ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਰੋਚਨ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕੋਲੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਚਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਦਾਨਵ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖੇਗਾ, ਉਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਜੰਗ ਹਾਰ ਜਾਵੇਗਾ।" ਵਿਰੋਚਨ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਦਾਨਵਾਂ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਹੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਅਗਲਾ ਸੰਸਾਰ—ਉਪਲੱਬਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ, ਜੋ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਤਾਂ ਦਾਨਵੀ ਹਨ।" ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ: ਜਦ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਰਨ ਉੱਤੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਣਗੇ। ਇੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ: "ਜਿਵੇਂ ਜਦ ਸਰੀਰ ਸੁੰਦਰ ਸਜਾਇਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਚੰਗਾ ਪਹਿਨਾਇਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਸਰੀਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਇਹ ਸਰੀਰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਥੱਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਘਾਇਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਘਾਇਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਮਿੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।" ਇੰਦਰ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਇੰਧਨ ਲੈ ਕੇ, ਮੁੜ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਘਵਨ, ਤੂੰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਰੋਚਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਕੇ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਕੀ ਲੱਭਣ ਆਇਆ ਹੈ?" ਇੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਵੇਂ, ਆਦਰਨੀਯ, ਜਦ ਸਰੀਰ ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਪਹਿਨਾਇਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਹਿਨਾਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਇਹ ਸਰੀਰ ਅੰਨ੍ਹਾ, ਥੱਕਿਆ ਜਾਂ ਘਾਇਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਜਦ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਮਿੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।" ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਹੈ, ਮਘਵਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਹੋਰ ਬੱਤੀ-ਤੀਨ (32) ਸਾਲ ਰਹਿ।" ਇੰਦਰ ਹੋਰ 32 ਸਾਲ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ 'ਆਤਮਾ' ਹੈ—ਇਹ ਅਮਰ ਹੈ, ਨਿਡਰ ਹੈ, ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।" ਇੰਦਰ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਜੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਅੰਨ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੇ ਥੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਥੱਕਦਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਮਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉੱਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਰੋਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।" ਇੰਦਰ, ਫਿਰ ਇੰਧਨ ਲੈ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਘਵਨ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੈ ਕੇ। ਹੁਣ ਕੀ ਲੱਭਣ ਆਇਆ ਹੈ?" ਇੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਆਦਰਨੀਯ, ਜੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਅੰਨ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੇ ਥੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਥੱਕਦਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਮਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉੱਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਰੋਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।" ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਹੈ, ਮਘਵਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਹੋਰ 32 ਸਾਲ ਰਹਿ।" ਇੰਦਰ ਹੋਰ 32 ਸਾਲ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮਝਾਇਆ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ—ਇਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਅਮਰ, ਨਿਡਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।" ਇੰਦਰ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਵੀ ਖਤਰਾ ਵੇਖਿਆ: "ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਜੀਵ ਉਸ ਲਈ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।" ਇੰਦਰ, ਫਿਰ ਇੰਧਨ ਲੈ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਘਵਨ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੈ ਕੇ। ਹੁਣ ਕੀ ਲੱਭਣ ਆਇਆ ਹੈ?" ਇੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਆਦਰਨੀਯ, ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਜੀਵ ਉਸ ਲਈ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।" ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਹੈ, ਮਘਵਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਹੋਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਰਹਿ।" ਇੰਦਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਹੋਰ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਮਘਵਨ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕੋਲ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਕੇ ਸਿੱਖਿਆ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਮਘਵਨ, ਇਹ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਮੌਤ ਵਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਰੀਰ, ਅਮਰ ਤੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਆਤਮਾ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਜੀਵ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਦੇਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਹਵਾ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ, ਬੱਦਲ, ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵੀ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਚਾਨਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਵੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉੱਚੇ ਚਾਨਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਖ ਹੈ। ਉਥੇ ਉਹ ਖਾਂਦਾ, ਖੇਡਦਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਜਾਂ ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ ਰਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਰੀਰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਘੋੜਾ ਰਥ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਅੱਖ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅੱਖ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖਣ ਲਈ ਹੈ। ਜੋ 'ਮੈਂ ਇਹ ਸੁੰਘ ਰਿਹਾ ਹਾਂ' ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਸੁੰਘਣ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਨੱਕ ਸੁੰਘਣ ਲਈ ਹੈ। ਜੋ 'ਮੈਂ ਇਹ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ' ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਬੋਲਣ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਬੋਲੀ ਬੋਲਣ ਲਈ ਹੈ। ਜੋ 'ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹਾਂ' ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਸੁਣਣ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਕੰਨ ਸੁਣਣ ਲਈ ਹੈ। ਜੋ 'ਮੈਂ ਇਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ' ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਸੋਚਣ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਉਸਦੀ ਦਿਵਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ।