ଅଥ ହୈନଂ ଗାର୍ହପତ୍ଯୋଽନୁଶଶାସ ପୃଥିଵ୍ଯଗ୍ନିରନ୍ନମାଦିତ୍ଯ ଇତି ଯ ଏଷ ଆଦିତ୍ଯେ ପୁରୁଷୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ସୋଽହମସ୍ମି ସ ଏଵାହମସ୍ମୀତି
ତାପରେ ଗୃହପତି ଅଗ୍ନି ଉପକୋଶଳକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ: "ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି, ଖାଦ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ମୁଁ, ସେଇ ମୁଁ।"
ସ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନୁପାସ୍ତେଽପହତେ ପାପକୃତ୍ଯାଂ ଲୋକୀ ଭଵତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ନାସ୍ଯାଵରପୁରୁଷାଃ କ୍ଷୀଯନ୍ତ ଉପ ଵଯଂ ତଂ ଭୁଞ୍ଜାମୋଽସ୍ମିꣳଶ୍ଚ ଲୋକେଽମୁଷ୍ମିꣳଶ୍ଚ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନୁପାସ୍ତେ
ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହିପରି ଜାଣି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଲୋକ ପାଇଁ ଯାଏ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ଲାଭ କରେ, ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ହୁଏ; ତାଙ୍କ ପରିବାରରେ କେହି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଆମେ ତାଙ୍କ ସହ ଏହି ଲୋକରେ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ଉପଭୋଗ କରିଥାଉ, ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହିପରି ଜାଣି ଧ୍ୟାନ କରେ।
ଅଥ ହୈନମ ଽନୁଶଶାସାପୋ ଦିଶୋ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଇତି ଯ ଏଷ ଚନ୍ଦ୍ରମସି ପୁରୁଷୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ସୋଽହମସ୍ମି ସ ଏଵାହମସ୍ମୀତି
ତାପରେ ହୋମ ଅଗ୍ନି ଉପକୋଶଳକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ: "ଦିଗ, ତାରା, ଚନ୍ଦ୍ର—ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ମୁଁ, ସେଇ ମୁଁ।"
ସ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନୁପାସ୍ତେଽପହତେ ପାପକୃତ୍ଯାଂ ଲୋକୀଭଵତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ନାସ୍ଯାଵରପୁରୁଷାଃ କ୍ଷୀଯନ୍ତ ଉପ ଵଯଂ ତଂ ଭୁଞ୍ଜାମୋଽସ୍ମିꣳଶ୍ଚ ଲୋକେଽମୁଷ୍ମିꣳଶ୍ଚ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନୁପାସ୍ତେ
ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହିପରି ଜାଣି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଲୋକ ପାଇଁ ଯାଏ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ଲାଭ କରେ, ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ହୁଏ; ତାଙ୍କ ପରିବାରରେ କେହି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଆମେ ତାଙ୍କ ସହ ଏହି ଲୋକରେ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ଉପଭୋଗ କରିଥାଉ, ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହିପରି ଜାଣି ଧ୍ୟାନ କରେ।
ଅଥ ହୈନମ ନୁଶଶାସ ପ୍ରାଣ ଆକାଶୋ ଦ୍ଯୌର୍ଵିଦ୍ଯୁଦିତି ଯ ଏଷ ଵିଦ୍ଯୁତି ପୁରୁଷୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ସୋଽହମସ୍ମି ସ ଏଵାହମସ୍ମୀତି
ତାପରେ ଶ୍ୱାସ ଅଗ୍ନି ଉପକୋଶଳକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ: "ଶ୍ୱାସ, ଆକାଶ, ଦିବ, ବିଜୁଳି—ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ବିଜୁଳିରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ମୁଁ, ସେଇ ମୁଁ।"
ସ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନୁପାସ୍ତେଽପହତେ ପାପକୃତ୍ଯାଂ ଲୋକୀଭଵତି ସର୍ଵମଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ନାସ୍ଯାଵରପୁରୁଷାଃ କ୍ଷୀଯନ୍ତ ଉପ ଵଯଂ ତଂ ଭୁଞ୍ଜାମୋଽସ୍ମିꣳଶ୍ଚ ଲୋକେଽମୁଷ୍ମିꣳଶ୍ଚ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନୁପାସ୍ତେ
ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହିପରି ଜାଣି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଲୋକ ପାଇଁ ଯାଏ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ଲାଭ କରେ, ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ହୁଏ; ତାଙ୍କ ପରିବାରରେ କେହି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଆମେ ତାଙ୍କ ସହ ଏହି ଲୋକରେ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ଉପଭୋଗ କରିଥାଉ, ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହିପରି ଜାଣି ଧ୍ୟାନ କରେ।
ତେ ହୋଚୁରୁପକୋସଲୈଷା ସୋମ୍ଯ ତେଽସ୍ମଦ୍ଵିଦ୍ଯାତ୍ମଵିଦ୍ଯା ଚାଚାର୍ଯସ୍ତୁ ତେ ଗତିଂ ଵକ୍ତେତ୍ଯାଜଗାମ ହାସ୍ଯାଚାର୍ଯସ୍ତମାଚାର୍ଯୋଽଭ୍ଯୁଵାଦୋପକୋସଲ3 ଇତି
ଅଗ୍ନିମାନେ ଉପକୋଶଳକୁ କହିଲେ: "ସୁମିତ୍ର, ଏହା ଆମର ଜ୍ଞାନ, ଆତ୍ମାର ଜ୍ଞାନ। କିନ୍ତୁ ଶିକ୍ଷକ ତୁମକୁ ପଥ କହିବେ।" ତାପରେ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ ଫେରିଲେ, ଏବଂ ଶିକ୍ଷକ କହିଲେ: "ଉପକୋଶଳ!"
ଭଗଵ ଇତି ହ ପ୍ରତିଶୁଶ୍ରାଵ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ ଇଵ ସୋମ୍ଯ ତେ ମୁଖଂ ଭାତି କୋ ନୁ ତ୍ଵାନୁଶଶାସେତି କୋ ନୁ ମାନୁଶିଷ୍ଯାଦ୍ଭୋ ଇତୀହାପେଵ ନିହ୍ନୁତ ଇମେ ନୂନମୀଦୃଶା ଅନ୍ଯାଦୃଶା ଇତୀହାଗ୍ନୀନଭ୍ଯୂଦେ କିଂ ନୁ ସୋମ୍ଯ କିଲ ତେଽଵୋଚନ୍ନିତି
ଉପକୋଶଳ କହିଲେ: "ଭଗବନ୍।" ଶିକ୍ଷକ କହିଲେ: "ତୁମର ମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ପରି ଆଲୋକିତ। କିଏ ତୁମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଲା?" ଉପକୋଶଳ କହିଲେ: "ଭଗବନ୍, କିଏ ମୋତେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇପାରିବ?" ଅଗ୍ନିମାନେ ଆପସରେ ଅନୁମାନ କଲେ: "ଏମାନେ ଏହିପରି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପରି।" ତାପରେ ଉପକୋଶଳ ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: "ସୁମିତ୍ର, ତୁମକୁ କଣ କହିଲେ?"
ଇଦମିତି ହ ପ୍ରତିଜଜ୍ଞେ ଲୋକାନ୍ଵାଵ କିଲ ସୋମ୍ଯ ତେଽଵୋଚନ୍ନହଂ ତୁ ତେ ତଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥା ପୁଷ୍କରପଲାଶ ଆପୋ ନ ଶ୍ଲିଷ୍ଯନ୍ତ ଏଵମେଵଂଵିଦି ପାପଂ କର୍ମ ନ ଶ୍ଲିଷ୍ଯତ ଇତି ବ୍ରଵୀତୁ ମେ ଭଗଵାନିତି ତସ୍ମୈ ହୋଵାଚ
ଉପକୋଶଳ କହିଲେ: "ଏହି।" ଶିକ୍ଷକ କହିଲେ: "ସୁମିତ୍ର, ତୁମକୁ ଲୋକ ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହା କହିବି। ଯେପରି ମାନ୍ଦାର ଗଛର ପତ୍ରରେ ଜଳ ଲଗି ରହିନଥାଏ, ସେପରି ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଲଗି ରହିନଥାଏ।" ଉପକୋଶଳ କହିଲେ: "ଭଗବନ୍, ମୋତେ ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ।" ଶିକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ:
ଯ ଏଷୋଽକ୍ଷିଣି ପୁରୁଷୋ ଦୃଶ୍ଯତ ଏଷ ଆତ୍ମେତି ହୋଵାଚୈତଦମୃତମଭଯମେତଦ୍ବ୍ରହ୍ମେତି ତଦ୍ଯଦ୍ଯପ୍ଯସ୍ମିନ୍ସର୍ପିର୍ଵୋଦକଂ ଵା ସିଞ୍ଚତି ଵର୍ତ୍ମନୀ ଏଵ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଆଖିରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେଇ ଆତ୍ମା। ଏହି ଅମୃତ, ନିର୍ଭୟ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମ। ଏହାପରେ ଘିଅ କିମ୍ବା ପାଣି ଢାଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ନିଜ ପଥରେ ଚାଲିଯାଏ।
ଏତꣳ ସଂଯଦ୍ଵାମ ଇତ୍ଯାଚକ୍ଷତ ଏତꣳ ହି ସର୍ଵାଣି ଵାମାନ୍ଯଭିସଂଯନ୍ତି ସର୍ଵାଣ୍ଯେନଂ ଵାମାନ୍ଯଭିସଂଯନ୍ତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଏହାକୁ "ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷର ଏକତ୍ର ସ୍ଥାନ" ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ଏଠି ଏକତ୍ର ହୁଏ; ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହିପରି ଜାଣିଥାଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ତାଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ହୁଏ।
ଏଷ ଉ ଏଵ ଵାମନୀରେଷ ହି ସର୍ଵାଣି ଵାମାନି ନଯତି ସର୍ଵାଣି ଵାମାନି ନଯତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ସେଇ ଏକତ୍ର କରିବାରେ ସକ୍ଷମ, କାରଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷକୁ ସେ ନେଇଯାଏ; ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହିପରି ଜାଣିଥାଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷକୁ ସେ ନେଇଯାଏ।
ଏଷ ଉ ଏଵ ଭାମନୀରେଷ ହି ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାତି ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଏହି ପ୍ରଭାମୟ ପୁରୁଷ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୁଅନ୍ତି । ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେଠି ସେ ଚମକନ୍ତି ।
ଅଥ ଯଦୁ ଚୈଵାସ୍ମିଞ୍ଛଵ୍ଯଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯଦି ଚ ନାର୍ଚିଷମେଵାଭିସମ୍ଭଵନ୍ତ୍ଯର୍ଚିଷୋଽହରହ୍ନ ଆପୂର୍ଯମାଣପକ୍ଷମାପୂର୍ଯମାଣପକ୍ଷାଦ୍ଯାନ୍ଷଡୁଦଙ୍ଙେତି ମାସାꣳସ୍ତାନ୍ମାସେଭ୍ଯଃ ସଂଵତ୍ସରꣳ ସଂଵତ୍ସରାଦାଦିତ୍ଯମାଦିତ୍ଯାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସଂ ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ଵିଦ୍ଯୁତଂ ତତ୍ ପୁରୁଷୋଽମାନଵଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଅନ୍ନ ଆହୁତି ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଅଗ୍ନି ସହିତ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ବିନା ଯେଉଁ ଦିଆଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ନିକୁ ପହଞ୍ଚେ । ଅଗ୍ନିରୁ ଦିନକୁ, ଦିନରୁ ବୃଦ୍ଧି ଚନ୍ଦ୍ରପକ୍ଷକୁ, ସେଠାରୁ ମାସକୁ, ମାସରୁ ବର୍ଷକୁ, ବର୍ଷରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ, ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ବିଦ୍ୟୁତକୁ ଯାଆନ୍ତି । ସେଠାରେ ଏକ ଅମାନବ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି ।
ସ ଏନାନ୍ବ୍ରହ୍ମ ଗମଯତ୍ଯେଷ ଦେଵପଥୋ ବ୍ରହ୍ମପଥ ଏତେନ ପ୍ରତିପଦ୍ଯମାନା ଇମଂ ମାନଵମାଵର୍ତଂ ନାଵର୍ତନ୍ତେ ନାଵର୍ତନ୍ତେ
ସେ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି । ଏହି ହେଉଛି ଦେବତାଙ୍କର ପଥ, ବ୍ରହ୍ମପଥ । ଏହି ପଥରେ ଚାଲିଲେ, ସେମାନେ ପୁଣି ଏହି ମାନବ ଜନ୍ମରେ ଫେରନ୍ତିନାହିଁ, କେବେ ଫେରନ୍ତିନାହିଁ ।
ଏଷ ହ ଵୈ ଯଜ୍ଞୋ ଯୋଽଯଂ ପଵତେ ଏଷ ହ ଯନ୍ନିଦꣳ ସର୍ଵଂ ପୁନାତି । ଯଦେଷ ଯନ୍ନିଦꣳ ସର୍ଵଂ ପୁନାତି ତସ୍ମାଦେଷ ଏଵ ଯଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯ ମନଶ୍ଚ ଵାକ୍ଚ ଵର୍ତନୀ
ଏହି ଯଜ୍ଞ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ । ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ । ଯେହେତୁ ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ, ତେଣୁ ଏହିଠାରେ ଯଜ୍ଞ ହେଉଛି । ଏହାର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର ହେଉଛି ମନ ଓ ବାକ୍ ।
ତଯୋରନ୍ଯତରାଂ ମନସା ସꣳସ୍କରୋତି ବ୍ରହ୍ମା ଵାଚା ହୋତାଧ୍ଵର୍ଯୁରୁଦ୍ଗାତାନ୍ଯତରାꣳସ ଯତ୍ରୌପାକୃତେ ପ୍ରାତରନୁଵାକେ ପୁରା ପରିଧାନୀଯାଯା ବ୍ରହ୍ମା ଵ୍ଯଵଦତି
ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏକୁ ମନରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ, ସେହିଠି ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତ । ଅନ୍ୟଟିକୁ ବାକ୍ରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ହୋତା, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଉଦ୍ଗାତା । ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ପରିଧି କାଠ ରଖିବା ପୂର୍ବରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତ ସଙ୍କେତ ଦେଇଥିଲେ—
ଅନ୍ଯତରାମେଵ ଵର୍ତନୀꣳ ସꣳସ୍କରୋତି ହୀଯତେଽନ୍ଯତରା ସ ଯଥୈକପାଦ୍ଵ୍ରଜନ୍ରଥୋ ଵୈକେନ ଚକ୍ରେଣ ଵର୍ତମାନୋ ରିଷ୍ଯତ୍ଯେଵମସ୍ଯ ଯଜ୍ଞୋରିଷ୍ଯତି ଯଜ୍ଞꣳ ରିଷ୍ଯନ୍ତଂ ଯଜମାନୋଽନୁରିଷ୍ଯତି ସ ଇଷ୍ଟ୍ଵା ପାପୀଯାନ୍ଭଵତି
ତେବେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଆଧାର ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ଅନ୍ୟଟି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଯାଏ । ଯେପରି ଗୋଟିଏ ଚକା ଦେଇ ଗଡ଼ିଯାଉଥିବା ରଥ ଡାହାଡ଼ି ହୁଏ, ସେପରି ଯଜ୍ଞ ଡାହାଡ଼ି ହୁଏ; ଏବଂ ଏମିତି ଯଜ୍ଞକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଯଜମାନ ପୂଜା ପରେ ଅଧମ ହୁଅନ୍ତି ।
ଅଥ ଯତ୍ରୋପାକୃତେ ପ୍ରାତରନୁଵାକେ ନ ପୁରା ପରିଧାନୀଯାଯା ବ୍ରହ୍ମା ଵ୍ଯଵଦତ୍ଯୁଭେ ଏଵ ଵର୍ତନୀ ସꣳସ୍କୁର୍ଵନ୍ତି ନ ହୀଯତେଽନ୍ଯତରା
କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ପରିଧି କାଠ ରଖିବା ପୂର୍ବରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତ ସଙ୍କେତ ନଦେଲେ, ଦୁଇଟି ଆଧାର ସଠିକ୍ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ; କୌଣସି ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ରହେନାହିଁ ।
ସ ଯଥୋଭଯପାଦ୍ଵ୍ରଜନ୍ରଥୋ ଵୋଭାଭ୍ଯାଂ ଚକ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଵର୍ତମାନଃ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତ୍ଯେଵମସ୍ଯ ଯଜ୍ଞଃ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ଯଜ୍ଞଂ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ଯଜମାନୋଽନୁପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ସ ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ରେଯାନ୍ଭଵତି
ଯେପରି ଦୁଇଟି ଚକା ଦେଇ ଚାଲୁଥିବା ରଥ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦାଁଡ଼ି ରହେ, ସେପରି ଯଜ୍ଞ ଦୃଢ଼ ହୁଏ; ଏବଂ ଏମିତି ଦୃଢ଼ ଯଜ୍ଞକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଯଜମାନ ପୂଜା ପରେ ଉତ୍ତମ ହୁଅନ୍ତି ।
ପ୍ରଜାପତିର୍ଲୋକାନଭ୍ଯତପତ୍ତେଷାଂ ତପ୍ଯମାନାନାꣳରସାନ୍ପ୍ରାଵୃହଦଗ୍ନିଂ ପୃଥିଵ୍ଯା ଵାଯୁମନ୍ତରିକ୍ଷାତାଦିତ୍ଯଂ ଦିଵଃ
ପ୍ରଜାପତି ଜଗତଗୁଡ଼ିକୁ ତାପିଲେ; ସେମାନେ ତାପିତ ହେବା ପରେ, ସେମାନଙ୍କର ସାର ନେଲେ: ପୃଥିବୀରୁ ଅଗ୍ନି, ଆକାଶରୁ ବାୟୁ, ଦିଗନ୍ତରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ।
ସ ଏତାସ୍ତିସ୍ରୋ ଦେଵତା ଅଭ୍ଯତପତ୍ତାସାଂ ତପ୍ଯମାନାନାꣳରସାନ୍ପ୍ରାଵୃହଦଗ୍ନେର୍ଋଚୋ ଵାଯୋର୍ଯଜୂꣳଷି ସାମାନ୍ଯାଦିତ୍ଯାତ୍
ସେ ଏହି ତିନି ଦେବତାଙ୍କୁ ତାପିଲେ; ସେମାନେ ତାପିତ ହେବା ପରେ, ସେମାନଙ୍କର ସାର ନେଲେ: ଅଗ୍ନିରୁ ଋକ୍, ବାୟୁରୁ ଯଜୁସ୍, ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ସାମ ।
ସ ଏତାଂ ତ୍ରଯୀଂ ଵିଦ୍ଯାମଭ୍ଯତପତ୍ତସ୍ଯାସ୍ତପ୍ଯମାନାଯା ରସାନ୍ପ୍ରାଵୃହଦ୍ଭୂରିତ୍ଯୃଗ୍ଭ୍ଯୋ ଭୁଵରିତି ଯଜୁର୍ଭ୍ଯଃ ସ୍ଵରିତି ସାମଭ୍ଯଃ
ସେ ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର ଜ୍ଞାନକୁ ତାପିଲେ; ଏହା ତାପିତ ହେବା ପରେ, ସେ ଏହାର ସାର ନେଲେ: ଋକ୍ରୁ 'ଭୂଃ', ଯଜୁସ୍ରୁ 'ଭୁଵଃ', ସାମରୁ 'ସ୍ୱଃ' ।
ତଦ୍ଯଦୃକ୍ତୋ ରିଷ୍ଯେଦ୍ଭୂଃ ସ୍ଵାହେତି ଗାର୍ହପତ୍ଯେ ଜୁହୁଯାଦୃଚାମେଵ ତଦ୍ରସେନର୍ଚାଂ ଵୀର୍ଯେଣର୍ଚାଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିରିଷ୍ଟꣳ ସନ୍ଦଧାତି
ଯଦି ଋକ୍ରେ କିଛି ତ୍ରୁଟି ହୁଏ, ତେବେ 'ଭୂଃ, ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ୍; ଏଭଳି ଋକ୍ର ସାର ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ହାରାଇଥିବା ଅଂଶକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ ।
ସ ଯଦି ଯଜୁଷ୍ଟୋ ରିଷ୍ଯେଦ୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵାହେତି ଜୁହୁଯାଦ୍ଯଜୁଷାମେଵ ତଦ୍ରସେନ ଯଜୁଷାଂ ଵୀର୍ଯେଣ ଯଜୁଷାଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିରିଷ୍ଟꣳ ସନ୍ଦଧାତି
ଯଦି ଯଜୁସ୍ରେ ତ୍ରୁଟି ହୁଏ, ତେବେ 'ଭୁଵଃ, ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ୍; ଏଭଳି ଯଜୁସ୍ର ସାର ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ହାରାଇଥିବା ଅଂଶକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ ।
ଅଥ ଯଦି ସାମତୋ ରିଷ୍ଯେତ୍ସ୍ଵଃ ସ୍ଵାହେତ୍ ଜୁହୁଯାତ୍ସାମ୍ନାମେଵ ତଦ୍ରସେନ ସାମ୍ନାଂ ଵୀର୍ଯେଣ ସାମ୍ନାଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିରିଷ୍ଟଂ ସନ୍ଦଧାତି
ଏବଂ ଯଦି ସାମରେ ତ୍ରୁଟି ହୁଏ, 'ସ୍ୱଃ, ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ୍; ଏଭଳି ସାମର ସାର ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ହାରାଇଥିବା ଅଂଶକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ ।
ତଦ୍ଯଥା ଲଵଣେନ ସୁଵର୍ଣꣳ ସନ୍ଦଧ୍ଯାତ୍ସୁଵର୍ଣେନ ରଜତꣳ ରଜତେନ ତ୍ରପୁ ତ୍ରପୁଣା ସୀସꣳ ସୀସେନ ଲୋହଂ ଲୋହେନ ଦାରୁ ଦାରୁ ଚର୍ମଣା
ଯେପରି ଲୁଣ ଦ୍ୱାରା ସୁନାକୁ, ସୁନା ଦ୍ୱାରା ଚାନ୍ଦିକୁ, ଚାନ୍ଦି ଦ୍ୱାରା ତା, ତା ଦ୍ୱାରା ସିସା, ସିସା ଦ୍ୱାରା ଲୋହା, ଲୋହା ଦ୍ୱାରା କାଠ, କାଠ ଦ୍ୱାରା ଚର୍ମକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ—
ଏଵମେଷାଂ ଲୋକାନାମାସାଂ ଦେଵତାନାମସ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯ୍ଯା ଵିଦ୍ଯାଯା ଵୀର୍ଯେଣ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିରିଷ୍ଟꣳ ସନ୍ଦଧାତି ଭେଷଜକୃତୋ ହ ଵା ଏଷ ଯଜ୍ଞୋ ଯତ୍ରୈଵଂଵିଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ଭଵତି
ଏଭଳି ଏହି ଜଗତ, ଏହି ଦେବତା ଓ ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ହାରାଇଥିବା ଅଂଶକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ । ଯେଉଁଠି ଏମିତି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଏହି ଯଜ୍ଞ ଔଷଧ ସମାନ ହୁଏ ।
ଏଷ ହ ଵା ଉଦକ୍ପ୍ରଵଣୋ ଯଜ୍ଞୋ ଯତ୍ରୈଵଂଵିଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ଭଵତ୍ଯେଵଂଵିଦꣳ ହ ଵା ଏଷା ବ୍ରହ୍ମାଣମନୁଗାଥା ଯତୋ ଯତ ଆଵର୍ତତେ ତତ୍ତଦ୍ଗଚ୍ଛତି
ଏମିତି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ, ଏହି ଯଜ୍ଞ ଜଳକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ । ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏକ ଗୀତି: ସେ ଯେଉଁଠାରୁ ଫେରେ, ସେଠାକୁ ଯାଏ ।
ମାନଵୋ ବ୍ରହ୍ମୈଵୈକ ଋତ୍ଵିକ୍କୁରୂନଶ୍ଵାଭିରକ୍ଷତ୍ଯେଵଂଵିଦ୍ଧ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞଂ ଯଜମାନꣳ ସର୍ଵାꣳଶ୍ଚର୍ତ୍ଵିଜୋଽଭିରକ୍ଷତି ତସ୍ମାଦେଵଂଵିଦମେଵ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ କୁର୍ଵୀତ ନାନେଵଂଵିଦଂ ନାନେଵଂଵିଦମ୍
ଏମିତି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତ ଏକାଉଁ ରିତ୍ୱିଜ୍ମାନେ, କୁରୁ ଓ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସେଉଁଠି ଏମିତି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତ ଯଜ୍ଞ, ଯଜମାନ ଓ ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ତେଣୁ ଏମିତି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍, ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ନୁହେଁ, ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ନୁହେଁ ।