ଅଥ ହୋଵାଚୋଦ୍ଦାଲକମାରୁଣିଂ ଗୌତମ କଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପସ୍ସ ଇତି ପୃଥିଵୀମେଵ ଭଗଵୋ ରାଜନ୍ନିତି ହୋଵାଚୈଷ ଵୈ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତ୍ମା ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ଯଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସେ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋଽସି ପ୍ରଜଯା ଚ ପଶୁଭିଶ୍ଚ
ତାପରେ ଉଦ୍ଦାଳକ ଆରୁଣିଙ୍କୁ ଗୌତମ କହିଲେ, "ତୁମେ କାହାକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରୁଛ?" ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମହାରାଜ, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରେ।" ତେବେ ସେ କହିଲେ, "ଏହି ପୃଥିବୀ ହେଉଛି ଆଧାର ଆତ୍ମା, ଏହି ହେଉଛି ବୈଶ୍ୱାନର, ଯାହାକୁ ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରୁଛ। ଏହିକାରଣରୁ ତୁମେ ସନ୍ତାନ ଓ ଗୋଧନ ସହିତ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବସିଛ।"
ଅତ୍ସ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯସି ପ୍ରିଯମତ୍ତ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯତି ପ୍ରିଯଂ ଭଵତ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସଂ କୁଲେ ଯ ଏତମେଵମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରମୁପାସ୍ତେ ପାଦୌ ତ୍ଵେତାଵାତ୍ମନ ଇତି ହୋଵାଚ ପାଦୌ ତେ ଵ୍ଯମ୍ଲାସ୍ଯେତାଂ ଯନ୍ମାଂ ନାଗମିଷ୍ଯ ଇତି
ଯେଉଁଠି ଏହି ବୈଶ୍ୱାନର ଆତ୍ମାକୁ ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଲୋକ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ ଓ ପ୍ରିୟ ଦେଖେ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ ଓ ପ୍ରିୟ ଦେଖେ, ସେ ପ୍ରିୟ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ପରିବାର ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକେ। ଯେଉଁଠି ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ଦୁଇଟି ପାଦ ଆତ୍ମାର ହେଉଛି। ସେ କହିଲେ, "ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ନ ଆସିଥାନ୍ତୁ, ତେବେ ତୁମର ପାଦ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାନ୍ତା।"
ତାନ୍ହୋଵାଚୈତେ ଵୈ ଖଲୁ ଯୂଯଂ ପୃଥଗିଵେମମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରଂ ଵିଦ୍ଵାଁସୋଽନ୍ନମତ୍ଥ ଯସ୍ତ୍ଵେତମେଵଂ ପ୍ରାଦେଶମାତ୍ରମଭିଵିମାନମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରମୁପାସ୍ତେ ସ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵାତ୍ମସ୍ଵନ୍ନମତ୍ତି
ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେମାନେ ଏହି ଵୈଶ୍ୱାନର ଆତ୍ମାକୁ ଅଲଗା ଭାବରେ ଜାଣି, ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଛ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଏହି ପ୍ରାଦେଶମାତ୍ର ଏବଂ ସତ୍ୟ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଵୈଶ୍ୱାନର ଆତ୍ମାକୁ ଉପାସନା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରେ।
ତସ୍ଯ ହ ଵା ଏତସ୍ଯାତ୍ମନୋ ଵୈଶ୍ଵାନରସ୍ଯ ମୂର୍ଧୈଵ ସୁତେଜାଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଵିଶ୍ଵରୂପଃ ପ୍ରାଣଃ ପୃଥଗ୍ଵର୍ତ୍ମାତ୍ମା ସନ୍ଦେହୋ ବହୁଲୋ ବସ୍ତିରେଵ ରଯିଃ ପୃଥିଵ୍ଯେଵ ପାଦାଵୁର ଏଵ ଵେଦିର୍ଲୋମାନି ବର୍ହିର୍ହୃଦଯଂ ଗାର୍ହପତ୍ଯୋ ମନୋଽନ୍ଵାହାର୍ଯପଚନ ଆସ୍ଯମାହଵନୀଯଃ
ଏହି ଵୈଶ୍ୱାନର ଆତ୍ମାର ମୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି, ଦୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ବିଭିନ୍ନ ରୂପର, ଶ୍ୱାସ ବିଭିନ୍ନ ମାର୍ଗରେ ଚଳେ, ଶରୀର ହେଉଛି ପ୍ରଚୁର, ମୁତ୍ରାଶୟ ହେଉଛି ଧନ-ସମ୍ପଦ, ପାଦ ହେଉଛି ପୃଥିବୀ, ପାର୍ଶ୍ୱ ହେଉଛି ବେଦି, ଲୋମ ହେଉଛି କୁଶ ଘାସ, ହୃଦୟ ହେଉଛି ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ମନ ହେଉଛି ଅନ୍ୱାହାର୍ଯ୍ୟ ପାଚନ ଅଗ୍ନି, ମୁଁହ ହେଉଛି ଆହୱନୀୟ ଅଗ୍ନି।
ତଦ୍ଯଦ୍ଭକ୍ତଂ ପ୍ରଥମମାଗଚ୍ଛେତ୍ତଦ୍ଧୋମୀଯଁ ସ ଯାଂ ପ୍ରଥମାମାହୁତିଂ ଜୁହୁଯାତ୍ତାଂ ଜୁହୁଯାତ୍ପ୍ରାଣାଯ ସ୍ଵାହେତି ପ୍ରାଣସ୍ତୃପ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଥମ ଭାଗ ଖାଦ୍ୟ ଆଣାଯାଏ, ସେହି ଭାଗକୁ 'ପ୍ରାଣାୟ ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ପ୍ରଥମ ଆହୁତି ଭାବେ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହାରେ ପ୍ରାଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ।
ପ୍ରାଣେ ତୃପ୍ଯତି ଚକ୍ଷୁସ୍ତୃପ୍ଯତି ଚକ୍ଷୁଷି ତୃପ୍ଯତ୍ଯାଦିତ୍ଯସ୍ତୃପ୍ଯତ୍ଯାଦିତ୍ଯେ ତୃପ୍ଯତି ଦ୍ଯୌସ୍ତୃପ୍ଯତି ଦିଵି ତୃପ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଂ ଯତ୍କିଞ୍ଚ ଦ୍ଯୌଶ୍ଚାଦିତ୍ଯଶ୍ଚାଧିତିଷ୍ଠତସ୍ତତ୍ତୃପ୍ଯତି ତସ୍ଯାନୁତୃପ୍ତିଂ ତୃପ୍ଯତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିରନ୍ନାଦ୍ଯେନ ତେଜସା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନେତି
ପ୍ରାଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଦୃଷ୍ଟି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ଦୃଷ୍ଟି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଆକାଶ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ଆକାଶ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆକାଶ ଅଛନ୍ତି ସେଉଁଠି ସବୁକିଛି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେ ସନ୍ତାନ, ପଶୁ, ଖାଦ୍ୟ, ତେଜ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଵଳାରେ ପୁରଣ ହୁଏ।
ଅଥ ଯାଂ ଦ୍ଵିତୀଯାଂ ଜୁହୁଯାତ୍ତାଂ ଜୁହୁଯାଦ୍ଵ୍ଯାନାଯ ସ୍ଵାହେତି ଵ୍ଯାନସ୍ତୃପ୍ଯତି
ତାପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆହୁତି 'ବ୍ୟାନାୟ ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ଦେବା ଉଚିତ। ବ୍ୟାନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଵ୍ଯାନେ ତୃପ୍ଯତି ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତୃପ୍ଯତି ଶ୍ରୋତ୍ରେ ତୃପ୍ଯତି ଚନ୍ଦ୍ରମାସ୍ତୃପ୍ଯତି ଚନ୍ଦ୍ରମସି ତୃପ୍ଯତି ଦିଶସ୍ତୃପ୍ଯନ୍ତି ଦିକ୍ଷୁ ତୃପ୍ଯନ୍ତୀଷୁ ଯତ୍କିଞ୍ଚ ଦିଶଶ୍ଚ ଚନ୍ଦ୍ରମାଶ୍ଚାଧିତିଷ୍ଠନ୍ତି ତତ୍ତୃପ୍ଯତି ତସ୍ଯାନୁତୃପ୍ତିଂ ତୃପ୍ଯତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିରନ୍ନାଦ୍ଯେନ ତେଜସା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନେତି
ବ୍ୟାନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ କାନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, କାନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଦିଗବଳୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ଦିଗବଳୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ଦିଗବଳୟ ଅଛନ୍ତି ସେଉଁଠି ସବୁକିଛି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେ ସନ୍ତାନ, ପଶୁ, ଖାଦ୍ୟ, ତେଜ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଵଳାରେ ପୁରଣ ହୁଏ।
ଅଥ ଯାଂ ତୃତୀଯାଂ ଜୁହୁଯାତ୍ତାଂ ଜୁହୁଯାଦପାନାଯ ସ୍ଵାହେତ୍ଯପାନସ୍ତୃପ୍ଯତି
ତାପରେ ତୃତୀୟ ଆହୁତି 'ଅପାନାୟ ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ଦେବା ଉଚିତ। ଅପାନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଅପାନେ ତୃପ୍ଯତି ଵାକ୍ତୃପ୍ଯତି ଵାଚି ତୃପ୍ଯନ୍ତ୍ଯାମଗ୍ନିସ୍ତୃପ୍ଯତ୍ଯଗ୍ନୌ ତୃପ୍ଯତି ପୃଥିଵୀ ତୃପ୍ଯତି ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ତୃପ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଂ ଯତ୍କିଞ୍ଚ ପୃଥିଵୀ ଚାଗ୍ନିଶ୍ଚାଧିତିଷ୍ଠତସ୍ତତ୍ତୃପ୍ଯତି ତସ୍ଯାନୁ ତୃପ୍ତିଂ ତୃପ୍ଯତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିରନ୍ନାଦ୍ଯେନ ତେଜସା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନେତି
ଅପାନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ କଥା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, କଥା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଅଗ୍ନି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ଅଗ୍ନି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ପୃଥିବୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ପୃଥିବୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଯେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି ସେଉଁଠି ସବୁକିଛି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେ ସନ୍ତାନ, ପଶୁ, ଖାଦ୍ୟ, ତେଜ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଵଳାରେ ପୁରଣ ହୁଏ।
ଅଥ ଯାଂ ଚତୁର୍ଥୀଂ ଜୁହୁଯାତ୍ତାଂ ଜୁହୁଯାତ୍ସମାନାଯ ସ୍ଵାହେତି ସମାନସ୍ତୃପ୍ଯତି
ତାପରେ ଚତୁର୍ଥ ଆହୁତି 'ସମାନାୟ ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ଦେବା ଉଚିତ। ସମାନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ।
ସମାନେ ତୃପ୍ଯତି ମନସ୍ତୃପ୍ଯତି ମନସି ତୃପ୍ଯତି ପର୍ଜନ୍ଯସ୍ତୃପ୍ଯତି ପର୍ଜନ୍ଯେ ତୃପ୍ଯତି ଵିଦ୍ଯୁତ୍ତୃପ୍ଯତି ଵିଦ୍ଯୁତି ତୃପ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଂ ଯତ୍କିଞ୍ ଵିଦ୍ଯୁଚ୍ଚ ପର୍ଜନ୍ଯଶ୍ଚାଧିତିଷ୍ଠତସ୍ତତ୍ତୃପ୍ଯତି ତସ୍ଯାନୁ ତୃପ୍ତିଂ ତୃପ୍ଯତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିରନ୍ନାଦ୍ଯେନ ତେଜସା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନେତି
ସମାନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ମନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ବର୍ଷାଦେବତା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ବର୍ଷାଦେବତା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଯେଉଁଠାରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ବର୍ଷାଦେବତା ଅଛନ୍ତି ସେଉଁଠି ସବୁକିଛି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେ ସନ୍ତାନ, ପଶୁ, ଖାଦ୍ୟ, ତେଜ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଵଳାରେ ପୁରଣ ହୁଏ।
ଅଥ ଯାଂ ପଞ୍ଚମୀଂ ଜୁହୁଯାତ୍ତାଂ ଜୁହୁଯାଦୁଦାନାଯ ସ୍ଵାହେତ୍ଯୁଦାନସ୍ତୃପ୍ଯତି
ତାପରେ ପଞ୍ଚମ ଆହୁତି 'ଉଦାନାୟ ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ଦେବା ଉଚିତ। ଉଦାନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଉଦାନେ ତୃପ୍ଯତି ତ୍ଵକ୍ତୃପ୍ଯତି ତ୍ଵଚି ତୃପ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଂ ଵାଯୁସ୍ତୃପ୍ଯତି ଵାଯୌ ତୃପ୍ଯତ୍ଯାକାଶସ୍ତୃପ୍ଯତ୍ଯାକାଶେ ତୃପ୍ଯତି ଯତ୍କିଞ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚାକାଶଶ୍ଚାଧିତିଷ୍ଠତସ୍ତତ୍ତୃପ୍ଯତି ତସ୍ଯାନୁ ତୃପ୍ତିଂ ତୃପ୍ଯତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିରନ୍ନାଦ୍ଯେନ ତେଜସା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ
ଉଦାନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଚର୍ମ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ଚର୍ମ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ବାୟୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ବାୟୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଆକାଶ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ଆକାଶ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଯେଉଁଠାରେ ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ ଅଛନ୍ତି ସେଉଁଠି ସବୁକିଛି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେ ସନ୍ତାନ, ପଶୁ, ଖାଦ୍ୟ, ତେଜ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଵଳାରେ ପୁରଣ ହୁଏ।
ସ ଯ ଇଦମଵିଦ୍ଵାଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଜୁହୋତି ଯଥାଙ୍ଗାରାନପୋହ୍ଯ ଭସ୍ମନି ଜୁହୁଯାତ୍ତାଦୃକ୍ତତ୍ସ୍ଯାତ୍
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼ି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରେ, ସେ ଯେପରି ଅଙ୍ଗାର ହଟାଇ ଖାଲି ଖାକରେ ଆହୁତି ଦେଉଥିବା ପରି, ସେପରି ଫଳ ପାଏ।
ଅଥ ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଜୁହୋତି ତସ୍ଯ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵାତ୍ମସୁ ହୁତଂ ଭଵତି
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଏହି ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରେ, ତାଙ୍କର ଆହୁତି ସମସ୍ତ ଲୋକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ହୁଏ।
ତଦ୍ଯଥେଷୀକାତୂଲମଗ୍ନୌ ପ୍ରୋତଂ ପ୍ରଦୂଯେତୈଵଁହାସ୍ଯ ସର୍ଵେ ପାପ୍ମାନଃ ପ୍ରଦୂଯନ୍ତେ ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଜୁହୋତି
ଯେପରି ଏକ ତୁଳାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ପକାଇଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଳିଯାଏ, ସେପରି ଏହି ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ।
ତସ୍ମାଦୁ ହୈଵଂଵିଦ୍ଯଦ୍ଯପି ଚଣ୍ଡାଲାଯୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛେଦାତ୍ମନି ହୈଵାସ୍ଯ ତଦ୍ଵୈଶ୍ଵାନରେ ହୁତଁ ସ୍ଯାଦିତି ତଦେଷ ଶ୍ଲୋକଃ
ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀ ଯଦି ଚଣ୍ଡାଳକୁ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଦେଇଥାଏ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଜ ଵୈଶ୍ୱାନର ଆତ୍ମାରେ ଆହୁତି ଦେଇଥିବା ପରି ହୁଏ।
ଯଥେହ କ୍ଷୁଧିତା ବାଲା ମାତରଂ ପର୍ଯୁପାସତ ଏଵଁ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନ୍ଯଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାସତ ଇତ୍ଯଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାସତ ଇତି
ଯେପରି ଭୁକ୍ତିଆତୁର ଶିଶୁମାନେ ମାଆଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରକୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ଵେତକେତୁର୍ହାରୁଣେଯ ଆସ ତଁ ହ ପିତୋଵାଚ ଶ୍ଵେତକେତୋ ଵସ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ନ ଵୈ ସୋମ୍ଯାସ୍ମତ୍କୁଲୀନୋଽନନୂଚ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୁରିଵ ଭଵତୀତି
ଏକଥିଲେ ଅରୁଣଙ୍କ ପୁଅ ଶ୍ୱେତକେତୁ। ତାଙ୍କ ପିତା କହିଲେ, 'ଶ୍ୱେତକେତୁ, ତୁମେ ଛାତ୍ରଜୀବନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର। ମୋ ପ୍ରିୟ, ଆମ ପରିବାରରେ ଯେଉଁଠାରେ ବେଦ ଶିକ୍ଷା ନଥିବା, ସେ କେବଳ ଜନ୍ମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ସ ହ ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷ ଉପେତ୍ଯ ଚତୁର୍ଵିଁଶତିଵର୍ଷଃ ସର୍ଵାନ୍ଵେଦାନଧୀତ୍ଯ ମହାମନା ଅନୂଚାନମାନୀ ସ୍ତବ୍ଧ ଏଯାଯ ତଁହ ପିତୋଵାଚ
ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ଚବିଶ ବର୍ଷରେ ସମସ୍ତ ବେଦ ପଢି ଶେଷରେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ । ସେ ଆପଣକୁ ବହୁତ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବି, ଗର୍ବିତ ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସୀ ହେଇ ଘରକୁ ଆସିଥିଲେ । ତେବେ ତାଙ୍କ ପିତା କହିଲେ ।
ଶ୍ଵେତକେତୋ ଯନ୍ନୁ ସୋମ୍ଯେଦଂ ମହାମନା ଅନୂଚାନମାନୀ ସ୍ତବ୍ଧୋଽସ୍ଯୁତ ତମାଦେଶମପ୍ରାକ୍ଷ୍ଯଃ ଯେନାଶ୍ରୁତଁ ଶ୍ରୁତଂ ଭଵତ୍ଯମତଂ ମତମଵିଜ୍ଞାତଂ ଵିଜ୍ଞାତମିତି କଥଂ ନୁ ଭଗଵଃ ସ ଆଦେଶୋ ଭଵତୀତି
ଶ୍ୱେତକେତୁ, ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ତୁମେ ଏତେ ଗର୍ବିତ ଓ ଆପଣକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବୁଛ, କିନ୍ତୁ କି ତୁମେ ସେଇ ଶିକ୍ଷା ବିଷୟରେ ପଚାରିଛ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅଶୁଣା କଥା ଶୁଣାଯାଏ, ଅଚିନ୍ତା କଥା ଚିନ୍ତା ହୁଏ, ଅଜଣା କଥା ଜଣାଯାଏ? ଏପରି ଶିକ୍ଷା କିପରି ସମ୍ଭବ, ପ୍ରଭୁ?
ଯଥା ସୋମ୍ଯୈକେନ ମୃତ୍ପିଣ୍ଡେନ ସର୍ଵଂ ମୃନ୍ମଯଂ ଵିଜ୍ଞାତଁ ସ୍ଯାଦ୍ଵାଚାରମ୍ଭଣଂ ଵିକାରୋ ନାମଧେଯଂ ମୃତ୍ତିକେତ୍ଯେଵ ସତ୍ଯମ୍
ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ଯେପରି ଏକ ମାଟିର ଗୋଟିଏ ଗୋଲାକୁ ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତ ମାଟିର ଜିନିଷ ଜଣାଯାଏ— ରୂପ ବଦଳିଲେ ମାତ୍ର ନାମ ହୁଏ, କଥା ମାନେ ଏହାକୁ ଡାକନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମାଟି ହିଁ ସତ୍ୟ ।
ଯଥା ସୋମ୍ଯୈକେନ ଲୋହମଣିନା ସର୍ଵଂ ଲୋହମଯଂ ଵିଜ୍ଞାତଁ ସ୍ଯାଦ୍ଵାଚାରମ୍ଭଣଂ ଵିକାରୋ ନାମଧେଯଂ ଲୋହମିତ୍ଯେଵ ସତ୍ଯମ୍
ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ଯେପରି ଏକ ସୁନାର ଟୁକୁଡ଼ିକୁ ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତ ସୁନାର ଜିନିଷ ଜଣାଯାଏ— ରୂପ ବଦଳିଲେ ମାତ୍ର ନାମ ହୁଏ, କଥା ମାନେ ଏହାକୁ ଡାକନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସୁନା ହିଁ ସତ୍ୟ ।
ଯଥା ସୋମ୍ଯିକେନ ନଖନିକୃନ୍ତନେନ ସର୍ଵଂ କାର୍ଷ୍ଣାଯସଂ ଵିଜ୍ଞାତଁ ସ୍ଯାଦ୍ଵାଚାରମ୍ଭଣଂ ଵିକାରୋ ନାମଧେଯଂ କୃଷ୍ଣାଯସମିତ୍ଯେଵ ସତ୍ଯମେଵଁସୋମ୍ଯ ସ ଆଦେଶୋ ଭଵତୀତି
ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ଯେପରି ଏକ ଲୋହାର ଟୁକୁଡ଼ିକୁ ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋହାର ଜିନିଷ ଜଣାଯାଏ— ରୂପ ବଦଳିଲେ ମାତ୍ର ନାମ ହୁଏ, କଥା ମାନେ ଏହାକୁ ଡାକନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଲୋହା ହିଁ ସତ୍ୟ । ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ଶିକ୍ଷା ।
ନ ଵୈ ନୂନଂ ଭଗଵନ୍ତସ୍ତ ଏତଦଵେଦିଷୁର୍ଯଦ୍ଧ୍ଯେତଦଵେଦିଷ୍ଯନ୍କଥଂ ମେ ନାଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ନିତି ଭଗଵାଁସ୍ତ୍ଵେଵ ମେ ତଦ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି ତଥା ସୋମ୍ଯେତି ହୋଵାଚ
ନିଶ୍ଚୟ, ପ୍ରଭୁ, ମୋ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଏହି କଥା ଜାଣିନଥିଲେ; ଯଦି ଜାଣିଥାନ୍ତେ, କିପରି ମୋତେ କହିନଥାନ୍ତେ? ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ଏହି ଶିକ୍ଷା ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ । ତେବେ, ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ମୁଁ କହିବି, ବୋଲି ପିତା କହିଲେ ।
ସଦେଵ ସୋମ୍ଯେଦମଗ୍ର ଆସୀଦେକମେଵାଦ୍ଵିତୀଯମ୍ । ତଦ୍ଧୈକ ଆହୁରସଦେଵେଦମଗ୍ର ଆସୀଦେକମେଵାଦ୍ଵିତୀଯଂ ତସ୍ମାଦସତଃ ସଜ୍ଜାଯତ
ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ଆରମ୍ଭରେ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ ଥିଲା, ତାହାର କିଛି ଦ୍ୱିତୀୟ ନଥିଲା । କେହି କହନ୍ତି, ଆରମ୍ଭରେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଏକମାତ୍ର ଅସତ୍ ଥିଲା, ତାହାର କିଛି ଦ୍ୱିତୀୟ ନଥିଲା; ଅସତ୍ ଠାରୁ ସତ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।
କୁତସ୍ତୁ ଖଲୁ ସୋମ୍ଯୈଵଁସ୍ଯାଦିତି ହୋଵାଚ କଥମସତଃ ସଜ୍ଜାଯେତେତି। ସତ୍ତ୍ଵେଵ ସୋମ୍ଯେଦମଗ୍ର ଆସୀଦେକମେଵାଦ୍ଵିତୀଯମ୍
କିନ୍ତୁ, ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ? କିପରି ଅସତ୍ ଠାରୁ ସତ୍ ହେବ? ସତ୍ୟକଥା, ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ଆରମ୍ଭରେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ ଥିଲା, ତାହାର କିଛି ଦ୍ୱିତୀୟ ନଥିଲା ।
ତଦୈକ୍ଷତ ବହୁ ସ୍ଯାଂ ପ୍ରଜାଯେଯେତି ତତ୍ତେଜୋଽସୃଜତ । ତତ୍ତେଜ ଐକ୍ଷତ ବହୁ ସ୍ଯାଂ ପ୍ରଜାଯେଯେତି ତଦପୋଽସୃଜତ । ତସ୍ମାଦ୍ଯତ୍ର କ୍ଵଚ ଶୋଚତି ସ୍ଵେଦତେ ଵା ପୁରୁଷସ୍ତେଜସ ଏଵ ତଦଧ୍ଯାପୋ ଜାଯନ୍ତେ
ସେଇ ସତ୍ ଚିନ୍ତା କଲା: 'ମୁଁ ବହୁ ହେଉ, ଜନ୍ମ ନେଉ ।' ତାହାଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ଅଗ୍ନି ଚିନ୍ତା କଲା: 'ମୁଁ ବହୁ ହେଉ, ଜନ୍ମ ନେଉ ।' ତାହାଠାରୁ ପାଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ତେଣୁ ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭାବେ କିମ୍ବା ଘମେଇଥାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିରୁ ପାଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ତା ଆପ ଐକ୍ଷନ୍ତ ବହ୍ଵ୍ଯଃ ସ୍ଯାମ ପ୍ରଜାଯେମହୀତି ତା ଅନ୍ନମସୃଜନ୍ତ । ତସ୍ମାଦ୍ଯତ୍ର କ୍ଵ ଚ ଵର୍ଷତି ତଦେଵ ଭୂଯିଷ୍ଠମନ୍ନଂ ଭଵତ୍ଯଦ୍ଭ୍ଯ ଏଵ ତଦଧ୍ଯନ୍ନାଦ୍ଯଂ ଜାଯତେ
ସେଇ ପାଣି ଚିନ୍ତା କଲା: 'ଆମେ ବହୁ ହେଉ, ଜନ୍ମ ନେଉ ।' ତାହାଠାରୁ ଅନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ତେଣୁ ଯେଉଁଠି ବର୍ଷା ହୁଏ, ସେଠି ଅନ୍ନ ବେଶି ହୁଏ; ପାଣିଠାରୁ ଅନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।