ਯਾ ਵੈ ਸਾ ਗਾਯਤ੍ਰੀਯਂ ਵਾਵ ਸਾ ਯੇਯਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਸ੍ਯਾꣳਹੀਦꣳਸਰ੍ਵਂ ਭੂਤਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮੇਤਾਮੇਵ ਨਾਤਿਸ਼ੀਯਤੇ
ਉਹ ਗਾਯਤਰੀ ਹੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਇਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ।
ਯਾ ਵੈ ਸਾ ਪृਥਿਵੀਯਂ ਵਾਵ ਸਾ ਯਦਿਦਮਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਰੁषੇ ਸ਼ਰੀਰਮਸ੍ਮਿਨ੍ਹੀਮੇ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ ਏਤਦੇਵ ਨਾਤਿਸ਼ੀਯਨ੍ਤੇ
ਉਹ ਧਰਤੀ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ਵੈ ਤਤ੍ਪੁਰੁषੇ ਸ਼ਰੀਰਮਿਦਂ ਵਾਵ ਤਦ੍ਯਦਿਦਮਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਃ ਪੁਰੁषੇ ਹृਦਯਮਸ੍ਮਿਨ੍ਹੀਮੇ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ ਏਤਦੇਵ ਨਾਤਿਸ਼ੀਯਨ੍ਤੇ
ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਇਹ ਹੈ; ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਿਲ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ।
ਸੈषਾ ਚਤੁष੍ਪਦਾ षਡ੍ਵਿਧਾ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਤਦੇਤਦृਚਾਭ੍ਯਨੂਕ੍ਤਮ੍
ਇਹ ਗਾਯਤਰੀ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਛੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਲਈ ਰਿਗ-ਵੇਦ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤਾਵਾਨਸ੍ਯ ਮਹਿਮਾ ਤਤੋ ਜ੍ਯਾਯਾꣳਸ਼੍ਚ ਪੂਰੁषਃ । ਪਾਦੋऽਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾ ਭੂਤਾਨਿ ਤ੍ਰਿਪਾਦਸ੍ਯਾਮृਤਂ ਦਿਵੀਤਿ
ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਪੁਰਖ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਅਮਰ ਹਨ ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ਵੈ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤੀਦਂ ਵਾਵ ਤਦ੍ਯੋਯਂ ਬਹਿਰ੍ਧਾ ਪੁਰੁषਾਦਾਕਾਸ਼ੋ ਯੋ ਵੈ ਸ ਬਹਿਰ੍ਧਾ ਪੁਰੁषਾਦਾਕਾਸ਼ਃ
ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ।
ਅਯਂ ਵਾਵ ਸ ਯੋऽਯਮਨ੍ਤਃ ਪੁਰੁष ਅਕਾਸ਼ੋ ਯੋ ਵੈ ਸੋऽਨ੍ਤਃ ਪੁਰੁष ਆਕਾਸ਼ਃ
ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ; ਇਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ।
ਅਯਂ ਵਾਵ ਸ ਯੋऽਯਮਨ੍ਤਰ੍ਹृਦਯ ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਤਦੇਤਤ੍ਪੂਰ੍ਣਮਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿ ਪੂਰ੍ਣਮਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨੀꣳਸ਼੍ਰਿਯਂ ਲਭਤੇ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ; ਇਹ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਅਡੋਲ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਤੇ ਅਡੋਲ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਹ ਵਾ ਏਤਸ੍ਯ ਹृਦਯਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚ ਦੇਵਸੁषਯਃ ਸ ਯੋऽਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਙ੍ਸੁषਿਃ ਸ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤਚ੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਤਦੇਤਤ੍ਤੇਜੋऽਨ੍ਨਾਦ੍ਯਮਿਤ੍ਯੁਪਾਸੀਤ ਤੇਜਸ੍ਵ੍ਯਨ੍ਨਾਦੋ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਇਸ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਹਨ। ਜੋ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਖ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਚਮਕ ਤੇ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯੋऽਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਸੁषਿਃ ਸ ਵ੍ਯਾਨਸ੍ਤਚ੍ਛ੍ਰੋਤ੍ਰꣳਸ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਸ੍ਤਦੇਤਚ੍ਛ੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਯਸ਼ਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯੁਪਾਸੀਤ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਯਸ਼ਸ੍ਵੀ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਜੋ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣਨ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਦ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਧਨ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਸਮਝ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨੀ ਤੇ ਇਜ਼ਤਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯੋऽਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਸੁषਿਃ ਸੋऽਪਾਨਃ ਸਾ ਵਾਕ੍ਸੋऽਗ੍ਨਿਸ੍ਤਦੇਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸਮਨ੍ਨਾਦ੍ਯਮਿਤ੍ਯੁਪਾਸੀਤ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸ੍ਯਨ੍ਨਾਦੋ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਜੋ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਅਪਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਬੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਤੇ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯੋऽਸ੍ਯੋਦਙ੍ਸੁषਿਃ ਸ ਸਮਾਨਸ੍ਤਨ੍ਮਨਃ ਸ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਸ੍ਤਦੇਤਤ੍ਕੀਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯੁष੍ਟਿਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯੁਪਾਸੀਤ ਕੀਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ਵ੍ਯੁष੍ਟਿਮਾਨ੍ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਜੋ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਹੈ, ਉਹ ਮੀਂਹ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਸਮਝ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਜ਼ਤਦਾਰ ਤੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯੋऽਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਃ ਸੁषਿਃ ਸ ਉਦਾਨਃ ਸ ਵਾਯੁਃ ਸ ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਤਦੇਤਦੋਜਸ਼੍ਚ ਮਹਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯੁਪਾਸੀਤੌਜਸ੍ਵੀ ਮਹਸ੍ਵਾਨ੍ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਜੋ ਉਪਰ ਵੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਉਦਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਤੇ ਵੱਡਿਆਈ ਸਮਝ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਕਤਵਾਨ ਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇ ਵਾ ਏਤੇ ਪਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰੁषਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰਪਾਃ ਸ ਯ ਏਤਾਨੇਵਂ ਪਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰੁषਾਨ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰਪਾਨ੍ਵੇਦਾਸ੍ਯ ਕੁਲੇ ਵੀਰੋ ਜਾਯਤੇ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਯ ਏਤਾਨੇਵਂ ਪਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰੁषਾਨ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰਪਾਨ੍ਵੇਦ
ਇਹ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮ ਪੁਰਖ ਹਨ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮ ਪੁਰਖ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਦਤਃ ਪਰੋ ਦਿਵੋ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਤਃ ਪृष੍ਠੇषੁ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪृष੍ਠੇष੍ਵਨੁਤ੍ਤਮੇषੂਤ੍ਤਮੇषੁ ਲੋਕੇष੍ਵਿਦਂ ਵਾਵ ਤਦ੍ਯਦਿਦਮਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਃ ਪੁਰੁषੋ ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯੈषਾ
ਹੁਣ, ਜੋ ਚਾਨਣ ਇਸ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਚਾਨਣ ਇਸ ਪੁਰਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯੈषਾ ਦृष੍ਟਿਰ੍ਯਤ੍ਰਿਤਦਸ੍ਮਿਞ੍ਛਰੀਰੇ ਸꣳਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨੋष੍ਣਿਮਾਨਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਤਸ੍ਯੈषਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰ੍ਯਤ੍ਰੈਤਤ੍ਕਰ੍ਣਾਵਪਿਗृਹ੍ਯ ਨਿਨਦਮਿਵ ਨਦਥੁਰਿਵਾਗ੍ਨੇਰਿਵ ਜ੍ਵਲਤ ਉਪਸ਼ृਣੋਤਿ ਤਦੇਤਦ੍ਦृष੍ਟਂ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚੇਤ੍ਯੁਪਾਸੀਤ ਚਕ੍ਸ਼ੁष੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੁਤੋ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੁਹ ਕੇ ਉਹ ਗਰਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸੁਣਨ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੰਨ ਢੱਕ ਕੇ ਉਹ ਗੂੰਜ ਜਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਰਗਾ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਸਮਝ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਖਲ੍ਵਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਜ੍ਜਲਾਨਿਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤ ਉਪਾਸੀਤ । ਅਥ ਖਲੁ ਕ੍ਰਤੁਮਯਃ ਪੁਰੁषੋ ਯਥਾਕ੍ਰਤੁਰਸ੍ਮਿꣳਲ੍ਲੋਕੇ ਪੁਰੁषੋ ਭਵਤਿ ਤਥੇਤਃ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਭਵਤਿ ਸ ਕ੍ਰਤੁਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਇੱਛਾ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਛਾ ਬਣਾਓ।
ਪ੍ਰਾਣਸ਼ਰੀਰੋ ਭਾਰੂਪਃ ਸਤ੍ਯਸਙ੍ਕਲ੍ਪ ਆਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਕਾਮਃ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧਃ ਸਰ੍ਵਰਸਃ ਸਰ੍ਵਮਿਦਮਭ੍ਯਤ੍ਤੋऽਵਾਕ੍ਯਨਾਦਰਃ
ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਰੂਪ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਸਭ ਸੁਗੰਧਾਂ ਤੇ ਸਭ ਸਵਾਦਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਤੇ ਚੁੱਪ ਤੇ ਨਿਮਰ ਹੈ।
ਏष ਮ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਹृਦਯੇऽਣੀਯਾਨ੍ਵ੍ਰੀਹੇਰ੍ਵਾ ਯਵਾਦ੍ਵਾ ਸਰ੍षਪਾਦ੍ਵਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਾਦ੍ਵਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਤਣ੍ਡੁਲਾਦ੍ਵੈष ਮ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਹृਦਯੇ ਜ੍ਯਾਯਾਨ੍ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਜ੍ਯਾਯਾਨਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਾਜ੍ਜ੍ਯਾਯਾਨ੍ਦਿਵੋ ਜ੍ਯਾਯਾਨੇਭ੍ਯੋ ਲੋਕੇਭ੍ਯਃ
ਮੇਰਾ ਆਤਮਾ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੌਲ, ਜੌ, ਰਾਈ, ਬਾਜਰਾ ਜਾਂ ਬਾਜਰੇ ਦੇ ਦਾਣੇ ਤੋਂ ਵੀ ਛੋਟਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੇਰਾ ਆਤਮਾ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਕਾਮਃ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧਃ ਸਰ੍ਵਰਸਃ ਸਰ੍ਵਮਿਦਮਭ੍ਯਾਤ੍ਤੋऽਵਾਕ੍ਯਨਾਦਰ ਏष ਮ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਹृਦਯ ਏਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਤਮਿਤਃ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯਾਭਿਸਂਭਵਿਤਾਸ੍ਮੀਤਿ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦਦ੍ਧਾ ਨ ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਤੀਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਃ ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਃ
ਉਹ ਸਭ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਸਭ ਸੁਗੰਧਾਂ ਤੇ ਸਭ ਸਵਾਦਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਤੇ ਚੁੱਪ ਤੇ ਨਿਮਰ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਆਤਮਾ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਉਹ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਉਲਝਣ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸ਼ਾਂਡਿਲਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਕੋਸ਼ੋ ਭੂਮਿਬੁਧ੍ਨੋ ਨ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਦਿਸ਼ੋ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਰਕ੍ਤਯੋ ਦ੍ਯੌਰਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ ਬਿਲꣳਸ ਏष ਕੋਸ਼ੋ ਵਸੁਧਾਨਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦꣳਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਇਸ ਪਾਤਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਧਰਤੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦਿਸਾਵਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਹਨ, ਅਸਮਾਨ ਇਸ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਮੂੰਹ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਤਰ ਧਰਤੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਚੀ ਦਿਗ੍ਜੁਹੂਰ੍ਨਾਮ ਸਹਮਾਨਾ ਨਾਮ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਰਾਜ੍ਞੀ ਨਾਮ ਪ੍ਰਤੀਚੀ ਸੁਭੂਤਾ ਨਾਮੋਦੀਚੀ ਤਾਸਾਂ ਵਾਯੁਰ੍ਵਤ੍ਸਃ ਸ ਯ ਏਤਮੇਵਂ ਵਾਯੁਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵਤ੍ਸਂ ਵੇਦ ਨ ਪੁਤ੍ਰਰੋਦꣳਰੋਦਿਤਿ ਸੋऽਹਮੇਤਮੇਵਂ ਵਾਯੁਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵਤ੍ਸਂ ਵੇਦ ਮਾ ਪੁਤ੍ਰਰੋਦꣳਰੁਦਮ੍
ਇਸ ਦੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੀ ਦਿਸਾ 'ਜੂਹੂ' ਹੈ, ਦੱਖਣ 'ਸਹਮਾਨਾ', ਪੱਛਮ 'ਰਾਜਨੀ', ਉੱਤਰ 'ਸੁਭੂਤਾ', ਉਪਰ 'ਉਦੀਚੀ' ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵੱਛਾ ਹੈ। ਜੋ ਹਵਾ ਨੂੰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦਾ ਵੱਛਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਰੋਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਵੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦਾ ਵੱਛਾ ਜਾਣ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਨਾ ਰੋਂਵਾਂ।
ਅਰਿष੍ਟਂ ਕੋਸ਼ਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇऽਮੁਨਾਮੁਨਾਮੁਨਾ ਪ੍ਰਾਣਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇऽਮੁਨਾਮੁਨਾਮੁਨਾ ਭੂਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇऽਮੁਨਾਮੁਨਾਮੁਨਾ ਭੁਵਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇऽਮੁਨਾਮੁਨਾਮੁਨਾ ਸ੍ਵਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇऽਮੁਨਾਮੁਨਾਮੁਨਾ
ਮੈਂ ਨਿਰਮਲ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸਾਸ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਭੂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਭੁਵ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸਵ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸ ਨਾਲ।
ਸ ਯਦਵੋਚਂ ਪ੍ਰਾਣਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਣੋ ਵਾ ਇਦꣳ ਸਰ੍ਵਂ ਭੂਤਂ ਯਦਿਦਂ ਕਿਞ੍ਚ ਤਮੇਵ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪਤ੍ਸਿ
ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਮੈਂ ਸਾਸ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ,' ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਸ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਤੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।
ਅਥ ਯਦਵੋਚਂ ਭੂਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਇਤਿ ਪृਥਿਵੀਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇऽਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ ਦਿਵਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯੇਵ ਤਦਵੋਚਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਭੂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ,' ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ—ਇਹੀ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਅਥ ਯਦਵੋਚਂ ਭੁਵਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ ਵਾਯੁਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਆਦਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯੇਵ ਤਦਵੋਚਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਭੁਵ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ,' ਤਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ—ਇਹੀ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਅਥ ਯਦਵੋਚꣳਸ੍ਵਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯृਗ੍ਵੇਦਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ ਸਾਮਵੇਦਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯੇਵ ਤਦਵੋਚਂ ਤਦਵੋਚਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਸਵ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ,' ਤਾਂ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਸਾਮਵੇਦ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ—ਇਹੀ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਇਹੀ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਪੁਰੁषੋ ਵਾਵ ਯਜ੍ਞਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿꣳਸ਼ਤਿਵਰ੍षਾਣਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਤਃਸਵਨਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿꣳਸ਼ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਾ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਗਾਯਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਤਃਸਵਨਂ ਤਦਸ੍ਯ ਵਸਵੋऽਨ੍ਵਾਯਤ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵਾਵ ਵਸਵ ਏਤੇ ਹੀਦꣳਸਰ੍ਵਂ ਵਾਸਯਨ੍ਤਿ
ਇਨਸਾਨ ਹੀ ਯਜਨਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਚੌਵੀ ਸਾਲ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਹੈ; ਗਾਯਤਰੀ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਾਯਤਰੀ ਹੀ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਵਸੁ ਜੁੜੇ ਹਨ; ਸਾਸ ਹੀ ਵਸੁ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਤਂ ਚੇਦੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਯਸਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਪਤਪੇਤ੍ਸ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾ ਵਸਵ ਇਦਂ ਮੇ ਪ੍ਰਾਤਃਸਵਨਂ ਮਾਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨꣳਸਵਨਮਨੁਸਨ੍ਤਨੁਤੇਤਿ ਮਾਹਂ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਂ ਵਸੂਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਯਜ੍ਞੋ ਵਿਲੋਪ੍ਸੀਯੇਤ੍ਯੁਦ੍ਧੈਵ ਤਤ ਏਤ੍ਯਗਦੋ ਹ ਭਵਤਿ
ਜੇ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਗ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹੇ: 'ਸਾਸੋ, ਵਸੁਓ, ਮੇਰਾ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ, ਮੇਰੀ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ, ਜਾਰੀ ਰਹੇ; ਮੈਂ ਸਾਸਾਂ, ਵਸੁਆਂ ਵਿਚ ਯਜਨਾ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰਾਂ।' ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਾਨਿ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿꣳਸ਼ਦ੍ਵਰ੍षਾਣਿ ਤਨ੍ਮਾਧ੍ਯਂਦਿਨꣳਸਵਨਂ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿꣳਸ਼ਦਕ੍ਸ਼ਰਾ ਤ੍ਰਿष੍ਟੁਪ੍ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭਂ ਮਾਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨꣳਸਵਨਂ ਤਦਸ੍ਯ ਰੁਦ੍ਰਾ ਅਨ੍ਵਾਯਤ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵਾਵ ਰੁਦ੍ਰਾ ਏਤੇ ਹੀਦꣳਸਰ੍ਵꣳਰੋਦਯਨ੍ਤਿ
ਹੁਣ, ਉਸ ਦੇ ਚੁਆਲੀ ਸਾਲ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਹਨ; ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਚੁਆਲੀ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਹੀ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਜੁੜੇ ਹਨ; ਸਾਸ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਰੋਦੇ ਹਨ।