ଅଥ ଯଦି ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯଲୋକକାମୋ ଭଵତି ସଙ୍କଲ୍ପାଦେଵାସ୍ଯ ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯେ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠତସ୍ତେନ ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯଲୋକେନ ସମ୍ପନ୍ନୋ ମହୀଯତେ
ଯଦି କେହି ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମାଳାର ଲୋକକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ କେବଳ ଚିନ୍ତା କଲେ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଯାଏ; ସେ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମାଳାର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଥ ଯଦ୍ଯନ୍ନପାନଲୋକକାମୋ ଭଵତି ସଙ୍କଲ୍ପାଦେଵାସ୍ଯାନ୍ନପାନେ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠତସ୍ତେନାନ୍ନପାନଲୋକେନ ସମ୍ପନ୍ନୋ ମହୀଯତେ
ଯଦି କେହି ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟର ଲୋକକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ କେବଳ ଚିନ୍ତା କଲେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଯାଏ; ସେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଥ ଯଦି ଗୀତଵାଦିତ୍ରଲୋକକାମୋ ଭଵତି ସଙ୍କଲ୍ପାଦେଵାସ୍ଯ ଗୀତଵାଦିତ୍ରେ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠତସ୍ତେନ ଗୀତଵାଦିତ୍ରଲୋକେନ ସମ୍ପନ୍ନୋ ମହୀଯତେ
ଯଦି କେହି ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଲୋକକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ କେବଳ ଚିନ୍ତା କଲେ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଯାଏ; ସେ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଥ ଯଦି ସ୍ତ୍ରୀଲୋକକାମୋ ଭଵତି ସଙ୍କଲ୍ପାଦେଵାସ୍ଯ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତେନ ସ୍ତ୍ରୀଲୋକେନ ସମ୍ପନ୍ନୋ ମହୀଯତେ
ଯଦି କେହି ଜଣେ ଜନାନୀମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ କେବଳ ଚିନ୍ତା କଲେ ଜନାନୀମାନେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସନ୍ତି; ସେ ଜନାନୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯଂ ଯମନ୍ତମଭିକାମୋ ଭଵତି ଯଂ କାମଂ କାମଯତେ ସୋଽସ୍ଯ ସଙ୍କଲ୍ପାଦେଵ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠତି ତେନ ସମ୍ପନ୍ନୋ ମହୀଯତେ
ଯେଉଁ କୌଣସି ଶେଷ ଲକ୍ଷ୍ୟ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛା ଜଣେ ଚାହାନ୍ତି, ସେ ଇଚ୍ଛା କେବଳ ଚିନ୍ତା କଲେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଆସିଯାଏ; ସେ ଏହି ଲାଭରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ତ ଇମେ ସତ୍ଯାଃ କାମା ଅନୃତାପିଧାନାସ୍ତେଷାꣳ ସତ୍ଯାନାꣳ ସତାମନୃତମପିଧାନଂ ଯୋ ଯୋ ହ୍ଯସ୍ଯେତଃ ପ୍ରୈତି ନ ତମିହ ଦର୍ଶନାଯ ଲଭତେ
ଏହି ସତ୍ୟ ଇଚ୍ଛାମାନେ ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି; ସତ୍ୟ ଇଚ୍ଛାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସତ୍ୟ ଢାକଣା ହେଉଛି। ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ ଵା ଏଷ ଆତ୍ମା ହୃଦି ତସ୍ଯୈତଦେଵ ନିରୁକ୍ତꣳ ହୃଦ୍ଯଯମିତି ତସ୍ମାଦ୍ଧୃଦଯମହରହର୍ଵା ଏଵଂଵିତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲୋକମେତି
ଏହି ଆତ୍ମା ହୃଦୟରେ ବସିଛି; ଏହାର ସଠିକ୍ ନାମ 'ହୃଦୟ', କାରଣ ଏହା ହୃଦୟରେ ଅଛି। ଏହିପରି ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଦିନେ ଦିନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଅଥ ଯ ଏଷ ସମ୍ପ୍ରସାଦୋଽସ୍ମାଚ୍ଛରୀରାତ୍ସମୁତ୍ଥାଯ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିରୁପସମ୍ପଦ୍ଯ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣାଭିନିଷ୍ପଦ୍ଯତ ଏଷ ଆତ୍ମେତି ହୋଵାଚୈତଦମୃତମଭଯମେତଦ୍ବ୍ରହ୍ମେତି ତସ୍ଯ ହ ଵା ଏତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ନାମ ସତ୍ଯମିତି
ଏହି ଶାନ୍ତ ଆତ୍ମା ଏହି ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି—ଏହି ଆତ୍ମା, ଏହି ଅମୃତ, ଏହି ଭୟହୀନ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମର ନାମ 'ସତ୍ୟ'।
ତାନି ହ ଵା ଏତାନି ତ୍ରୀଣ୍ଯକ୍ଷରାଣି ସତୀଯମିତି ତଦ୍ଯତ୍ସତ୍ତଦମୃତମଥ ଯତ୍ତି ତନ୍ମର୍ତ୍ଯମଥ ଯଦ୍ଯଂ ତେନୋଭେ ଯଚ୍ଛତି ଯଦନେନୋଭେ ଯଚ୍ଛତି ତସ୍ମାଦ୍ଯମହରହର୍ଵା ଏଵଂଵିତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲୋକମେତି
ଏହି 'ସତ୍-ତି-ୟମ୍' ତିନିଟି ଅକ୍ଷର; 'ସତ୍' ଅମୃତ, 'ତି' ମରଣଶୀଳ, ଏବଂ 'ୟମ୍' ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଟିକୁ ଏକତ୍ର କରାଯାଏ। ଏହି ଏକତା ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଦିନେ ଦିନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଅଥ ଯ ଆତ୍ମା ସ ସେତୁର୍ଧୃତିରେଷାଂ ଲୋକାନାମସମ୍ଭେଦାଯ ନୈତꣳ ସେତୁମହୋରାତ୍ରେ ତରତୋ ନ ଜରା ନ ମୃତ୍ଯୁର୍ନ ଶୋକୋ ନ ସୁକୃତଂ ନ ଦୁଷ୍କୃତꣳ ସର୍ଵେ ପାପ୍ମାନୋଽତୋ ନିଵର୍ତନ୍ତେଽପହତପାପ୍ମା ହ୍ଯେଷ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଃ
ଏହି ଆତ୍ମା ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ସେତୁ ଓ ଆଧାର, ଯାହା ଏମାନଙ୍କୁ ମିଶିଯିବାରୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଏହି ସେତୁକୁ ଦିନ ରାତି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ, ଦୁଃଖ, ଭଲ କାମ କିମ୍ବା ଖରାପ କାମ କେହି ଅଟକାଇପାରେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ପାପ ଏଠାରେ ରୁକିଯାଏ। ଏହା ହେଉଛି ଦୋଷରହିତ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵା ଏତꣳ ସେତୁଂ ତୀର୍ତ୍ଵାନ୍ଧଃ ସନ୍ନନନ୍ଧୋ ଭଵତି ଵିଦ୍ଧଃ ସନ୍ନଵିଦ୍ଧୋ ଭଵତ୍ଯୁପତାପୀ ସନ୍ନନୁପତାପୀ ଭଵତି ତସ୍ମାଦ୍ଵା ଏତꣳ ସେତୁଂ ତୀର୍ତ୍ଵାପି ନକ୍ତମହରେଵାଭିନିଷ୍ପଦ୍ଯତେ ସକୃଦ୍ଵିଭାତୋ ହ୍ଯେଵୈଷ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଃ
ଏହି ସେତୁକୁ ଅଟିଗଲେ, ଯଦି କେହି ଅନ୍ଧ ଥାଏ, ସେ ଅନ୍ଧ ରହେନାହିଁ; ଯଦି ଆହତ ଥାଏ, ସେ ଆହତ ରହେନାହିଁ; ଯଦି ଦୁଃଖି ଥାଏ, ସେ ଦୁଃଖି ରହେନାହିଁ। ଏହି ସେତୁକୁ ଅଟିଗଲେ, ସେ କେବଳ ଦିନରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି, ରାତିରେ ନୁହେଁ; କାରଣ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ସଦା ପ୍ରକାଶମାନ।
ତଦ୍ଯ ଏଵୈତଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣାନୁଵିନ୍ଦନ୍ତି ତେଷାମେଵୈଷ ବ୍ରହ୍ମଲୋକସ୍ତେଷାꣳ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ କାମଚାରୋ ଭଵତି
ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଅଛି; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳାଚଳ କରିପାରନ୍ତି।
ଅଥ ଯଦ୍ଯଜ୍ଞ ଇତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମେଵ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ହ୍ଯେଵ ଯୋ ଜ୍ଞାତା ତଂ ଵିନ୍ଦତେଽଥ ଯଦିଷ୍ଟମିତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମେଵ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ହ୍ଯେଵେଷ୍ଟ୍ଵାତ୍ମାନମନୁଵିନ୍ଦତେ
ଯଦି କେହି କହନ୍ତି 'ଏହା ଯଜ୍ଞ', ତେବେ ସେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅଟୁଟ ରଖିଥିବା; କାରଣ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଏହାକୁ ପାଇଥାନ୍ତି। ଯଦି କହନ୍ତି 'ଏହା ଇଷ୍ଟ', ତେବେ ସେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅଟୁଟ ରଖିଥିବା; କାରଣ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଖୋଜି ପାଇଥାନ୍ତି।
ଅଥ ଯତ୍ସତ୍ତ୍ରାଯଣମିତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମେଵ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ହ୍ଯେଵ ସତ ଆତ୍ମନସ୍ତ୍ରାଣଂ ଵିନ୍ଦତେଽଥ ଯନ୍ମୌନମିତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମେଵ ତବ୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ହ୍ଯେଵାତ୍ମାନମନୁଵିଦ୍ଯ ମନୁତେ
'ସତ୍ତ୍ରାୟଣ' ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେଟି ନିଶ୍ଚୟ ନିଷ୍କଳଙ୍କତା; କାରଣ ଏହି ନିଷ୍କଳଙ୍କତା ଦ୍ୱାରା ମାନେ ଆତ୍ମାର ରକ୍ଷା ପାଏ। ଏବଂ 'ମୌନ' ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେଟି ମଧ୍ୟ ନିଷ୍କଳଙ୍କତା; କାରଣ ଏହି ନିଷ୍କଳଙ୍କତା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣି, ମନେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ।
ଅଥ ଯଦନାଶକାଯନମିତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମେଵ ତଦେଷ ହ୍ଯାତ୍ମା ନ ନଶ୍ଯତି ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣାନୁଵିନ୍ଦତେଽଥ ମିତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମେଵ ତଦରଶ୍ଚ ହ ଵୈ ଣ୍ଯଶ୍ଚାର୍ଣଵୌ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ତୃତୀଯସ୍ଯାମିତୋ ଦିଵି ତଦୈରଂ ମଦୀଯꣳ ସରସ୍ତଦଶ୍ଵତ୍ଥଃ ସୋମସଵନସ୍ ପ୍ରଭୁଵିମିତꣳ ହିରଣ୍ମଯମ୍
ତଦ୍ଯ ଏଵୈତାଵରଂ ଚ ଣ୍ଯଂ ଚାର୍ଣଵୌ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣାନୁଵିନ୍ଦନ୍ତି ତେଷାମେଵୈଷ ବ୍ରହ୍ମଲୋକସ୍ତେଷାꣳ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ କାମଚାରୋ ଭଵତି
ଯେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ଅରା ଓ ନ୍ୟା ନାମକ ହ୍ରଦକୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଚଳାଚଳ କରିପାରନ୍ତି।
ଅଥ ଯା ଏତା ହୃଦଯସ୍ଯ ନାଡ୍ଯସ୍ତାଃ ପିଙ୍ଗଲସ୍ଯାଣିମ୍ନସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଶୁକ୍ଲସ୍ଯ ନୀଲସ୍ଯ ପୀତସ୍ଯ ଲୋହିତସ୍ଯେତ୍ଯସୌ ଵା ଆଦିତ୍ଯଃ ପିଙ୍ଗଲ ଏଷ ଶୁକ୍ଲ ଏଷ ନୀଲ ଏଷ ପୀତ ଏଷ ଲୋହିତଃ
ଏହି ହୃଦୟର ନାଳଗୁଡ଼ିକ ରଙ୍ଗିନ ଦେହରେ ଅଛି—କେହି ଲାଲ, କେହି ସାଦା, କେହି ନୀଳ, କେହି ହଳଦିଆ, କେହି ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ। ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ଏହି ସାଦା, ଏହି ନୀଳ, ଏହି ହଳଦିଆ, ଏହି ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ।
ତଦ୍ଯଥା ମହାପଥ ଆତତ ଉଭୌ ଗ୍ରାମୌ ଗଚ୍ଛତୀମଂ ଚାମୁଂ ଚୈଵମେଵୈତା ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ରଶ୍ମଯ ଉଭୌ ଲୋକୌ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀମଂ ଚାମୁଂ ଚାମୁଷ୍ମାଦାଦିତ୍ଯାତ୍ପ୍ରତାଯନ୍ତେ ତା ଆସୁ ନାଡୀଷୁ ସୃପ୍ତା ଆଭ୍ଯୋ ନାଡୀଭ୍ଯଃ ପ୍ରତାଯନ୍ତେ ତେଽମୁଷ୍ମିନ୍ନାଦିତ୍ଯେ ସୃପ୍ତାଃ
ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ରାସ୍ତା ଦୁଇଟି ଗାଁକୁ ଯୋଡ଼ିଥାଏ, ସେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଓ ସେହି—ଦୁଇଟି ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଏହି ନାଳଗୁଡ଼ିକୁ ଆସନ୍ତି, ଏହି ନାଳରୁ ପୁଣି ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ସମସ୍ତଃ ସମ୍ପ୍ରସନ୍ନଃ ସ୍ଵପ୍ନଂ ନ ଵିଜାନାତ୍ଯାସୁ ତଦା ନାଡୀଷୁ ସୃପ୍ତୋ ଭଵତି ତଂ ନ କଶ୍ଚନ ପାପ୍ମା ସ୍ପୃଶତି ତେଜସା ହି ତଦା ସମ୍ପନ୍ନୋ ଭଵତି
ଯେତେବେଳେ ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିପାରିନାହିଁ; ସେ ସମୟରେ ସେ ନାଳମାନେ ଭିତରେ ବିଲିନ ହୁଏ। ସେତେବେଳେ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟତା ତାକୁ ଛୁଇଁପାରେନାହିଁ, କାରଣ ସେ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ଅଥ ଯତ୍ରୈତଦବଲିମାନଂ ନୀତୋ ଭଵତି ତମଭିତ ଆସୀନା ଆହୁର୍ଜାନାସି ମାଂ ଜାନାସି ମାମିତି ସ ଯାଵଦସ୍ମାଚ୍ଛରୀରାଦନୁତ୍କ୍ରାନ୍ତୋ ଭଵତି ତାଵଜ୍ଜାନାତି
ଏହି ଦୁର୍ବଳତାର ଅବସ୍ଥାକୁ ଯେତେବେଳେ ଲୋକ ଆସିପାରେ, ସେତେବେଳେ ପାଖରେ ବସିଥିବା ଲୋକମାନେ ପଚାରନ୍ତି — 'ତୁମେ ମୋତେ ଜାଣିଛ?' 'ତୁମେ ମୋତେ ଜାଣିଛ?' ସେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦେହରୁ ବିଦାୟ ହେଇନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁକିଛି ଜାଣିଥାଏ।
ଅଥ ଯତ୍ରୈତଦସ୍ମାଚ୍ଛରୀରାଦୁତ୍କ୍ରାମତ୍ଯଥୈତୈରେଵ ରଶ୍ମିଭିରୂର୍ଧ୍ଵମାକ୍ରମତେ ସ ଓମିତି ଵା ହୋଦ୍ଵା ମୀଯତେ ସ ଯାଵତ୍କ୍ଷିପ୍ଯେନ୍ମନସ୍ତାଵଦାଦିତ୍ଯଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଯେତଦ୍ଵୈ ଖଲୁ ଲୋକଦ୍ଵାରଂ ଵିଦୁଷାଂ ପ୍ରପଦନଂ ନିରୋଧୋଽଵିଦୁଷାମ୍
ଏହି ଦେହରୁ ବିଦାୟ ହେବା ସମୟରେ, ସେ ସେହି ରଶ୍ମିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପରକୁ ଯାଏ। 'ଓଁ' ଶବ୍ଦ ସହିତ ସେ ଉଠାଯାଏ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ ତେଜ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଥାଏ। ଏହିଠି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଲୋକର ଦ୍ୱାର; ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଗତିର ପଥ, ଅଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ।
ତଦେଷ ଶ୍ଲୋକଃ। ଶତଂ ଚୈକା ଚ ହୃଦଯସ୍ଯ ନାଡ୍ଯସ୍ତାସାଂ ମୂର୍ଧାନମଭିନିଃସୃତୈକା । ତଯୋର୍ଧ୍ଵମାଯନ୍ନମୃତତ୍ଵମେତି ଵିଷ୍ଵଙ୍ଙନ୍ଯା ଉତ୍କ୍ରମଣେ ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ୍କ୍ରମଣେ ଭଵନ୍ତି
ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି: ହୃଦୟରେ ଏକଶ ଏକ ନାଳି ଅଛି; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଟି ମୁଣ୍ଡର ଶିରା ଦ୍ୱାରା ବାହାରିଯାଏ। ଏହି ନାଳି ଦ୍ୱାରା ଉପରକୁ ଯାଇ, ଅମୃତତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଅନ୍ୟ ନାଳିମାନେ ବିଦାୟ ପାଇଁ ଉପଯୋଗିତା ଦେଉଛନ୍ତି, ବିଦାୟ ପାଇଁ ଉପଯୋଗିତା ଦେଉଛନ୍ତି।
ଯ ଆତ୍ମାପହତପାପ୍ମା ଵିଜରୋ ଵିମୃତ୍ଯୁର୍ଵିଶୋକୋ ଵିଜିଘତ୍ସୋଽପିପାସଃ ସତ୍ଯକାମଃ ସତ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପଃ ସୋଽନ୍ଵେଷ୍ଟଵ୍ଯଃ ସ ଵିଜିଜ୍ଞାସିତଵ୍ଯଃ ସ ସର୍ଵାꣳଶ୍ଚ ଲୋକାନାପ୍ନୋତି ସର୍ଵାꣳଶ୍ଚ କାମାନ୍ଯସ୍ତମାତ୍ମାନମନୁଵିଦ୍ଯ ଵିଜାନାତୀତି ହ ପ୍ରଜାପତିରୁଵାଚ
ଯେ ଆତ୍ମା ଦୁଷ୍ଟିରୁ ମୁକ୍ତ, ବୟସ ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ଭୋକ ଓ ତିଆରି ନାହିଁ, ଯାହାର ଇଚ୍ଛା ସତ୍ୟ, ଯାହାର ଚିନ୍ତା ସତ୍ୟ — ସେ ଆତ୍ମାକୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ, ସେ ଆତ୍ମାକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ସେ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣି, ବୁଝିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ପ୍ରଜାପତି ଏହିପରି କହିଥିଲେ।
ତଦ୍ଧୋଭଯେ ଦେଵାସୁରା ଅନୁବୁବୁଧିରେ ତେ ହୋଚୁର୍ହନ୍ତ ତମାତ୍ମାନମନ୍ଵେଚ୍ଛାମୋ ଯମାତ୍ମାନମନ୍ଵିଷ୍ଯ ସର୍ଵାꣳଶ୍ଚ ଲୋକାନାପ୍ନୋତି ସର୍ଵାꣳଶ୍ଚ କାମାନିତୀନ୍ଦ୍ରୋ ହୈଵ ଦେଵାନାମଭିପ୍ରଵଵ୍ରାଜ ଵିରୋଚନୋଽସୁରାଣାଂ ତୌ ହାସଂଵିଦାନାଵେଵ ସମିତ୍ପାଣୀ ପ୍ରଜାପତିସକାଶମାଜଗ୍ମତୁଃ
ଏହି କଥା ଦେବତାମାନେ ଓ ଅସୁରମାନେ ଶୁଣିଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଚଳ, ଆମେ ସେ ଆତ୍ମାକୁ ଖୋଜିବା, ଯାହାକୁ ଜାଣିଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ।' ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଭିରୋଚନ, ଦୁଇଜଣ ମଣିଷ ହେଇ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ହାତରେ ଜଳା ନେଇ ଗଲେ ।
ତୌ ହ ଦ୍ଵାତ୍ରିꣳଶତଂ ଵର୍ଷାଣି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମୂଷତୁସ୍ତୌ ହ ପ୍ରଜାପତିରୁଵାଚ କିମିଚ୍ଛନ୍ତାଵାସ୍ତମିତି । ତୌ ହୋଚତୁର୍ଯ ଆତ୍ମାପହତପାପ୍ମା ଵିଜରୋ ଵିମୃତ୍ଯୁର୍ଵିଶୋକୋ ଵିଜିଘତ୍ସୋଽପିପାସଃ ସତ୍ଯକାମଃ ସତ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପଃ ସୋଽନ୍ଵେଷ୍ଟଵ୍ଯଃ ସ ଵିଜିଜ୍ଞାସିତଵ୍ଯଃ ସ ସର୍ଵାꣳଶ୍ଚ ଲୋକାନାପ୍ନୋତି ସର୍ଵାꣳଶ୍ଚ କାମାନ୍ଯସ୍ତମାତ୍ମାନମନୁଵିଦ୍ଯ ଵିଜାନାତୀତି ଭଗଵତୋ ଵଚୋ ଵେଦଯନ୍ତେ ତମିଚ୍ଛନ୍ତାଵଵାସ୍ତମିତି
ତୌ ହ ପ୍ରଜାପତିରୁଵାଚ ଯ ଏଷୋଽକ୍ଷିଣି ପୁରୁଷୋ ଦୃଶ୍ଯତ ଏଷ ଆତ୍ମେତି ହୋଵାଚୈତଦମୃତମଭଯମେତଦ୍ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯଥ ଯୋଽଯଂ ଭଗଵୋଽପ୍ସୁ ପରିଖ୍ଯାଯତେ ଯଶ୍ଚାଯମାଦର୍ଶେ କତମ ଏଷ ଇତ୍ଯେଷ ଉ ଏଵୈଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵନ୍ତେଷୁ ପରିଖ୍ଯାଯତ ଇତି ହୋଵାଚ
ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ, 'ଯେ ଲୋକ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ଆତ୍ମା । ଏହି ଅମୃତ, ନିର୍ଭୟ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ।' ପରେ ସେମାନେ ପଚାରିଲେ, 'ମହାପ୍ରଭୁ, ଯେ ଜଳରେ ଦେଖାଯାଏ ଓ ଆଇନାରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି?' ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ, 'ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ଏହି ଏକ, ସମସ୍ତରେ ଏହି ଦେଖାଯାଏ ।'
ଉଦଶରାଵ ଆତ୍ମାନମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଯଦାତ୍ମନୋ ନ ଵିଜାନୀଥସ୍ତନ୍ମେ ପ୍ରବ୍ରୂତମିତି ତୌ ହୋଦଶରାଵେଽଵେକ୍ଷାଞ୍ଚକ୍ରାତେ ତୌ ହ ପ୍ରଜାପତିରୁଵାଚ କିଂ ପଶ୍ଯଥ ଇତି ତୌ ହୋଚତୁଃ ସର୍ଵମେଵେଦମାଵାଂ ଭଗଵ ଆତ୍ମାନଂ ପଶ୍ଯାଵ ଆ ଲୋମଭ୍ଯଃ ଆନଖେଭ୍ଯଃ ପ୍ରତିରୂପମିତି
ପାଣିର ପାତ୍ରରେ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖି, ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ଦୟାକରି ଆମକୁ କହନ୍ତୁ ।' ସେମାନେ ପାଣିର ପାତ୍ରରେ ଦେଖିଲେ । ପ୍ରଜାପତି ପଚାରିଲେ, 'ତମେ କଣ ଦେଖୁଛ?' ସେମାନେ କହିଲେ, 'ମହାପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଆମର ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖୁଛୁ, କେଶରୁ ନଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖୁଛୁ ।'
ତୌ ହ ପ୍ରଜାପତିରୁଵାଚ ସାଧ୍ଵଲଙ୍କୃତୌ ସୁଵସନୌ ପରିଷ୍କୃତୌ ଭୂତ୍ଵୋଦଶରାଵେଽଵେକ୍ଷେଥାମିତି ତୌ ହ ସାଧ୍ଵଲଙ୍କୃତୌ ସୁଵସନୌ ପରିଷ୍କୃତୌ ଭୂତ୍ଵୋଦଶରାଵେଽଵେକ୍ଷାଞ୍ଚକ୍ରାତେ ତୌ ହ ପ୍ରଜାପତିରୁଵାଚ କିଂ ପଶ୍ଯଥ ଇତି
ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ, 'ତମେ ଭଲଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାର କର, ଭଲ ଜମା ପିନ୍ଧ, ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ସଜାଅ, ତାପରେ ଜଳପାତ୍ରରେ ଦେଖ।' ସେମାନେ ଏଭଳି କଲେ ଏବଂ ଜଳପାତ୍ରରେ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଜାପତି ପଚାରିଲେ, 'ତମେ କଣ ଦେଖୁଛ?'
ତୌ ହୋଚତୁର୍ଯଥୈଵେଦମାଵାଂ ଭଗଵଃ ସାଧ୍ଵଲଙ୍କୃତୌ ସୁଵସନୌ ପରିଷ୍କୃତୌ ସ୍ଵ ଏଵମେଵେମୌ ଭଗଵଃ ସାଧ୍ଵଲଙ୍କୃତୌ ସୁଵସନୌ ପରିଷ୍କୃତାଵିତ୍ଯେଷ ଆତ୍ମେତି ହୋଵାଚୈତଦମୃତମଭଯମେତଦ୍ବ୍ରହ୍ମେତି ତୌ ହ ଶାନ୍ତହୃଦଯୌ ପ୍ରଵଵ୍ରଜତୁଃ
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ମହାନୁଭାବ, ଯେପରି ଆମେ ଏଠି ଭଲଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ, ଭଲ ଜମା ପିନ୍ଧିଛୁ, ଏଭଳି ଆମେ ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଛୁ।' ସେଉଁଠାରେ ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ, 'ଏହିଏ ଆତ୍ମା, ଏହିଏ ଅମର, ଭୟହୀନ, ଏହିଏ ବ୍ରହ୍ମ।' ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥ ଯେ ଚାସ୍ଯେହ ଜୀଵା ଯେ ଚ ପ୍ରେତା ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦିଚ୍ଛନ୍ନ ଲଭତେ ସର୍ଵଂ ତଦତ୍ର ଗତ୍ଵା ଵିନ୍ଦତେଽତ୍ର ହ୍ଯସ୍ଯୈତେ ସତ୍ଯାଃ କାମା ଅନୃତାପିଧାନାସ୍ତଦ୍ଯଥାପି ହିରଣ୍ଯନିଧିଂ ନିହିତମକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞା ଉପର୍ଯୁପରି ସଞ୍ଚରନ୍ତୋ ନ ଵିନ୍ଦେଯୁରେଵମେଵେମାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜା ଅହରହର୍ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯ ଏତଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ନ ଵିନ୍ଦନ୍ତ୍ଯନୃତେନ ହି ପ୍ରତ୍ଯୂଢାଃ
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ତାଙ୍କର ଏଠାରେ ରହିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି, ସେ ସମସ୍ତ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ପାଇଯାନ୍ତି; କାରଣ ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଇଚ୍ଛାମାନେ ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି। ଯେପରି ଅଜଣା ଲୋକମାନେ ଗୁପ୍ତ ସୁନାର ଧନ ଉପରେ ଉପରେ ଚାଲିଯାଏ କିନ୍ତୁ ମିଳାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦିନେ ଦିନେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଉଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଏହାକୁ ମିଳାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
'ଅନାଶକାୟନ' ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେଟି ମଧ୍ୟ ନିଷ୍କଳଙ୍କତା; କାରଣ ଏହି ନିଷ୍କଳଙ୍କତା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଆତ୍ମାକୁ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ସେ ଆତ୍ମା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ। ଏବଂ 'ମିତି' ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେଟି ମଧ୍ୟ ନିଷ୍କଳଙ୍କତା। ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ଦୁଇଟି ହ୍ରଦ ଅଛି—ଅରା ଓ ନ୍ୟା। ତୃତୀୟଟି, ଏହି ଦିବସର ଉପରେ, ଏହା ଆଇରମ୍ ନାମକ ହ୍ରଦ; ଏହା ମୋର, ଏହା ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ ବୃକ୍ଷ, ସୋମ ଚାପିବା ସ୍ଥାନ, ସୁନାର ସୀମା।
ସେମାନେ ବତ୍ତିଶ ବର୍ଷ ନିଷ୍ଠା ରହିଲେ । ପ୍ରଜାପତି ପଚାରିଲେ, 'ତମେ କଣ ଚାହୁଁଛ?' ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଯେ ଆତ୍ମା ଦୁଷ୍ଟି ରହିତ, ବୟସ ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ଭୋକ ଓ ପିଆସ ନାହିଁ, ଯାହାର ଇଚ୍ଛା ସତ୍ୟ, ଯାହାର ଚିନ୍ତା ସତ୍ୟ — ସେ ଆତ୍ମାକୁ ଖୋଜିବା ଓ ବୁଝିବା ଦରକାର । ଯେ ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିବା, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପାଇଥାଏ । ଆମେ ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ମହାପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କହିଥିବା ପରି ।