ସୋଽହଂ ଭଗଵୋ ମନ୍ତ୍ରଵିଦେଵାସ୍ମି ନାତ୍ମଵିଚ୍ଛ୍ରୁତଁ ହ୍ଯେଵ ମେ ଭଗଵଦ୍ଦୃଶେଭ୍ଯସ୍ତରତି ଶୋକମାତ୍ମଵିଦିତି ସୋଽହଂ ଭଗଵଃ ଶୋଚାମି ତଂ ମା ଭଗଵାଞ୍ଛୋକସ୍ଯ ପାରଂ ତାରଯତ୍ଵିତି ତଁ ହୋଵାଚ ଯଦ୍ଵୈ କିଞ୍ଚୈତଦଧ୍ଯଗୀଷ୍ଠା ନାମୈଵୈତତ୍
'ଭଗବନ୍, ମୁଁ ମନ୍ତ୍ର ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣେନି। ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଯେଉଁ ଲୋକ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି। ମୁଁ ଦୁଃଖିତ। ଭଗବନ୍, ମୋତେ ଦୁଃଖର ପାର କରାନ୍ତୁ।' ସେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯେଉଁ କିଛି ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛ, ସେ ମାତ୍ର ନାମ।'
ନାମ ଵା ଋଗ୍ଵେଦୋ ଯଜୁର୍ଵେଦଃ ସାମଵେଦ ଆଥର୍ଵଣଶ୍ଚତୁର୍ଥ ଇତିହାସପୁରାଣଃ ପଞ୍ଚମୋ ଵେଦାନାଂ ଵେଦଃ ପିତ୍ର୍ଯୋ ରାଶିର୍ଦୈଵୋ ନିଧିର୍ଵାକୋଵାକ୍ଯମେକାଯନଂ ଦେଵଵିଦ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯା ଭୂତଵିଦ୍ଯା କ୍ଷତ୍ରଵିଦ୍ଯା ନକ୍ଷତ୍ରଵିଦ୍ଯା ସର୍ପଦେଵଜନଵିଦ୍ଯା ନାମୈଵୈତନ୍ନାମୋପାସ୍ସ୍ଵେତି
'ନାମ ହେଉଛି ଋଗ୍ବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ, ସାମବେଦ, ଚତୁର୍ଥ ଅଥର୍ବବେଦ, ପଞ୍ଚମ ବେଦ ଭାବରେ ଇତିହାସ ପୁରାଣ, ବେଦ ମଧ୍ୟରୁ ବେଦ, ପିତୃବିଦ୍ୟା, ଗଣନା, ଦୈବିକ ଜ୍ଞାନ, ଧନ ଜ୍ଞାନ, କଥା, ଏକାୟନ, ଦେବଜ୍ଞାନ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ, ଭୂତଜ୍ଞାନ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜ୍ଞାନ, ନକ୍ଷତ୍ର ଜ୍ଞାନ, ସର୍ପ ଓ ଦେବଜନ ଜ୍ଞାନ—ଏହି ସବୁ ମାତ୍ର ନାମ। ନାମକୁ ଧ୍ୟାନ କର।'
ସ ଯୋ ନାମ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ଯାଵନ୍ନାମ୍ନୋ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯୋ ନାମ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵୋ ନାମ୍ନୋ ଭୂଯ ଇତି ନାମ୍ନୋ ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି
ଯେଉଁଠିଏ ନାମକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ନାମର ଯେତେ ଦୂର ପ୍ରଭାବ ରହିଛି, ସେଠି ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିପାରନ୍ତି। ଯେଉଁଠିଏ ନାମକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେ ପଚାରନ୍ତି— 'ଭଗବନ୍, ନାମଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଅଛି କି?' ଉତ୍ତର ମିଳେ— 'ହଁ, ନାମଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଅଛି।' 'ଭଗବନ୍, ଦୟାକରି ମୋତେ ସେଥିରେ କହନ୍ତୁ।'
ସ ଯୋ ଵାଚଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ଯାଵଦ୍ଵାଚୋ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯୋ ଵାଚଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵୋ ଵାଚୋ ଭୂଯ ଇତି ଵାଚୋ ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି
ଯେଉଁଠିଏ ବାକ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ବାକ୍ର ଯେତେ ଦୂର ପ୍ରଭାବ ରହିଛି, ସେଠି ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିପାରନ୍ତି। ଯେଉଁଠିଏ ବାକ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେ ପଚାରନ୍ତି— 'ଭଗବନ୍, ବାକ୍ଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଅଛି କି?' ଉତ୍ତର ମିଳେ— 'ହଁ, ବାକ୍ଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଅଛି।' 'ଭଗବନ୍, ଦୟାକରି ମୋତେ ସେଥିରେ କହନ୍ତୁ।'
ମନୋ ଵାଵ ଵାଚୋ ଭୂଯୋ ଯଥା ଵୈ ଦ୍ଵେ ଵାମଲକେ ଦ୍ଵେ ଵା କୋଲେ ଦ୍ଵୌ ଵାକ୍ଷୌ ମୁଷ୍ଟିରନୁଭଵତ୍ଯେଵଂ ଵାଚଂ ଚ ନାମ ଚ ମନୋଽନୁଭଵତି ସ ଯଦା ମନସା ମନସ୍ଯତି ମନ୍ତ୍ରାନଧୀଯୀଯେତ୍ଯଥାଧୀତେ କର୍ମାଣି କୁର୍ଵୀଯେତ୍ଯଥ କୁରୁତେ ପୁତ୍ରାଁଶ୍ଚ ପଶୂଁଶ୍ଚେଚ୍ଛେଯେତ୍ଯଥେଚ୍ଛତ ଇମଂ ଚ ଲୋକମମୁଂ ଚେଚ୍ଛେଯେତ୍ଯଥେଚ୍ଛତେ ମନୋ ହ୍ଯାତ୍ମା ମନୋ ହି ଲୋକୋ ମନୋ ହି ବ୍ରହ୍ମ ମନ ଉପାସ୍ସ୍ଵେତି
ସ ଯୋ ମନୋ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ଯାଵନ୍ମନସୋ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯୋ ମନୋ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵୋ ମନସୋ ଭୂଯ ଇତି ମନସୋ ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି
ଯେଉଁମାନେ ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ମନ ଯେଉଁଠାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରେ, ସେଠାରେ ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତ ଚଳନ କରିପାରନ୍ତି। ଯିଏ ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ପଚାରେ— 'ଭଗବନ୍, ମନଠାରୁ ଆଉ କିଛି ବଡ଼ କିଛି ଅଛି କି?' ତେବେ ଉତ୍ତର ମିଳେ— 'ହଁ, ମନଠାରୁ ଆଉ ବଡ଼ କିଛି ଅଛି।' 'ଭଗବନ୍, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।'
ସଙ୍କଲ୍ପୋ ଵାଵ ମନସୋ ଭୂଯାନ୍ଯଦା ଵୈ ସଙ୍କଲ୍ପଯତେଽଥ ମନସ୍ଯତ୍ଯଥ ଵାଚମୀରଯତି ତାମୁ ନାମ୍ନୀରଯତି ନାମ୍ନି ମନ୍ତ୍ରା ଏକଂ ଭଵନ୍ତି ମନ୍ତ୍ରେଷୁ କର୍ମାଣି
ଇଚ୍ଛା ମନଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଯେତେବେଳେ କେହି କିଛି ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେତେବେଳେ ମନେ ଭାବେ, ପରେ କଥା କହେ, ପରେ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ। ନାମରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଏକତ୍ର ହୁଏ, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପରିଣତି ହୁଅନ୍ତି।
ସ ଯଃ ସଙ୍କଲ୍ପଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ସଙ୍କୢପ୍ତାନ୍ଵୈ ସ ଲୋକାନ୍ଧ୍ରୁଵାନ୍ଧ୍ରୁଵଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାନ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋଽଵ୍ଯଥମାନାନଵ୍ଯଥମାନୋଽଭିସିଧ୍ଯତି ଯାଵତ୍ସଙ୍କଲ୍ପସ୍ଯ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯଃ ସଙ୍କଲ୍ପଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵଃ ସଙ୍କଲ୍ପାଦ୍ଭୂଯ ଇତି ସଙ୍କଲ୍ପାଦ୍ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି
ଚିତ୍ତଂ ଵାଵ ସଙ୍କଲ୍ପାଦ୍ଭୂଯୋ ଯଦା ଵୈ ଚେତଯତେଽଥ ସଙ୍କଲ୍ପଯତେଽଥ ମନସ୍ଯତ୍ଯଥ ଵାଚମୀରଯତି ତାମୁ ନାମ୍ନୀରଯତି ନାମ୍ନି ମନ୍ତ୍ରା ଏକଂ ଭଵନ୍ତି ମନ୍ତ୍ରେଷୁ କର୍ମାଣି
ଚେତନା ନିଶ୍ଚୟ ଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଜଣା ଅନୁଭବ କରେ, ସେତେବେଳେ ନିଶ୍ଚୟ କରେ; ପୁନି ସେ ଭାବନା କରେ; ତାପରେ କଥା କହେ; ତାପରେ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ; ନାମରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଏକାତ୍ମକ ହୁଏ; ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ମିଳିତ ଅଛି ।
ସ ଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ଚିତ୍ତାନ୍ଵୈ ସ ଲୋକାନ୍ଧ୍ରୁଵାନ୍ଧ୍ରୁଵଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋଽଵ୍ଯଥମାନାନଵ୍ଯଥମାନୋଽଭିସିଧ୍ଯତି ଯାଵଚ୍ଚିତ୍ତସ୍ଯ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵଶ୍ଚିତ୍ତାଦ୍ଭୂଯ ଇତି ଚିତ୍ତାଦ୍ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି
ସ ଯୋ ଧ୍ଯାନଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ଯାଵଦ୍ଧ୍ଯାନସ୍ଯ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯୋ ଧ୍ଯାନଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵୋ ଧ୍ଯାନାଦ୍ଭୂଯ ଇତି ଧ୍ଯାନାଦ୍ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି
ଯେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧ୍ୟାନ ପହଞ୍ଚେ, ଯେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧ୍ୟାନର ସୀମା, ସେଠି ଧ୍ୟାନକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଚାହିଁଲେ ସେଠି ଯେପରି ଚାହେ ସେପରି ଚଳାଚଳ କରିପାରେ। ଯିଏ ଧ୍ୟାନକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ପଚାରେ— 'ଭଗବନ୍, ଧ୍ୟାନଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଅଛି କି?' ତାକୁ ଉତ୍ତର ମିଳେ— 'ହଁ, ଧ୍ୟାନଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଅଛି।' 'ଭଗବନ୍, ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।'
ସ ଯୋ ଵିଜ୍ଞାନଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ଵିଜ୍ଞାନଵତୋ ଵୈ ସ ଲୋକାଞ୍ଜ୍ଞାନଵତୋଽଭିସିଧ୍ଯତି ଯାଵଦ୍ଵିଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯୋ ଵିଜ୍ଞାନଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵୋ ଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ଭୂଯ ଇତି ଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି
ସ ଯୋ ବଲଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ଯାଵଦ୍ବଲସ୍ଯ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯୋ ବଲଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵୋ ବଲାଦ୍ଭୂଯ ଇତି ବଲାଦ୍ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି
ଯେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତି ରହିଛି, ଯିଏ ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେଠି ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିପାରେ। ଯିଏ ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ପଚାରେ— 'ଭଗବନ୍, ଶକ୍ତିଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ଅଛି କି?' ତେବେ ଉତ୍ତର ମିଳେ— 'ହଁ, ଶକ୍ତିଠାରୁ ଉପରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଛି।' 'ଦୟାକରି, ଭଗବନ୍, ଏହାକୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।'
ଅନ୍ନଂ ଵାଵ ବଲାଦ୍ଭୂଯସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଯଦ୍ଯପି ଦଶ ରାତ୍ରୀର୍ନାଶ୍ନୀଯାଦ୍ଯଦ୍ଯୁ ହ ଜୀଵେଦଥଵାଦ୍ରଷ୍ଟାଶ୍ରୋତାମନ୍ତାବୋଦ୍ଧାକର୍ତାଵିଜ୍ଞାତା ଭଵତ୍ଯଥାନ୍ନସ୍ଯାଯୈ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଭଵତି ଶ୍ରୋତା ଭଵତି ମନ୍ତା ଭଵତି ବୋଦ୍ଧା ଭଵତି କର୍ତା ଭଵତି ଵିଜ୍ଞାତା ଭଵତ୍ଯନ୍ନମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି
ଖାଦ୍ୟ ଶକ୍ତିଠାରୁ ବଡ଼। ତେଣୁ ଯଦି କିଏ ଦଶ ରାତି ଖାଇନଥାଏ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସେ ବଞ୍ଚିଥାଏ, ତେବେ ଦେଖିପାରେ, ଶୁଣିପାରେ, ଚିନ୍ତା କରିପାରେ, ବୁଝିପାରେ, କାମ କରିପାରେ, ଜାଣିପାରେ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଖାଏ, ସେଠିଏ ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ଚିନ୍ତା କରିବା, ବୁଝିବା, କାମ କରିବା, ଜାଣିବା ସବୁ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ହୁଏ। ଖାଦ୍ୟକୁ ଧ୍ୟାନ କର।
ସ ଯୋଽନ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽନ୍ନଵତୋ ଵୈ ସ ଲୋକାନ୍ପାନଵତୋଽଭିସିଧ୍ଯତି ଯାଵଦନ୍ନସ୍ଯ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯୋଽନ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵୋଽନ୍ନାଦ୍ଭୂଯ ଇତ୍ଯନ୍ନାଦ୍ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି
ଯିଏ ଖାଦ୍ୟକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଯେଉଁଠି ଖାଦ୍ୟ ଅଛି, ସେଠି ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିପାରେ। ଯିଏ ଖାଦ୍ୟକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ପଚାରେ— 'ଭଗବନ୍, ଖାଦ୍ୟଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ଅଛି କି?' ତେବେ ଉତ୍ତର ମିଳେ— 'ହଁ, ଖାଦ୍ୟଠାରୁ ଉପରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଛି।' 'ଦୟାକରି, ଭଗବନ୍, ଏହାକୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।'
ଆପୋ ଵାଵାନ୍ନାଦ୍ଭୂଯସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଯଦା ସୁଵୃଷ୍ଟିର୍ନ ଭଵତି ଵ୍ଯାଧୀଯନ୍ତେ ପ୍ରାଣା ଅନ୍ନଂ କନୀଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତୀତ୍ଯଥ ଯଦା ସୁଵୃଷ୍ଟିର୍ଭଵତ୍ଯାନନ୍ଦିନଃ ପ୍ରାଣା ଭଵନ୍ତ୍ଯନ୍ନଂ ବହୁ ଭଵିଷ୍ଯତୀତ୍ଯାପ ଏଵେମା ମୂର୍ତା ଯେଯଂ ପୃଥିଵୀ ଯଦନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଯଦ୍ଦ୍ଯୌର୍ଯତ୍ପର୍ଵତା ଯଦ୍ଦେଵମନୁଷ୍ଯା ଯତ୍ପଶଵଶ୍ଚ ଵଯାଁସି ଚ ତୃଣଵନସ୍ପତଯଃ ଶ୍ଵାପଦାନ୍ଯାକୀଟପତଙ୍ଗପିପୀଲକମାପ ଏଵେମା ମୂର୍ତା ଅପ ଉପାସ୍ସ୍ଵେତି
ପାଣି ଖାଦ୍ୟଠାରୁ ବଡ଼। ତେଣୁ ଯେତେବେଳେ ଭଲ ବର୍ଷା ହୁଏନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି— 'ଖାଦ୍ୟ କମିଯିବ।' କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଭଲ ବର୍ଷା ହୁଏ, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି— 'ଖାଦ୍ୟ ବେଶି ହେବ।' ଏହି ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ସ୍ୱର୍ଗ, ପାହାଡ଼, ଦେବତା, ମଣିଷ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଘାସ, ଗଛ, ଜଙ୍ଗଲି ପଶୁ, କୀଟ, ପିପିଲିକା— ସମସ୍ତେ ପାଣିର ଆକୃତି। ପାଣିକୁ ଧ୍ୟାନ କର।
ସ ଯୋଽପୋ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତ ଆପ୍ନୋତି ସର୍ଵାନ୍କାମାଁସ୍ତୃପ୍ତିମାନ୍ଭଵତି ଯାଵଦପାଂ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି । ଯୋଽପୋ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵୋଽଦ୍ଭ୍ଯୋ ଭୂଯ ଇତ୍ଯଦ୍ଭ୍ଯୋ ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି
ଯେଉଁମାନେ ଜଳକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ଜଳ ଅଛି, ସେଠି ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତ ଚଳିପାରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଜଳକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି— 'ଭଗବନ୍ତୁ, ଜଳଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ଅଛି କି?' 'ହଁ, ଜଳଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ଅଛି।' 'ଭଗବନ୍ତୁ, ଦୟାକରି ମୋତେ ସେଥିରେ ଶିଖାନ୍ତୁ।'
ତେଜୋ ଵାଵାଦ୍ଭ୍ଯୋ ଭୂଯସ୍ତଦ୍ଵା ଏତଦ୍ଵାଯୁମାଗୃହ୍ଯାକାଶମଭିତପତି ତଦାହୁର୍ନିଶୋଚତି ନିତପତି ଵର୍ଷିଷ୍ଯତି ଵା ଇତି ତେଜ ଏଵ ତତ୍ପୂର୍ଵଂ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵାଥାପଃ ସୃଜତେ ତଦେତଦୂର୍ଧ୍ଵାଭିଶ୍ଚ ତିରଶ୍ଚୀଭିଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭିରାହ୍ରାଦାଶ୍ଚରନ୍ତି ତସ୍ମାଦାହୁର୍ଵିଦ୍ଯୋତତେ ସ୍ତନଯତି ଵର୍ଷିଷ୍ଯତି ଵା ଇତି ତେଜ ଏଵ ତତ୍ପୂର୍ଵଂ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵାଥାପଃ ସୃଜତେ ତେଜ ଉପାସ୍ସ୍ଵେତି
ସ ଯସ୍ତେଜୋ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ତେଜସ୍ଵୀ ଵୈ ସ ତେଜସ୍ଵତୋ ଲୋକାନ୍ଭାସ୍ଵତୋଽପହତତମସ୍କାନଭିସିଧ୍ଯତି ଯାଵତ୍ତେଜସୋ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯସ୍ତେଜୋ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵସ୍ତେଜସୋ ଭୂଯ ଇତି ତେଜସୋ ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି
ଆକାଶୋ ଵାଵ ତେଜସୋ ଭୂଯାନାକାଶେ ଵୈ ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସାଵୁଭୌ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ନକ୍ଷତ୍ରାଣ୍ଯଗ୍ନିରାକାଶେନାହ୍ଵଯତ୍ଯାକାଶେନ ଶୃଣୋତ୍ଯାକାଶେନ ପ୍ରତିଶୃଣୋତ୍ଯାକାଶେ ରମତ ଆକାଶେ ନ ରମତ ଆକାଶେ ଜାଯତ ଆକାଶମଭିଜାଯତ ଆକାଶମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି
ଆକାଶ ଅଗ୍ନିଠାରୁ ବଡ଼। ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ବିଜୁଳି, ତାରା ଓ ଅଗ୍ନି ବସିଛନ୍ତି। ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ଡାକାଯାଏ, ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣାଯାଏ, ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତର ମିଳେ, ଆକାଶରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ, ଆକାଶରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେନାହିଁ, ଆକାଶରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ଆକାଶରେ ପୁନି ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଆକାଶକୁ ଧ୍ୟାନ କର।
ସ ଯ ଆକାଶଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତ ଆକାଶଵତୋ ଵୈ ସ ଲୋକାନ୍ପ୍ରକାଶଵତୋଽସମ୍ବାଧାନୁରୁଗାଯଵତୋଽଭିସିଧ୍ଯତି ଯାଵଦାକାଶସ୍ଯ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯ ଆକାଶଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵ ଆକାଶାଦ୍ଭୂଯ ଇତି ଆକାଶାଦ୍ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି
ଯେଉଁମାନେ ଆକାଶକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିସ୍ତୃତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଅବରୋଧ ନଥିବା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ଆକାଶ ଅଛି, ସେଠି ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳାଫେରା କରିପାରନ୍ତି। ଯିଏ ଆକାଶକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରେ—'ଭଗବନ୍, ଆକାଶଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ କିଛି ଅଛି କି?' 'ହଁ, ଆକାଶଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ କିଛି ଅଛି।' 'ଭଗବନ୍, ଦୟାକରି ଏହି କଥା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।'
ସ୍ମରୋ ଵାଵାକାଶାଦ୍ଭୂଯସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଯଦ୍ଯପି ବହଵ ଆସୀରନ୍ନ ସ୍ମରନ୍ତୋ ନୈଵ ତେ କଞ୍ଚନ ଶୃଣୁଯୁର୍ନ ମନ୍ଵୀରନ୍ନ ଵିଜାନୀରନ୍ଯଦା ଵାଵ ତେ ସ୍ମରେଯୁରଥ ଶୃଣୁଯୁରଥ ମନ୍ଵୀରନ୍ନଥ ଵିଜାନୀରନ୍ସ୍ମରେଣ ଵୈ ପୁତ୍ରାନ୍ଵିଜାନାତି ସ୍ମରେଣ ପଶୂନ୍ସ୍ମରମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି
ସ୍ମୃତି ଆକାଶଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼। ତେଣୁ, ଯଦି ବହୁ ଲୋକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଯଦି ମନେ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ କିଛି ଶୁଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଭାବିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ମନେ ରଖନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଶୁଣନ୍ତି, ଭାବନ୍ତି, ଜାଣନ୍ତି। ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ପୁଅମାନେ, ପଶୁମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥା ଜଣାଯାଏ। ସ୍ମୃତିକୁ ଧ୍ୟାନ କର।
ସ ଯଃ ସ୍ମରଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ଯାଵତ୍ସ୍ମରସ୍ଯ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯଃ ସ୍ମରଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵଃ ସ୍ମରାଦ୍ଭୂଯ ଇତି ସ୍ମରାଦ୍ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି
ଯିଏ ସ୍ମୃତିକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସ୍ମୃତି ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେଠି ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳାଫେରା କରିପାରେ। ଯିଏ ସ୍ମୃତିକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରେ—'ଭଗବନ୍, ସ୍ମୃତିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ କିଛି ଅଛି କି?' 'ହଁ, ସ୍ମୃତିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ କିଛି ଅଛି।' 'ଭଗବନ୍, ଦୟାକରି ଏହି କଥା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।'
ଆଶା ଵାଵ ସ୍ମରାଦ୍ଭୂଯସ୍ଯାଶେଦ୍ଧୋ ଵୈ ସ୍ମରୋ ମନ୍ତ୍ରାନଧୀତେ କର୍ମାଣି କୁରୁତେ ପୁତ୍ରାଁଶ୍ଚ ପଶୂଁଶ୍ଚେଚ୍ଛତ ଇମଂ ଚ ଲୋକମମୁଂ ଚେଚ୍ଛତ ଆଶାମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି
ଆଶା ସ୍ମୃତିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼। ଯଦିଓ କେହି ମନ୍ତ୍ର ମନେ ରଖିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଶା ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ପୁଅ ଓ ପଶୁ ଚାହେଁ, ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଚାହେଁ। ଆଶାକୁ ଧ୍ୟାନ କର।
ଵାଗ୍ଵାଵ ନାମ୍ନୋ ଭୂଯସୀ ଵାଗ୍ଵା ଋଗ୍ଵେଦଂ ଵିଜ୍ଞାପଯତି ଯଜୁର୍ଵେଦଁ ସାମଵେଦମାଥର୍ଵଣଂ ଚତୁର୍ଥମିତିହାସପୁରାଣଂ ପଞ୍ଚମଂ ଵେଦାନାଂ ଵେଦଂ ପିତ୍ର୍ଯଁରାଶିଂ ଦୈଵଂ ନିଧିଂ ଵାକୋଵାକ୍ଯମେକାଯନଂ ଦେଵଵିଦ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଂ ଭୂତଵିଦ୍ଯାଂ କ୍ଷତ୍ରଵିଦ୍ଯାଁ ସର୍ପଦେଵଜନଵିଦ୍ଯାଂ ଦିଵଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚ ଵାଯୁଂ ଚାକାଶଂ ଚାପଶ୍ଚ ତେଜଶ୍ଚ ଦେଵାଁଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ଯାଁଶ୍ଚ ପଶୂଁଶ୍ଚ ଵଯାଁସି ଚ ତୃଣଵନସ୍ପତୀଞ୍ଛ୍ଵାପଦାନ୍ଯାକୀଟପତଙ୍ଗପିପୀଲକଂ ଧର୍ମଂ ଚାଧର୍ମଂ ଚ ସତ୍ଯଂ ଚାନୃତଂ ଚ ସାଧୁ ଚାସାଧୁ ଚ ହୃଦଯଜ୍ଞଂ ଚାହୃଦଯଜ୍ଞଂ ଚ ଯଦ୍ଵୈ ଵାଙ୍ନାଭଵିଷ୍ଯନ୍ନ ଧର୍ମୋ ନାଧର୍ମୋ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯିଷ୍ଯନ୍ନ ସତ୍ଯଂ ନାନୃତଂ ନ ସାଧୁ ନାସାଧୁ ନ ହୃଦଯଜ୍ଞୋ ନାହୃଦଯଜ୍ଞୋ ଵାଗେଵୈତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଜ୍ଞାପଯତି ଵାଚମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି
ବାକ୍ ନାମଠାରୁ ବଡ଼। ବାକ୍ ଦ୍ୱାରା ଋଗ୍ବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ, ସାମବେଦ, ଚତୁର୍ଥ ଅଥର୍ବବେଦ, ପଞ୍ଚମ ଇତିହାସ ପୁରାଣ, ବେଦମାନଙ୍କର ବେଦ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ, ଧନର ଭଣ୍ଡାର, ବାକ୍ର ଉକ୍ତି, ଏକମାତ୍ର ମାର୍ଗ, ଦେବତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ, ପ୍ରାଣୀ ଜ୍ଞାନ, ରାଜାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ, ତାରା ଜ୍ଞାନ, ସର୍ପ ଓ ଦେବତା ଜ୍ଞାନ, ଦିଗ୍ବନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ପାଣି, ଅଗ୍ନି, ଦେବତା, ମଣିଷ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଘାସ ଓ ଗଛ, ବନ୍ୟପଶୁ, କୀଟ, ଉଡୁଥିବା ପୋକ, ପିପିଲିକା, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ, ଭଲ ଓ ଖରାପ, ମନରେ ଭଲ ଲାଗୁଥିବା ଓ ଭଲ ନଲାଗୁଥିବା— ଏହି ସବୁ ବାକ୍ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ। ବାକ୍ ନଥାନ୍ତା, ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟ, ଭଲ-ଖରାପ, ମନରେ ଭଲ ଲାଗୁଥିବା-ନଲାଗୁଥିବା କିଛି ଜଣାଯାନ୍ତା। ଏହି ସବୁକିଛି ବାକ୍ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ। ତେଣୁ ବାକ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।
ମନ ବାକ୍ଠାରୁ ବଡ଼। ଯେପରି ଦୁଇଟି ଆମଳା କିମ୍ବା ଦୁଇଟି କୋଲା କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ବେଲ ଫଳ ହାତରେ ଧରାଯାଏ, ସେପରି ବାକ୍ ଓ ନାମକୁ ମନ ଧରିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ମନରେ ଭାବିବା, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଯାଏ; କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ; ପୁଅ କିମ୍ବା ପଶୁ ଚାହିଲେ, ଇଚ୍ଛା ହୁଏ; ଏହି ଲୋକ କିମ୍ବା ପରଲୋକ ଚାହିଲେ, ଇଚ୍ଛା ହୁଏ। ମନ ହିଁ ଆତ୍ମା, ମନ ହିଁ ସଂସାର, ମନ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ। ମନକୁ ଧ୍ୟାନ କର।
ତାନି ହ ଵା ଏତାନି ସଙ୍କଲ୍ପୈକାଯନାନି ସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ମକାନି ସଙ୍କଲ୍ପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାନି ସମକୢପତାଂ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ସମକଲ୍ପେତାଂ ଵାଯୁଶ୍ଚାକାଶଂ ଚ ସମକଲ୍ପନ୍ତାପଶ୍ଚ ତେଜଶ୍ଚ ତେଷାଁ ସଙ୍କୢପ୍ତ୍ଯୈ ଵର୍ଷଁ ସଙ୍କଲ୍ପତେ ଵର୍ଷସ୍ଯ ସଙ୍କୢପ୍ତ୍ଯା ଅନ୍ନଁ ସଙ୍କଲ୍ପତେଽନ୍ନସ୍ଯ ସଙ୍କୢପ୍ତ୍ଯୈ ପ୍ରାଣାଃ ସଙ୍କଲ୍ପନ୍ତେ ପ୍ରାଣାନାଁ ସଙ୍କୢପ୍ତ୍ଯୈ ମନ୍ତ୍ରାଃ ସଙ୍କଲ୍ପନ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରାଣାଁ ସଙ୍କୢପ୍ତ୍ଯୈ କର୍ମାଣି ସଙ୍କଲ୍ପନ୍ତେ କର୍ମଣାଂ ସଙ୍କୢପ୍ତ୍ଯୈ ଲୋକଃ ସଙ୍କଲ୍ପତେ ଲୋକସ୍ଯ ସଙ୍କୢପ୍ତ୍ଯୈ ସର୍ଵଁ ସଙ୍କଲ୍ପତେ ସ ଏଷ ସଙ୍କଲ୍ପଃ ସଙ୍କଲ୍ପମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି
ସମସ୍ତ କିଛି ଇଚ୍ଛାରେ ଏକତ୍ରିତ, ଇଚ୍ଛାର ଗଠନ, ଏବଂ ଇଚ୍ଛାରେ ନିର୍ଭର କରିଛି। ଦିଗବନ୍ଧୁ ଓ ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ, ପାଣି ଓ ଅଗ୍ନି— ସମସ୍ତେ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ରହିଛନ୍ତି। ବର୍ଷା ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ, ବର୍ଷା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ, ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଶ୍ୱାସ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ, ଶ୍ୱାସ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଇଚ୍ଛା ହୁଏ, ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ, କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଲୋକ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ, ଏବଂ ଲୋକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କିଛି ଇଚ୍ଛା ହୁଏ। ଏହିଠାରେ ଇଚ୍ଛା ହିଁ ସବୁଠୁ ମୁଖ୍ୟ। ଏହି ଇଚ୍ଛାକୁ ଧ୍ୟାନ କର।
ଯିଏ ଇଚ୍ଛାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସେହି ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଅଚଳ ଲୋକମାନେକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଓ ଅଚଳ ହୁଏ। ଇଚ୍ଛା ଯେଉଁଠାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରେ, ସେଠାରେ ସେ ଇଚ୍ଛାମତ ଚଳନ କରିପାରେ। ଯିଏ ଇଚ୍ଛାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ପଚାରେ— 'ଭଗବନ୍, ଇଚ୍ଛାଠାରୁ ଆଉ ବଡ଼ କିଛି ଅଛି କି?' ତେବେ ଉତ୍ତର ମିଳେ— 'ହଁ, ଇଚ୍ଛାଠାରୁ ଆଉ ବଡ଼ କିଛି ଅଛି।' 'ଭଗବନ୍, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।'
ତାନି ହ ଵା ଏତାନି ଚିତ୍ତୈକାଯନାନି ଚିତ୍ତାତ୍ମାନି ଚିତ୍ତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାନି ତସ୍ମାଦ୍ଯଦ୍ଯପି ବହୁଵିଦଚିତ୍ତୋ ଭଵତି ନାଯମସ୍ତୀତ୍ଯେଵୈନମାହୁର୍ଯଦଯଂ ଵେଦ ଯଦ୍ଵା ଅଯଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ନେତ୍ଥମଚିତ୍ତଃ ସ୍ଯାଦିତ୍ଯଥ ଯଦ୍ଯଲ୍ପଵିଚ୍ଚିତ୍ତଵାନ୍ଭଵତି ତସ୍ମା ଏଵୋତ ଶୁଶ୍ରୂଷନ୍ତେ ଚିତ୍ତଁହ୍ଯେଵୈଷାମେକାଯନଂ ଚିତ୍ତମାତ୍ମା ଚିତ୍ତଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚିତ୍ତମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି
ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଚେତନାକୁ ଏକମାତ୍ର ଆଧାର କରି ଅଛି, ଚେତନାର ମୂଳ ଅଂଶ ଓ ଚେତନାରେ ସ୍ଥିର । ଏହିଠାରୁ, ଯଦିଓ କେହି ବହୁତ ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ, ତଥାପି ଯଦି ସେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଲୋକେ କହନ୍ତି, 'ସେ ଏଠାରେ ନାହାନ୍ତି' । କିମ୍ବା, ଯଦି ସେ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଚେତନା ନାହିଁ, ତେବେ ଯେତେ ଅଳ୍ପ ଚେତନା ଅଛି, ସେତେ ମାତ୍ରେ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାନ୍ତି । କାରଣ ଚେତନା ଏକମାତ୍ର ଆଧାର, ଚେତନା ହେଉଛି ଆତ୍ମା, ଚେତନା ହେଉଛି ଭିତି । ଚେତନାକୁ ଧ୍ୟାନ କର ।
ଯିଏ ଚେତନାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ଥିର ଓ ଅଚଳ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ଓ ଅଚଳ ହୁଏ । ଯେଉଁଠାକୁ ଚେତନା ପହଞ୍ଚିପାରେ, ସେଠାକୁ ସେ ଇଚ୍ଛାମତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ । ଯିଏ ଚେତନାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ: 'ଭଗବନ୍, ଚେତନାଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଅଛି କି?' 'ହଁ, ଚେତନାଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଅଛି,' ଏହିପରି ଉତ୍ତର ମିଳେ । 'ଦୟାକରି, ଭଗବନ୍, ସେଥିରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ ।'
ଧ୍ଯାନଂ ଵାଵ ଚିତ୍ତାଦ୍ଭୂଯୋ ଧ୍ଯାଯତୀଵ ପୃଥିଵୀ ଧ୍ଯାଯତୀଵାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଧ୍ଯାଯତୀଵ ଦ୍ଯୌର୍ଧ୍ଯାଯନ୍ତୀଵାପୋ ଧ୍ଯାଯନ୍ତୀଵ ପର୍ଵତା ଦେଵମନୁଷ୍ଯାସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଯ ଇହ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ମହତ୍ତାଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ଧ୍ଯାନାପାଦାଁଶା ଇଵୈଵ ତେ ଭଵନ୍ତ୍ଯଥ ଯେଽଲ୍ପାଃ କଲହିନଃ ପିଶୁନା ଉପଵାଦିନସ୍ତେଽଥ ଯେ ପ୍ରଭଵୋ ଧ୍ଯାନାପାଦାଁଶା ଇଵୈଵ ତେ ଭଵନ୍ତି ଧ୍ଯାନମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି
ଧ୍ୟାନ ଚେତନାଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ପୃଥିବୀ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଆକାଶ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଦିଗନ୍ତ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ପାଣି ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ପାହାଡ଼ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଦେବତା ଓ ମଣିଷ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଏହିଠାରୁ, ମଣିଷମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଛୋଟ, ଝଗଡ଼ାଳୁ, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା, ଅଧିକ କଥା କହୁଥିବା, ସେମାନେ ଏହିପରି ନୁହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ହୁଅନ୍ତି । ଧ୍ୟାନକୁ ଧ୍ୟାନ କର ।
ଵିଜ୍ଞାନଂ ଵାଵ ଧ୍ଯାନାଦ୍ଭୂଯଃ ଵିଜ୍ଞାନେନ ଵା ଋଗ୍ଵେଦଂ ଵିଜାନାତି ଯଜୁର୍ଵେଦଁ ସାମଵେଦମାଥର୍ଵଣଂ ଚତୁର୍ଥମିତିହାସପୁରାଣଂ ପଞ୍ଚମଂ ଵେଦାନାଂ ଵେଦଂ ପିତ୍ର୍ଯଁରାଶିଂ ଦୈଵଂ ନିଧିଂ ଵାକୋଵାକ୍ଯମେକାଯନଂ ଦେଵଵିଦ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଂ ଭୂତଵିଦ୍ଯାଂ କ୍ଷତ୍ରଵିଦ୍ଯାଂ ନକ୍ଷତ୍ରଵିଦ୍ଯାଁ ସର୍ପଦେଵଜନଵିଦ୍ଯାଂ ଦିଵଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚ ଵାଯୁଂ ଚାକାଶଂ ଚାପଶ୍ଚ ତେଜଶ୍ଚ ଦେଵାଁଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ଯାଁଶ୍ଚ ପଶୂଁଶ୍ଚ ଵଯାଁସି ଚ ତୃଣଵନସ୍ପତୀଞ୍ଛ୍ଵାପଦାନ୍ଯାକୀଟପତଙ୍ଗପିପୀଲକଂ ଧର୍ମଂ ଚାଧର୍ମଂ ଚ ସତ୍ଯଂ ଚାନୃତଂ ଚ ସାଧୁ ଚାସାଧୁ ଚ ହୃଦଯଜ୍ଞଂ ଚାହୃଦଯଜ୍ଞଂ ଚାନ୍ନଂ ଚ ରସଂ ଚେମଂ ଚ ଲୋକମମୁଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାନେନୈଵ ଵିଜାନାତି ଵିଜ୍ଞାନମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି
ବୁଝିବା କ୍ଷମତା ଧ୍ୟାନଠାରୁ ଅଧିକ। ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ଋଗ୍ବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ, ସାମବେଦ, ଅଥର୍ବବେଦ, ଇତିହାସ ପୁରାଣ, ପିତୃକର୍ମ, ଦେବତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ଧନର ଭଣ୍ଡାର, ଭାଷାର ମୂଳ ଅର୍ଥ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ, ପ୍ରାଣୀ, ରାଜା, ନକ୍ଷତ୍ର, ସର୍ପ ଓ ଦିବ୍ୟଜନ, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଘାସ, ଗଛ, ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁ, କୀଟ, ଉଡୁଥିବା ପୋକ, ପିପିଲିକା, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା, ଭଲ ଓ ଖରାପ, ହୃଦୟକୁ ଭଲ ଲାଗୁଥିବା ଓ ଭଲ ନଲାଗୁଥିବା, ଖାଦ୍ୟ ଓ ତାହାର ରସ, ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ— ସବୁକିଛି ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ। ଏହି ବୁଝିବା କ୍ଷମତାକୁ ଧ୍ୟାନ କର।
ଯିଏ ବୁଝିବା କ୍ଷମତାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ବୁଝିବା ଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେଉଁଠି ବୁଝିବା ନାହିଁ, ସେଠିକୁ ନୁହେଁ। ବୁଝିବାର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଚାହିଁଲେ ସେପରି ଚଳାଚଳ କରିପାରେ। ଯିଏ ବୁଝିବା କ୍ଷମତାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ପଚାରେ— 'ଭଗବନ୍, ବୁଝିବାଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଅଛି କି?' ତାକୁ ଉତ୍ତର ମିଳେ— 'ହଁ, ବୁଝିବାଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଅଛି।' 'ଭଗବନ୍, ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।'
ବଲଂ ଵାଵ ଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ଭୂଯୋଽପି ହ ଶତଂ ଵିଜ୍ଞାନଵତାମେକୋ ବଲଵାନାକମ୍ପଯତେ । ସ ଯଦା ବଲୀ ଭଵତ୍ଯଥୋତ୍ଥାତା ଭଵତ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ପରିଚରିତା ଭଵତି ପରିଚରନ୍ନୁପସତ୍ତା ଭଵତ୍ଯୁପସୀଦନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟା ଭଵତି ଶ୍ରୋତା ଭଵତି ମନ୍ତା ଭଵତି ବୋଦ୍ଧା ଭଵତି କର୍ତା ଭଵତି ଵିଜ୍ଞାତା ଭଵତି । ବଲେନ ଵୈ ପୃଥିଵୀ ତିଷ୍ଠତି ବଲେନାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ବଲେନ ଦ୍ଯୌର୍ବଲେନ ପର୍ଵତା ବଲେନ ଦେଵମନୁଷ୍ଯା ବଲେନ ପଶଵଶ୍ଚ ଵଯାଁସି ଚ ତୃଣଵନସ୍ପତଯଃ ଶ୍ଵାପଦାନ୍ଯାକୀଟପତଙ୍ଗପିପୀଲକଂ ବଲେନ ଲୋକସ୍ତିଷ୍ଠତି ବଲମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି
ଶକ୍ତି ବୁଝିବାଠାରୁ ଅଧିକ। ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକକୁ ଶତମାନେ ବୁଝିବା ଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ହଟାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ କେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ, ସେ ଉଠିପାରେ, ଚାଲିପାରେ, ଚାଲି ଯାଇ ନିକଟକୁ ଯାଇପାରେ, ବସିପାରେ, ଦେଖିପାରେ, ଶୁଣିପାରେ, ଭାବିପାରେ, ବୁଝିପାରେ, କାମ କରିପାରେ। ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ରହିଛି, ଆକାଶ ରହିଛି, ଦିଗନ୍ତ ରହିଛି, ପାହାଡ଼ ରହିଛି, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଘାସ ଓ ଗଛ, ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁ, କୀଟ, ଉଡୁଥିବା ପୋକ, ପିପିଲିକା— ସବୁ ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରହିଛି। ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଧ୍ୟାନ କର।
ଅଗ୍ନି ଜଳଠାରୁ ବଡ଼। ଯେତେବେଳେ ଅଗ୍ନି ବାୟୁକୁ ଧରିଏ, ସେ ଆକାଶକୁ ଭେଦିଯାଏ; ତେବେ ଲୋକେ କହନ୍ତି, 'ବିଜୁଳି ଚମକିଲା, ମେଘ ଗର୍ଜିଲା, ବର୍ଷା ହେବ।' ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ, ତାପରେ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ବିଜୁଳି ଉପରକୁ ଏବଂ ଆଡ଼କୁ ଚମକି ଗର୍ଜନ ସହିତ ଘୁରୁଥାଏ। ଏହିପରି ଲୋକେ କହନ୍ତି, 'ବିଜୁଳି ଚମକିଲା, ମେଘ ଗର୍ଜିଲା, ବର୍ଷା ହେବ।' ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ, ତାପରେ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଅଗ୍ନିକୁ ଧ୍ୟାନ କର।
ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାର ହୀନ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ଅଛି, ସେଠି ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତ ଚଳିପାରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି— 'ଭଗବନ୍ତୁ, ଅଗ୍ନିଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ଅଛି କି?' 'ହଁ, ଅଗ୍ନିଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ଅଛି।' 'ଭଗବନ୍ତୁ, ଦୟାକରି ମୋତେ ସେଥିରେ ଶିଖାନ୍ତୁ।'