ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਉੱਦਾਲਕ ਆਰੁਣੀ ਕੋਲੋਂ ਵਿਦਿਆ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਗਿਆ। ਚੌਵੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਲਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦਾ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ, ਹੁਣ ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਹ ਗਿਆਨ ਵੀ ਮੰਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਸੋਚੀ, ਉਹ ਸੋਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ, ਉਹ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?" ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਗਿਆਨ ਹੈ?" ਉੱਦਾਲਕ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਜਿਵੇਂ, ਪੁੱਤ, ਜੇ ਇਕ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗਾਂਠ ਜਾਣ ਲਵੀਂ, ਤਾਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਨਾਮ ਸਿਰਫ ਬੋਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਇਕ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਸੋਨਾ ਹੀ ਹੈ।" ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, "ਲੋਹੇ ਦੇ ਇਕ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਲੋਹੇ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਸਿਰਫ ਬੋਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲੋਹਾ ਹੀ ਹੈ। ਪੁੱਤ, ਇਹੀ ਉਹ ਗਿਆਨ ਹੈ।" ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਿਓ।" ਉੱਦਾਲਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਠੀਕ ਹੈ, ਪੁੱਤ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।" ਉੱਦਾਲਕ ਨੇ ਸਮਝਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, "ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ 'ਸਤ' ਸੀ, ਇੱਕੋ ਇੱਕ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 'ਅਸਤ' ਸੀ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ 'ਸਤ' ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਪੁੱਤ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਅਸਤ' ਤੋਂ 'ਸਤ' ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ? ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ 'ਸਤ' ਸੀ, ਇੱਕੋ ਇੱਕ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" "ਉਸ 'ਸਤ' ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੈਂ ਅਨੇਕ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਜਨਮ ਲਵਾਂ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਰਚੀ। ਫਿਰ ਅੱਗ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੈਂ ਅਨੇਕ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਜਨਮ ਲਵਾਂ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਰਦ ਜਾਂ ਪਸੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।" "ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਅਸੀਂ ਅਨੇਕ ਹੋਈਏ, ਜਨਮ ਲਵਾਂ।' ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਅਨਾਜ (ਭੋਜਨ) ਬਣਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਭੋਜਨ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੀ ਭੋਜਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਅੰਡਜ (ਅੰਡੇ ਤੋਂ), ਜਰਾਯੁਜ (ਜੀਵ ਤੋਂ), ਅਤੇ ਉਦਭਿਜ (ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ)।" "ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇਸ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ (ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਅਨਾਜ) ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਵੱਖਰੇ ਕਰਾਂ।' ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਇਕ ਤੱਤ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।" "ਹੁਣ, ਪੁੱਤ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨ ਤੱਤ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਇਕ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਰੰਗ ਅੱਗ ਦਾ ਹੈ, ਚਿੱਟਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਹੈ, ਕਾਲਾ ਅਨਾਜ ਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹੀ ਹਨ।" "ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਰੰਗ ਅੱਗ ਦਾ, ਚਿੱਟਾ ਪਾਣੀ ਦਾ, ਕਾਲਾ ਅਨਾਜ ਦਾ। ਸੂਰਜ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹੀ ਹਨ।" "ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹਨ—ਲਾਲ ਅੱਗ ਦਾ, ਚਿੱਟਾ ਪਾਣੀ ਦਾ, ਕਾਲਾ ਅਨਾਜ ਦਾ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਹੈ।" "ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹਨ।" "ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, 'ਅੱਜ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਸੁਣਿਆ, ਨਾ ਸੋਚਿਆ, ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਹੋਵੇ,' ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਲਿਆ ਸੀ।" "ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਲਾਲ ਵੇਖਦੇ, ਕਹਿੰਦੇ 'ਇਹ ਅੱਗ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ'; ਚਿੱਟਾ ਵੇਖਦੇ, 'ਇਹ ਪਾਣੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ'; ਕਾਲਾ ਵੇਖਦੇ, 'ਇਹ ਅਨਾਜ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।' ਜੇ ਕੁਝ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ, ਕਹਿੰਦੇ, 'ਇਹ ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ।' ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਤੱਤ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਤੂੰ ਵੀ ਸਮਝ ਲੈ।" "ਜੋ ਭੋਜਨ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਹਿੱਸਾ ਮਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਮਾਸ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਹਿੱਸਾ ਮਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਭਾਰੀ ਹਿੱਸਾ ਪਿਸ਼ਾਬ, ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਖੂਨ, ਤੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਣ (ਸਾਂਸ) ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਅੱਗ (ਤੱਤ) ਵੀ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਭਾਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੱਡੀ, ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਮੱਜਾ, ਤੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਹਿੱਸਾ ਬੋਲ (ਵਾਣੀ) ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤ, ਮਨ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਪਾਣੀ ਤੋਂ, ਤੇ ਬੋਲ ਅੱਗ ਤੋਂ।" "ਜਿਵੇਂ ਦਹੀਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਭਾਗ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਘਿਉ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਭੋਜਨ ਦਾ ਸੁਕਸ਼ਮ ਭਾਗ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੁਕਸ਼ਮ ਭਾਗ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਦਾ ਸੁਕਸ਼ਮ ਭਾਗ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤ, ਮਨ ਭੋਜਨ ਤੋਂ, ਪ੍ਰਾਣ ਪਾਣੀ ਤੋਂ, ਤੇ ਬੋਲ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ।" "ਹੁਣ, ਪੁੱਤ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਭੋਜਨ ਨਾ ਖਾਵੇ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਪੀਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਾਣ (ਸਾਂਸ) ਚੱਲਦਾ ਰਹੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਾਣ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਨਾ ਪੀਵੇ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਰੁਕ ਜਾਵੇਗਾ।" ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੇ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ। ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪੁੱਤ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਰਿਗ ਵੇਦ, ਯਜੁਰ ਵੇਦ, ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਉਚਾਰੋ।" ਪਰ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ।" ਉੱਦਾਲਕ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਛੋਟਾ ਚਿੰਗਾਰੀ ਬਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਇਉਂ ਹੀ, ਤੇਰੇ ਸੋਲਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਬਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਤੂੰ ਭੋਜਨ ਖਾਵੇਂਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇਗੀ।" ਜਦ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੇ ਭੋਜਨ ਖਾਧਾ, ਉਹ ਫਿਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਦਾਲਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਛੋਟਾ ਚਿੰਗਾਰੀ ਜੇ ਘਾਹ ਨਾਲ ਭੜਕਾਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ, ਜਦ ਤੇਰੇ ਸੋਲਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਬਚਿਆ ਸੀ, ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਉਹ ਭੜਕਿਆ ਤੇ ਤੂੰ ਮੁੜ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਭੋਜਨ ਤੋਂ, ਪ੍ਰਾਣ ਪਾਣੀ ਤੋਂ, ਤੇ ਬੋਲ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ।" ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਈ। ਫਿਰ ਉੱਦਾਲਕ ਨੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, "ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ, ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਸਤ' ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ 'ਸੌਂ ਗਿਆ', ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉੱਡਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ, ਮਨ ਵੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ (ਸਾਂਸ) ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਹੁਣ, ਪੁੱਤ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਸਮਝ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਉਸ ਖਾਧੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ, ਘੋੜੇ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਉਂ ਹੀ, ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ 'ਭੋਜਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਕੁਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤ, ਇਹ ਅੰਕੁਰ ਬਿਨਾਂ ਜੜ੍ਹ ਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।" "ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ? ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤ, ਅੰਕੁਰ ਰਾਹੀਂ ਜੜ੍ਹ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਭ, ਅੰਕੁਰ ਰਾਹੀਂ ਜੜ੍ਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਲੱਭ, ਅੰਕੁਰ ਰਾਹੀਂ ਜੜ੍ਹ 'ਸਤ' ਵਿੱਚ ਲੱਭ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ 'ਸਤ' ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹ, ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਸਰਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਦਾਲਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੂਲ ਸੱਚ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ।