ਇੱਕ ਵਾਰ, ਗੌਤਮ ਜੀ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, “ਇਹ ਇੱਥੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹੇ।” ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ।” ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, “ਗੌਤਮ, ਉਹ ਲੋਕ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ, ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਇੰਧਨ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਧੂੰਆਂ ਹਨ, ਦਿਨ ਉਸ ਦੀ ਲਵ ਹੈ, ਚੰਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੰਗਾਰਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਤਾਰੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਆਹੁਤੀ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਸੋਮਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਗੌਤਮ, ਬਦਲ ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਇੰਧਨ ਹਵਾ ਹੈ, ਬਦਲ ਧੂੰਆਂ ਹੈ, ਬਿਜਲੀ ਲਵ ਹੈ, ਗਰਜ ਅੰਗਾਰਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਮੀਂਹ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਰਾਜਾ ਸੋਮਾ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਆਹੁਤੀ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੌਤਮ, ਧਰਤੀ ਵੀ ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਇੰਧਨ ਸਾਲ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਧੂੰਆਂ ਹੈ, ਰਾਤ ਲਵ ਹੈ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਅੰਗਾਰਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀਆਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਮੀਂਹ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਆਹੁਤੀ ਤੋਂ ਖਾਣਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੌਤਮ, ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਬੋਲਣੀ ਇੰਧਨ ਹੈ, ਸਾਹ ਧੂੰਆਂ ਹੈ, ਜੀਭ ਲਵ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਗਾਰਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਕੰਨ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਖਾਣਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਆਹੁਤੀ ਤੋਂ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੌਤਮ, ਔਰਤ ਵੀ ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਗਰਭ ਇੰਧਨ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੂੰਆਂ ਹੈ, ਯੋਨੀ ਲਵ ਹੈ, ਜੋ ਉਹ ਅੰਦਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਗਾਰਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਖ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਬੀਜ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਆਹੁਤੀ ਤੋਂ ਭ੍ਰੂਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜਵੀਂ ਆਹੁਤੀ ਤੇ, ਬੋਲਣੀ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਭ੍ਰੂਣ, ਜ膜 ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਸ ਜਾਂ ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਚਾਹੇ, ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ; ਮਰਨ ਤੇ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ, ਅੱਗਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਆਇਆ ਸੀ। ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਗਿਆਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਲਵ ਤੋਂ ਦਿਨ, ਦਿਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪਖ, ਸ਼ੁਕਲ ਪਖ ਤੋਂ ਉੱਤਰायण ਮਹੀਨੇ, ਉੱਤਰायण ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਸਾਲ, ਸਾਲ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਚੰਦ, ਚੰਦ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ—ਉਥੇ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪਥ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਯਜ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧੂੰਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਧੂੰਆਂ ਤੋਂ ਰਾਤ, ਰਾਤ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਖ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਖ ਤੋਂ ਦੱਖਣਾਇਣ ਮਹੀਨੇ, ਤੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ। ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਅਕਾਸ਼, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਚੰਦ; ਇਹ ਰਾਜਾ ਸੋਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਹੈ; ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਨਾਂ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਫਿਰ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹਵਾ, ਹਵਾ ਹੋ ਕੇ ਧੂੰਆਂ, ਧੂੰਆਂ ਹੋ ਕੇ ਬਦਲ, ਬਦਲ ਹੋ ਕੇ ਮੀਂਹ। ਮੀਂਹ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਚਾਵਲ, ਜੌ, ਘਾਸ, ਰੁੱਖ, ਤਿਲ ਤੇ ਦਾਲਾਂ ਵਜੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਬਚਣਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਜੋ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੀਜ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚੰਗੀ ਗਰਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼। ਪਰ ਜੋ ਮਾੜਾ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਾੜੀ ਗਰਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਕੁੱਤਾ, ਸੂਰ ਜਾਂ ਚੰਡਾਲ। ਦੋਵੇਂ ਲਈ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਛੋਟੇ ਜੀਵ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦੇ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਕਰਦੇ—ਇਹ ਤੀਜਾ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਭਰਿਆ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਚੋਰ, ਸ਼ਰਾਬੀ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੋਣ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਹੱਤਿਆਰਾ—ਇਹ ਚਾਰ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ; ਪੰਜਵਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ—even ਜੇ ਸੰਗਤ ਕਰੇ—ਪਾਪ ਨਾਲ ਦਾਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪুণਯ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਾਚੀਨਸ਼ਾਲਾ ਔਪਮਨਯਵ, ਸਤਯਯਜ੍ਨ ਪੌਲੁਸ਼, ਇੰਦਰਦਯੁਮਨ ਭਾਲਲੇਵ, ਜਨਾ ਸ਼ਾਰਕਰਾਖ੍ਯ, ਬੁਡਿਲਾ ਆਸ਼ਵਤਾਰਾਸ਼ਵੀ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰਹਸਥ, ਮਹਾਨ ਸ਼੍ਰੋਤਾ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ: “ਆਤਮਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਬ੍ਰਹਮ ਕੀ ਹੈ?” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸਨਮਾਨਿਤ ਉੱਦਾਲਕ, ਅਰੁਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਥੇ ਹੈ; ਉਹ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਚਲੋ ਉਸ ਕੋਲ ਚਲਦੇ ਹਾਂ।” ਉਹ ਉਸ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਦਾਲਕ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰਹਸਥ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਣਗੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦੇ ਸਕਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਲੈ ਜਾਵਾਂ।” ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸਨਮਾਨਿਤੋ, ਇਹ ਅਸ਼ਵਪਤੀ, ਕੇਕਈਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਚਲੋ ਉਸ ਕੋਲ ਚਲਦੇ ਹਾਂ।” ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਪਹੁੰਚੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਏ। ਸਵੇਰੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੋਰ, ਕੰਜੂਸ, ਸ਼ਰਾਬੀ, ਅਗਨਿ-ਉਪਾਸਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ, ਅਗਿਆਨੀ, ਪਰ-ਸਤਰੀ ਗਾਮੀ ਜਾਂ ਪਰ-ਪੁਰਸ਼ ਗਾਮੀ ਨਹੀਂ—ਫਿਰ ਗਲਤ ਯਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਹਰ ਯਜਕ ਪੁਜਾਰੀ ਨੂੰ ਦੌਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਦ ਤੱਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਰਹਾਂਗਾ। ਰਹੋ, ਸਨਮਾਨਿਤੋ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੇ। ਤੁਸੀਂ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ; ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸਵੇਰੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦੇਵਾਂਗਾ।” ਫਿਰ, ਸਵੇਰੇ, ਯਜ ਇੰਧਨ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਏ ਬਿਨਾ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖੀ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਔਪਮਨਯਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ?” ਔਪਮਨਯਵ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ, ਸਨਮਾਨਿਤ ਰਾਜਾ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਆਤਮਾ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਸਿਰ’ ਆਤਮਾ ਦਾ ਇਹ ਪੱਖ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ।” ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਤਯਯਜ੍ਨ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ?” ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਸਨਮਾਨਿਤ ਰਾਜਾ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਸਰਵ-ਰੂਪੀ ਆਤਮਾ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਘੋੜੀਆਂ-ਵਾਲੀ ਰਥ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦਾ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ, ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਅੱਖ’ ਆਤਮਾ ਦਾ ਇਹ ਪੱਖ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਤੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।” ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇੰਦਰਦਯੁਮਨ ਭਾਲਲੇਵ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ?” ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਹਵਾ ਨੂੰ, ਸਨਮਾਨਿਤ ਰਾਜਾ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਹ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਕਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਥ-ਲਾਈਨ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਸਾਹ’ ਆਤਮਾ ਦਾ ਇਹ ਪੱਖ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਤੇਰਾ ਸਾਹ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ।” ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਨਾ ਸ਼ਾਰਕਰਾਖ੍ਯ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ?” ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ, ਸਨਮਾਨਿਤ ਰਾਜਾ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਪ੍ਰਚੂਰ ਆਤਮਾ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਸੰਤਾਨ ਤੇ ਦੌਲਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੂਰ ਹੈ। ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਗੁਫਾ’ ਆਤਮਾ ਦਾ ਇਹ ਪੱਖ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਤੇਰੀ ਗੁਫਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।” ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਬੁਡਿਲਾ ਆਸ਼ਵਤਾਰਾਸ਼ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ?” ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਜਲ ਨੂੰ, ਸਨਮਾਨਿਤ ਰਾਜਾ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਧਨਵਾਨ ਆਤਮਾ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਧਨਵਾਨ ਤੇ ਸੁਖੀ ਹੈ। ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਮੂਤਰ-ਥੈਲਾ’ ਆਤਮਾ ਦਾ ਇਹ ਪੱਖ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਤੇਰਾ ਮੂਤਰ-ਥੈਲਾ ਫਟ ਜਾਂਦਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਰ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ-ਵਰਤੀਆਂ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਤ ਅੰਗ-ਪੱਖ ਸਮਝਾਏ।