ਇਹ ਕਥਾ ਚਾਂਦੋਗ੍ਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੇ ਉਚਾਰਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਇਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਜੀਵ, ਜੋ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਜੀਵ ਹਨ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਉੱਪਰ, ਨਾ ਹੇਠਾਂ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਸੇ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਰਸਤਾ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਚਾਰ ਅਜਿਹੇ ਪਾਪੀ ਹਨ—ਸੋਨੇ ਦਾ ਚੋਰ, ਮਦਿਰਾ ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆਰਾ। ਇਹ ਚਾਰ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪੰਜਵਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ—even ਜੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰ ਵੀ ਲਵੇ—ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨ—ਪ੍ਰਾਚੀਨਸ਼ਾਲਾ ਔਪਮਨਯਵ, ਸਤ੍ਯਯਜਞ ਪੌਲੁਸ਼, ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਭਾਲਾਵੇਯ, ਜਨਾ ਸ਼ਾਰਕਰਾਖ੍ਯ, ਅਤੇ ਬੁਡੀਲਾ ਆਸ਼ਵਤਰਾ—ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ: “ਆਖਿਰ ਆਤਮਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਬ੍ਰਹਮਣ ਕੀ ਹੈ?” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ, “ਉੱਥੇ ਉੱਦਾਲਕ ਅਰੁਣਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚਲੋ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਚੱਲੀਏ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਉੱਦਾਲਕ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਦਾਲਕ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਣਗੇ, ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਤਾ ਸਕਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਲੈ ਜਾਵਾਂ।” ਉਹ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ, ਕੇਕਯ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਸ਼ਵਪਤੀ ਨੇ ਵੀ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਚਲੋ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਚੱਲੀਏ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸਭ ਰਾਜਾ ਅਸ਼ਵਪਤੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਵਾਸ ਬਣਵਾਏ। ਸਵੇਰੇ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ, ਉਹ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਨਾ ਕੋਈ ਚੋਰ ਹੈ, ਨਾ ਕੰਜੂਸ, ਨਾ ਮਦਿਰਾਪਾਨੀ, ਨਾ ਅਗਨਿ-ਹੋਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਮੂਰਖ, ਨਾ ਪਰ-ਸਤ੍ਰੀ ਜਾਂ ਪਰ-ਪੁਰਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਫਿਰ ਭਲਾ, ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਯਜਮਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਦਿਆਂਗਾ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਰਹੋ।” ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਜਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਲਈ ਉਹ ਗੱਲ ਕਰੇ। ਤੁਸੀਂ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਹੀ ਦੱਸੋ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਵਾਂਗਾ।” ਫੇਰ, ਉਹ ਸਭ ਯਜਨ ਸਮੱਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਚਿਆ ਨਾ ਕਰਵਾਇਆ, ਸਿੱਧਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਔਪਮਨਯਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਕਿਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?” ਔਪਮਨਯਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਆਕਾਸ਼ ਦੀ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਜੋ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਿਰ ਇਹ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਝੁੱਕ ਜਾਂਦਾ।” ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਤ੍ਯਯਜਞ ਪੌਲੁਸ਼ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਕਿਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸੂਰਜ ਦੀ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਜੋ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਰਵ-ਰੂਪੀ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘੋੜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਰਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਇਹ ਹਨ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਤੂੰ ਅੰਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।” ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਭਾਲਾਵੇਯ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਕਿਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਪਵਨ ਦੀ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਜੋ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਪਵਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਤੇ ਵਾਲਾ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਕਤਾਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਥਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਾਂਸ ਇਹ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਤੇਰੀ ਸਾਂਸ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ।” ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਨਾ ਸ਼ਾਰਕਰਾਖ੍ਯ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਕਿਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਆਕਾਸ਼ ਦੀ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਜੋ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਵਾਲਾ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹੈਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦੀ ਗੁਹਾ ਇਹ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਤੇਰੀ ਗੁਹਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।” ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਬੁਡੀਲਾ ਆਸ਼ਵਤਰਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਕਿਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਲ ਦੀ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਜੋ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਜਲ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਧਨਵਾਨ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਧਨ ਅਤੇ ਸਮਪੱਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦੀ ਮੂਤ੍ਰ-ਥੈਲੀ ਇਹ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਤੇਰੀ ਮੂਤ੍ਰ-ਥੈਲੀ ਫਟ ਜਾਂਦੀ।” ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਦਾਲਕ ਅਰੁਣਪੁੱਤਰ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਕਿਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਧਰਤੀ ਦੀ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਜੋ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਆਧਾਰ ਵਾਲਾ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦੇ ਪੈਰ ਇਹ ਹਨ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ।” ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀਕਤ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਹਰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।” ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਹਨ: ਸਿਰ ਚਮਕਦਾਰ ਅੱਗ, ਅੱਖਾਂ ਬਹੁ-ਰੂਪੀ, ਸਾਂਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਹਾਂ ਤੇ, ਧੜ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਵਾਲਾ, ਮੂਤ੍ਰ-ਥੈਲੀ ਧਨ, ਪੈਰ ਧਰਤੀ, ਪਾਸੇ ਯਜਨ-ਵੇਦੀ, ਵਾਲ ਕੁਸ਼ਾ, ਦਿਲ ਘਰ ਦੀ ਅੱਗ, ਮਨ ਆਹੁਤੀ ਦੀ ਅੱਗ, ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਆਹੁਤੀ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਹੈ। ਜਦ ਪਹਿਲੀ ਖੁਰਾਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਹਿਲੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: “ਪ੍ਰਾਣਾ ਨੂੰ, ਸ੍ਵਾਹਾ।” ਪ੍ਰਾਣ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪ੍ਰਾਣ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਖ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੂਰਜ, ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਅਨਾਜ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਆਹੁਤੀ: “ਵਿਆਨ ਨੂੰ, ਸ੍ਵਾਹਾ।” ਵਿਅਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕੰਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਉਹੀ—ਪੁੱਤਰ, ਪਸ਼ੂ, ਅਨਾਜ, ਤਾਕਤ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਜੋਤ। ਤੀਜੀ ਆਹੁਤੀ: “ਅਪਾਨਾ ਨੂੰ, ਸ੍ਵਾਹਾ।” ਅਪਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬੋਲੀ, ਅੱਗ, ਧਰਤੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਉਹੀ। ਚੌਥੀ ਆਹੁਤੀ: “ਸਮਾਨਾ ਨੂੰ, ਸ੍ਵਾਹਾ।” ਸਮਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਨ, ਵਰਖਾ-ਦੇਵਤਾ, ਬਿਜਲੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਉਹੀ। ਪੰਜਵੀਂ ਆਹੁਤੀ: “ਉਦਾਨਾ ਨੂੰ, ਸ੍ਵਾਹਾ।” ਉਦਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਚਮੜੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਉਹੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਗਿਆਨ ਨਾ ਰੱਖ ਕੇ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅੱਗ ਦੇ ਕੋਲ ਹਟਾ ਕੇ ਰਾਖ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਪਾਵੇ—ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਇਹ ਗਿਆਨ ਰੱਖ ਕੇ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ, ਸਾਰੇ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰੂਈ ਦੀ ਗੁੱਛੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਇਹ ਗਿਆਨ ਰੱਖ ਕੇ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਚੰਡਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਭੁੱਖੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਅਰੁਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਤੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂ। ਕਿਉਂਕਿ, ਬੇਟਾ, ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰਫ ਜਨਮ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।