ତେଷାଂ ଖଲ୍ଵେଷାଂ ଭୂତାନାଂ ତ୍ରୀଣ୍ଯେଵ ବୀଜାନି ଭଵନ୍ତ୍ଯାଣ୍ଡଜଂ ଜୀଵଜମୁଦ୍ଭିଜ୍ଜମିତି
ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ତିନି ପ୍ରକାର ଜନ୍ମ ଅଛି: ଡିମ୍ବରୁ, ଜୀବ ଦେହରୁ ଏବଂ ମୂଳ ଠାରୁ ।
ସେଯଂ ଦେଵତୈକ୍ଷତ ହନ୍ତାହମିମାସ୍ତିସ୍ରୋ ଦେଵତା ଅନେନ ଜୀଵେନାତ୍ମନାନୁପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନାମରୂପେ ଵ୍ଯାକରଵାଣୀତି
ସେଇ ଦେବତା ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ମୁଁ ଏହି ତିନି ଦେବତା ଭିତରେ ଏହି ଜୀବନ ଆତ୍ମା ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରି, ନାମ ଓ ରୂପ ଭିନ୍ନ କରିବି ।'
ତାସାଂ ତ୍ରିଵୃତଂ ତ୍ରିଵୃତମେକୈକାଂ କରଵାଣୀତି ସେଯଂ ଦେଵତେମାସ୍ତିସ୍ରୋ ଦେଵତା ଅନେନୈଵ ଜୀଵେନାତ୍ମନାନୁପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନାମରୂପେ ଵ୍ଯାକରୋତ୍
ସେଉଁଠାରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତାକୁ ତିନିଭାଗ କରିବି । ଏହିପରି, ସେଇ ଦେବତା ଏହି ତିନି ଦେବତା ଭିତରେ ଏହି ଜୀବନ ଆତ୍ମା ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରି, ନାମ ଓ ରୂପ ଭିନ୍ନ କଲେ ।
ତାସାଂ ତ୍ରିଵୃତଂ ତ୍ରିଵୃତମେକୈକାମକରୋଦ୍ଯଥା ତୁ ଖଲୁ ସୋମ୍ଯେମାସ୍ତିସ୍ରୋ ଦେଵତାସ୍ତ୍ରିଵୃତ୍ତ୍ରିଵୃଦେକୈକା ଭଵତି ତନ୍ମେ ଵିଜାନୀହୀତି
ସେଉଁଠାରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତାକୁ ତିନିଭାଗ କଲେ । ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ଏହି ତିନି ଦେବତା କିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ତିନିଭାଗ ହୁଅନ୍ତି, ତାହା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ ।
ଯଦଗ୍ନେ ରୋହିତଁରୂପଂ ତେଜସସ୍ତଦ୍ରୂପଂ ଯଚ୍ଛୁକ୍ଲଂ ତଦପାଂ ଯତ୍କୃଷ୍ଣଂ ତଦନ୍ନସ୍ଯାପାଗାଦଗ୍ନେରଗ୍ନିତ୍ଵଂ ଵାଚାରମ୍ଭଣଂ ଵିକାରୋ ନାମଧେଯଂ ତ୍ରୀଣି ରୂପାଣୀତ୍ଯେଵ ସତ୍ଯମ୍
ଅଗ୍ନିରେ ଯେ ଲାଲ ରୂପ ଅଛି, ସେହି ଅଗ୍ନିର ରୂପ; ଯେ ଧଳା ଅଛି, ସେହି ପାଣିର; ଯେ କଳା ଅଛି, ସେହି ଅନ୍ନର । ଅଗ୍ନିର ଅଗ୍ନିତ୍ୱ କେବଳ ନାମ, କଥା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହି ତିନି ରୂପ ହିଁ ସତ୍ୟ ।
ଯଦାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ରୋହିତଁରୂପଂ ତେଜସସ୍ତଦ୍ରୂପଂ ଯଚ୍ଛୁକ୍ଲଂ ତଦପାଂ ଯତ୍କୃଷ୍ଣଂ ତଦନ୍ନସ୍ଯାପାଗାଦାଦିତ୍ଯାଦାଦିତ୍ଯତ୍ଵଂ ଵାଚାରମ୍ଭଣଂ ଵିକାରୋ ନାମଧେଯଂ ତ୍ରୀଣି ରୂପାଣୀତ୍ଯେଵ ସତ୍ଯମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଯେ ଲାଲ ରୂପ ଅଛି, ସେହି ଅଗ୍ନିର ରୂପ; ଯେ ଧଳା ଅଛି, ସେହି ପାଣିର; ଯେ କଳା ଅଛି, ସେହି ଅନ୍ନର । ସୂର୍ଯ୍ୟର ସୂର୍ଯ୍ୟତ୍ୱ କେବଳ ନାମ, କଥା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହି ତିନି ରୂପ ହିଁ ସତ୍ୟ ।
ଯଚ୍ଛନ୍ଦ୍ରମସୋ ରୋହିତଁରୂପଂ ତେଜସସ୍ତଦ୍ରୂପଂ ଯଚ୍ଛୁକ୍ଲଂ ତଦପାଂ ଯତ୍କୃଷ୍ଣଂ ତଦନ୍ନସ୍ଯାପାଗାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରତ୍ଵଂ ଵାଚାରମ୍ଭଣଂ ଵିକାରୋ ନାମଧେଯଂ ତ୍ରୀଣି ରୂପାଣୀତ୍ଯେଵ ସତ୍ଯମ୍
ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଯେ ଲାଲ ରୂପ ଅଛି, ସେହି ଅଗ୍ନିର ରୂପ; ଯେ ଧଳା ଅଛି, ସେହି ପାଣିର; ଯେ କଳା ଅଛି, ସେହି ଅନ୍ନର । ଚନ୍ଦ୍ରର ଚନ୍ଦ୍ରତ୍ୱ କେବଳ ନାମ, କଥା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହି ତିନି ରୂପ ହିଁ ସତ୍ୟ ।
ଯଦ୍ଵିଦ୍ଯୁତୋ ରୋହିତଁରୂପଂ ତେଜସସ୍ତଦ୍ରୂପଂ ଯଚ୍ଛୁକ୍ଲଂ ତଦପାଂ ଯତ୍କୃଷ୍ଣଂ ତଦନ୍ନସ୍ଯାପାଗାଦ୍ଵିଦ୍ଯୁତୋ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ତ୍ଵଂ ଵାଚାରମ୍ଭଣଂ ଵିକାରୋ ନାମଧେଯଂ ତ୍ରୀଣି ରୂପାଣୀତ୍ଯେଵ ସତ୍ଯମ୍
ବିଜୁଳିରେ ଯେ ଲାଲ ରୂପ ଅଛି, ସେହି ଅଗ୍ନିର ରୂପ; ଯେ ଧଳା ଅଛି, ସେହି ପାଣିର; ଯେ କଳା ଅଛି, ସେହି ଅନ୍ନର । ବିଜୁଳିର ବିଜୁଳିତ୍ୱ କେବଳ ନାମ, କଥା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହି ତିନି ରୂପ ହିଁ ସତ୍ୟ ।
ଏତଦ୍ଧ ସ୍ମ ଵୈ ତଦ୍ଵିଦ୍ଵାଁସ ଆହୁଃ ପୂର୍ଵେ ମହାଶାଲା ମହାଶ୍ରୋତ୍ରିଯା ନ ନୋଽଦ୍ଯ କଶ୍ଚନାଶ୍ରୁତମମତମଵିଜ୍ଞାତମୁଦାହରିଷ୍ଯତୀତି ହ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଵିଦାଞ୍ଚକ୍ରୁଃ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବଡ଼ ଗୃହସ୍ଥ ଥିଲେ, ସେମାନେ କହୁଥିଲେ: 'ଆଜି ଆମ ପାଖରେ ଅଶୁଣା, ଅଚିନ୍ତା, ଅଜଣା କିଛି କହିବାକୁ ନାହିଁ,' କାରଣ ସେମାନେ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ପାଇଥିଲେ।
ଯଦୁ ରୋହିତମିଵାଭୂଦିତି ତେଜସସ୍ତଦ୍ରୂପମିତି ତଦ୍ଵିଦାଞ୍ଚକ୍ରୁର୍ଯଦୁ ଶୁକ୍ଲମିଵାଭୂଦିତ୍ଯପାଁରୂପମିତି ତଦ୍ଵିଦାଞ୍ଚକ୍ରୁର୍ଯଦୁ କୃଷ୍ଣମିଵାଭୂଦିତ୍ଯନ୍ନସ୍ଯ ରୂପମିତି ତଦ୍ଵିଦାଞ୍ଚକ୍ରୁଃ
ଯେତେବେଳେ କିଛି ଲାଲ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେମାନେ କହୁଥିଲେ: 'ଏହା ଅଗ୍ନିର ରୂପ'; ଯେତେବେଳେ ଧଳା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କହୁଥିଲେ: 'ଏହା ପାଣିର ରୂପ'; ଯେତେବେଳେ କଳା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କହୁଥିଲେ: 'ଏହା ଖାଦ୍ୟର ରୂପ'। ଏଭଳି ସେମାନେ ବୁଝିପାରୁଥିଲେ।
ଯଦ୍ଵଵିଜ୍ଞାତମିଵାଭୂଦିତ୍ଯେତାସାମେଵ ଦେଵତାନାଁସମାସ ଇତି ତଦ୍ଵିଦାଞ୍ଚକ୍ରୁର୍ଯଥା ନୁ ଖଲୁ ସୋମ୍ଯେମାସ୍ତିସ୍ରୋ ଦେଵତାଃ ପୁରୁଷଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତ୍ରିଵୃତ୍ତ୍ରିଵୃଦେକୈକା ଭଵତି ତନ୍ମେ ଵିଜାନୀହୀତି
ଯେତେବେଳେ କିଛି ଅଜଣା ଲାଗୁଥିଲା, ସେମାନେ କହୁଥିଲେ: 'ଏହା ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏକତ୍ରତା'। ଯେପରି, ପ୍ରିୟ, ଏହି ତିନି ଦେବତା ମଣିଷ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ତିନିଭାଗ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏହା ମୋ ପାଖରୁ ବୁଝ।
ଅନ୍ନମଶିତଂ ତ୍ରେଧା ଵିଧୀଯତେ ତସ୍ଯ ଯଃ ସ୍ଥଵିଷ୍ଠୋ ଧାତୁସ୍ତତ୍ପୁରୀଷଂ ଭଵତି ଯୋ ମଧ୍ଯମସ୍ତନ୍ମାଁସଂ ଯୋଽଣିଷ୍ଠସ୍ତନ୍ମନଃ
ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ତାହା ତିନିଭାଗ ହୁଏ: ଯେଉଁ ଅଂଶ ସବୁଠାରୁ ଭାରି, ସେହିଁ ମଳ ହୁଏ; ମଧ୍ୟମ ଅଂଶ ମାଂସ ହୁଏ; ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ ମନ ହୁଏ।
ପୀତାସ୍ତ୍ରେଧା ଵିଧୀଯନ୍ତେ ତାସାଂ ଯଃ ସ୍ଥଵିଷ୍ଠୋ ଧାତୁସ୍ତନ୍ମୂତ୍ରଂ ଭଵତି ଯୋ ମଧ୍ଯମସ୍ତଲ୍ଲୋହିତଂ ଯୋଽଣିଷ୍ଠଃ ସ ପ୍ରାଣଃ
ପାଣି ପିଇଲେ ତାହା ମଧ୍ୟ ତିନିଭାଗ ହୁଏ: ସବୁଠାରୁ ଭାରି ଅଂଶ ମୁତ୍ର ହୁଏ; ମଧ୍ୟମ ଅଂଶ ରକ୍ତ ହୁଏ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ ପ୍ରାଣ ହୁଏ।
ତେଜୋଽଶିତଂ ତ୍ରେଧା ଵିଧୀଯତେ ତସ୍ଯ ଯଃ ସ୍ଥଵିଷ୍ଠୋ ଧାତୁସ୍ତଦସ୍ଥି ଭଵତି ଯୋ ମଧ୍ଯମଃ ସ ମଜ୍ଜା ଯୋଽଣିଷ୍ଠଃ ସା ଵାକ୍
ଅଗ୍ନି ଗ୍ରହଣ କଲେ ତାହା ତିନିଭାଗ ହୁଏ: ସବୁଠାରୁ ଭାରି ଅଂଶ ହାଡ଼ ହୁଏ; ମଧ୍ୟମ ଅଂଶ ମଜ୍ଜା ହୁଏ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ କଥା ହୁଏ।
ଅନ୍ନମଯଁହି ସୋମ୍ଯ ମନଃ ଆପୋମଯଃ ପ୍ରାଣସ୍ତେଜୋମଯୀ ଵାଗିତି ଭୂଯ ଏଵ ମା ଭଗଵାନ୍ଵିଜ୍ଞାପଯତ୍ଵିତି ତଥା ସୋମ୍ଯେତି ହୋଵାଚ
ପ୍ରିୟ, ମନ ଖାଦ୍ୟରୁ ହୁଏ, ପ୍ରାଣ ପାଣିରୁ ହୁଏ, ଓ କଥା ଅଗ୍ନିରୁ ହୁଏ। ଭଗବାନ୍ ଆଉ ଖୁବ ଭଲଭାବେ ବୁଝାନ୍ତୁ। 'ଠିକ୍ ଅଛି, ପ୍ରିୟ,' ବୋଲି ସେ କହିଲେ।
ସୋମ୍ଯ ମଥ୍ଯମାନସ୍ଯ ଯୋଽଣିମା ସ ଉର୍ଧ୍ଵଃ ସମୁଦୀଷତି ତତ୍ସର୍ପିର୍ଭଵତି
ପ୍ରିୟ, ଦହି ମଥିଲେ ତାହାର ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ ଉପରକୁ ଉଠି ଘିଅ ହୁଏ।
ଏଵମେଵ ଖଲୁ ସୋମ୍ଯାନ୍ନସ୍ଯାଶ୍ଯମାନସ୍ଯ ଯୋଽଣିମା ସ ଉର୍ଧ୍ଵଃ ସମୁଦୀଷତି ତନ୍ମନୋ ଭଵତି
ଏହିପରି, ପ୍ରିୟ, ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ତାହାର ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ ଉପରକୁ ଉଠି ମନ ହୁଏ।
ଅପାଁସୋମ୍ଯ ପୀଯମାନାନାଂ ଯୋଽଣିମା ସ ଉର୍ଧ୍ଵଃ ସମୁଦୀଷତି ସା ପ୍ରାଣୋ ଭଵତି
ପ୍ରିୟ, ପାଣି ପିଇଲେ ତାହାର ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ ଉପରକୁ ଉଠି ପ୍ରାଣ ହୁଏ।
ସୋମ୍ଯାଶ୍ଯମାନସ୍ଯ ଯୋଽଣିମା ସ ଉର୍ଧ୍ଵଃ ସମୁଦୀଷତି ସା ଵାଗ୍ଭଵତି
ପ୍ରିୟ, ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ତାହାର ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ ଉପରକୁ ଉଠି କଥା ହୁଏ।
ଅନ୍ନମଯଁ ହି ସୋମ୍ଯ ମନ ଆପୋମଯଃ ପ୍ରାଣସ୍ତେଜୋମଯୀ ଵାଗିତି ଭୂଯ ଏଵ ମା ଭଗଵାନ୍ଵିଜ୍ଞାପଯତ୍ଵିତି ତଥା ସୋମ୍ଯେତି ହୋଵାଚ
ପ୍ରିୟ, ମନ ଖାଦ୍ୟରୁ ହୁଏ, ପ୍ରାଣ ପାଣିରୁ ହୁଏ, ଓ କଥା ଅଗ୍ନିରୁ ହୁଏ। ଭଗବାନ୍ ଆଉ ଭଲଭାବେ ବୁଝାନ୍ତୁ। 'ଠିକ୍ ଅଛି, ପ୍ରିୟ,' ବୋଲି ସେ କହିଲେ।
ସୋମ୍ଯ ପୁରୁଷଃ ପଞ୍ଚଦଶାହାନି ମାଶୀଃ କାମମପଃ ପିବାପୋମଯଃ ପ୍ରାଣୋ ନପିବତୋ ଵିଚ୍ଛେତ୍ସ୍ଯତ ଇତି
ପ୍ରିୟ, ଯଦି କେହି ପନ୍ଦର ଦିନ ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଇଚ୍ଛାମତେ ପାଣି ପିଏ, କାରଣ ପ୍ରାଣ ପାଣିରୁ ହୁଏ; ଯଦି ସେ ପାଣି ନ ପିଏ, ତେବେ ପ୍ରାଣ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବ।
ସ ହ ପଞ୍ଚଦଶାହାନି ନଶାଥ ହୈନମୁପସସାଦ କିଂ ବ୍ରଵୀମି ଭୋ ଇତ୍ଯୃଚଃ ସୋମ୍ଯ ଯଜୂଁଷି ସାମାନୀତି ସ ହୋଵାଚ ନ ଵୈ ମା ପ୍ରତିଭାନ୍ତି ଭୋ ଇତି
ସେ ପନ୍ଦର ଦିନ ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ପରେ ସେ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପଚାରାଗଲା: 'ମୁଁ କଣ ପଢ଼ିବି, ସ୍ୱାମୀ?' — 'ପ୍ରିୟ, ଋକ୍, ଯଜୁସ୍, ସାମ ପଢ଼,' କହିଲେ। ସେ କହିଲେ: 'ସ୍ୱାମୀ, ମୋ ମନରେ କିଛି ଆସୁନାହିଁ।'
ତଁ ହୋଵାଚ ଯଥା ସୋମ୍ଯ ମହତୋଽଭ୍ଯାହିତସ୍ଯୈକୋଽଙ୍ଗାରଃ ଖଦ୍ଯୋତମାତ୍ରଃ ପରିଶିଷ୍ଟଃ ସ୍ଯାତ୍ତେନ ତତୋଽପି ନ ବହୁ ଦହେଦେଵଁସୋମ୍ଯ ତେ ଷୋଡଶାନାଂ କଲାନାମେକା କଲାତିଶିଷ୍ଟା ସ୍ଯାତ୍ତଯୈତର୍ହି ଵେଦାନ୍ନାନୁଭଵସ୍ଯଶାନାଥ ମେ ଵିଜ୍ଞାସ୍ଯସୀତି
ସେ କହିଲେ: 'ପ୍ରିୟ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିରେ ଏକ ଛୋଟ ଅଙ୍ଗାର ଖାଲି ରହିଯାଏ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ଜଳିନଥାଏ; ଏଭଳି, ପ୍ରିୟ, ତୁମ ଷୋଡ଼ଶ ଅଂଶରୁ ଏକ ଅଂଶ ମାତ୍ର ଅଛି, ଏହି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବେଦ ବୁଝିପାରୁନାହାଁ। ଯେତେବେଳେ ଖାଉଛ, ତେବେ ବୁଝିପାରିବ।'
ସ ହଶାଥ ହୈନମୁପସସାଦ ତଁ ହ ଯତ୍କିଞ୍ଚ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସର୍ଵଁହ ପ୍ରତିପେଦେ
ସେ ଖାଇଲାପରେ ଆସିଲେ, ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରାଗଲା, ସେ ସବୁଠାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତଁ ହୋଵାଚ ଯଥା ସୋମ୍ଯ ମହତୋଽଭ୍ଯାହିତସ୍ଯୈକମଙ୍ଗାରଂ ଖଦ୍ଯୋତମାତ୍ରଂ ପରିଶିଷ୍ଟଂ ତଂ ତୃଣୈରୁପସମାଧାଯ ପ୍ରାଜ୍ଵଲଯେତ୍ତେନ ତତୋଽପି ବହୁ ଦହେତ୍
ସେ କହିଲେ: 'ପ୍ରିୟ, ଯେପରି ବଡ଼ ଅଗ୍ନିରେ ଏକ ଛୋଟ ଅଙ୍ଗାର ରହିଯାଏ, ତାହାକୁ ଘାସ ଦେଇ ଜଳାଇଲେ, ସେହିଁ ଅଗ୍ନି ବଡ଼ ଭାବେ ଜଳିଉଠେ।'
ଏଵଁ ସୋମ୍ଯ ତେ ଷୋଡଶାନାଂ କଲାନାମେକା କଲାତିଶିଷ୍ଟାଭୂତ୍ସାନ୍ନେନୋପସମାହିତା ପ୍ରାଜ୍ଵାଲୀତଯୈତର୍ହି ଵେଦାନନୁଭଵସ୍ଯନ୍ନମଯଁହି ସୋମ୍ଯ ମନ ଆପୋମଯଃ ପ୍ରାଣସ୍ତେଜୋମଯୀ ଵାଗିତି ତଦ୍ଧାସ୍ଯ ଵିଜଜ୍ଞାଵିତି ଵିଜଜ୍ଞାଵିତି
ଏଭଳି, ପ୍ରିୟ, ତୁମ ଷୋଡ଼ଶ ଅଂଶରୁ ଏକ ଅଂଶ ମାତ୍ର ଅଛି, ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେହିଁ ଅଂଶ ଜଳିଉଠିଲା। ଏବେ ତୁମେ ବେଦ ବୁଝିପାରୁଛ। ପ୍ରିୟ, ମନ ଖାଦ୍ୟରୁ ହୁଏ, ପ୍ରାଣ ପାଣିରୁ ହୁଏ, ଓ କଥା ଅଗ୍ନିରୁ ହୁଏ। ସେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ବୁଝିଲେ, ବୁଝିଲେ।
ଉଦ୍ଦାଲକୋ ହାରୁଣିଃ ଶ୍ଵେତକେତୁଂ ପୁତ୍ରମୁଵାଚ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତଂ ମେ ସୋମ୍ଯ ଵିଜାନୀହୀତି ଯତ୍ରୈତତ୍ପୁରୁଷଃ ସ୍ଵପିତି ନାମ ସତା ସୋମ୍ଯ ତଦା ସମ୍ପନ୍ନୋ ଭଵତି ସ୍ଵମପୀତୋ ଭଵତି ତସ୍ମାଦେନଁ ସ୍ଵପିତୀତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ସ୍ଵଁହ୍ଯପୀତୋ ଭଵତି
ଉଦ୍ଦାଳକ ଆରୁଣି ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପୁତ୍ର, ଶୟନର ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଝ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ମଣିଷ ଶୁଏ, ସେ ସତ୍ତା ସହିତ ଏକତା ପାଏ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଅନୁଭବ କରେ। ଏହିକାରଣରୁ ଲୋକ କହନ୍ତି, 'ସେ ଶୁଏ', କାରଣ ସେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।"
ସ ଯଥା ଶକୁନିଃ ସୂତ୍ରେଣ ପ୍ରବଦ୍ଧୋ ଦିଶଂ ଦିଶଂ ପତିତ୍ଵାନ୍ଯତ୍ରାଯତନମଲବ୍ଧ୍ଵା ବନ୍ଧନମେଵୋପଶ୍ରଯତ ଏଵମେଵ ଖଲୁ ସୋମ୍ଯ ତନ୍ମନୋ ଦିଶଂ ଦିଶଂ ପତିତ୍ଵାନ୍ଯତ୍ରାଯତନମଲବ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରାଣମେଵୋପଶ୍ରଯତେ ପ୍ରାଣବନ୍ଧନଁ ହି ସୋମ୍ଯ ମନ ଇତି
ଯେପରି ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷୀ ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ ଚାରିଦିଗରେ ଉଡ଼ି ଦେଖିଲେ ଯେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ମିଳେନି, ସେ ଆଉ ଯେଉଁଠି ବାନ୍ଧାଯାଇଛି ସେଠିକୁ ଫେରିଯାଏ, ଏହିପରି ହେଉଛି, ପୁତ୍ର, ମନ ଚାରିଦିଗରେ ଘୁରି ଆଶ୍ରୟ ନ ମିଳିଲେ, ପୁଣି ପ୍ରାଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ। ପୁତ୍ର, ମନ ପ୍ରାଣ ସହିତ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି।
ଅଶନାପିପାସେ ମେ ସୋମ୍ଯ ଵିଜାନୀହୀତି ଯତ୍ରୈତତ୍ପୁରୁଷୋଽଶିଶିଷତି ନାମାପ ଏଵ ତଦଶିତଂ ନଯନ୍ତେ ତଦ୍ଯଥା ଗୋନାଯୋଽଶ୍ଵନାଯଃ ପୁରୁଷନାଯ ଇତ୍ଯେଵଂ ତଦପ ଆଚକ୍ଷତେଽଶନାଯେତି ତତ୍ରିତଚ୍ଛୁଙ୍ଗମୁତ୍ପତିତଁ ସୋମ୍ଯ ଵିଜାନୀହି ନେଦମମୂଲଂ ଭଵିଷ୍ଯତୀତି
ମୋ ପ୍ରିୟ, ଭୋକ ଓ ତିର୍ଷ୍ଣାର ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଝ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ମଣିଷ ଖାଏ, ଖାଇଥିବା ଜଳ ତାହାକୁ ଠିକ୍ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଯାଏ। ଯେପରି ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ମଣିଷଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, ସେପରି ଜଳକୁ 'ଖାଦ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିଠାରୁ ନବାନ୍କୁର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ମୋ ପ୍ରିୟ, ବୁଝ, ଏହା ମୂଳ ଛାଡ଼ି ହୁଏନାହିଁ।
ତସ୍ଯ କ୍ଵ ମୂଲଁ ସ୍ଯାଦନ୍ଯତ୍ରାନ୍ନାଦେଵମେଵ ଖଲୁ ସୋମ୍ଯାନ୍ନେନ ଶୁଙ୍ଗେନାପୋ ମୂଲମନ୍ଵିଚ୍ଛାଦ୍ଭିଃ ସୋମ୍ଯ ଶୁଙ୍ଗେନ ତେଜୋମୂଲମନ୍ଵିଚ୍ଛ ତେଜସା ସୋମ୍ଯ ଶୁଙ୍ଗେନ ସନ୍ମୂଲମନ୍ଵିଚ୍ଛ ସନ୍ମୂଲାଃ ସୋମ୍ଯେମାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜାଃ ସଦାଯତନାଃ ସତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାଃ
ତାହାର ମୂଳ କେଉଁଠି ଅଛି, ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଆଉ କେଉଁଠି ହେବ? ତେଣୁ, ନବାନ୍କୁର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଖାଦ୍ୟରେ ମୂଳ ଖୋଜ; ନବାନ୍କୁର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅଗ୍ନିରେ ମୂଳ ଖୋଜ; ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ମୂଳ ଖୋଜ। ମୋ ପ୍ରିୟ, ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସତ୍ୟକୁ ମୂଳ, ସତ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ ଓ ସତ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି ଅଛନ୍ତି।