ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪਰਸਾਰ ਹੋਇਆ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਉਸ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਯਜੁਸ ਵਿਦਿਆ ਮਧੁ-ਸੰਚੀਕ ਹੈ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਫੁੱਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਮਰ ਜਲ ਇਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਯਜੁਸ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ; ਉਸ ਨੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਨੂੰ ਭਰਿਆ, ਤੇ ਜਦ ਇਹ ਭਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਚਮਕ, ਗਿਆਨ, ਤਾਕਤ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਸਵਾਦ ਲਿਆ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ; ਇਹ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦਾ ਚਿੱਟਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਾਮਨ ਮਧੁ-ਸੰਚੀਕ ਹੈ, ਸਾਮਵੇਦ ਫੁੱਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਮਰ ਜਲ ਇਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਮਨ ਦੇ ਗੀਤ ਹਨ; ਉਸ ਨੇ ਸਾਮਵੇਦ ਨੂੰ ਭਰਿਆ, ਤੇ ਜਦ ਇਹ ਭਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਚਮਕ, ਗਿਆਨ, ਤਾਕਤ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਸਵਾਦ ਲਿਆ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ; ਇਹ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦਾ ਕਾਲਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਵੱਲ ਪੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਉਸ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਅਥਰਵਾਂਗਿਰਸ ਮਧੁ-ਸੰਚੀਕ ਹੈ, ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣ ਫੁੱਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਮਰ ਜਲ ਇਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਅਥਰਵਾਂਗਿਰਸ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ; ਉਸ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਭਰਿਆ, ਤੇ ਜਦ ਇਹ ਭਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਚਮਕ, ਗਿਆਨ, ਤਾਕਤ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਅੱਖਰ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦਾ ਉੱਚਤਮ ਕਾਲਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਹੁਣ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਉਪਰਲੀ ਕਿਰਣਾਂ ਉਸ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਮਧੁ-ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਧੁ-ਸੰਚੀਕਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਫੁੱਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਮਰ ਜਲ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਪਤ ਸਥਾਨ ਹਨ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਤਪਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਜਦ ਤਪਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਚਮਕ, ਗਿਆਨ, ਤਾਕਤ, ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਅੱਖਰ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਦਾਂ ਸਾਰ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਅਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਦ ਅਮਰ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਮਰ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਅਮਰ ਸਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਵਸੁ ਦੇਵਤਾ ਜੀਵਦੇ ਹਨ, ਅਗਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ; ਦੇਵਤਾ ਖਾਂਦੇ-ਪੀਦੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਅਮਰ ਦੇਖ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਸ ਅਮਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਵਸੁਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਗਨੀ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਤੇ ਅਮਰ ਦੇਖ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਉਗਦਾ ਤੇ ਪੱਛਮ ਨੂੰ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਵਸੁਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਅਮਰ ਸਾਰ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀਵਦੇ ਹਨ, ਇੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ; ਦੇਵਤਾ ਖਾਂਦੇ-ਪੀਦੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਮਰ ਦੇਖ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਸ ਅਮਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਤੇ ਅਮਰ ਦੇਖ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਦੋ ਵਾਰੀ ਉਗਦਾ ਤੇ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਅਮਰ ਸਾਰ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਆਦਿਤਿਆ ਜੀਵਦੇ ਹਨ, ਵਰੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ; ਦੇਵਤਾ ਖਾਂਦੇ-ਪੀਦੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਮਰ ਦੇਖ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਸ ਅਮਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਰੁਣ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਤੇ ਅਮਰ ਦੇਖ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਦੋ ਵਾਰੀ ਉਗਦਾ ਤੇ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਡੁੱਬਦਾ, ਤੇ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਉਗਦਾ ਤੇ ਪੂਰਬ ਨੂੰ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਚੌਥਾ ਅਮਰ ਸਾਰ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਮਰੁਤ ਜੀਵਦੇ ਹਨ, ਸੋਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ; ਦੇਵਤਾ ਖਾਂਦੇ-ਪੀਦੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਮਰ ਦੇਖ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਸ ਅਮਰ ਸਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਮਰੁਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੋਮਾ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਤੇ ਅਮਰ ਦੇਖ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕੇਵਲ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਉਗਦਾ ਤੇ ਪੂਰਬ ਨੂੰ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਉਗਦਾ ਤੇ ਦੱਖਣ ਨੂੰ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਮਰੁਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਵਾਂ ਅਮਰ ਸਾਰ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਾਧਿਆ ਜੀਵਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ; ਦੇਵਤਾ ਖਾਂਦੇ-ਪੀਦੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਮਰ ਦੇਖ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਸ ਅਮਰ ਸਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸਾਧਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਤੇ ਅਮਰ ਦੇਖ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕੇਵਲ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਉਗਦਾ ਤੇ ਦੱਖਣ ਨੂੰ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਉਪਰ ਵੱਲ ਉਗਦਾ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਸਾਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਪਰ ਵੱਲ ਉਠ ਕੇ, ਉਹ ਨਾ ਉਗਦਾ ਨਾ ਡੁੱਬਦਾ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ। ਉਥੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਨਾ ਉਗਦਾ ਨਾ ਡੁੱਬਦਾ; "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਇਸ ਸੱਚ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਵੰਞ ਨਾ ਕਰੋ।" ਜੋ ਇਸ ਬ੍ਰਹਮ-ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਉਗਦਾ ਨਾ ਡੁੱਬਦਾ; ਉਸ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਮਨੂ ਨੂੰ, ਮਨੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ; ਇਹ ਉਦਾਲਕ ਆਰੁਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਾਂ ਭਗਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਹੀ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਭਰ ਕੇ ਦੇਵੇ, ਇਹ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਇਹ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਗਾਯਤਰੀ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ; ਬੋਲੀ ਗਾਯਤਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੋਲੀ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।