ସ ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନକ୍ଷରଂ ପ୍ରଣୌତ୍ଯେତଦେଵାକ୍ଷରꣳ ସ୍ଵରମମୃତମଭଯଂ ପ୍ରଵିଶତି ତତ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଯଦମୃତା ଦେଵାସ୍ତଦମୃତୋ ଭଵତି
ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣି, ଏହି ଅକ୍ଷରକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ଏହି ଅମୃତ ଓ ନିର୍ଭୟ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରେ । ଏଥିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଅମୃତ ହେଲେ, ସେମିତି ସେ ମଧ୍ୟ ଅମୃତ ହୁଏ ।
ଅଥ ଖଲୁ ଯ ଉଦ୍ଗୀଥଃ ସ ପ୍ରଣଵୋ ଯଃ ପ୍ରଣଵଃ ସ ଉଦ୍ଗୀଥ ଇତ୍ଯସୌ ଵା ଆଦିତ୍ଯ ଉଦ୍ଗୀଥ ଏଷ ପ୍ରଣଵ ଓମିତି ହ୍ଯେଷ ସ୍ଵରନ୍ନେତି
ଏବେ, ଉଦ୍ଗୀଥ ହେଉଛି ପ୍ରଣବ; ପ୍ରଣବ ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ । ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଗୀଥ ଅଟେ; ଏହିପରି ପ୍ରଣବ, କାରଣ ଏହା 'ଓଁ' ଭାବେ ଧ୍ୱନିତି ହୁଏ ।
ଏତମୁ ଏଵାହମଭ୍ଯଗାସିଷଂ ତସ୍ମାନ୍ମମ ତ୍ଵମେକୋଽସୀତି ହ କୌଷୀତକିଃ ପୁତ୍ରମୁଵାଚ ରଶ୍ମୀꣳସ୍ତ୍ଵଂ ପର୍ଯାଵର୍ତଯାଦ୍ବହଵୋ ଵୈ ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତୀତ୍ଯଧିଦୈଵତମ୍
ମୁଁ ଏହିଠିକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ସନ୍ତାନ, କହିଲେ କୌଷୀତକି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ । ତୁମ ରଶ୍ମିମାନେକୁ ଫେରାଇଦିଅ, କାରଣ ତୁମର ଅନେକ ସନ୍ତାନ ହେବେ; ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି ।
ଅଥାଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଯ ଏଵାଯଂ ମୁଖ୍ଯଃ ପ୍ରାଣସ୍ତମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତୋମିତି ହ୍ଯେଷ ସ୍ଵରନ୍ନେତି
ଏବେ ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ: ଏହି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରାଣକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା 'ଓଁ' ଭାବେ ଧ୍ୱନିତି ହୁଏ ।
ଏତମୁ ଏଵାହମଭ୍ଯଗାସିଷଂ ତସ୍ମାନ୍ମମ ତ୍ଵମେକୋଽସୀତି ହ କୌଷୀତକିଃ ପୁତ୍ରମୁଵାଚ ପ୍ରାଣାꣳ ସ୍ତ୍ଵଂ ଭୂମାନମଭିଗାଯତାଦ୍ବହଵୋ ଵୈ ମେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତୀତି
ମୁଁ ଏହିଠିକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ସନ୍ତାନ, କହିଲେ କୌଷୀତକି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ । ପ୍ରାଣମାନେକୁ ବହୁଳ ଭାବେ ଗାଓ, କାରଣ ମୋର ଅନେକ ସନ୍ତାନ ହେବେ ।
ଅଥ ଖଲୁ ଯ ଉଦ୍ଗୀଥଃ ସ ପ୍ରଣଵୋ ଯଃ ପ୍ରଣଵଃ ସ ଉଦ୍ଗୀଥ ଇତି ହୋତୃଷଦନାଦ୍ଧୈଵାପି ଦୁରୁଦ୍ଗୀଥମନୁସମାହରତୀତ୍ଯନୁସମାହରତୀତି
ଏବେ, ଉଦ୍ଗୀଥ ହେଉଛି ପ୍ରଣବ; ପ୍ରଣବ ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ । ଯଦି ହୋତା ଭୁଲ୍ ଅଂଶରୁ ପାଠ କରେ, ସେ ଉଦ୍ଗୀଥକୁ ପୁଣିପୁଣି ଏକତ୍ର କରେ; ଏହିପରି ସେ ଏକତ୍ର କରେ ।
ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତ ଇଯମେଵ ସାଗ୍ନିରମସ୍ତତ୍ସାମ
ଏହି ସାମ ଏହି ଛନ୍ଦ ଉପରେ ବୁନାଯାଇଛି; ତେଣୁ ସାମ ଛନ୍ଦ ଉପରେ ଗାଯାଯି । ଏହା ହେଉଛି ଅଗ୍ନି, ଏହି ସାମ ଅଟେ ।
ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେଽନ୍ତରିକ୍ଷମେଵ ସା ଵାଯୁରମସ୍ତତ୍ସାମ
ଏହି ସାମ ଏହି ଛନ୍ଦ ଉପରେ ବୁନାଯାଇଛି; ତେଣୁ ସାମ ଛନ୍ଦ ଉପରେ ଗାଯାଯି । ଏହା ହେଉଛି ଆକାଶ, ଏହି ସାମ ଅଟେ ।
ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେ ଦ୍ଯୌରେଵ ସାଦିତ୍ଯୋଽମସ୍ତତ୍ସାମ
ଏହି ସାମ ଏହି ଛନ୍ଦ ଉପରେ ବୁନାଯାଇଛି; ତେଣୁ ସାମ ଛନ୍ଦ ଉପରେ ଗାଯାଯି । ଏହା ହେଉଛି ଆକାଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ସେଇ ସାମ ।
ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେ ନକ୍ଷତ୍ରାଣ୍ଯେଵ ସା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅମସ୍ତତ୍ସାମ
ଏହି ସାମ ଏହି ଛନ୍ଦ ଉପରେ ବୁନାଯାଇଛି; ତେଣୁ ସାମ ଛନ୍ଦ ଉପରେ ଗାଯାଯି । ଏହା ହେଉଛି ତାରାମାନେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ହେଉଛି ସେଇ ସାମ ।
ଅଥ ଯଦେତଦାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲଂ ଭାଃ ସୈଵର୍ଗଥ ଯନ୍ନୀଲଂ ପରଃ କୃଷ୍ଣଂ ତତ୍ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେ
ଏବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଯେଉଁ ଧଳା ଆଲୋକ, ସେହି ସାମ; ଯେଉଁ ନୀଳ କିମ୍ବା କଳା ଅଂଶ, ସେହି ସାମ । ଏହି ସାମ ଏହି ଛନ୍ଦ ଉପରେ ବୁନାଯାଇଛି; ତେଣୁ ସାମ ଛନ୍ଦ ଉପରେ ଗାଯାଯି ।
ଅଥ ଯଦେଵୈତଦାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲଂ ଭାଃ ସୈଵ ସାଥ ଯନ୍ନୀଲଂ ପରଃ କୃଷ୍ଣଂ ତଦମସ୍ତତ୍ସାମାଥ ଯ ଏଷୋଽନ୍ତରାଦିତ୍ଯେ ହିରଣ୍ମଯଃ ପୁରୁଷୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ହିରଣ୍ଯଶ୍ମଶ୍ରୁର୍ହିରଣ୍ଯକେଶ ଆପ୍ରଣଖାତ୍ସର୍ଵ ଏଵ ସୁଵର୍ଣଃ
ଏବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଯେଉଁ ଧଳା ଆଲୋକ, ସେହି ସାମ; ଯେଉଁ ନୀଳ କିମ୍ବା କଳା ଅଂଶ, ସେହି ସାମ । ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭିତରେ ଯେ ସୁନା ରଙ୍ଗର ପୁରୁଷ ଦେଖାଯାଏ—ସୁନା ଦାଢ଼ି, ସୁନା ଚୁଲ, ପାଦ ଠାରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁନା ।
ତସ୍ଯ ଯଥା କପ୍ଯାସଂ ପୁଣ୍ଡରୀକମେଵମକ୍ଷିଣୀ ତସ୍ଯୋଦିତି ନାମ ସ ଏଷ ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ ପାପ୍ମଭ୍ଯ ଉଦିତ ଉଦେତି ହ ଵୈ ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ ପାପ୍ମଭ୍ଯୋ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ତାଙ୍କର ଆଖି ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଖୋଲା ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମ ଭଳି; ତାଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି ଉଦିତି । ସେ ସମସ୍ତ ଅପବିତ୍ରତା ଉପରେ ଉଠିଯାନ୍ତି; ଏହିପରି ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ଅପବିତ୍ରତା ଉପରେ ଉଠିଯାଏ ।
ତସ୍ଯର୍କ୍ଚ ସାମ ଚ ଗେଷ୍ଣୌ ତସ୍ମାଦୁଦ୍ଗୀଥସ୍ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵେଵୋଦ୍ଗାତୈତସ୍ଯ ହି ଗାତା ସ ଏଷ ଯେ ଚାମୁଷ୍ମାତ୍ପରାଞ୍ଚୋ ଲୋକାସ୍ତେଷାଂ ଚେଷ୍ଟେ ଦେଵକାମାନାଂ ଚେତ୍ଯଧିଦୈଵତମ୍
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଗାଲରେ ଛନ୍ଦ ଓ ସାମ ଅଛି; ଏହିପରି ଉଦ୍ଗୀଥ, ଏହିପରି ଗାୟକ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗାଏ । ସେ ଏହି ଲୋକର ପାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି—ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି ।
ଅଥାଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଵାଗେଵର୍କ୍ପ୍ରାଣଃ ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେ ଵାଗେଵ ସା ପ୍ରାଣୋଽମସ୍ତତ୍ସାମ
ଏବେ ଆତ୍ମା ସମ୍ବନ୍ଧରେ କୁହାଯାଉଛି—ବାକ୍ ହେଉଛି ଋକ୍, ଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ସାମ। ଏହି ସାମ ଏହି ଋକ୍ ଉପରେ ଗୁଁଥାଯାଇଛି। ସେଇଥିରୁ, ସାମକୁ ଋକ୍ ଉପରେ ଗୁଁଥାଯାଇ ଗାଯାଯାଏ। ବାକ୍ ହେଉଛି ଏହା, ଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ଏହାର ମୂଳ—ଏହିଠାରେ ସାମର ଅର୍ଥ ଏହିପରି।
ଚକ୍ଷୁରେଵର୍ଗାତ୍ମା ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେ ଚକ୍ଷୁରେଵ ସାତ୍ମାମସ୍ତତ୍ସାମ
ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ଋକ୍ର ମୂଳ, ସାମ ହେଉଛି ସେଇ। ଏହି ସାମ ଏହି ଋକ୍ ଉପରେ ଗୁଁଥାଯାଇଛି। ତେଣୁ, ସାମକୁ ଋକ୍ ଉପରେ ଗୁଁଥାଯାଇ ଗାଯାଯାଏ। ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ଏହା, ଏହାର ମୂଳ ସାମ।
ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେ ଶ୍ରୋତ୍ରମେଵ ସା ମନୋଽମସ୍ତତ୍ସାମ
ସାମ ହେଉଛି ସେଇ, ଯାହା ଋକ୍ ଉପରେ ଗୁଁଥାଯାଇଛି। ଏହିଠାରୁ, ସାମକୁ ଋକ୍ ଉପରେ ଗୁଁଥାଯାଇ ଗାଯାଯାଏ। କାନ୍ ହେଉଛି ଏହା, ମନ ହେଉଛି ଏହାର ମୂଳ—ଏହିଠାରେ ସାମର ଅର୍ଥ ଏହିପରି।
ଅଥ ଯଦେତଦକ୍ଷ୍ଣଃ ଶୁକ୍ଲଂ ଭାଃ ସୈଵର୍ଗଥ ଯନ୍ନୀଲଂ ପରଃ କୃଷ୍ଣଂ ତତ୍ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେ ଅଥ ଯଦେଵୈତଦକ୍ଷ୍ଣଃ ଶୁକ୍ଲଂ ଭାଃ ସୈଵ ସାଥ ଯନ୍ନୀଲଂ ପରଃ କୃଷ୍ଣଂ ତଦମସ୍ତତ୍ସାମ
ଏବେ ଯେଉଁ ଆଖିରେ ଧଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅଛି, ସେଇ ହେଉଛି ଋକ୍; ଯେଉଁ ନୀଳ କିମ୍ବା କଳା ଅଂଶ, ସେଇ ହେଉଛି ସାମ। ଏହି ସାମ ଏହି ଋକ୍ ଉପରେ ଗୁଁଥାଯାଇଛି। ତେଣୁ, ସାମକୁ ଋକ୍ ଉପରେ ଗୁଁଥାଯାଇ ଗାଯାଯାଏ। ଆଖିରେ ଯେଉଁ ଧଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅଛି, ସେଇ ହେଉଛି ଋକ୍; ଯେଉଁ ନୀଳ କିମ୍ବା କଳା ଅଂଶ, ସେଇ ହେଉଛି ସାମର ମୂଳ।
ଅଥ ଯ ଏଷୋଽନ୍ତରକ୍ଷିଣି ପୁରୁଷୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ସୈଵର୍କ୍ତତ୍ସାମ ତଦୁକ୍ଥଂ ତଦ୍ଯଜୁସ୍ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ତସ୍ଯୈତସ୍ଯ ତଦେଵ ରୂପଂ ଯଦମୁଷ୍ଯ ରୂପଂ ଯାଵମୁଷ୍ଯ ଗେଷ୍ଣୌ ତୌ ଗେଷ୍ଣୌ ଯନ୍ନାମ ତନ୍ନାମ
ଏବେ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଆଖିରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେଇ ହେଉଛି ଋକ୍, ସେଇ ହେଉଛି ସାମ, ସେଇ ହେଉଛି ଉକ୍ଥ, ସେଇ ହେଉଛି ଯଜୁସ୍, ସେଇ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ। ଏହା ତାଙ୍କର ରୂପ, ଯେଉଁ ରୂପ ତାଙ୍କର ଅଛି, ଯେତେ ତାଙ୍କର ଛାୟା, ସେତେ ତାଙ୍କର ଛାୟା; ଯେଉଁ ନାମ ତାଙ୍କର, ସେଇ ତାଙ୍କର ନାମ।
ସ ଏଷ ଯେ ଚୈତସ୍ମାଦର୍ଵାଞ୍ଚୋ ଲୋକାସ୍ତେଷାଂ ଚେଷ୍ଟେ ମନୁଷ୍ଯକାମାନାଂ ଚେତି ତଦ୍ଯ ଇମେ ଵୀଣାଯାଂ ଗାଯନ୍ତ୍ଯେତଂ ତେ ଗାଯନ୍ତି ତସ୍ମାତ୍ତେ ଧନସନଯଃ
ସେ, ଏହି ନିମ୍ନ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଇଚ୍ଛାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ଯେମାନେ ବୀଣାରେ ଗାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗାଆନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ସେମାନେ ଧନର ଗାୟକ ବୋଲି ଡାକାଯାନ୍ତି।
ଅଥ ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସାମ ଗାଯତ୍ଯୁଭୌ ସ ଗାଯତି ସୋଽମୁନୈଵ ସ ଏଷ ଯେ ଚାମୁଷ୍ମାତ୍ପରାଞ୍ଚୋ ଲୋକାସ୍ତାꣳ ଶ୍ଚାପ୍ନୋତି ଦେଵକାମାସ୍ତାꣳ ଶ୍ଚ
ଯେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ସହିତ ସାମ ଗାଯାଯାଏ, ସେ ଦୁଇଁଟି ଗାଏ। ସେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ସେଉଁଠି ଉପରେ ଥିବା ଲୋକ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଅଥାନେନୈଵ ଯେ ଚୈତସ୍ମାଦର୍ଵାଞ୍ଚୋ ଲୋକାସ୍ତାꣳ ଶ୍ଚାପ୍ନୋତି ମନୁଷ୍ଯକାମାꣳଶ୍ଚ ତସ୍ମାଦୁ ହୈଵଂଵିଦୁଦ୍ଗାତା ବ୍ରୂଯାତ୍
ଏହି ଉପାୟରେ, ସେ ଏହି ନିମ୍ନ ଥିବା ଲୋକ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଇଚ୍ଛାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ତେଣୁ, ଏପରି ଜାଣିଥିବା ଉଦ୍ଗାତାକୁ ସାମ ଗାଇବାକୁ ଡାକିବା ଉଚିତ।
କଂ ତେ କାମମାଗାଯାନୀତ୍ଯେଷ ହ୍ଯେଵ କାମାଗାନସ୍ଯେଷ୍ଟେ ଯ ଏଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସାମ ଗାଯତି ସାମ ଗାଯତି
ତୁମ ପାଇଁ କେଉଁ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ମୁଁ ଗାଇବି? ଯାହା ପାଇଁ ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସାମ ଗାଏ, ସେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ତ୍ରଯୋ ହୋଦ୍ଗୀଥେ କୁଶଲା ବଭୂଵୁଃ ଶିଲକଃ ଶାଲାଵତ୍ଯଶ୍ଚୈକିତାଯନୋ ଦାଲ୍ଭ୍ଯଃ ପ୍ରଵାହଣୋ ଜୈଵଲିରିତି ତେ ହୋଚୁରୁଦ୍ଗୀଥେ ଵୈ କୁଶଲାଃ ସ୍ମୋ ହନ୍ତୋଦ୍ଗୀଥେ କଥାଂ ଵଦାମ ଇତି
ତିନି ଜଣ ଉଦ୍ଗୀଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ—ଶିଳକ ଶାଳାବତ୍ୟ, ଚୈକିତାୟନ ଦାଲ୍ଭ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରବାହଣ ଜୈବଲି। ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ଉଦ୍ଗୀଥରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଚାଲ, ଉଦ୍ଗୀଥ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବା।'
ତଥେତି ହ ସମୁପଵିଵିଶୁଃ ସ ହ ପ୍ରଵାହଣୋ ଜୈଵଲିରୁଵାଚ ଭଗଵନ୍ତାଵଗ୍ରେ ଵଦତାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଯୋର୍ଵଦତୋର୍ଵାଚꣳ ଶ୍ରୋଷ୍ଯାମୀତି
'ଠିକ୍ ଅଛି,' ବୋଲି ସେମାନେ ବସିଲେ। ପରେ ପ୍ରବାହଣ ଜୈବଲି କହିଲେ, 'ଦୁଇଜଣ ବଡ଼ ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଥମେ କଥାହେଉନ୍ତୁ; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବି।'
ସ ହ ଶିଲକଃ ଶାଲାଵତ୍ଯଶ୍ଚୈକିତାଯନଂ ଦାଲ୍ଭ୍ଯମୁଵାଚ ହନ୍ତ ତ୍ଵା ପୃଚ୍ଛାନୀତି ପୃଚ୍ଛେତି ହୋଵାଚ
ତେବେ ଶିଳକ ଶାଳାବତ୍ୟ, ଚୈକିତାୟନ ଦାଲ୍ଭ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଚାଲ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରିବି।' ସେ କହିଲେ, 'ପଚାର।'
କା ସାମ୍ନୋ ଗତିରିତି ସ୍ଵର ଇତି ହୋଵାଚ ସ୍ଵରସ୍ଯ କା ଗତିରିତି ପ୍ରାଣ ଇତି ହୋଵାଚ ପ୍ରାଣସ୍ଯ କା ଗତିରିତ୍ଯନ୍ନମିତି ହୋଵାଚାନ୍ନସ୍ଯ କା ଗତିରିତ୍ଯାପ ଇତି ହୋଵାଚ
'ସାମର ଗତି କ'ଣ?' ସେ କହିଲେ, 'ସ୍ୱର।' 'ସ୍ୱରର ଗତି କ'ଣ?' 'ଶ୍ୱାସ,' ସେ କହିଲେ। 'ଶ୍ୱାସର ଗତି କ'ଣ?' 'ଖାଦ୍ୟ,' ସେ କହିଲେ। 'ଖାଦ୍ୟର ଗତି କ'ଣ?' 'ପାଣି,' ସେ କହିଲେ।
ଅପାଂ କା ଗତିରିତ୍ଯସୌ ଲୋକ ଇତି ହୋଵାଚାମୁଷ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ କା ଗତିରିତି ନ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲୋକମତି ନଯେଦିତି ହୋଵାଚ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵଯଂ ଲୋକꣳ ସାମାଭିସଂସ୍ଥାପଯାମଃ ସ୍ଵର୍ଗସꣳସ୍ତାଵꣳ ହି ସାମେତି
'ପାଣିର ଗତି କ'ଣ?' 'ସେଇ ଲୋକ,' ସେ କହିଲେ। 'ସେଇ ଲୋକର ଗତି କ'ଣ?' 'ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ନ ନେଇଯିବା,' ସେ କହିଲେ। 'ଆମେ ସାମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ସ୍ଥାପନ କରୁଛୁ, କାରଣ ସେଇ ସ୍ୱର୍ଗର ସ୍ତୁତି।'
ତꣳ ହ ଶିଲକଃ ଶାଲାଵତ୍ଯଶ୍ଚୈକିତାଯନଂ ଦାଲ୍ଭ୍ଯମୁଵାଚାପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ ଵୈ କିଲ ତେ ଦାଲ୍ଭ୍ଯ ସାମ ଯସ୍ତ୍ଵେତର୍ହି ବ୍ରୂଯାନ୍ମୂର୍ଧା ତେ ଵିପତିଷ୍ଯତୀତି ମୂର୍ଧା ତେ ଵିପତେଦିତି
ତେବେ ଶିଳକ ଶାଳାବତ୍ୟ, ଚୈକିତାୟନ ଦାଲ୍ଭ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦାଲ୍ଭ୍ୟ, ତୁମର ସାମ ନିଶ୍ଚିତ ଭିତିହୀନ; ଏହି ମହୁର୍ତ୍ତରେ ଏହା କହିଥାନ୍ତୁ, ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ଖସିଯିବ।' 'ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଖସିଯାଉ,' ସେ କହିଲେ।
ହନ୍ତାହମେତଦ୍ଭଗଵତୋ ଵେଦାନୀତି ଵିଦ୍ଧୀତି ହୋଵାଚାମୁଷ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ କା ଗତିରିତ୍ଯଯଂ ଲୋକ ଇତି ହୋଵାଚାସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ କା ଗତିରିତି ନ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଲୋକମିତି ନଯେଦିତି ହୋଵାଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଵଯଂ ଲୋକꣳ ସାମାଭିସꣳସ୍ଥାପଯାମଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାସꣳ ସ୍ତାଵꣳ ହି ସାମେତି
'ଭଲ, ମୁଁ ଏହିକଥା ମହାନଙ୍କୁ ଜାଣେ,' ସେ କହିଲେ। 'ଜାଣ,' ସେ କହିଲେ। 'ସେଇ ଲୋକର ଗତି କ'ଣ?' 'ଏହି ଲୋକ,' ସେ କହିଲେ। 'ଏହି ଲୋକର ଗତି କ'ଣ?' 'ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଲୋକକୁ ନ ନେଇଯିବା,' ସେ କହିଲେ। 'ଆମେ ସାମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଲୋକକୁ ସ୍ଥାପନ କରୁଛୁ, କାରଣ ସେଇ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ସ୍ତୁତି।'