ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਮਾਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਗੁਣ ਅਨੇਕ ਹਨ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ‘ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਇਸ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਦਿਲ ਹੈ; ਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਆਧਾਰਤ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਆਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ। ਇਹ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਛੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਰਿਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬੇਹਦ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਅਮਰ ਹਨ ਜੋ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਲ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ, ਪੂਰਨਤਾ ਹੈ, ਅਡੋਲਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸੰਪੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦਿਵਿਆ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਹ (ਪ੍ਰਾਣ) ਹੈ, ਜੋ ਅੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਤੇਜ ਤੇ ਭੋਜਨ-ਭੋਜੀ ਵਜੋਂ ਕਰੋ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਭੋਜਨ ਭੋਜੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਾਲਾ ਵਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਵਧੀਆਈ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਜੋਂ ਕਰੋ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਾਲਾ ਅਪਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦਾ ਤੇਜ ਤੇ ਭੋਜਨ-ਭੋਜੀ ਵਜੋਂ ਕਰੋ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਭੋਜਨ ਭੋਜੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਾਲਾ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਹੈ, ਜੋ ਮੀਂਹ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੇ ਸਾਫ਼-ਦਿਲੀ ਵਜੋਂ ਕਰੋ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਸਾਫ਼-ਦਿਲੀ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਵਾਲਾ ਉਦਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਤਾਕਤ ਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਵਜੋਂ ਕਰੋ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜੇ 'ਬ੍ਰਹਮਣ-ਪੁਰਖ' ਹਨ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦੁਆਰਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਣ-ਪੁਰਖ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਜੰਮਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਗਰਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੁਣਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੰਨ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਹ ਗੱਜਣ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗੂੰ ਧੁਨ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿੱਖ ਤੇ ਸੁਣਨ ਵਜੋਂ ਕਰੋ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿੱਖ ਤੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਉਸਦਾ ਇਰਾਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੋਂ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਇਰਾਦਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸਾਹ ਹੈ, ਰੂਪ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਸਭ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਸੁਗੰਧਾਂ, ਸਭ ਸਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੁੱਪ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਇਹ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਚੌਲ, ਜੌ, ਰਾਈ, ਸਾਂਵ, ਜਾਂ ਸਾਂਵ ਦੀ ਗੁੱਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਛੋਟਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਆਤਮਾ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਸੁਗੰਧਾਂ ਤੇ ਸਵਾਦਾਂ ਦਾ ਭੋਗੀ ਹੈ, ਚੁੱਪ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਇਹ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਆਤਮਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਣ ਹੈ; ਇੱਥੋਂ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਮੈਂ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜੋ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ, ਸ਼ਾਂਡਿਲਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਕੋਈ ਅਣਸ਼ਚਿਤਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਿੰਡ (ਸਰੀਰ) ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਹਨ, ਆਕਾਸ਼ ਇਸ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਮੂੰਹ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਹਵਨਕੁੰਡ, ਦੱਖਣ ਨੂੰ ਸਹਮਾਨਾ, ਪੱਛਮ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀ, ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਸੁਭੂਤਾ, ਉੱਤੇ ਨੂੰ ਉਦੀਚੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਬਛੜਾ ਹੈ; ਜੋ ਹਵਾ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਬਛੜੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੋਂਦਾ। ਮੈਂ ਵੀ, ਹਵਾ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਬਛੜੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਕੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਨਾ ਰੋਂਵਾਂ। ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸਾਹ ਵਿੱਚ, ਭੂਹ ਵਿੱਚ, ਭੁਵਹ ਵਿੱਚ, ਸਵਹ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ,' ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜੋ ਹੈ, ਸਾਹ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹੀ ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਭੂਹ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ,' ਤਾਂ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਭੁਵਹ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ,' ਤਾਂ ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਸਵਹ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ,' ਤਾਂ ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਤੇ ਸਾਮਵੇਦ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਹੀ ਯਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਚੋਵੀ ਸਾਲ ਉਮਰ ਸਵੇਰੇ ਵਾਲਾ ਸੋਮ ਪੀੜਨ ਹੈ; ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਚੋਵੀ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਤੇ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਸੋਮ ਪੀੜਨ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਾਸੂ ਜੁੜੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਵਾਸੂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੋਗ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹੇ: 'ਪ੍ਰਾਣ, ਵਾਸੂ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸਵੇਰ ਦਾ ਸੋਮ ਪੀੜਨ, ਇਹ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਸੋਮ ਪੀੜਨ ਚੱਲਦਾ ਰਹੇ; ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂ, ਵਾਸੂਆਂ ਵਿੱਚ ਯਗਿਆ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਕਰਾਂ।' ਫਿਰ ਉਹ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚੁੰਆਲੀ ਸਾਲ ਉਮਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਸੋਮ ਪੀੜਨ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਚੁੰਆਲੀ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਤੇ ਤ੍ਰੈਸ਼ਟੁਭ ਸੋਮ ਪੀੜਨ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਰੁਦਰ ਜੁੜੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਰੁਦਰ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੋਗ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹੇ: 'ਪ੍ਰਾਣ, ਰੁਦਰ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਸੋਮ ਪੀੜਨ, ਇਹ ਤੀਜਾ ਪੀੜਨ ਚੱਲਦਾ ਰਹੇ; ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂ, ਰੁਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯਗਿਆ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਕਰਾਂ।' ਫਿਰ ਉਹ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅੜਤਾਲੀ ਸਾਲ ਉਮਰ ਤੀਜਾ ਸੋਮ ਪੀੜਨ ਹੈ; ਜਗਤੀ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਅੜਤਾਲੀ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਤੇ ਜਾਗਤ ਸੋਮ ਪੀੜਨ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਦਿਤਿਆ ਜੁੜੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਆਦਿਤਿਆ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੋਗ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹੇ: 'ਪ੍ਰਾਣ, ਆਦਿਤਿਆ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਤੀਜਾ ਸੋਮ ਪੀੜਨ, ਇਹ ਜੀਵਨ ਚੱਲਦਾ ਰਹੇ; ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯਗਿਆ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਕਰਾਂ।' ਫਿਰ ਉਹ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਗਿਆਨ ਮਹਿਦਾਸ ਆਇਤਰੇਯ ਨੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ: 'ਮੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਪੀੜ ਛੂਹ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ?' ਉਹ 116 ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ 116 ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਖਾਂਦਾ, ਨਾ ਪੀਂਦਾ, ਨਾ ਰਸ ਲੈਂਦਾ—ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਖਾਂਦਾ, ਪੀਂਦਾ, ਰਸ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਵਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਹੱਸਦਾ, ਖੇਡਦਾ, ਸੰਗ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਿਕਤਾਂ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਤਪ, ਦਾਨ, ਸਿੱਧਾ ਚਲਣ, ਅਹਿੰਸਾ, ਸੱਚਾਈ—ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਦਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਖਾਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਖਾਵੇ, ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸਨਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਘੋਰਾ ਆੰਗਿਰਸ ਨੇ ਦੇਵਕੀਪੁਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ: 'ਸਿਰਫ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।' ਅੰਤ ਵੇਲੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ: 'ਤੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ।' ਇੱਥੇ ਦੋ ਰਿਕਤਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।