ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਥੰਤਰਾ ਸਾਮਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅੱਗ ਵਿਚ ਬੁਣੀ ਹੋਈ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਘੁਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਿਹਂਕਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਧੂੰਆਂ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਭੜਕਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਉਦਗੀਥਾ ਹੈ; ਅੰਗਾਰੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਹ ਠੰਢੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਧਨਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਰਥੰਤਰਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਾ ਆਯੁਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਗ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅੱਗ ਵੱਲ ਥੂਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ—ਇਹ ਇਸ ਦੀ ਆਚਾਰ ਹੈ।” ਅਗਲੇ ਵਿਦਿਆਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਵਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਿਹਂਕਾਰਾ ਹੈ; ਗੱਲ ਦੱਸਣੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾ ਹੈ; ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਉਦਗੀਥਾ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਧਨਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੂਜੇ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਨਿਧਨਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜੋੜੇ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਮਦੇਵਿਆ ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਜੋੜੇ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੰਤਾਨ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਬੱਚਿਆਂ, ਧਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਆਚਾਰ ਵਿਚ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਔਰਤ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਫਿਰ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਵੇਰ ਦਾ ਉਗਣਾ ਿਹਂਕਾਰਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾ, ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉਦਗੀਥਾ, ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਡੁੱਬਣਾ ਨਿਧਨਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਤ ਸਾਮਨ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਪੂਰਾ ਆਯੁਸ਼ ਵਾਲਾ, ਬੱਚਿਆਂ, ਧਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਵੀ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ: ਜਦੋਂ ਬੱਦਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਿਹਂਕਾਰਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਬੱਦਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਸਤਾਵਾ ਹੈ; ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਦਗੀਥਾ ਹੈ; ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਤੇ ਗੱਜਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਿਧਨਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਵੈਰੂਪ ਸਾਮਨ ਨੂੰ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਬੱਚਿਆਂ, ਧਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਵੀ ਮੀਂਹ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਮੌਸਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ: ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਿਹਂਕਾਰਾ ਹੈ, ਗਰਮੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾ, ਵਰਖਾ ਉਦਗੀਥਾ, ਪਤਝੜ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾ, ਤੇ ਸਰਦੀ ਨਿਧਨਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਵੈਰਾਜਾ ਸਾਮਨ ਨੂੰ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਸੰਤਾਨ, ਧਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਬੱਚਿਆਂ, ਧਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੌਸਮਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਅਸਮਾਨ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ: ਧਰਤੀ ਿਹਂਕਾਰਾ, ਆਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾ, ਅਸਮਾਨ ਉਦਗੀਥਾ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਨਿਧਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਕਵਰੀ ਸਾਮਨ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਬੱਚਿਆਂ, ਧਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ: ਬੱਕਰੀ ਿਹਂਕਾਰਾ, ਭੇੜ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾ, ਗਾਂ ਉਦਗੀਥਾ, ਘੋੜਾ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾ, ਮਨੁੱਖ ਨਿਧਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਰੇਵਤੀ ਸਾਮਨ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਧਨ-ਧਾਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਬੱਚਿਆਂ, ਧਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ। ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: ਵਾਲ ਿਹਂਕਾਰਾ, ਚਮੜੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾ, ਮਾਸ ਉਦਗੀਥਾ, ਹੱਡੀ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾ, ਮੱਜਾ ਨਿਧਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਯਜ੍ਨਯਜ੍ਨੀਯ ਸਾਮਨ ਨੂੰ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਅੰਗ ਨਾਲ ਕਦੇ ਥੱਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਬੱਚਿਆਂ, ਧਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮੱਜਾ ਨਹੀਂ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਜਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ: ਅੱਗ ਿਹਂਕਾਰਾ, ਵਾਯੁ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾ, ਸੂਰਜ ਉਦਗੀਥਾ, ਤਾਰੇ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਿਧਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜਨ ਸਾਮਨ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਲੋਕ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਬੱਚਿਆਂ, ਧਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ। ਫਿਰ, ਤਿੰਨਵੇਦ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ: ਤਿੰਨਵੇਦ ਿਹਂਕਾਰਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾ, ਅੱਗ, ਵਾਯੁ, ਸੂਰਜ ਉਦਗੀਥਾ, ਤਾਰੇ, ਪੰਛੀ, ਕਿਰਣਾਂ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾ, ਸੱਪ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਨਿਧਨਾ—ਇਹ ਸਾਮਨ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਉਚਾਰਿਆ: “ਜੋ ਕੁਝ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।” ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਦਿਸਾਵਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰ, “ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਂ”—ਇਹੀ ਆਚਾਰ ਹੈ। ਸਾਮਨ ਦੇ ਵਿਨਰਦੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਦਗੀਥਾ ਅੱਗੀ ਨੂੰ, ਅਨਿਰੁਕਤਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ, ਨਿਰੁਕਤਾ ਸੋਮਾ ਨੂੰ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਨਰਮ ਵਾਯੁ ਨੂੰ, ਨਰਮ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ, ਕ੍ਰੌਂਚਾ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਅਪਧਵਾਂਤਾ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੇਵਲ ਵਰੁਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ‘ਮੈਂ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ,’ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ‘ਮੈਂ ਸਵਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ,’ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ‘ਮੈਂ ਆਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ,’ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ‘ਮੈਂ ਘਾਹ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ,’ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ‘ਮੈਂ ਸੁਗਮ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ,’ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ‘ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ’—ਇਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੋਚ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਆਲਸ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਸਾਰੀ ਤਪਿਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਸਪਰਸ਼ ਮੌਤ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਸੁਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ, ਤਾਂ ਕਹੋ, “ਮੈਂ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇਗਾ।” ਜੇ ਤਪਿਸ਼ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ, ਤਾਂ ਕਹੋ, “ਮੈਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੇਗਾ।” ਜੇ ਸਪਰਸ਼ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ, ਤਾਂ ਕਹੋ, “ਮੈਂ ਮੌਤ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰੇਗਾ।” ਸਾਰੇ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਗੂੰਜਦਾਰ ਕਹੋ, “ਮੈਂ ਤਾਕਤ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਸਾਰੀਆਂ ਤਪਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਅਟੱਲ ਕਹੋ, “ਮੈਂ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਸਾਰੇ ਸਪਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਮ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਕਹੋ, “ਮੈਂ ਆਤਮਾ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।” ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਾਧਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ: ਯਜ, ਪਾਠ ਤੇ ਦਾਨ—ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪਾਧਾ; ਤਪਸਿਆ—ਦੂਜਾ; ਅਤੇ ਤੀਜਾ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣਾ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਣਾ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨਵੇਦ ਦਾ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਤਪਿਆ, ਤਾਂ ਭੂ: ਭੁਵ: ਸੁਵ: ਉਚਾਰਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਤਪਿਆ, ਤਾਂ ਓਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਖਿੱਲੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਓਮ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਵਾਣੀ ਇਕੱਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਓਮ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਓਮ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਸੋਮ ਰਸ ਪੀਣਾ ਵਾਸੂਆਂ ਲਈ, ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਰੁਦਰਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਆਦਿਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਪਰ ਯਜਮਾਨ ਦਾ ਲੋਕ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ? ਪਰ ਜੇ ਜਾਣ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ। ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਪਾਠ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਵੇਦੀ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਗਾਰਹਪਤਿਆ ਅੱਗ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਸਵਾ ਸਾਮਨ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ—“ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲੇ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖੀਏ, ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ। ਹੂੰ ਆ ਜਿਆ ਯੋ ਆ।” ਫਿਰ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: “ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਲੋਕ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਲੋਕ ਲੱਭ ਲਵਾਂ। ਇਹੀ ਯਜਮਾਨ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ।” ਇੱਥੇ, ਯਜਮਾਨ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, “ਸਵਾਹਾ, ਰੁਕਾਵਟ ਹਟਾ” ਆਖ ਕੇ ਉੱਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਸੂ ਉਸਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਪੀਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਪੀਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵੇਦੀ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਅੱਗ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਰੌਦ੍ਰ ਸਾਮਨ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ—“ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲੇ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖੀਏ, ਹੇ ਵੀਰ। ਹੂੰ ਆ ਜਿਆ ਯੋ ਆ।” ਫਿਰ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: “ਵਾਯੁ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਮੱਧ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਲੋਕ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਲੋਕ ਲੱਭ ਲਵਾਂ। ਇਹੀ ਯਜਮਾਨ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ।” ਇੱਥੇ, ਯਜਮਾਨ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, “ਸਵਾਹਾ, ਰੁਕਾਵਟ ਹਟਾ” ਆਖ ਕੇ ਉੱਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੁਦਰ ਉਸਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਪੀਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਰੂਪਾਂ, ਆਚਾਰਾਂ ਤੇ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਮਝਾਈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਹੋਏ ਹਨ।