ଏତꣳ ସଂଯଦ୍ଵାମ ଇତ୍ଯାଚକ୍ଷତ ଏତꣳ ହି ସର୍ଵାଣି ଵାମାନ୍ଯଭିସଂଯନ୍ତି ସର୍ଵାଣ୍ଯେନଂ ଵାମାନ୍ଯଭିସଂଯନ୍ତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଏହାକୁ "ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷର ଏକତ୍ର ସ୍ଥାନ" ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ଏଠି ଏକତ୍ର ହୁଏ; ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହିପରି ଜାଣିଥାଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ତାଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ହୁଏ।
ଏଷ ଉ ଏଵ ଵାମନୀରେଷ ହି ସର୍ଵାଣି ଵାମାନି ନଯତି ସର୍ଵାଣି ଵାମାନି ନଯତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ସେଇ ଏକତ୍ର କରିବାରେ ସକ୍ଷମ, କାରଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷକୁ ସେ ନେଇଯାଏ; ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହିପରି ଜାଣିଥାଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷକୁ ସେ ନେଇଯାଏ।
ଏଷ ଉ ଏଵ ଭାମନୀରେଷ ହି ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାତି ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଏହି ପ୍ରଭାମୟ ପୁରୁଷ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୁଅନ୍ତି । ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେଠି ସେ ଚମକନ୍ତି ।
ଅଥ ଯଦୁ ଚୈଵାସ୍ମିଞ୍ଛଵ୍ଯଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯଦି ଚ ନାର୍ଚିଷମେଵାଭିସମ୍ଭଵନ୍ତ୍ଯର୍ଚିଷୋଽହରହ୍ନ ଆପୂର୍ଯମାଣପକ୍ଷମାପୂର୍ଯମାଣପକ୍ଷାଦ୍ଯାନ୍ଷଡୁଦଙ୍ଙେତି ମାସାꣳସ୍ତାନ୍ମାସେଭ୍ଯଃ ସଂଵତ୍ସରꣳ ସଂଵତ୍ସରାଦାଦିତ୍ଯମାଦିତ୍ଯାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସଂ ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ଵିଦ୍ଯୁତଂ ତତ୍ ପୁରୁଷୋଽମାନଵଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଅନ୍ନ ଆହୁତି ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଅଗ୍ନି ସହିତ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ବିନା ଯେଉଁ ଦିଆଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ନିକୁ ପହଞ୍ଚେ । ଅଗ୍ନିରୁ ଦିନକୁ, ଦିନରୁ ବୃଦ୍ଧି ଚନ୍ଦ୍ରପକ୍ଷକୁ, ସେଠାରୁ ମାସକୁ, ମାସରୁ ବର୍ଷକୁ, ବର୍ଷରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ, ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ବିଦ୍ୟୁତକୁ ଯାଆନ୍ତି । ସେଠାରେ ଏକ ଅମାନବ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି ।
ସ ଏନାନ୍ବ୍ରହ୍ମ ଗମଯତ୍ଯେଷ ଦେଵପଥୋ ବ୍ରହ୍ମପଥ ଏତେନ ପ୍ରତିପଦ୍ଯମାନା ଇମଂ ମାନଵମାଵର୍ତଂ ନାଵର୍ତନ୍ତେ ନାଵର୍ତନ୍ତେ
ସେ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି । ଏହି ହେଉଛି ଦେବତାଙ୍କର ପଥ, ବ୍ରହ୍ମପଥ । ଏହି ପଥରେ ଚାଲିଲେ, ସେମାନେ ପୁଣି ଏହି ମାନବ ଜନ୍ମରେ ଫେରନ୍ତିନାହିଁ, କେବେ ଫେରନ୍ତିନାହିଁ ।
ଏଷ ହ ଵୈ ଯଜ୍ଞୋ ଯୋଽଯଂ ପଵତେ ଏଷ ହ ଯନ୍ନିଦꣳ ସର୍ଵଂ ପୁନାତି । ଯଦେଷ ଯନ୍ନିଦꣳ ସର୍ଵଂ ପୁନାତି ତସ୍ମାଦେଷ ଏଵ ଯଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯ ମନଶ୍ଚ ଵାକ୍ଚ ଵର୍ତନୀ
ଏହି ଯଜ୍ଞ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ । ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ । ଯେହେତୁ ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ, ତେଣୁ ଏହିଠାରେ ଯଜ୍ଞ ହେଉଛି । ଏହାର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର ହେଉଛି ମନ ଓ ବାକ୍ ।
ତଯୋରନ୍ଯତରାଂ ମନସା ସꣳସ୍କରୋତି ବ୍ରହ୍ମା ଵାଚା ହୋତାଧ୍ଵର୍ଯୁରୁଦ୍ଗାତାନ୍ଯତରାꣳସ ଯତ୍ରୌପାକୃତେ ପ୍ରାତରନୁଵାକେ ପୁରା ପରିଧାନୀଯାଯା ବ୍ରହ୍ମା ଵ୍ଯଵଦତି
ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏକୁ ମନରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ, ସେହିଠି ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତ । ଅନ୍ୟଟିକୁ ବାକ୍ରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ହୋତା, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଉଦ୍ଗାତା । ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ପରିଧି କାଠ ରଖିବା ପୂର୍ବରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତ ସଙ୍କେତ ଦେଇଥିଲେ—
ଅନ୍ଯତରାମେଵ ଵର୍ତନୀꣳ ସꣳସ୍କରୋତି ହୀଯତେଽନ୍ଯତରା ସ ଯଥୈକପାଦ୍ଵ୍ରଜନ୍ରଥୋ ଵୈକେନ ଚକ୍ରେଣ ଵର୍ତମାନୋ ରିଷ୍ଯତ୍ଯେଵମସ୍ଯ ଯଜ୍ଞୋରିଷ୍ଯତି ଯଜ୍ଞꣳ ରିଷ୍ଯନ୍ତଂ ଯଜମାନୋଽନୁରିଷ୍ଯତି ସ ଇଷ୍ଟ୍ଵା ପାପୀଯାନ୍ଭଵତି
ତେବେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଆଧାର ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ଅନ୍ୟଟି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଯାଏ । ଯେପରି ଗୋଟିଏ ଚକା ଦେଇ ଗଡ଼ିଯାଉଥିବା ରଥ ଡାହାଡ଼ି ହୁଏ, ସେପରି ଯଜ୍ଞ ଡାହାଡ଼ି ହୁଏ; ଏବଂ ଏମିତି ଯଜ୍ଞକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଯଜମାନ ପୂଜା ପରେ ଅଧମ ହୁଅନ୍ତି ।
ଅଥ ଯତ୍ରୋପାକୃତେ ପ୍ରାତରନୁଵାକେ ନ ପୁରା ପରିଧାନୀଯାଯା ବ୍ରହ୍ମା ଵ୍ଯଵଦତ୍ଯୁଭେ ଏଵ ଵର୍ତନୀ ସꣳସ୍କୁର୍ଵନ୍ତି ନ ହୀଯତେଽନ୍ଯତରା
କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ପରିଧି କାଠ ରଖିବା ପୂର୍ବରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତ ସଙ୍କେତ ନଦେଲେ, ଦୁଇଟି ଆଧାର ସଠିକ୍ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ; କୌଣସି ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ରହେନାହିଁ ।
ସ ଯଥୋଭଯପାଦ୍ଵ୍ରଜନ୍ରଥୋ ଵୋଭାଭ୍ଯାଂ ଚକ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଵର୍ତମାନଃ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତ୍ଯେଵମସ୍ଯ ଯଜ୍ଞଃ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ଯଜ୍ଞଂ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ଯଜମାନୋଽନୁପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ସ ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ରେଯାନ୍ଭଵତି
ଯେପରି ଦୁଇଟି ଚକା ଦେଇ ଚାଲୁଥିବା ରଥ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦାଁଡ଼ି ରହେ, ସେପରି ଯଜ୍ଞ ଦୃଢ଼ ହୁଏ; ଏବଂ ଏମିତି ଦୃଢ଼ ଯଜ୍ଞକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଯଜମାନ ପୂଜା ପରେ ଉତ୍ତମ ହୁଅନ୍ତି ।
ପ୍ରଜାପତିର୍ଲୋକାନଭ୍ଯତପତ୍ତେଷାଂ ତପ୍ଯମାନାନାꣳରସାନ୍ପ୍ରାଵୃହଦଗ୍ନିଂ ପୃଥିଵ୍ଯା ଵାଯୁମନ୍ତରିକ୍ଷାତାଦିତ୍ଯଂ ଦିଵଃ
ପ୍ରଜାପତି ଜଗତଗୁଡ଼ିକୁ ତାପିଲେ; ସେମାନେ ତାପିତ ହେବା ପରେ, ସେମାନଙ୍କର ସାର ନେଲେ: ପୃଥିବୀରୁ ଅଗ୍ନି, ଆକାଶରୁ ବାୟୁ, ଦିଗନ୍ତରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ।
ସ ଏତାସ୍ତିସ୍ରୋ ଦେଵତା ଅଭ୍ଯତପତ୍ତାସାଂ ତପ୍ଯମାନାନାꣳରସାନ୍ପ୍ରାଵୃହଦଗ୍ନେର୍ଋଚୋ ଵାଯୋର୍ଯଜୂꣳଷି ସାମାନ୍ଯାଦିତ୍ଯାତ୍
ସେ ଏହି ତିନି ଦେବତାଙ୍କୁ ତାପିଲେ; ସେମାନେ ତାପିତ ହେବା ପରେ, ସେମାନଙ୍କର ସାର ନେଲେ: ଅଗ୍ନିରୁ ଋକ୍, ବାୟୁରୁ ଯଜୁସ୍, ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ସାମ ।
ସ ଏତାଂ ତ୍ରଯୀଂ ଵିଦ୍ଯାମଭ୍ଯତପତ୍ତସ୍ଯାସ୍ତପ୍ଯମାନାଯା ରସାନ୍ପ୍ରାଵୃହଦ୍ଭୂରିତ୍ଯୃଗ୍ଭ୍ଯୋ ଭୁଵରିତି ଯଜୁର୍ଭ୍ଯଃ ସ୍ଵରିତି ସାମଭ୍ଯଃ
ସେ ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର ଜ୍ଞାନକୁ ତାପିଲେ; ଏହା ତାପିତ ହେବା ପରେ, ସେ ଏହାର ସାର ନେଲେ: ଋକ୍ରୁ 'ଭୂଃ', ଯଜୁସ୍ରୁ 'ଭୁଵଃ', ସାମରୁ 'ସ୍ୱଃ' ।
ତଦ୍ଯଦୃକ୍ତୋ ରିଷ୍ଯେଦ୍ଭୂଃ ସ୍ଵାହେତି ଗାର୍ହପତ୍ଯେ ଜୁହୁଯାଦୃଚାମେଵ ତଦ୍ରସେନର୍ଚାଂ ଵୀର୍ଯେଣର୍ଚାଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିରିଷ୍ଟꣳ ସନ୍ଦଧାତି
ଯଦି ଋକ୍ରେ କିଛି ତ୍ରୁଟି ହୁଏ, ତେବେ 'ଭୂଃ, ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ୍; ଏଭଳି ଋକ୍ର ସାର ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ହାରାଇଥିବା ଅଂଶକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ ।
ସ ଯଦି ଯଜୁଷ୍ଟୋ ରିଷ୍ଯେଦ୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵାହେତି ଜୁହୁଯାଦ୍ଯଜୁଷାମେଵ ତଦ୍ରସେନ ଯଜୁଷାଂ ଵୀର୍ଯେଣ ଯଜୁଷାଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିରିଷ୍ଟꣳ ସନ୍ଦଧାତି
ଯଦି ଯଜୁସ୍ରେ ତ୍ରୁଟି ହୁଏ, ତେବେ 'ଭୁଵଃ, ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ୍; ଏଭଳି ଯଜୁସ୍ର ସାର ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ହାରାଇଥିବା ଅଂଶକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ ।
ଅଥ ଯଦି ସାମତୋ ରିଷ୍ଯେତ୍ସ୍ଵଃ ସ୍ଵାହେତ୍ ଜୁହୁଯାତ୍ସାମ୍ନାମେଵ ତଦ୍ରସେନ ସାମ୍ନାଂ ଵୀର୍ଯେଣ ସାମ୍ନାଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିରିଷ୍ଟଂ ସନ୍ଦଧାତି
ଏବଂ ଯଦି ସାମରେ ତ୍ରୁଟି ହୁଏ, 'ସ୍ୱଃ, ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ୍; ଏଭଳି ସାମର ସାର ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ହାରାଇଥିବା ଅଂଶକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ ।
ତଦ୍ଯଥା ଲଵଣେନ ସୁଵର୍ଣꣳ ସନ୍ଦଧ୍ଯାତ୍ସୁଵର୍ଣେନ ରଜତꣳ ରଜତେନ ତ୍ରପୁ ତ୍ରପୁଣା ସୀସꣳ ସୀସେନ ଲୋହଂ ଲୋହେନ ଦାରୁ ଦାରୁ ଚର୍ମଣା
ଯେପରି ଲୁଣ ଦ୍ୱାରା ସୁନାକୁ, ସୁନା ଦ୍ୱାରା ଚାନ୍ଦିକୁ, ଚାନ୍ଦି ଦ୍ୱାରା ତା, ତା ଦ୍ୱାରା ସିସା, ସିସା ଦ୍ୱାରା ଲୋହା, ଲୋହା ଦ୍ୱାରା କାଠ, କାଠ ଦ୍ୱାରା ଚର୍ମକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ—
ଏଵମେଷାଂ ଲୋକାନାମାସାଂ ଦେଵତାନାମସ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯ୍ଯା ଵିଦ୍ଯାଯା ଵୀର୍ଯେଣ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିରିଷ୍ଟꣳ ସନ୍ଦଧାତି ଭେଷଜକୃତୋ ହ ଵା ଏଷ ଯଜ୍ଞୋ ଯତ୍ରୈଵଂଵିଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ଭଵତି
ଏଭଳି ଏହି ଜଗତ, ଏହି ଦେବତା ଓ ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ହାରାଇଥିବା ଅଂଶକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ । ଯେଉଁଠି ଏମିତି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଏହି ଯଜ୍ଞ ଔଷଧ ସମାନ ହୁଏ ।
ଏଷ ହ ଵା ଉଦକ୍ପ୍ରଵଣୋ ଯଜ୍ଞୋ ଯତ୍ରୈଵଂଵିଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ଭଵତ୍ଯେଵଂଵିଦꣳ ହ ଵା ଏଷା ବ୍ରହ୍ମାଣମନୁଗାଥା ଯତୋ ଯତ ଆଵର୍ତତେ ତତ୍ତଦ୍ଗଚ୍ଛତି
ଏମିତି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ, ଏହି ଯଜ୍ଞ ଜଳକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ । ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏକ ଗୀତି: ସେ ଯେଉଁଠାରୁ ଫେରେ, ସେଠାକୁ ଯାଏ ।
ମାନଵୋ ବ୍ରହ୍ମୈଵୈକ ଋତ୍ଵିକ୍କୁରୂନଶ୍ଵାଭିରକ୍ଷତ୍ଯେଵଂଵିଦ୍ଧ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞଂ ଯଜମାନꣳ ସର୍ଵାꣳଶ୍ଚର୍ତ୍ଵିଜୋଽଭିରକ୍ଷତି ତସ୍ମାଦେଵଂଵିଦମେଵ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ କୁର୍ଵୀତ ନାନେଵଂଵିଦଂ ନାନେଵଂଵିଦମ୍
ଏମିତି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତ ଏକାଉଁ ରିତ୍ୱିଜ୍ମାନେ, କୁରୁ ଓ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସେଉଁଠି ଏମିତି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତ ଯଜ୍ଞ, ଯଜମାନ ଓ ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ତେଣୁ ଏମିତି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍, ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ନୁହେଁ, ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ନୁହେଁ ।
ଯୋ ହ ଵୈ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚ ଵେଦ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶ୍ଚ ହ ଵୈ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚ ଭଵତି ପ୍ରାଣୋ ଵାଵ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚ
ଯେଉଁଠିଏ ବଡ଼ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ତାହାକୁ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ନିଜେ ବଡ଼ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହୁଏ। ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଯୋ ହ ଵୈ ଵସିଷ୍ଠଂ ଵେଦ ଵସିଷ୍ଠୋ ହ ସ୍ଵାନାଂ ଭଵତି ଵାଗ୍ଵାଵ ଵସିଷ୍ଠଃ
ଯିଏ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟତା କ'ଣ ଅଟେ ଜାଣେ, ସେ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହୁଏ। କଥା ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଯୋ ହ ଵୈ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଵେଦ ପ୍ରତି ହ ତିଷ୍ଠତ୍ଯସ୍ମିଁଶ୍ଚ ଲୋକେଽମୁଷ୍ମିଁଶ୍ଚ ଚକ୍ଷୁର୍ଵାଵ ପ୍ରତିଷ୍ଠା
ଯିଏ ଆଧାର କ'ଣ ଅଟେ ଜାଣେ, ସେ ଏହି ଜଗତ ଓ ପରଲୋକରେ ଦୃଢ଼ ରହିପାରେ। ଦୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଆଧାର।
ଯୋ ହ ଵୈ ସମ୍ପଦଂ ଵେଦ ସଁହାସ୍ମୈ କାମାଃ ପଦ୍ଯନ୍ତେ ଦୈଵାଶ୍ଚ ମାନୁଷାଶ୍ଚ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ଵାଵ ସମ୍ପତ୍
ଯିଏ ସମୃଦ୍ଧି କ'ଣ ଅଟେ ଜାଣେ, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦେବମାନେ ଓ ମଣିଷମାନେ ଚାହିଦା ନେଇ ଆସନ୍ତି। କାନ ହେଉଛି ସମୃଦ୍ଧି।
ଯୋ ହ ଵା ଆଯତନଂ ଵେଦାଯତନଁ ହ ସ୍ଵାନାଂ ଭଵତି ମନୋ ହ ଵା ଆଯତନମ୍
ଯିଏ ଆଶ୍ରୟ କ'ଣ ଅଟେ ଜାଣେ, ସେ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ହୁଏ। ମନ ହେଉଛି ଆଶ୍ରୟ।
ଅଥ ହ ପ୍ରାଣା ଅହଁଶ୍ରେଯସି ଵ୍ଯୂଦିରେଽହଁଶ୍ରେଯାନସ୍ମ୍ଯହଁ ଶ୍ରେଯାନସ୍ମୀତି
ତାପରେ ପ୍ରାଣମାନେ ଆପଣେ ଆପଣେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।'
ତେ ହ ପ୍ରାଣାଃ ପ୍ରଜାପତିଂ ପିତରମେତ୍ଯୋଚୁର୍ଭଗଵନ୍କୋ ନଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇତି ତାନ୍ହୋଵାଚ ଯସ୍ମିନ୍ଵ ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତେ ଶରୀରଂ ପାପିଷ୍ଠତରମିଵ ଦୃଶ୍ଯେତ ସ ଵଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇତି
ସେହି ପ୍ରାଣମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ, 'ଭଗବନ୍ତ, ଆମ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ?' ସେ କହିଲେ, 'ଯାହା ଚାଲିଯିବାରେ ଦେହଟି ସବୁଠୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାଏ, ସେଇ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।'
ସା ହ ଵାଗୁଚ୍ଚକ୍ରାମ ସା ସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରୋଷ୍ଯ ପର୍ଯେତ୍ଯୋଵାଚ କଥମଶକତର୍ତେ ମଜ୍ଜୀଵିତୁମିତି ଯଥା କଲା ଅଵଦନ୍ତଃ ପ୍ରାଣନ୍ତଃ ପ୍ରାଣେନ ପଶ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚକ୍ଷୁଷା ଶୃଣ୍ଵନ୍ତଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ ଧ୍ଯାଯନ୍ତୋ ମନସୈଵମିତି ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ଵାକ୍
ତାପରେ କଥା ବାହାରିଗଲା। ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଫେରି ଆସି ପଚାରିଲା, 'ମୋ ବିନା କିପରି ବଞ୍ଚିଲେ?' ଯେପରି ଲୋକମାନେ ଚୁପ୍ ଥାନ୍ତି, କିଛି କହନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରାଣରେ ଶ୍ୱାସ ନେଇଥାନ୍ତି, ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖନ୍ତି, କାନରେ ଶୁଣନ୍ତି, ମନରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି—ସେପରି ହେଲା। ପୁଣି କଥା ଭିତରକୁ ଯାଇଲା।
ଚକ୍ଷୁର୍ହୋଚ୍ଚକ୍ରାମ ତତ୍ସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରୋଷ୍ଯ ପର୍ଯେତ୍ଯୋଵାଚ କଥମଶକତର୍ତେ ମଜ୍ଜୀଵିତୁମିତି ଯଥାନ୍ଧା ଅପଶ୍ଯନ୍ତଃ ପ୍ରାଣନ୍ତଃ ପ୍ରାଣେନ ଵଦନ୍ତୋ ଵାଚା ଶୃଣ୍ଵନ୍ତଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ ଧ୍ଯାଯନ୍ତୋ ମନସୈଵମିତି ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ଚକ୍ଷୁଃ
ତାପରେ ଚକ୍ଷୁ ବାହାରିଗଲା। ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଫେରି ଆସି ପଚାରିଲା, 'ମୋ ବିନା କିପରି ବଞ୍ଚିଲେ?' ଯେପରି ଅନ୍ଧ ଲୋକ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରାଣରେ ଶ୍ୱାସ ନେଇଥାନ୍ତି, କଥା କହନ୍ତି, କାନରେ ଶୁଣନ୍ତି, ମନରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି—ସେପରି ହେଲା। ପୁଣି ଚକ୍ଷୁ ଭିତରକୁ ଯାଇଲା।
ଶ୍ରୋତ୍ରଁ ହୋଚ୍ଚକ୍ରାମ ତତ୍ସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରୋଷ୍ଯ ପର୍ଯେତ୍ଯୋଵାଚ କଥମଶକତର୍ତେ ମଜ୍ଜୀଵିତୁମିତି ଯଥା ବଧିରା ଅଶୃଣ୍ଵନ୍ତଃ ପ୍ରାଣନ୍ତଃ ପ୍ରାଣେନ ଵଦନ୍ତୋ ଵାଚା ପଶ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚକ୍ଷୁଷା ଧ୍ଯାଯନ୍ତୋ ମନସୈଵମିତି ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ଶ୍ରୋତ୍ରମ୍
ତାପରେ କାନ ବାହାରିଗଲା। ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଫେରି ଆସି ପଚାରିଲା, 'ମୋ ବିନା କିପରି ବଞ୍ଚିଲେ?' ଯେପରି ବହିରା ଲୋକ ଶୁଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରାଣରେ ଶ୍ୱାସ ନେଇଥାନ୍ତି, କଥା କହନ୍ତି, ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖନ୍ତି, ମନରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି—ସେପରି ହେଲା। ପୁଣି କାନ ଭିତରକୁ ଯାଇଲା।