ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਆਕਤੀ ਸੁਗੰਧਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੀ ਉਸਦੇ ਲਈ ਸੁਗੰਧਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਕਰਦੇ ਹੀ ਉਸਦੇ ਲਈ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੀ ਗੀਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਉਸਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਉਸਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਅੰਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੀ ਉਸਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਸੱਚੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਝੂਠ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਸੱਚੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਝੂਠ ਦੀ ਪਰਤ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਇਥੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਥੋਂ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰ ਉਹ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਝੂਠ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਇੱਕ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਨੇ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਲੱਭਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਝੂਠ ਵਲੋਂ ਰੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲੱਭ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਸਵੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ 'ਹਿਰਦਾ' ਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੁਗਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ, ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉੱਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਅਮਰ ਹੈ, ਨਿਡਰ ਹੈ, ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਨ ਹੈ। ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦਾ ਨਾਮ 'ਸੱਤ' ਹੈ—ਸੱਚ। ਇਸ 'ਸੱਤ-ਤਿ-ਯਮ' ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰ ਹਨ। 'ਸੱਤ' ਅਮਰਤਾ ਹੈ, 'ਤੀ' ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਅਤੇ 'ਯਮ' ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜੋੜ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੁਗਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਹੀ ਉਹ ਪੁਲ ਹੈ, ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਂ ਦਿਨ, ਨਾਂ ਰਾਤ, ਨਾਂ ਬੁਢਾਪਾ, ਨਾਂ ਮੌਤ, ਨਾਂ ਦੁੱਖ, ਨਾਂ ਪੂਣ, ਨਾਂ ਪਾਪ—ਕੁਝ ਵੀ ਇਸ ਪੁਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਸਾਰੀ ਬੁਰਾਈ ਇੱਥੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਸ ਪੁਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅੰਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅੰਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਜਖਮੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜਖਮੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇੱਥੋਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਨ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ (ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਸੰਯਮ) ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੈ; ਉਹ ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆ-ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਯੱਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਹੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਹੋਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਹੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰਾਹੀਂ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ। 'ਸਤ੍ਰਾਯਣ', 'ਮੌਨ', 'ਅਨਾਸ਼ਕਾਯਣ', 'ਮਿਤੀ'—ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਾ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੋ ਝੀਲਾਂ ਹਨ—ਅਰਾ ਅਤੇ ਨਿਆ। ਤੀਜੀ ਝੀਲ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਐਰਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਅਸ੍ਵੱਥ ਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਸੋਮਾ ਪੀੜ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਝੀਲਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆ-ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਨੜੀਆਂ ਸੁਖਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਲਾਲ, ਚਿੱਟੇ, ਨੀਲੇ, ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਚਿੱਟਾ, ਇਹ ਨੀਲਾ, ਇਹ ਪੀਲਾ, ਇਹ ਲਾਲ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰਸਤਾ ਦੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਮੁੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੜੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁੜ ਕੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਬੁਰਾਈ ਉਸਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠੇ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, 'ਕੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ?' ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਦੇਹ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਜਦ ਉਹ ਦੇਹ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। 'ਓਮ' ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਉਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਮਨ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਚਿਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ: ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਰਾਹ, ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਬੰਦ। ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ: 'ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਨੜੀਆਂ ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਰਾਹੀ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਨੜੀਆਂ ਵਿਛੋੜੇ ਲਈ ਹਨ।' ਉਹ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਅਜਰ, ਅਮਰ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ, ਭੁੱਖ ਪਿਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸੱਚੀਆਂ, ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸੱਚੀਆਂ, ਉਹੀ ਲੱਭਣਯੋਗ ਤੇ ਸਮਝਣਯੋਗ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਸੁਣੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉਹ ਆਤਮਾ ਲੱਭੀਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸਭ ਲੋਕ ਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।' ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਅਤੇ ਵਿਰੋਚਨ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕੋਲ਼ ਫੂਲ ਲੈ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਆਏ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਬੱਤੀ-ਬੱਤੀ (32) ਸਾਲ ਤਕ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਲੱਭਦੇ ਹੋ?' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਅਸੀਂ ਉਹ ਆਤਮਾ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਅਜਰ, ਅਮਰ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ, ਭੁੱਖ ਪਿਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸੱਚੀਆਂ ਹਨ—ਜੋ ਲੱਭਣਯੋਗ ਤੇ ਸਮਝਣਯੋਗ ਹੈ।' ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰ ਹੈ, ਨਿਡਰ ਹੈ, ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਨ ਹੈ।' ਫਿਰ ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, 'ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?' ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਵੇਖਦੇ ਹੋ?' ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, 'ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰ ਤੋਂ ਲੱਤਾਂ ਤੱਕ, ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨਖਾਂ ਤੱਕ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ।' ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾਓ, ਵਧੀਆ ਕੱਪੜੇ ਪਾਓ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਵਾਰੋ, ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖੋ।' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਐਸਾ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੁਣ ਕੀ ਵੇਖਦੇ ਹੋ?' ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, 'ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਂ।' ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਇਹ ਅਮਰ ਹੈ, ਨਿਡਰ ਹੈ, ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਨ ਹੈ।' ਦੋਹਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ, 'ਇਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਦੈਤਿਆ ਇਹੀ ਮੰਨੇਗਾ, ਉਹ ਹਾਰ ਜਾਵੇਗਾ।' ਵਿਰੋਚਨ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ 'ਇਥੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।' ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅੱਜ ਵੀ, ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਯੱਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਦੈਤਿਆ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੈਤਿਆ ਮੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਣੇ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਸੋਹਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਸੋਹਣਾ, ਜਦ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਰ ਜਦ ਇਹ ਅੰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਅੰਨਾ, ਜਦ ਥੱਕਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਥੱਕਿਆ, ਜਦ ਜਖਮੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜਖਮੀ। ਜਦ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਉਹ ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕੋਲ ਫੂਲ ਲੈ ਕੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, 'ਮਘਵਨ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਕੀ ਲੱਭਦਾ ਹੈਂ?' ਇੰਦਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਸੋਹਣਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਂ ਅੰਨਾ, ਥੱਕਿਆ, ਜਖਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਜਦ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।' ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, 'ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵਿਖਾਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਹੋਰ ਬੱਤੀ-ਬੱਤੀ ਸਾਲ ਰਹਿ।' ਇੰਦਰ ਹੋਰ 32 ਸਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, 'ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰ, ਨਿਡਰ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਹੈ।' ਇੰਦਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ: ਜੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਅੰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਅੰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੇ ਥੱਕਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਥੱਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹਦੀਆਂ। ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਥੱਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਰੋਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਇੰਦਰ ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, 'ਮਘਵਨ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਕੀ ਲੱਭਦਾ ਹੈਂ?' ਇੰਦਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।' ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, 'ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵਿਖਾਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਹੋਰ 32 ਸਾਲ ਰਹਿ।' ਇੰਦਰ ਹੋਰ 32 ਸਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, 'ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰ, ਨਿਡਰ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਹੈ।' ਇੰਦਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ: 'ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਮੈਂ ਹਾਂ" ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਜੀਵ ਉਸਦੇ ਲਈ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਈ ਕਿ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਛਾਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ, ਅਸਲ ਅਮਰਤਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।