ତସ୍ମିନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନୌ ଦେଵା ରେତୋ ଜୁହ୍ଵତି ତସ୍ଯା ଆହୁତେର୍ଗର୍ଭଃ ସମ୍ଭଵତି
ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଦେବତାମାନେ ବୀର୍ୟ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି; ସେହି ଅର୍ପଣରୁ ଗର୍ଭ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଇତି ତୁ ପଞ୍ଚମ୍ଯାମାହୁତାଵାପଃ ପୁରୁଷଵଚସୋ ଭଵନ୍ତୀତି ସ ଉଲ୍ବାଵୃତୋ ଗର୍ଭୋ ଦଶ ଵା ନଵ ଵା ମାସାନନ୍ତଃ ଶଯିତ୍ଵା ଯାଵଦ୍ଵାଥ ଜାଯତେ
ଏଭଳି ପଞ୍ଚମ ଅର୍ପଣରେ ବାଣୀ ମଣିଷ ହୁଏ; ସେଇ ଗର୍ଭ ଝିଲିକା ଭିତରେ ଦଶ କିମ୍ବା ନଅ ମାସ, କିମ୍ବା ଯେତେ ଦିନ ଦରକାର, ଥାଇ ରହି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ସ ଜାତୋ ଯାଵଦାଯୁଷଂ ଜୀଵତି ତଂ ପ୍ରେତଂ ଦିଷ୍ଟମିତୋଽଗ୍ନଯ ଏଵ ହରନ୍ତି ଯତ ଏଵେତୋ ଯତଃ ସମ୍ଭୂତୋ ଭଵତି
ସେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଯେତେ ଦିନ ଆୟୁ ଅଛି, ବଞ୍ଚିଥାଏ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ନିୟତି ଅନୁଯାୟୀ, ଅଗ୍ନିମାନେ ତାକୁ ଏଠାରୁ ତାହାଁଠାରେ ନେଇଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରୁ ସେ ଆସିଥିଲେ।
ତଦ୍ଯ ଇତ୍ଥଂ ଵିଦୁଃ । ଯେ ଚେମେଽରଣ୍ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ତପ ଇତ୍ଯୁପାସତେ ତେଽର୍ଚିଷମଭିସମ୍ଭଵନ୍ତ୍ଯର୍ଚିଷୋଽହରହ୍ନ ଆପୂର୍ଯମାଣପକ୍ଷମାପୂର୍ଯମାଣପକ୍ଷାଦ୍ଯାନ୍ଷଡୁଦଙ୍ଙେତି ମାସାଁସ୍ତାନ୍
ଯେମାନେ ଏହିପରି ଜାଣନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଗୁନିର ଶିଖାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଶିଖାରୁ ଦିନ, ଦିନରୁ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରୁ ଉତ୍ତରାୟଣ ମାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ସଂଵତ୍ସରଁ ସଂଵତ୍ସରାଦାଦିତ୍ଯମାଦିତ୍ଯାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସଂ ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ଵିଦ୍ଯୁତଂ ତତ୍ପୁରୁଷୋଽମାନଵଃ ସ ଏନାନ୍ବ୍ରହ୍ମ ଗମଯତ୍ଯେଷ ଦେଵଯାନଃ ପନ୍ଥା ଇତି
ଏହାପରେ ବର୍ଷ, ବର୍ଷରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଚନ୍ଦ୍ରମାରୁ ବିଜୁଳି; ସେଠାରେ ଜଣେ ମାନବ ନୁହେଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେମାନୋକୁ ବ୍ରହ୍ମନ୍କୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ଏହି ହେଉଛି ଦେବତାଙ୍କର ପଥ।
ଅଥ ଯ ଇମେ ଗ୍ରାମ ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତେ ଦତ୍ତମିତ୍ଯୁପାସତେ ତେ ଧୂମମଭିସମ୍ଭଵନ୍ତି ଧୂମାଦ୍ରାତ୍ରିଁ ରାତ୍ରେରପରପକ୍ଷମପରପକ୍ଷାଦ୍ଯାନ୍ଷଡ୍ଦକ୍ଷିଣୈତି ମାସାଁସ୍ତାନ୍ନୈତେ ସଂଵତ୍ସରମଭିପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି
କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଗ୍ରାମରେ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧୂଆଁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଧୂଆଁରୁ ରାତି, ରାତିରୁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରୁ ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ମାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ବର୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ପିତୃଲୋକଂ ପିତୃଲୋକାଦାକାଶମାକାଶାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସମେଷ ସୋମୋ ରାଜା ତଦ୍ଦେଵାନାମନ୍ନଂ ତଂ ଦେଵା ଭକ୍ଷଯନ୍ତି
ପିତୃଲୋକ, ପିତୃଲୋକରୁ ଆକାଶ, ଆକାଶରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା; ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସୋମ ରାଜା, ଦେବତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ; ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମିନ୍ଯଵାତ୍ସଂପାତମୁଷିତ୍ଵାଥୈତମେଵାଧ୍ଵାନଂ ପୁନର୍ନିଵର୍ତନ୍ତେ ଯଥେତମାକାଶମାକାଶାଦ୍ଵାଯୁଂ ଵାଯୁର୍ଭୂତ୍ଵା ଧୂମୋ ଭଵତି ଧୂମୋ ଭୂତ୍ଵାଭ୍ରଂ ଭଵତି
ସେଠାରେ ଯେତେବେଳେ ଶେଷ ଶେଷ ହୁଏ, ସେମାନେ ପୁଣି ଏହି ପଥରେ ଫେରନ୍ତି; ଯେପରି ଆକାଶରୁ ବାୟୁ, ବାୟୁ ହୋଇ ଧୂଆଁ, ଧୂଆଁ ହୋଇ ମେଘ ହୁଏ।
ଅଭ୍ରଂ ଭୂତ୍ଵା ମେଘୋ ଭଵତି ମେଘୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଵର୍ଷତି ତ ଇହ ଵ୍ରୀହିଯଵା ଓଷଧିଵନସ୍ପତଯସ୍ତିଲମାଷା ଇତି ଜାଯନ୍ତେଽତୋ ଵୈ ଖଲୁ ଦୁର୍ନିଷ୍ପ୍ରପତରଂ ଯୋ ଯୋ ହ୍ଯନ୍ନମତ୍ତି ଯୋ ରେତଃ ସିଞ୍ଚତି ତଦ୍ଭୂଯ ଏଵ ଭଵତି
ମେଘ ହୋଇ ବର୍ଷା ହୁଏ; ବର୍ଷା ହୋଇ ଏଠାରେ ଧାନ, ଯବ, ଔଷଧି, ବୃକ୍ଷ, ତିଳ, ବୁଟ ଇତ୍ୟାଦି ହିସାବରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ତେଣୁ ଏଠାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବା ଅତି କଠିନ; ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଯଣେ ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି, ବୀର୍ୟ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣି ସେଠିକୁ ଯାନ୍ତି।
ତଦ୍ଯ ଇହ ରମଣୀଯଚରଣା ଅଭ୍ଯାଶୋ ହ ଯତ୍ତେ ରମଣୀଯାଂ ଯୋନିମାପଦ୍ଯେରନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଯୋନିଂ ଵା କ୍ଷତ୍ରିଯଯୋନିଂ ଵା ଵୈଶ୍ଯଯୋନିଂ ଵାଥ ଯ ଇହ କପୂଯଚରଣା ଅଭ୍ଯାଶୋ ହ ଯତ୍ତେ କପୂଯାଂ ଯୋନିମାପଦ୍ଯେରନ୍ ଶ୍ଵଯୋନିଂ ଵା ସୂକରଯୋନିଂ ଵା ଚଣ୍ଡାଲଯୋନିଂ ଵା
ଏଠାରେ ଯେମାନେ ଭଲ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ଗର୍ଭ ପାଇପାରନ୍ତି—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ବୈଶ୍ୟ ଗର୍ଭ। ଯେମାନେ ଖରାପ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମନ୍ଦ ଗର୍ଭ ପାଇପାରନ୍ତି—କୁକୁର, ଶୁଆ, କିମ୍ବା ଚଣ୍ଡାଳ ଗର୍ଭ।
ପଥୋର୍ନ କତରେଣ ଚ ନ ତାନୀମାନି କ୍ଷୁଦ୍ରାଣ୍ଯସକୃଦାଵର୍ତୀନି ଭୂତାନି ଭଵନ୍ତି ଜାଯସ୍ଵ ମ୍ରିଯସ୍ଵେତ୍ଯେତତ୍ତୃତୀଯଁସ୍ଥାନଂ ତେନାସୌ ଲୋକୋ ନ ସମ୍ପୂର୍ଯତେ ତସ୍ମାଜ୍ଜୁଗୁପ୍ସେତ ତଦେଷ ଶ୍ଲୋକଃ
ଏହି ଦୁଇଟି ପଥ ନାହିଁ; ଏହି ଛୋଟ ଜନ୍ତୁମାନେ ପୁଣିପୁଣି ଜନ୍ମ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଅନ୍ତି—ଏହି ହେଉଛି ତୃତୀୟ ସ୍ଥାନ। ଏହିପରି ଲୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ହେଉଛି ଶ୍ଲୋକ।
ସ୍ତେନୋ ହିରଣ୍ଯସ୍ଯ ସୁରାଂ ପିବଁଶ୍ଚ ଗୁରୋସ୍ତଲ୍ପମାଵସନ୍ବ୍ରହ୍ମହା ଚୈତେ ପତନ୍ତି ଚତ୍ଵାରଃ ପଞ୍ଚମଶ୍ଚାଚରଁସ୍ତୈରିତି
ସୋନା ଚୋର, ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବା, ଗୁରୁଙ୍କର ଜନୀ ସହିତ ଶୋଇଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା—ଏହି ଚାରିଜଣ ପତିତ; ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥିବା।
ଅଥ ହ ଯ ଏତାନେଵଂ ପଞ୍ଚାଗ୍ନୀନ୍ଵେଦ ନ ସହ ତୈରପ୍ଯାଚରନ୍ପାପ୍ମନା ଲିପ୍ଯତେ ଶୁଦ୍ଧଃ ପୂତଃ ପୁଣ୍ଯଲୋକୋ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଯଣେ ଏହି ପଞ୍ଚ ଅଗ୍ନିକୁ ଏଭଳି ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ପୁଣ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ଯେଉଁଯଣେ ଏଭଳି ଜାଣନ୍ତି, ଯେଉଁଯଣେ ଏଭଳି ଜାଣନ୍ତି।
ପ୍ରାଚୀନଶାଲ ଔପମନ୍ଯଵଃ ସତ୍ଯଯଜ୍ଞଃ ପୌଲୁଷିରିନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଭାଲ୍ଲଵେଯୋ ଜନଃ ଶାର୍କରାକ୍ଷ୍ଯୋ ବୁଡିଲ ଆଶ୍ଵତରାଶ୍ଵିସ୍ତେ ହୈତେ ମହାଶାଲା ମହାଶ୍ରୋତ୍ରିଯାଃ ସମେତ୍ଯ ମୀମାଁସାଂ ଚକ୍ରୁଃ କୋ ନୁ ଆତ୍ମା କିଂ ବ୍ରହ୍ମେତି
ପ୍ରାଚୀନଶାଳ ଔପମନ୍ୟବ, ସତ୍ୟଯଜ୍ଞ ପୌଲୁଷି, ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭାଲ୍ଲଭେୟ, ଜନ ଶାର୍କରାକ୍ଷ୍ୟ, ବୁଡିଳ ଆଶ୍ୱତରାଶ୍ୱି—ଏହି ମହାଶାଳୀ ଓ ମହାଶ୍ରୋତ୍ରିୟମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଆଲୋଚନା କଲେ: 'କିଏ ଆତ୍ମା? କ'ଣ ବ୍ରହ୍ମ?'
ତେ ହ ସମ୍ପାଦଯାଞ୍ଚକ୍ରୁରୁଦ୍ଦାଲକୋ ଵୈ ଭଗଵନ୍ତୋଽଯମାରୁଣିଃ ସମ୍ପ୍ରତୀମମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରମଧ୍ଯେତି ତଁ ହନ୍ତାଭ୍ଯାଗଚ୍ଛାମେତି ତଁ ହାଭ୍ଯାଜଗ୍ମୁଃ
ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଉଦ୍ଦାଲକ ଅରୁଣଙ୍କ ପୁଅ, ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି; ସେ ବୈଶ୍ୱାନର ଆତ୍ମାକୁ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି। ଚଳ, ଆମେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା।' ଏଭଳି କହି ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ସ ହ ସମ୍ପାଦଯାଞ୍ଚକାର ପ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ମାମିମେ ମହାଶାଲା ମହାଶ୍ରୋତ୍ରିଯାସ୍ତେଭ୍ଯୋ ନ ସର୍ଵମିଵ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯେ ହନ୍ତାହମନ୍ଯମଭ୍ଯନୁଶାସାନୀତି
ସେ ଭାବିଲେ, 'ଏହି ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ଗୃହସ୍ଥ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୱାନ୍; ସେମାନେ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିବି କି ନାହିଁ। ତେଣୁ ଆଉ କାହାକୁ ଏହା ଶିଖାଇବାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବି।'
ତାନ୍ହୋଵାଚାଶ୍ଵପତିର୍ଵୈ ଭଗଵନ୍ତୋଽଯଂ କୈକେଯଃ ସମ୍ପ୍ରତୀମମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରମଧ୍ଯେତି ତଁହନ୍ତାଭ୍ଯାଗଚ୍ଛାମେତି ତଁହାଭ୍ଯାଜଗ୍ମୁଃ
ସେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମହାନୁଭାବମାନେ, ଏହି କୈକେୟ ରାଜା ଅଶ୍ୱପତି ବୈଶ୍ୱାନର ଆତ୍ମାକୁ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି। ଚଳ, ଆମେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା।' ଏଭଳି କହି ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ତେ ହୋଚୁର୍ଯେନ ହୈଵାର୍ଥେନ ପୁରୁଷଶ୍ଚରେତ୍ତଁହୈଵ ଵଦେଦାତ୍ମାନମେଵେମଂ ଵୈଶ୍ଵାନରଁ ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯଧ୍ଯେଷି ତମେଵ ନୋ ବ୍ରୂହୀତି
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଯେହେତୁ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକ ମଣିଷ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ, ସେଉଁଠିକି ଭାବରେ କଥା କହିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ଏହି ବୈଶ୍ୱାନର ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଛ, ଆମକୁ ସେଉଁଠି ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ କହ।'
ତାନ୍ହୋଵାଚ ପ୍ରାତର୍ଵଃ ପ୍ରତିଵକ୍ତାସ୍ମୀତି ତେ ହ ସମିତ୍ପାଣଯଃ ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ପ୍ରତିଚକ୍ରମିରେ ତାନ୍ହାନୁପନୀଯୈ ଵୈତଦୁଵାଚ
ସେ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭାତେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତର ଦେବି।' ତେଣୁ ସେମାନେ ହାତରେ ହୋମକୁଣ୍ଡ ନେଇ ପୂର୍ବାହ୍ଣେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେ ସେମାନେଠାରେ ଭିତରକୁ ନେଇ ନଥିବାବେଳେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଔପମନ୍ଯଵ କଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସ ଇତି ଦିଵମେଵ ଭଗଵୋ ରାଜନ୍ନିତି ହୋଵାଚୈଷ ଵୈ ସୁତେଜା ଆତ୍ମା ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ଯଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସେ ତସ୍ମାତ୍ତଵ ସୁତଂ ପ୍ରସୁତମାସୁତଂ କୁଲେ ଦୃଶ୍ଯତେ
ସେ ଔପମନ୍ୟବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କାହାକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରୁଛ?' ସେ କହିଲେ, 'ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମୁଁ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରେ।' ସେ କହିଲେ, 'ଏହି ସ୍ୱର୍ଗ ହେଉଛି ଦୀପ୍ତିମାନ ବୈଶ୍ୱାନର ଆତ୍ମା, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରୁଛ। ଏହିକାରଣରୁ ତୁମ ବଂଶରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।'
ଅତ୍ସ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯସି ପ୍ରିଯମତ୍ତ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯତି ପ୍ରିଯଂ ଭଵତ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସଂ କୁଲେ ଯ ଏତମେଵମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରମୁପାସ୍ତେ ମୂର୍ଧା ତ୍ଵେଷ ଆତ୍ମନ ଇତି ହୋଵାଚ ମୂର୍ଧା ତେ ଵ୍ଯପତିଷ୍ଯଦ୍ଯନ୍ମାଂ ନାଗମିଷ୍ଯ ଇତି
ଯେଉଁଠି ଏହି ବୈଶ୍ୱାନର ଆତ୍ମାକୁ ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରିୟତା ଦେଖେ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରି ପ୍ରିୟତା ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ପ୍ରିୟ ହୁଏ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ବ୍ରହ୍ମତେଜ ଚମକେ। 'ମୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ଏହି ଆତ୍ମାର ଏହି ଅଂଶ,' ସେ କହିଲେ। 'ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିନଥାନ୍ତା, ତୁମ ମୁଣ୍ଡ ଖସିଯାଇଥାନ୍ତା।'
ଅଥ ହୋଵାଚ ସତ୍ଯଯଜ୍ଞଂ ପୌଲୁଷିଂ ପ୍ରାଚୀନଯୋଗ୍ଯଂ କଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସ ଇତ୍ଯାଦିତ୍ଯମେଵ ଭଗଵୋ ରାଜନ୍ନିତି ହୋଵାଚୈଷ ଵୈ ଵିଶ୍ଵରୂପ ଆତ୍ମା ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ଯଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସେ ତସ୍ମାତ୍ତଵ ବହୁ ଵିଶ୍ଵରୂପଂ କୁଲେ ଦୃଶ୍ଯତେ
ପ୍ରଵୃତ୍ତୋଽଶ୍ଵତରୀରଥୋ ଦାସୀନିଷ୍କୋଽତ୍ସ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯସି ପ୍ରିଯମତ୍ତ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯତି ପ୍ରିଯଂ ଭଵତ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସଂ କୁଲେ ଯ ଏତମେଵମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରମୁପାସ୍ତେ ଚକ୍ଷୁଷେତଦାତ୍ମନ ଇତି ହୋଵାଚାନ୍ଧୋଽଭଵିଷ୍ଯୋ ଯନ୍ମାଂ ନାଗମିଷ୍ଯ ଇତି
ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ବୈଶ୍ୱାନର ଆତ୍ମାକୁ ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ଘୋଡ଼ିଆ ରଥରେ ଚଡ଼ି ଯାଏ, ସୁନାର ହାର ପିନ୍ଧେ, ପ୍ରିୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ ଓ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ଦେଖେ, ସେ ସ୍ନେହିଳ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ପରିବାର ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। 'ଚକ୍ଷୁ ଏହି ଆତ୍ମାର ଏକ ଅଂଶ,' ସେ କହିଲେ। 'ତୁମେ ଯଦି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିନଥାନ୍ତୁ, ତେବେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଉଥାନ୍ତୁ।'
ଅଥ ହୋଵାଚେନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଭାଲ୍ଲଵେଯଂ ଵୈଯାଘ୍ରପଦ୍ଯ କଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସ ଇତି ଵାଯୁମେଵ ଭଗଵୋ ରାଜନ୍ନିତି ହୋଵାଚୈଷ ଵୈ ପୃଥଗ୍ଵର୍ତ୍ମାତ୍ମା ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ଯଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସେ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ପୃଥଗ୍ବଲଯ ଆଯନ୍ତି ପୃଥଗ୍ରଥଶ୍ରେଣଯୋଽନୁଯନ୍ତି
ଅତ୍ସ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯସି ପ୍ରିଯମତ୍ତ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯତି ପ୍ରିଯଂ ଭଵତ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସଂ କୁଲେ ଯ ଏତମେଵମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରମୁପାସ୍ତେ ପ୍ରାଣସ୍ତ୍ଵେଷ ଆତ୍ମନ ଇତି ହୋଵାଚ ପ୍ରାଣସ୍ତ ଉଦକ୍ରମିଷ୍ଯଦ୍ଯନ୍ମାଂ ନାଗମିଷ୍ଯ ଇତି
ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ବୈଶ୍ୱାନର ଆତ୍ମାକୁ ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ପ୍ରିୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ ଓ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ଦେଖେ, ସେ ସ୍ନେହିଳ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ପରିବାର ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। 'ପ୍ରାଣ ଏହି ଆତ୍ମାର ଏକ ଅଂଶ,' ସେ କହିଲେ। 'ତୁମେ ଯଦି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିନଥାନ୍ତୁ, ତେବେ ତୁମ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଯାଉଥାନ୍ତା।'
ଅଥ ହୋଵାଚ ଜନଁଶାର୍କରାକ୍ଷ୍ଯ କଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସ ଇତ୍ଯାକାଶମେଵ ଭଗଵୋ ରାଜନ୍ନିତି ହୋଵାଚୈଷ ଵୈ ବହୁଲ ଆତ୍ମା ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ଯଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପସ୍ସେ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ବହୁଲୋଽସି ପ୍ରଜଯା ଚ ଧନେନ ଚ
ତାପରେ ଜନ ଶାର୍କରାକ୍ଷ୍ୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କାହାକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରୁଛ?” ସେ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ମୁଁ ଆକାଶକୁ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରେ।” ତେବେ କହିଲେ, “ଏହି ଆକାଶ ହେଉଛି ବହୁତ ଆତ୍ମା, ଏହି ହେଉଛି ବୈଶ୍ୱାନର। ଯାହାକୁ ତୁମେ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରୁଛ, ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ସନ୍ତାନ ଓ ଧନରେ ବହୁତ ଅଛ।"
ଅତ୍ସ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯସି ପ୍ରିଯମତ୍ତ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯତି ପ୍ରିଯଂ ଭଵତ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସଂ କୁଲେ ଯ ଏତମେଵମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରମୁପାସ୍ତେ ସନ୍ଦେହସ୍ତ୍ଵେଷ ଆତ୍ମନ ଇତି ହୋଵାଚ ସନ୍ଦେହସ୍ତେ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯଦ୍ଯନ୍ମାଂ ନାଗମିଷ୍ଯ ଇତି
ଯେଉଁଠି ଏହିପରି ବୈଶ୍ୱାନର ଆତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସେଠି ଲୋକ ଭଲ ଖାଇଥାଏ, ପ୍ରିୟ ଦେଖିଥାଏ, ନିଜେ ପ୍ରିୟ ହୁଏ ଓ ତାଙ୍କର କୁଳ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମର ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। "ଏହି ଆତ୍ମାର ଏକ ଅଂଶ ହେଉଛି ଖାଲି ସ୍ଥାନ," ସେ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯଦି ମୋ ପାଖକୁ ନ ଆସିଥାନ୍ତ, ତୁମର ଏହି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତା।"
ଅଥ ହୋଵାଚ ବୁଡିଲମାଶ୍ଵତରାଶ୍ଵିଂ ଵୈଯାଘ୍ରପଦ୍ଯ କଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସ ଇତ୍ଯପ ଏଵ ଭଗଵୋ ରାଜନ୍ନିତି ହୋଵାଚୈଷ ଵୈ ରଯିରାତ୍ମା ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ଯଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସେ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଁରଯିମାନ୍ପୁଷ୍ଟିମାନସି
ତାପରେ ବୁଡିଲ ଅଶ୍ୱତରାଶ୍ୱିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କାହାକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରୁଛ?” ସେ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ମୁଁ ପାଣିକୁ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରେ।” ତେବେ କହିଲେ, “ଏହି ପାଣି ହେଉଛି ଧନୀ ଆତ୍ମା, ଏହି ହେଉଛି ବୈଶ୍ୱାନର। ଯାହାକୁ ତୁମେ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରୁଛ, ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ଧନୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ।"
ଅତ୍ସ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯସି ପ୍ରିଯମତ୍ତ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯତି ପ୍ରିଯଂ ଭଵତ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସଂ କୁଲେ ଯ ଏତମେଵମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରମୁପାସ୍ତେ ବସ୍ତିସ୍ତ୍ଵେଷ ଆତ୍ମନ ଇତି ହୋଵାଚ ବସ୍ତିସ୍ତେ ଵ୍ଯଭେତ୍ସ୍ଯଦ୍ଯନ୍ମାଂ ନାଗମିଷ୍ଯ ଇତି
ଯେଉଁଠି ଏହିପରି ବୈଶ୍ୱାନର ଆତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସେଠି ଲୋକ ଭଲ ଖାଇଥାଏ, ପ୍ରିୟ ଦେଖିଥାଏ, ନିଜେ ପ୍ରିୟ ହୁଏ ଓ ତାଙ୍କର କୁଳ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମର ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। "ଏହି ଆତ୍ମାର ଏକ ଅଂଶ ହେଉଛି ମୁତ୍ରାଶୟ," ସେ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯଦି ମୋ ପାଖକୁ ନ ଆସିଥାନ୍ତ, ତୁମର ଏହି ମୁତ୍ରାଶୟ ଫାଟିଯାନ୍ତା।"
ତେଭ୍ଯୋ ହ ପ୍ରାପ୍ତେଭ୍ଯଃ ପୃଥଗର୍ହାଣି କାରଯାଞ୍ଚକାର ସ ହ ପ୍ରାତଃ ସଞ୍ଜିହାନ ଉଵାଚ ନ ମେ ସ୍ତେନୋ ଜନପଦେ ନ କର୍ଦର୍ଯୋ ନ ମଦ୍ଯପୋ ନାନାହିତାଗ୍ନିର୍ନାଵିଦ୍ଵାନ୍ନ ସ୍ଵୈରୀ ସ୍ଵୈରିଣୀ କୁତୋ ଯକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଵୈ ଭଗଵନ୍ତୋଽହମସ୍ମି ଯାଵଦେକୈକସ୍ମା ଋତ୍ଵିଜେ ଧନଂ ଦାସ୍ଯାମି ତାଵଦ୍ଭଗଵଦ୍ଭ୍ଯୋ ଦାସ୍ଯାମି ଵସନ୍ତୁ ଭଗଵନ୍ତ ଇତି
ସେମାନେ ଆସିଲାପରେ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ଅଲଗା ଘର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ପରେ ସକାଳେ ବିଦାୟ ନେବା ସମୟରେ କହିଲେ, 'ମୋ ରାଜ୍ୟରେ କେହି ଚୋର ନାହିଁ, କଞ୍ଜୁସ ନାହିଁ, ମଦପାନକାରୀ ନାହିଁ, କେହି ଅଗ୍ନିକୁ ଅନଦେଖା କରେନାହିଁ, ଅଜ୍ଞାନୀ ନାହିଁ, କେହି ଅନ୍ୟସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଅସତ କାମ କରେନାହିଁ, ଅନ୍ୟପୁରୁଷ ସହ ଅସତ କାମ କରେନାହିଁ—ତେବେ ଅନୁଚିତ ଭାବେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା କିଏ ରହିପାରିବ? ମହାନୁଭାବମାନେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଋତ୍ବିଜ୍କୁ ଧନ ଦେଉଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆପଣମାନେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି। ଦୟାକରି ରୁହନ୍ତୁ, ମହାନୁଭାବମାନେ।'
ତାପରେ ସତ୍ୟଯଜ୍ଞଙ୍କୁ, ଯିଏ ପୌଳୁଷି ଓ ପ୍ରାଚୀନଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ସେଠାରେ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କାହାକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରୁଛ?' ସତ୍ୟଯଜ୍ଞ କହିଲେ: 'ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରେ।' ସେଠାରେ କହିଲେ: 'ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଆକାରର ଆତ୍ମା, ଏହି ହେଉଛି ବୈଶ୍ୱାନର, ଯାହାକୁ ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରୁଛ। ଏହିକାରଣରେ ତୁମ ଘରେ ବହୁ ପ୍ରକାର ଆକାରର ଲୋକ ଦେଖାଯାଏ।'
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭାଲ୍ଲବେୟଙ୍କୁ, ଯିଏ ବୈୟାଘ୍ରପଦ୍ୟ, ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କାହାକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରୁଛ?' ସେ କହିଲେ: 'ମୁଁ ବାୟୁକୁ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରେ।' ସେଠାରେ କହିଲେ: 'ଏହି ବାୟୁ ହେଉଛି ବିଭିନ୍ନ ପଥର ଆତ୍ମା, ଏହି ହେଉଛି ବୈଶ୍ୱାନର, ଯାହାକୁ ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରୁଛ। ଏହିକାରଣରେ ତୁମ ପାଖକୁ ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି ଆସେ, ବିଭିନ୍ନ ରଥମାଳା ତୁମ ପଛରେ ଚାଲିଥାଏ।'