਬੁਧ੍ਨੋ ਨ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਦਿਸ਼ੋ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਰਕ੍ਤਯੋ ਦ੍ਯੌਰਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ ਬਿਲꣳਸ ਏष ਕੋਸ਼ੋ ਵਸੁਧਾਨਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦꣳਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਇਸ ਪਾਤਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਧਰਤੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦਿਸਾਵਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਹਨ, ਅਸਮਾਨ ਇਸ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਮੂੰਹ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਤਰ ਧਰਤੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਚੀ ਦਿਗ੍ਜੁਹੂਰ੍ਨਾਮ ਸਹਮਾਨਾ ਨਾਮ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਰਾਜ੍ਞੀ ਨਾਮ ਪ੍ਰਤੀਚੀ ਸੁਭੂਤਾ ਨਾਮੋਦੀਚੀ ਤਾਸਾਂ ਵਾਯੁਰ੍ਵਤ੍ਸਃ ਸ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਾਯੁਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵਤ੍ਸਂ ਵੇਦ ਨ ਪੁਤ੍ਰਰੋਦꣳਰੋਦਿਤਿ ਸੋऽਹਮੇਤਮੇਵਂ ਵਾਯੁਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵਤ੍ਸਂ ਵੇਦ ਮਾ ਪੁਤ੍ਰਰੋਦꣳਰੁਦਮ੍
ਇਸ ਦੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੀ ਦਿਸਾ 'ਜੂਹੂ' ਹੈ, ਦੱਖਣ 'ਸਹਮਾਨਾ', ਪੱਛਮ 'ਰਾਜਨੀ', ਉੱਤਰ 'ਸੁਭੂਤਾ', ਉਪਰ 'ਉਦੀਚੀ' ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵੱਛਾ ਹੈ। ਜੋ ਹਵਾ ਨੂੰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦਾ ਵੱਛਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਰੋਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਵੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦਾ ਵੱਛਾ ਜਾਣ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਨਾ ਰੋਂਵਾਂ।
ਅਰਿष੍ਟਂ ਕੋਸ਼ਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇऽਮੁਨਾਮੁਨਾਮੁਨਾ ਪ੍ਰਾਣਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇऽਮੁਨਾਮੁਨਾਮੁਨਾ ਭੂਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇऽਮੁਨਾਮੁਨਾਮੁਨਾ ਭੁਵਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇऽਮੁਨਾਮੁਨਾਮੁਨਾ ਸ੍ਵਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇऽਮੁਨਾਮੁਨਾਮੁਨਾ
ਮੈਂ ਨਿਰਮਲ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸਾਸ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਭੂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਭੁਵ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸਵ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ।
ਸ ਯਦਵੋਚਂ ਪ੍ਰਾਣਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਣੋ ਵਾ ਇਦꣳ ਸਰ੍ਵਂ ਭੂਤਂ ਯਦਿਦਂ ਕਿਞ੍ਚ ਤਮੇਵ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪਤ੍ਸਿ
ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਮੈਂ ਸਾਸ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ,' ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਸ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਤੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।
ਅਥ ਯਦਵੋਚਂ ਭੂਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਇਤਿ ਪृਥਿਵੀਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇऽਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ ਦਿਵਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯੇਵ ਤਦਵੋਚਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਭੂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ,' ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ—ਇਹੀ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਅਥ ਯਦਵੋਚਂ ਭੁਵਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ ਵਾਯੁਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਆਦਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯੇਵ ਤਦਵੋਚਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਭੁਵ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ,' ਤਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ—ਇਹੀ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਅਥ ਯਦਵੋਚꣳਸ੍ਵਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯृਗ੍ਵੇਦਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ ਸਾਮਵੇਦਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯੇਵ ਤਦਵੋਚਂ ਤਦਵੋਚਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਸਵ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ,' ਤਾਂ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਸਾਮਵੇਦ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ—ਇਹੀ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਇਹੀ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਪੁਰੁषੋ ਵਾਵ ਯਜ੍ਞਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿꣳਸ਼ਤਿਵਰ੍षਾਣਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਤਃਸਵਨਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿꣳਸ਼ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਾ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਗਾਯਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਤਃਸਵਨਂ ਤਦਸ੍ਯ ਵਸਵੋऽਨ੍ਵਾਯਤ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵਾਵ ਵਸਵ ਏਤੇ ਹੀਦꣳਸਰ੍ਵਂ ਵਾਸਯਨ੍ਤਿ
ਇਨਸਾਨ ਹੀ ਯਜਨਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਚੌਵੀ ਸਾਲ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਹੈ; ਗਾਯਤਰੀ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਾਯਤਰੀ ਹੀ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਵਸੁ ਜੁੜੇ ਹਨ; ਸਾਸ ਹੀ ਵਸੁ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਤਂ ਚੇਦੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਯਸਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਪਤਪੇਤ੍ਸ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾ ਵਸਵ ਇਦਂ ਮੇ ਪ੍ਰਾਤਃਸਵਨਂ ਮਾਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨꣳਸਵਨਮਨੁਸਨ੍ਤਨੁਤੇਤਿ ਮਾਹਂ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਂ ਵਸੂਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਯਜ੍ਞੋ ਵਿਲੋਪ੍ਸੀਯੇਤ੍ਯੁਦ੍ਧੈਵ ਤਤ ਏਤ੍ਯਗਦੋ ਹ ਭਵਤਿ
ਜੇ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਗ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹੇ: 'ਸਾਸੋ, ਵਸੁਓ, ਮੇਰਾ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ, ਮੇਰੀ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ, ਜਾਰੀ ਰਹੇ; ਮੈਂ ਸਾਸਾਂ, ਵਸੁਆਂ ਵਿਚ ਯਜਨਾ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰਾਂ।' ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਾਨਿ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿꣳਸ਼ਦ੍ਵਰ੍षਾਣਿ ਤਨ੍ਮਾਧ੍ਯਂਦਿਨꣳਸਵਨਂ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿꣳਸ਼ਦਕ੍ਸ਼ਰਾ ਤ੍ਰਿष੍ਟੁਪ੍ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭਂ ਮਾਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨꣳਸਵਨਂ ਤਦਸ੍ਯ ਰੁਦ੍ਰਾ ਅਨ੍ਵਾਯਤ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵਾਵ ਰੁਦ੍ਰਾ ਏਤੇ ਹੀਦꣳਸਰ੍ਵꣳਰੋਦਯਨ੍ਤਿ
ਹੁਣ, ਉਸ ਦੇ ਚੁਆਲੀ ਸਾਲ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਹਨ; ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਚੁਆਲੀ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਹੀ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਜੁੜੇ ਹਨ; ਸਾਸ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਰੋਦੇ ਹਨ।
ਤਂ ਚੇਦੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਯਸਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਪਤਪੇਤ੍ਸ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾ ਰੁਦ੍ਰਾ ਇਦਂ ਮੇ ਮਾਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨꣳਸਵਨਂ ਤृਤੀਯਸਵਨਮਨੁਸਨ੍ਤਨੁਤੇਤਿ ਮਾਹਂ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾꣳਰੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਯਜ੍ਞੋ ਵਿਲੋਪ੍ਸੀਯੇਤ੍ਯੁਦ੍ਧੈਵ ਤਤ ਏਤ੍ਯਗਦੋ ਹ ਭਵਤਿ
ਜੇ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਗ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹੇ: 'ਸਾਸੋ, ਰੁਦ੍ਰੋ, ਮੇਰੀ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ, ਮੇਰੀ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹ, ਜਾਰੀ ਰਹੇ; ਮੈਂ ਸਾਸਾਂ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਯਜਨਾ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰਾਂ।' ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਾਨ੍ਯष੍ਟਾਚਤ੍ਵਾਰਿꣳਸ਼ਦ੍ਵਰ੍षਾਣਿ ਤਤ੍ਤृਤੀਯਸਵਨਮष੍ਟਾਚਤ੍ਵਾਰਿꣳਸ਼ਦਕ੍ਸ਼ਰਾ ਜਗਤੀ ਜਾਗਤਂ ਤृਤੀਯਸਵਨਂ ਤਦਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾ ਅਨ੍ਵਾਯਤ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵਾਵਾਦਿਤ੍ਯਾ ਏਤੇ ਹੀਦꣳਸਰ੍ਵਮਾਦਦਤੇ
ਹੁਣ, ਉਸ ਦੇ ਅਠਤਾਲੀ ਸਾਲ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹ ਹਨ; ਜਗਤੀ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਅਠਤਾਲੀ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਗਤੀ ਹੀ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਆਦਿਤਯ ਜੁੜੇ ਹਨ; ਸਾਸ ਹੀ ਆਦਿਤਯ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤਂ ਚੇਦੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਯਸਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਪਤਪੇਤ੍ਸ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾ ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਇਦਂ ਮੇ ਤृਤੀਯਸਵਨਮਾਯੁਰਨੁਸਂਤਨੁਤੇਤਿ ਮਾਹਂ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਮਾਦਿਤ੍ਯਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਯਜ੍ਞੋ ਵਿਲੋਪ੍ਸੀਯੇਤ੍ਯੁਦ੍ਧੈਵ ਤਤ ਏਤ੍ਯਗਦੋ ਹੈਵ ਭਵਤਿ
ਜੇ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਗ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹੇ: 'ਸਾਸੋ, ਆਦਿਤਯੋ, ਮੇਰੀ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹ, ਮੇਰੀ ਉਮਰ, ਜਾਰੀ ਰਹੇ; ਮੈਂ ਸਾਸਾਂ, ਆਦਿਤਯਾਂ ਵਿਚ ਯਜਨਾ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰਾਂ।' ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ਧ ਸ੍ਮ ਵੈ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਹ ਮਹਿਦਾਸ ਐਤਰੇਯਃ ਸ ਕਿਂ ਮ ਏਤਦੁਪਤਪਸਿ ਯੋऽਹਮਨੇਨ ਨ ਪ੍ਰੇष੍ਯਾਮੀਤਿ ਸ ਹ षੋਡਸ਼ਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤਮਜੀਵਤ੍ਪ੍ਰ ਹ षੋਡਸ਼ਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਜੀਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਇਹ ਗੱਲ ਮਹਿਦਾਸ ਆਇਤਰੇਯ ਨੇ ਕਹੀ: 'ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਰੋਗ ਛੂਹ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗਾ?' ਉਹ ਸੌ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਜੀਵਿਆ; ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਜੀਵਦਾ ਹੈ।
ਸ ਯਦਸ਼ਿਸ਼ਿषਤਿ ਯਤ੍ਪਿਪਾਸਤਿ ਯਨ੍ਨ ਰਮਤੇ ਤਾ ਅਸ੍ਯ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਃ
ਜਦ ਉਹ ਨਾ ਖਾਂਦਾ, ਨਾ ਪੀਂਦਾ, ਨਾ ਰਮਦਾ—ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਦਸ਼੍ਨਾਤਿ ਯਤ੍ਪਿਬਤਿ ਯਦ੍ਰਮਤੇ ਤਦੁਪਸਦੈਰੇਤਿ
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਖਾਂਦਾ, ਪੀਂਦਾ, ਰਮਦਾ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਭੋਗਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਦ੍ਧਸਤਿ ਯਜ੍ਜਕ੍ਸ਼ਤਿ ਯਨ੍ਮੈਥੁਨਂ ਚਰਤਿ ਸ੍ਤੁਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਰੇਵ ਤਦੇਤਿ
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਹੱਸਦਾ, ਖੇਡਦਾ, ਮਿਲਾਪ ਕਰਦਾ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਉਚਾਰਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਤ੍ਤਪੋ ਦਾਨਮਾਰ੍ਜਵਮਹਿꣳਸਾ ਸਤ੍ਯਵਚਨਮਿਤਿ ਤਾ ਅਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਃ
ਫਿਰ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਸਿੱਧਾ ਪਨ, ਅਹਿੰਸਾ, ਸਚ ਬੋਲਣਾ—ਇਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦਕਸ਼ਿਨਾਵਾਂ ਹਨ।
ਸੋष੍ਯਤ੍ਯਸੋष੍ਟੇਤਿ ਪੁਨਰੁਤ੍ਪਾਦਨਮੇਵਾਸ੍ਯ ਤਨ੍ਮਰਣਮੇਵਾਸ੍ਯਾਵਭृਥਃ
ਉਹ ਖਾਏ ਜਾਂ ਨਾ ਖਾਏ, ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਮੁੜ ਉਤਪਤੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਆਖਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੈ।
ਤਦ੍ਧੈਤਦ੍ਘੋਰ੍ ਆਙ੍ਗਿਰਸਃ ਕृष੍ਣਾਯ ਦੇਵਕੀਪੁਤ੍ਰਾਯੋਕ੍ਤ੍ਵੋਵਾਚਾਪਿਪਾਸ ਏਵ ਸ ਬਭੂਵ ਸੋऽਨ੍ਤਵੇਲਾਯਾਮੇਤਤ੍ਤ੍ਰਯਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯੇਤਾਕ੍ਸ਼ਿਤਮਸ੍ਯਚ੍ਯੁਤਮਸਿ ਪ੍ਰਾਣਸꣳਸ਼ਿਤਮਸੀਤਿ ਤਤ੍ਰੈਤੇ ਦ੍ਵੇ ऋਚੌ ਭਵਤਃ
ਇਹ ਗੋਰ ਆੰਗਿਰਸ ਨੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਦੱਸਿਆ: 'ਉਸ ਲਈ ਪਿਆਸ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ।' ਆਖਰੀ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰੇ: 'ਤੂੰ ਅਟੱਲ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਸਾਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ।' ਉਥੇ ਇਹ ਦੋ ਰਿਕ ਉਚਾਰਣ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਦਿਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਨਸ੍ਯ ਰੇਤਸਃ । ਉਦ੍ਵਯਨ੍ਤਮਸਸ੍ਪਰਿ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ ਉਤ੍ਤਰꣳਸ੍ਵਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ ਉਤ੍ਤਰਂ ਦੇਵਂ ਦੇਵਤ੍ਰਾ ਸੂਰ੍ਯਮਗਨ੍ਮ ਜ੍ਯੋਤਿਰੁਤ੍ਤਮਮਿਤਿ ਜ੍ਯੋਤਿਰੁਤ੍ਤਮਮਿਤਿ
ਪੁਰਾਣੇ ਬੀਜ ਤੋਂ, ਜਦ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਾਨਣ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਸਮਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੇਵਤਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ, ਅਸੀਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਾਨਣ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ। ਇਹ ਹੈ: ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਾਨਣ।
ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸੀਤੇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮਥਾਧਿਦੈਵਤਮਾਕਾਸ਼ੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯੁਭਯਮਾਦਿष੍ਟਂ ਭਵਤ੍ਯਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਚਾਧਿਦੈਵਤਂ ਚ
ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਇਹ ਆਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ: ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਇੰਝ ਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਦੇਤਚ੍ਚਤੁष੍ਪਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਾਕ੍ਪਾਦਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪਾਦਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਪਾਦਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਪਾਦ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮਥਾਧਿਦੈਵਤਮਗ੍ਨਿਃ ਪਾਦੋ ਵਾਯੁਃ ਪਾਦ ਅਦਿਤ੍ਯਃ ਪਾਦੋ ਦਿਸ਼ਃ ਪਾਦ ਇਤ੍ਯੁਭਯਮੇਵਾਦਿष੍ਟਂ ਭਵਤ੍ਯਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਚੈਵਾਧਿਦੈਵਤਂ ਚ
ਇਹ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ: ਬੋਲ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ, ਸਾਹ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ, ਅੱਖ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ, ਕੰਨ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ—ਇਹ ਆਤਮਕ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ: ਅੱਗ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ, ਹਵਾ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਇੰਝ ਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਾਗੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਪਾਦਃ ਸੋऽਗ੍ਨਿਨਾ ਜ੍ਯੋਤਿषਾ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾ ਯਸ਼ਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਬੋਲ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪੈਰ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਨਾਮ, ਮਾਣ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣ ਏਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਪਾਦਃ ਸ ਵਾਯੁਨਾ ਜ੍ਯੋਤਿषਾ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾ ਯਸ਼ਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਸਾਹ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪੈਰ ਹੈ। ਉਹ ਹਵਾ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਨਾਮ, ਮਾਣ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁਰੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਪਾਦਃ ਸ ਆਦਿਤ੍ਯੇਨ ਜ੍ਯੋਤਿषਾ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾ ਯਸ਼ਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਅੱਖ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪੈਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਨਾਮ, ਮਾਣ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਪਾਦਃ ਸ ਦਿਗ੍ਭਿਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿषਾ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਭਾਤਿ ਚ ਤਪਤਿ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾ ਯਸ਼ਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸੇਨ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਕੰਨ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪੈਰ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਨਾਮ, ਮਾਣ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦੇਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯੋਪਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਮਸਦੇਵੇਦਮਗ੍ਰ ਆਸੀਤ੍ । ਤਤ੍ਸਦਾਸੀਤ੍ਤਤ੍ਸਮਭਵਤ੍ਤਦਾਣ੍ਡਂ ਨਿਰਵਰ੍ਤਤ ਤਤ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਮਸ਼ਯਤ ਤਨ੍ਨਿਰਭਿਦ੍ਯਤ ਤੇ ਆਣ੍ਡਕਪਾਲੇ ਰਜਤਂ ਚ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਚਾਭਵਤਾਮ੍
ਆਦੇਸ਼ ਹੈ: ਸੂਰਜ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ: ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਬਣਿਆ; ਇੱਕ ਅੰਡਾ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਟਿਕਿਆ; ਉਹ ਅੰਡਾ ਫਟਿਆ। ਅੰਡੇ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨਾ ਬਣੇ।
ਤਦ੍ਯਦ੍ਰਜਤꣳਸੇਯਂ ਪृਥਿਵੀ ਯਤ੍ਸੁਵਰ੍ਣꣳ ਸਾ ਦ੍ਯੌਰ੍ਯਜ੍ਜਰਾਯੁ ਤੇ ਪਰ੍ਵਤਾ ਯਦੁਲ੍ਬꣳਸਮੇਘੋ ਨੀਹਾਰੋ ਯਾ ਧਮਨਯਸ੍ਤਾ ਨਦ੍ਯੋ ਯਦ੍ਵਾਸ੍ਤੇਯਮੁਦਕꣳਸ ਸਮੁਦ੍ਰਃ
ਜੋ ਚਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਧਰਤੀ ਹੈ; ਜੋ ਸੋਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਜੋ ਉਨ ਹੈ, ਉਹ ਬੱਦਲ ਤੇ ਧੁੰਦ ਹਨ। ਜੋ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਨਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ।
ਅਥ ਯਤ੍ਤਦਜਾਯਤ ਸੋऽਸਾਵਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਤਂ ਜਾਯਮਾਨਂ ਘੋषਾ ਉਲੂਲਵੋऽਨੂਦਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਕਾਮਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਯੋਦਯਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਯਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਘੋषਾ ਉਲੂਲਵੋऽਨੂਤ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਕਾਮਾਃ
ਫਿਰ, ਜੋ ਜਨਮਿਆ, ਉਹੀ ਸੂਰਜ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਰੋਣ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਉਠੀਆਂ; ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਸਮੇਂ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਧੁਨੀਆਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।