ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮਨ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਸਾਸ (ਪ੍ਰਾਣ) ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਾਣਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਬੋਲੀ (ਵਾਕ) ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਆਧਾਰ ਜਾਣਿਆ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਢਿੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੱਖ ਹੀ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਸੋਭਾ ਜਾਣੀ, ਉਸ ਕੋਲ ਇੱਛਾਵਾਂ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ—ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੰਨ ਹੀ ਸੋਭਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਨਿਵਾਸ ਜਾਣਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਿਵਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ (ਸਾਸ, ਬੋਲੀ, ਅੱਖ, ਕੰਨ, ਮਨ) ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਦਾਅਵਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ: "ਮੈਂ ਵਧੀਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਵਧੀਆ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੌਣ ਹੈ?" ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਸ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਦ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।" ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਲੀ (ਵਾਕ) ਨੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਲਏ?" ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕ ਗੂੰਗੇ ਸਨ, ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਸਾਸ ਲੈਂਦੇ, ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ, ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ, ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਬੋਲੀ ਮੁੜ ਆ ਗਈ। ਫਿਰ ਅੱਖ ਨੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਲਏ?" ਲੋਕ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ, ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਸਾਸ ਲੈਂਦੇ, ਬੋਲਦੇ, ਸੁਣਦੇ, ਸੋਚਦੇ। ਫਿਰ ਅੱਖ ਮੁੜ ਆ ਗਈ। ਕੰਨ ਨੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਲਏ?" ਲੋਕ ਬਹਿਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਸਾਸ ਲੈਂਦੇ, ਬੋਲਦੇ, ਵੇਖਦੇ, ਸੋਚਦੇ। ਫਿਰ ਕੰਨ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ। ਮਨ ਨੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਲਏ?" ਲੋਕ ਬਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ, ਮਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਸਾਸ ਲੈਂਦੇ, ਬੋਲਦੇ, ਵੇਖਦੇ, ਸੁਣਦੇ। ਫਿਰ ਮਨ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਸਾਸ (ਪ੍ਰਾਣ) ਨੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਘੋੜਾ ਖੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਨੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਲਿਆ। ਸਾਰੇ ਆ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਮਹਾਨ, ਰੁਕ ਜਾਓ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਨਾ ਜਾਓ।" ਬੋਲੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਹੋ।" ਅੱਖ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਆਧਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਹੋ।" ਕੰਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸੋਭਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਹੋ।" ਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਿਵਾਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਹੋ।" ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ 'ਬੋਲੀ', 'ਅੱਖ', 'ਕੰਨ', 'ਮਨ' ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ, ਸਿਰਫ 'ਪ੍ਰਾਣ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਪ੍ਰਾਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰਾ ਭੋਜਨ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?" ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ, "ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਕੁੱਤੇ ਤੋਂ ਪੰਛੀਆਂ ਤੱਕ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣ ਦਾ ਭੋਜਨ ਹੈ।" 'ਮਨ' ਦਾ ਨਾਮ ਸਿੱਧਾ-ਸਿੱਧਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਵੀ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਾਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਵਸਤ੍ਰ ਕੀ ਹੋਣਗੇ?" ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ, "ਪਾਣੀ।" ਇਸ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢੱਕਦੇ ਹਨ; ਪਾਣੀ ਹੀ ਵਸਤ੍ਰ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨੰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਤਿਆਕਾਮ ਜਾਬਾਲ ਨੇ ਗੋਸ਼ਰੁਤੀ ਵੈਗ੍ਰਪਾਦਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਸੁੱਕੇ ਠੂੰਠ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ 'ਤੇ ਪੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ।" ਜੇ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਉਪਲਬਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਘੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ 'ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਸਵਾਹਾ' ਕਹਿ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਰਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇ। ਫਿਰ 'ਵਸੀਸ਼ਠ, ਸਵਾਹਾ', 'ਆਧਾਰ, ਸਵਾਹਾ', 'ਸੋਭਾ, ਸਵਾਹਾ', 'ਨਿਵਾਸ, ਸਵਾਹਾ' ਕਹਿ ਕੇ ਘੀ ਅਤੇ ਰਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾ ਦੇ। ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ, ਜੋ ਚੁੰਨਿਆ, ਉਹ ਹਥੇਲੀ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਜਪ ਕਰੇ: "ਅਮੂ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਅਮੂ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਵਡਿਆਈ, ਉਤਕਰਸ਼, ਰਾਜ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦਿੱਲਾ। ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ।" ਫਿਰ ਇਹ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਪੀ ਲਵੇ: "ਅਸੀਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਚਮਕ ਚੁਣਦੇ ਹਾਂ," ਪੀ ਲਵੇ; "ਅਸੀਂ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਭੋਜਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ," ਪੀ ਲਵੇ; "ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਸਭ ਦਾ ਸਾਰ," ਪੀ ਲਵੇ; "ਜਲਦੀ, ਅਸੀਂ ਸੋਭਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ," ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਪੀ ਲਵੇ। ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਲੱਕੜ ਦੀ ਥਾਲੀ, ਚਮੜੀ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਰਹੇ, ਬੋਲ ਨਾ ਕਰੇ। ਜੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖੇ, ਸਮਝੋ ਕਿ ਰਸਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀਆਂ ਰਸਮਾਂ 'ਚ, ਸੁਪਨੇ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ਦਿੱਸਣ, ਤੇ ਸੋਭਾ ਦਿੱਸੇ, ਸਮਝੋ ਕਿ ਸੁਪਨੇ 'ਚ, ਸੁਪਨੇ 'ਚ, ਸਫਲਤਾ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੰਚਾਲਾਂ ਦੀ ਸਭਾ 'ਚ ਆਇਆ, ਪ੍ਰਭਾਹਣ ਜੈਵਲੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਾਂਗ ਸਿਖਾਇਆ?" ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ, "ਹਾਂ, ਮਹਾਨ।" ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਜੀਵ ਇੱਥੋਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੇ?" "ਨਹੀਂ, ਮਹਾਨ।" "ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੇ?" "ਨਹੀਂ, ਮਹਾਨ।" "ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਰਾਹ?" "ਨਹੀਂ, ਮਹਾਨ।" "ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਭਰਦੇ?" "ਨਹੀਂ, ਮਹਾਨ।" "ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਪੰਜਵੇਂ ਚੜ੍ਹ੍ਹਾਵੇ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਲੈਂਦੀ?" "ਨਹੀਂ, ਮਹਾਨ।" "ਤੈਨੂੰ ਸਿਖਾ ਕੇ, ਤੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ?" "ਜੋ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਸਿਖਾ ਕੇ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ?" ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੰਜ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ; ਮੈਂ ਇੱਕ ਵੀ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਿਆ।" ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਜੇ ਜਾਣਦਾ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਦੱਸਦਾ?" ਗੌਤਮ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਆਉਣ 'ਤੇ ਆਦਰ ਮਿਲਿਆ। ਸਵੇਰੇ, ਭੋਜਨ ਬਾਅਦ, ਉਦਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਗੌਤਮ, ਮਨੁੱਖੀ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ।" ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਨੁੱਖੀ ਧਨ ਤੂੰ ਰੱਖ, ਰਾਜਾ। ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸੋ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਅੰਤ 'ਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।" ਰਾਜਾ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਲੰਬਾ ਰਹੇ।" ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਗੌਤਮ, ਮੈਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਸੀ।" ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ। "ਉਹ ਲੋਕ, ਗੌਤਮ, ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਇੰਦਨ ਸੂਰਜ, ਕਿਰਣਾਂ ਧੂੰਆ, ਦਿਨ ਲਪਟ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅੰਗਾਰ, ਤਾਰੇ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਸ ਅੱਗ 'ਚ, ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਰਧਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਸੋਮਾ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।" "ਬਾਦਲ, ਗੌਤਮ, ਅੱਗ ਹੈ; ਇੰਦਨ ਹਵਾ, ਬਾਦਲ ਧੂੰਆ, ਬਿਜਲੀ ਲਪਟ, ਗਰਜ ਅੰਗਾਰ, ਬੂੰਦਾਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਸ ਅੱਗ 'ਚ, ਦੇਵਤਾ ਰਾਜਾ ਸੋਮਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।" "ਧਰਤੀ, ਗੌਤਮ, ਅੱਗ ਹੈ; ਇੰਦਨ ਸਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਧੂੰਆ, ਰਾਤ ਲਪਟ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅੰਗਾਰ, ਮੱਧ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਸ ਅੱਗ 'ਚ, ਦੇਵਤਾ ਮੀਂਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਭੋਜਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।" "ਮਨੁੱਖ, ਗੌਤਮ, ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਇੰਦਨ, ਸਾਸ ਧੂੰਆ, ਜੀਭ ਲਪਟ, ਅੱਖ ਅੰਗਾਰ, ਕੰਨ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਸ ਅੱਗ 'ਚ, ਦੇਵਤਾ ਭੋਜਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਬੀਜ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।" "ਔਰਤ, ਗੌਤਮ, ਅੱਗ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਗਰਭ ਇੰਦਨ, ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ ਧੂੰਆ, ਯੋਨੀ ਲਪਟ, ਅੰਦਰ ਕਰਮ ਅੰਗਾਰ, ਸੁਖ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ, ਬੋਲੀ, ਅੱਖ, ਕੰਨ, ਮਨ, ਰਸਮਾਂ, ਜਪ, ਤੇ ਅਗਨਿ-ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਚੱਕਰ, ਰਾਜ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।