ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੰਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀ ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ-ਗਾਥਾ ਵਿੱਚ, ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲੜੀਵਾਰ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਸਿਖਲਾਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੂਛਿਆ: "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਹੈ?" ਅਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਹਰ ਵਾਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਾਗਰੂਕਤਾ (ਚੇਤਨਾ) ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਜਾਗਰੂਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਬੋਲਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਨਾਮ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ; ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਕ-ਅੰਦਰ-ਇਕ ਸਮਾਈਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।" ਜਾਂ ਜੇ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਸਦੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਹੈ, ਆਧਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਜੋ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸਥਿਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਮਨਚਾਹਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਹੈ?" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਧਿਆਨ (ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ) ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ, ਪਹਾੜ, ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ-ਸਭ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਹਾਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਛੋਟੇ, ਝਗੜਾਲੂ, ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸ਼ਕਤਿਸਾਲੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਧਿਆਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਜੋ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧਿਆਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਮਨਚਾਹਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਹੈ?" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਮਝ (ਅੰਦਰਸਟੈਂਡਿੰਗ) ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਮਝ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਸਮਵੇਦ, ਅਥਰਵੇਦ, ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ, ਸਤ, ਅਸਤ, ਧਰਮ, ਅਧਰਮ, ਸਚ, ਝੂਠ, ਚੰਗਾ, ਮਾੜਾ, ਖੁਰਾਕ, ਸਵਾਦ, ਦੁਨੀਆ, ਪਰਲੋਕ-ਇਹ ਸਭ ਸਮਝ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਮਝ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਜੋ ਸਮਝ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਝ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਬੇਸਮਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ। ਜਿੱਥੇ ਸਮਝ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਮਨਚਾਹਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਸਮਝ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਹੈ?" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸ਼ਕਤੀ (ਸਟਰੈਂਥ) ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤਿਸਾਲੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੌ ਸਮਝਦਾਰ ਵੀ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਪਹਾੜ, ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਘਾਹ, ਦਰੱਖਤ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਕੀੜੇ, ਚੀਟੀ-ਇਹ ਸਭ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਮਨਚਾਹਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਹੈ?" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਭੋਜਨ (ਫੂਡ) ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਰਾਤਾਂ ਭੋਜਨ ਨਾ ਖਾਏ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਖਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭੋਜਨ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭੋਜਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਜੋ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਜਨ-ਪੂਰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਭੋਜਨ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਮਨਚਾਹਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਹੈ?" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪਾਣੀ (ਵਾਟਰ) ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਚੰਗੀ ਵਰਖਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭੋਜਨ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਚੰਗੀ ਵਰਖਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਪਹਾੜ, ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਘਾਹ, ਦਰੱਖਤ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਕੀੜੇ, ਚੀਟੀ-ਇਹ ਸਭ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਜੋ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਨਚਾਹਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਹੈ?" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅੱਗ (ਫਾਇਰ) ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਹਵਾ ਨੂੰ ਫੜਦੀ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਹੈ; ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਗੜਗੜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਰਖਾ ਹੋਵੇਗੀ।" ਅੱਗ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਮਕ, ਗੜਗੜਾਹਟ, ਵਰਖਾ-ਇਹ ਸਭ ਅੱਗ ਦੀ ਹੀ ਕ੍ਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਗ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਜੋ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਅੰਧਕਾਰ-ਰਹਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਅੱਗ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਨਚਾਹਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਹੈ?" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਆਕਾਸ਼ (ਸਪੇਸ) ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਚਮਕ, ਤਾਰੇ, ਅੱਗ-ਇਹ ਸਭ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਬੁਲਾਉਂਦੇ, ਸੁਣਦੇ, ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋਦੇ, ਦੁਖੀ ਹੋਦੇ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਨਚਾਹਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਹੈ?" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਮਝ (ਮੈਮੋਰੀ) ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੇ ਕਈ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ, ਪਰ ਯਾਦ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਾ ਸੁਣਦੇ, ਨਾ ਸੋਚਦੇ, ਨਾ ਜਾਣਦੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਣਦੇ, ਸੋਚਦੇ, ਜਾਣਦੇ। ਯਾਦ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪੁੱਤਰ, ਪਸ਼ੂ-ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਯਾਦ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਜੋ ਯਾਦ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਯਾਦ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਨਚਾਹਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਯਾਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਹੈ?" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਆਸ (ਹੋਪ) ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੇ ਯਾਦ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਆਸ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ, ਪਸ਼ੂ, ਲੋਕ, ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਸ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਜੋ ਆਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਆਸ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਆਸ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਨਚਾਹਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਆਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਹੈ?" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪ੍ਰਾਣ (ਲਾਈਫ-ਬ੍ਰੈਥ) ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।" ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਪਹੀਆ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਣ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਲਈ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭਰਾ, ਭੈਣ, ਅਧਿਆਪਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਕਹੋ, ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ, "ਤੂੰ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭਰਾ, ਭੈਣ, ਅਧਿਆਪਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਹੱਤਿਆਰਾ ਹੈ।" ਪਰ ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰੋ, ਪਰ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾ ਛੱਡੇ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਹੱਤਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦਾ, ਸੋਚਦਾ, ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹੇ, "ਤੂੰ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲਦਾ ਹੈ," ਉਹ ਕਹੇ, "ਹਾਂ, ਮੈਂ ਵੱਧ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ," ਅਤੇ ਇਹ ਨਾ ਠੁਕਰਾਏ। ਪਰ, ਸੱਚ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਨਾਲ ਵੱਧ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਸੱਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਜਦੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਜਾਣਨ ਤੇ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਜਾਣਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। "ਗਿਆਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਜਦੋਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਨਾਮ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ, ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। "ਚਿੰਤਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਚਿੰਤਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ। "ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਜਦੋਂ ਨਿਸ਼ਠਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ। "ਨਿਸ਼ਠਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਠਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਨਿਸ਼ਠਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਕਰਮ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਹੀਂ। "ਕਰਮ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਕਰਮ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਜਦੋਂ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੁਖ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕਰਮ ਨਹੀਂ। "ਸੁਖ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਸੁਖ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਜੋ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੁਖ ਹੈ; ਛੋਟੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਹੀਂ। ਵੱਡਾ ਹੀ ਸੁਖ ਹੈ। "ਵੱਡਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ-ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਦੂਜਾ ਵੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਜਾਣਦਾ-ਉਹ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਅਮਰ ਹੈ, ਛੋਟਾ ਮਰਤ ਹੈ। "ਵਰਿਸ਼ਠ, ਇਹ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ?" "ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮਹਾਨਤਾ-ਪਸ਼ੂ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਸੋਨਾ, ਨੌਕਰ, ਪਤਨੀ, ਖੇਤ, ਘਰ। ਪਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ। "ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ?" "ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੈ।" ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਜੇ, ਉਹ ਖੱਬੇ-ਉਹ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਹੈ: "ਮੈਂ ਹੇਠਾਂ, ਮੈਂ ਉੱਤੇ, ਮੈਂ ਪਿੱਛੇ, ਮੈਂ ਅੱਗੇ, ਮੈਂ ਸੱਜੇ, ਮੈਂ ਖੱਬੇ-ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਂ।" ਇਸ ਲਈ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਹੈ: "ਆਤਮਾ ਹੇਠਾਂ, ਆਤਮਾ ਉੱਤੇ, ਆਤਮਾ ਪਿੱਛੇ, ਆਤਮਾ ਅੱਗੇ, ਆਤਮਾ ਸੱਜੇ, ਆਤਮਾ ਖੱਬੇ-ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ।" ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦਾ, ਸੋਚਦਾ, ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਮਣ ਕਰਦਾ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੇਡਦਾ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਦਾ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ-ਉਹ ਸਰਵਭੌਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਚਾਹਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਸਵੰਤ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਮਨਚਾਹਾ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਦੇ।