ତଦୁ ହ ଶୌନକଃ କାପେଯଃ ପ୍ରତିମନ୍ଵାନଃ ପ୍ରତ୍ଯେଯାଯାତ୍ମା ଦେଵାନାଂ ଜନିତା ପ୍ରଜାନାꣳ ହିରଣ୍ଯଦꣳଷ୍ଟ୍ରୋ ବଭସୋଽନସୂରିର୍ମହାନ୍ତମସ୍ଯ ମହିମାନମାହୁରନଦ୍ଯମାନୋ ଯଦନନ୍ନମତ୍ତୀତି ଵୈ ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିନ୍ନେଦମୁପାସ୍ମହେ ଦତ୍ତାସ୍ମୈ ଭିକ୍ଷାମିତି
ତାପରେ ଶୌନକ କାପେୟ ଚିନ୍ତା କରି ବୁଝିଲେ: "ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଦେବତା ଓ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଉତ୍ପାଦକ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ୍ତ, ଚମକୁଥିବା, ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିବା । ତାଙ୍କର ମହିମା ଅପାର, ଅମାପ୍ୟ । ଯେଉଁଠି ଅନ୍ନ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ଆମେ ଛାତ୍ରମାନେ ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଉପାସନା କରୁ । ତାଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ଦିଅ ।"
ତସ୍ମ ଉ ହ ଦଦୁସ୍ତେ ଵା ଏତେ ପଞ୍ଚାନ୍ଯେ ପଞ୍ଚାନ୍ଯେ ଦଶ ସନ୍ତସ୍ତତ୍କୃତଂ ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାସୁ ଦିକ୍ଷ୍ଵନ୍ନମେଵ ଦଶ କୃତꣳ ସୈଷା ଵିରାଡନ୍ନାଦୀ ତଯେଦꣳ ସର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟꣳ ସର୍ଵମସ୍ଯେଦଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଭଵତ୍ଯନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ତାଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ଦେଲେ । ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଏବଂ ଆଉ ପାଞ୍ଚ ଜଣ, ମୋଟ ଦଶ ଜଣ ଦେଲେ । ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦଶ ଅନ୍ନ ଭାଗ ହୁଏ । ଏହି ହେଉଛି ବିରାଟ୍, ଅନ୍ନର ମହାପତି । ଏହା ଦ୍ୱାରା ସବୁ ଦେଖାଯାଏ; ସବୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ । ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ଅନ୍ନ ଭୋକ୍ତା ହୁଏ ।
ସତ୍ଯକାମୋ ହ ଜାବାଲୋ ଜବାଲାଂ ମାତରମାମନ୍ତ୍ରଯାଞ୍ଚକ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଭଵତି ଵିଵତ୍ସ୍ଯାମି କିଙ୍ଗୋତ୍ରୋନ୍ଵହମସ୍ମୀତି
ସତ୍ୟକାମ ଜାବାଲାଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କ ମାଁକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମା, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭାବେ ରହିବାକୁ ଚାହେଁ । ମୋ ଗୋତ୍ର କ'ଣ?"
ସା ହୈନମୁଵାଚ ନାହମେତଦ୍ଵେଦ ତାତ ଯଦ୍ଗୋତ୍ରସ୍ତ୍ଵମସି ବହ୍ଵହଂ ଚରନ୍ତୀ ପରିଚାରିଣୀ ଯୌଵନେ ତ୍ଵାମଲଭେ ସାହମେତନ୍ନ ଵେଦ ଯଦ୍ଗୋତ୍ରସ୍ତ୍ଵମସି ଜବାଲା ତୁ ନାମାହମସ୍ମି ସତ୍ଯକାମୋ ନାମ ତ୍ଵମସି ସ ସତ୍ଯକାମ ଏଵ ଜାବାଲୋ ବ୍ରଵୀଥା ଇତି
ତାଙ୍କ ମାଁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଜାଣିନା, ପୁଅ, ତୁମେ କେଉଁ ଗୋତ୍ରର । ମୁଁ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ବହୁଁଠି ଚାକରି କରିଥିଲି, ତୁମକୁ ସେତେବେଳେ ପାଇଥିଲି । ମୁଁ ତୁମର ଗୋତ୍ର ଜାଣିନା । ମୋ ନାମ ହେଉଛି ଜାବାଲା, ତୁମ ନାମ ସତ୍ୟକାମ । ତେଣୁ ତୁମେ କହିବା, 'ମୁଁ ସତ୍ୟକାମ ଜାବାଲା'।"
ସ ହ ହାରିଦ୍ରୁମତଂ ଗୌତମମେତ୍ଯୋଵାଚ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଭଗଵତି ଵତ୍ସ୍ଯାମ୍ଯୁପେଯାଂ ଭଗଵନ୍ତମିତି
ସେ ହାରିଦ୍ରୁମତ ଗୌତମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ଭଗବନ୍, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭାବେ ରହିବାକୁ ଚାହେଁ । ଆପଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାନ କରିପାରିବି କି?"
ତꣳ ହୋଵାଚ କିଙ୍ଗୋତ୍ରୋ ନୁ ସୋମ୍ଯାସୀତି ସ ହୋଵାଚ ନାହମେତଦ୍ଵେଦ ଭୋ ଯଦ୍ଗୋତ୍ରୋଽହମସ୍ମ୍ଯପୃଚ୍ଛଂ ମାତରꣳ ସା ମା ପ୍ରତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ବହ୍ଵହଂ ଚରନ୍ତୀ ପରିଚରିଣୀ ଯୌଵନେ ତ୍ଵାମଲଭେ ସାହମେତନ୍ନ ଵେଦ ଯଦ୍ଗୋତ୍ରସ୍ତ୍ଵମସି ଜବାଲା ତୁ ନାମାହମସ୍ମି ସତ୍ଯକାମୋ ନାମ ତ୍ଵମସୀତି ସୋଽହꣳ ସତ୍ଯକାମୋ ଜାବାଲୋଽସ୍ମି ଭୋ ଇତି
ଗୌତମ କହିଲେ, "ତୁମ ଗୋତ୍ର କ'ଣ, ପ୍ରିୟ?" ସତ୍ୟକାମ କହିଲେ, "ମୁଁ ଜାଣିନା, ଭଗବନ୍, ମୋ ଗୋତ୍ର କ'ଣ । ମୁଁ ମାଁକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲି, ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ବହୁଁଠି ଚାକରି କରିଥିଲି, ତୁମକୁ ସେତେବେଳେ ପାଇଥିଲି । ମୁଁ ତୁମର ଗୋତ୍ର ଜାଣିନା । ମୋ ନାମ ହେଉଛି ଜାବାଲା, ତୁମ ନାମ ସତ୍ୟକାମ ।' ତେଣୁ, ଭଗବନ୍, ମୁଁ ସତ୍ୟକାମ ଜାବାଲା।"
ତꣳ ହୋଵାଚ ନୈତଦବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଵକ୍ତୁମର୍ହତି ସମିଧꣳ ସୋମ୍ଯାହରୋପ ତ୍ଵା ନେଷ୍ଯେ ନ ସତ୍ଯାଦଗା ଇତି ତମୁପନୀଯ କୃଶାନାମବଲାନାଂ ଚତୁଃଶତା ଗା ନିରାକୃତ୍ଯୋଵାଚେମାଃ ସୋମ୍ଯାନୁସଂଵ୍ରଜେତି ତା ଅଭିପ୍ରସ୍ଥାପଯନ୍ନୁଵାଚ ନାସହସ୍ରେଣାଵର୍ତେଯେତି ସ ହ ଵର୍ଷଗଣଂ ପ୍ରୋଵାସ ତା ଯଦା ସହସ୍ରꣳ ସଂପେଦୁଃ
ଅଥ ହୈନମୃଷଭୋଽଭ୍ଯୁଵାଦ ସତ୍ଯକାମ3 ଇତି ଭଗଵ ଇତି ହ ପ୍ରତିଶୁଶ୍ରାଵ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସୋମ୍ଯ ସହସ୍ରꣳ ସ୍ମଃ ପ୍ରାପଯ ନ ଆଚାର୍ଯକୁଲମ୍
ତେବେ ଏକ ବୃଷଭ ତାଙ୍କୁ ଆସି କହିଲା, 'ସତ୍ୟକାମ।' ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଭଗବନ୍।' ବୃଷଭ କହିଲା, 'ପ୍ରିୟ, ଆମେ ଏବେ ହଜାର ହୋଇଗଲୁ। ଆମକୁ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯା।'
ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ତେ ପାଦଂ ବ୍ରଵାଣୀତି ବ୍ରଵୀତୁ ମେ ଭଗଵାନିତି ତସ୍ମୈ ହୋଵାଚ ପ୍ରାଚୀ ଦିକ୍କଲା ପ୍ରତୀଚୀ ଦିକ୍କଲା ଦକ୍ଷିଣା ଦିକ୍କଲୋଦୀଚୀ ଦିକ୍କଲୈଷ ଵୈ ସୋମ୍ଯ ଚତୁଷ୍କଲଃ ପାଦୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରକାଶଵାନ୍ନାମ
'ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ରହ୍ମର ଏକ ଅଂଶ କହିବି।' ସତ୍ୟକାମ କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।' ବୃଷଭ କହିଲା, 'ପୂର୍ବ ଦିଗ ଏକ ଅଂଶ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଏକ ଅଂଶ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଏକ ଅଂଶ, ଉତ୍ତର ଦିଗ ଏକ ଅଂଶ। ପ୍ରିୟ, ଏହି ଚାରି ଅଂଶ, ବ୍ରହ୍ମର ଏକ ପାଦ, ଯାହାକୁ "ପ୍ରଭାମୟ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ।'
ସ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାꣳଶ୍ଚତୁଷ୍କଲଂ ପାଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରକାଶଵାନିତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ପ୍ରକାଶଵାନସ୍ମିꣳଲ୍ଲୋକେ ଭଵତି ପ୍ରକାଶଵତୋ ହ ଲୋକାଞ୍ଜଯତି ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାꣳଶ୍ଚତୁଷ୍କଲଂ ପାଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରକାଶଵାନିତ୍ଯୁପାସ୍ତେ
ଯେଉଁଠି ଏଭଳି ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମର ଏହି ଚାରି ଅଂଶକୁ 'ପ୍ରଭାମୟ' ବୋଲି ଉପାସନା କରେ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରଭାମୟ ହୁଏ; ସେ ପ୍ରଭାମୟ ଲୋକମାନେକୁ ଜିତିଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଏଭଳି ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମର ଏହି ଚାରି ଅଂଶକୁ 'ପ୍ରଭାମୟ' ବୋଲି ଉପାସନା କରେ।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟେ ପାଦଂ ଵକ୍ତେତି ସ ହ ଶ୍ଵୋଭୂତେ ଗା ଆଭିପ୍ରସ୍ଥାପଯାଞ୍ଚକାର ତା ଯତ୍ରାଭିସାଯଂ ବଭୂଵୁସ୍ତତ୍ରାଗ୍ନିମୁପସମାଧାଯ ଗା ଉପରୁଧ୍ଯ ସମିଧମାଧାଯ ପଶ୍ଚାଦଗ୍ନେଃ ପ୍ରାଙୁପୋପଵିଵେଶ
'ଅଗ୍ନି ତୁମକୁ ଏକ ପାଦ କହିବ।' ପରଦିନ ସେ ଗାଈମାନେକୁ ଆଗକୁ ଚଲାଇଲେ। ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଗଲେ, ସେଠି ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ଗାଈମାନେକୁ ରୋକି, ଜଳାଣି ରଖି, ଅଗ୍ନିର ପଛରେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସିଲେ।
ତମଗ୍ନିରଭ୍ଯୁଵାଦ ସତ୍ଯକାମ3 ଇତି ଭଗଵ ଇତି ହ ପ୍ରତିଶୁଶ୍ରାଵ
ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଆସି କହିଲେ, 'ସତ୍ୟକାମ।' ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଭଗବନ୍।'
ସୋମ୍ଯ ତେ ପାଦଂ ବ୍ରଵାଣୀତି ବ୍ରଵୀତୁ ମେ ଭଗଵାନିତି ତସ୍ମୈ ହୋଵାଚ ପୃଥିଵୀ କଲାନ୍ତରିକ୍ଷଂ କଲା ଦ୍ଯୌଃ କଲା ସମୁଦ୍ରଃ କଲୈଷ ଵୈ ସୋମ୍ଯ ଚତୁଷ୍କଲଃ ପାଦୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽନନ୍ତଵାନ୍ନାମ
'ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପାଦ କହିବି।' ସତ୍ୟକାମ କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।' ଅଗ୍ନି କହିଲେ, 'ପୃଥିବୀ ଏକ ଅଂଶ, ଆକାଶ ଏକ ଅଂଶ, ଦିଗନ୍ତର ଏକ ଅଂଶ, ସମୁଦ୍ର ଏକ ଅଂଶ। ପ୍ରିୟ, ଏହି ଚାରି ଅଂଶ, ବ୍ରହ୍ମର ଏକ ପାଦ, ଯାହାକୁ "ଅସୀମ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ।'
ସ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାꣳଶ୍ଚତୁଷ୍କଲଂ ପାଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽନନ୍ତଵାନିତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽନନ୍ତଵାନସ୍ମିꣳଲ୍ଲୋକେ ଭଵତ୍ଯନନ୍ତଵତୋ ହ ଲୋକାଞ୍ଜଯତି ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାꣳଶ୍ଚତୁଷ୍କଲଂ ପାଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽନନ୍ତଵାନିତ୍ଯୁପାସ୍ତେ
ଯେଉଁଠି ଏଭଳି ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମର ଏହି ଚାରି ଅଂଶକୁ 'ଅସୀମ' ବୋଲି ଉପାସନା କରେ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ଅସୀମ ହୁଏ; ସେ ଅସୀମ ଲୋକମାନେକୁ ଜିତିଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଏଭଳି ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମର ଏହି ଚାରି ଅଂଶକୁ 'ଅସୀମ' ବୋଲି ଉପାସନା କରେ।
ହꣳସସ୍ତେ ପାଦଂ ଵକ୍ତେତି ସ ହ ଶ୍ଵୋଭୂତେ ଗା ଅଭିପ୍ରସ୍ଥାପଯାଞ୍ଚକାର ତା ଯତ୍ରାଭିସାଯଂ ବଭୂଵୁସ୍ତତ୍ରାଗ୍ନିମୁପସମାଧାଯ ଗା ଉପରୁଧ୍ଯ ସମିଧମାଧାଯ ପଶ୍ଚାଦଗ୍ନେଃ ପ୍ରାଙୁପୋପଵିଵେଶ
'ହଂସ ତୁମକୁ ଏକ ପାଦ କହିବ।' ପରଦିନ ସେ ଗାଈମାନେକୁ ଆଗକୁ ଚଲାଇଲେ। ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଗଲେ, ସେଠି ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ଗାଈମାନେକୁ ରୋକି, ଜଳାଣି ରଖି, ଅଗ୍ନିର ପଛରେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସିଲେ।
ତꣳ ହꣳସ ଉପନିପତ୍ଯାଭ୍ଯୁଵାଦ ସତ୍ଯକାମ3 ଇତି ଭଗଵ ଇତି ହ ପ୍ରତିଶୁଶ୍ରାଵ
ହଂସ ତାଙ୍କୁ ଆସି କହିଲେ, 'ସତ୍ୟକାମ।' ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଭଗବନ୍।'
ସୋମ୍ଯ ତେ ପାଦଂ ବ୍ରଵାଣୀତି ବ୍ରଵୀତୁ ମେ ଭଗଵାନିତି ତସ୍ମୈ ହୋଵାଚାଗ୍ନିଃ କଲା ସୂର୍ଯଃ କଲା ଚନ୍ଦ୍ରଃ କଲା ଵିଦ୍ଯୁତ୍କଲୈଷ ଵୈ ସୋମ୍ଯ ଚତୁଷ୍କଲଃ ପାଦୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନ୍ନାମ
'ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପାଦ କହିବି।' ସତ୍ୟକାମ କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।' ହଂସ କହିଲେ, 'ଅଗ୍ନି ଏକ ଅଂଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଅଂଶ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଏକ ଅଂଶ, ବିଜୁଳି ଏକ ଅଂଶ। ପ୍ରିୟ, ଏହି ଚାରି ଅଂଶ, ବ୍ରହ୍ମର ଏକ ପାଦ, ଯାହାକୁ "ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ।'
ସ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାꣳଶ୍ଚତୁଷ୍କଲଂ ପାଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନିତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନସ୍ମିꣳଲ୍ଲୋକେ ଭଵତି ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୋ ହ ଲୋକାଞ୍ଜଯତି ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାꣳଶ୍ଚତୁଷ୍କଲଂ ପାଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନିତ୍ଯୁପାସ୍ତେ
ଯେଉଁଠି ଏଭଳି ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମର ଏହି ଚାରି ଅଂଶକୁ 'ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ' ବୋଲି ଉପାସନା କରେ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହୁଏ; ସେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଲୋକମାନେକୁ ଜିତିଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଏଭଳି ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମର ଏହି ଚାରି ଅଂଶକୁ 'ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ' ବୋଲି ଉପାସନା କରେ।
ମଦ୍ଗୁଷ୍ଟେ ପାଦଂ ଵକ୍ତେତି ସ ହ ଶ୍ଵୋଭୂତେ ଗା ଅଭିପ୍ରସ୍ଥାପଯାଞ୍ଚକାର ତା ଯତ୍ରାଭିସାଯଂ ବଭୂଵୁସ୍ତତ୍ରାଗ୍ନିମୁପସମାଧାଯ ଗା ଉପରୁଧ୍ଯ ସମିଧମାଧାଯ ପଶ୍ଚାଦଗ୍ନେଃ ପ୍ରାଙୁପୋପଵିଵେଶ
'ମଦ୍ଗୁ ତୁମକୁ ଏକ ପାଦ କହିବ।' ପରଦିନ ସେ ଗାଈମାନେକୁ ଆଗକୁ ଚଲାଇଲେ। ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଗଲେ, ସେଠି ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ଗାଈମାନେକୁ ରୋକି, ଜଳାଣି ରଖି, ଅଗ୍ନିର ପଛରେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସିଲେ।
ତଂ ମଦ୍ଗୁରୁପନିପତ୍ଯାଭ୍ଯୁଵାଦ ସତ୍ଯକାମ3 ଇତି ଭଗଵ ଇତି ହ ପ୍ରତିଶୁଶ୍ରାଵ
ମଦ୍ଗୁ ତାଙ୍କୁ ଆସି କହିଲେ, 'ସତ୍ୟକାମ।' ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଭଗବନ୍।'
ସୋମ୍ଯ ତେ ପାଦଂ ବ୍ରଵାଣୀତି ବ୍ରଵୀତୁ ମେ ଭଗଵାନିତି ତସ୍ମୈ ହୋଵାଚ ପ୍ରାଣଃ କଲା ଚକ୍ଷୁଃ କଲା ଶ୍ରୋତ୍ରଂ କଲା ମନଃ କଲୈଷ ଵୈ ସୋମ୍ଯ ଚତୁଷ୍କଲଃ ପାଦୋ ବ୍ରହ୍ମଣ ଆଯତନଵାନ୍ନାମ
'ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପାଦ କହିବି।' ସତ୍ୟକାମ କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।' ମଦ୍ଗୁ କହିଲେ, 'ଶ୍ୱାସ ଏକ ଅଂଶ, ଦୃଷ୍ଟି ଏକ ଅଂଶ, ଶ୍ରବଣ ଏକ ଅଂଶ, ମନ ଏକ ଅଂଶ। ପ୍ରିୟ, ଏହି ଚାରି ଅଂଶ, ବ୍ରହ୍ମର ଏକ ପାଦ, ଯାହାକୁ "ଆଶ୍ରୟ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ।'
ସ ଯୈ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାꣳଶ୍ଚତୁଷ୍କଲଂ ପାଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣ ଆଯତନଵାନିତ୍ଯୁପାସ୍ତ ଆଯତନଵାନସ୍ମିꣳଲ୍ଲୋକେ ଭଵତ୍ଯାଯତନଵତୋ ହ ଲୋକାଞ୍ଜଯତି ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାꣳଶ୍ଚତୁଷ୍କଲଂ ପାଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣ ଆଯତନଵାନିତ୍ଯୁପାସ୍ତେ
ଯେଉଁଠି ଏଭଳି ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମର ଏହି ଚାରି ଅଂଶକୁ 'ଆଶ୍ରୟ' ବୋଲି ଉପାସନା କରେ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ଆଶ୍ରୟ ହୁଏ; ସେ ଆଶ୍ରୟ ଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ଜିତିଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଏଭଳି ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମର ଏହି ଚାରି ଅଂଶକୁ 'ଆଶ୍ରୟ' ବୋଲି ଉପାସନା କରେ।
ପ୍ରାପ ହାଚାର୍ଯକୁଲଂ ତମାଚାର୍ଯୋଽଭ୍ଯୁଵାଦ ସତ୍ଯକାମ3 ଇତି ଭଗଵ ଇତି ହ ପ୍ରତିଶୁଶ୍ରାଵ
ସେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆସି କହିଲେ, 'ସତ୍ୟକାମ।' ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଭଗବନ୍।'
ବ୍ରହ୍ମଵିଦିଵ ଵୈ ସୋମ୍ଯ ଭାସି କୋ ନୁ ତ୍ଵାନୁଶଶାସେତ୍ଯନ୍ଯେ ମନୁଷ୍ଯେଭ୍ଯ ଇତି ହ ପ୍ରତିଜଜ୍ଞେ ଭଗଵାꣳସ୍ତ୍ଵେଵ ମେ କାମେ ବ୍ରୂଯାତ୍
'ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ତୁମକୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦେଇଛି?' ସତ୍ୟକାମ କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍, ଆପଣ ମୋତେ ଯାହା ଜଣାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।'
ଶ୍ରୁତꣳ ହ୍ଯେଵ ମେ ଭଗଵଦ୍ଦୃଶେଭ୍ଯ ଆଚାର୍ଯାଦ୍ଧୈଵ ଵିଦ୍ଯା ଵିଦିତା ସାଧିଷ୍ଠଂ ପ୍ରାପତୀତି ତସ୍ମୈ ହୈତଦେଵୋଵାଚାତ୍ର ହ ନ କିଞ୍ଚନ ଵୀଯାଯେତି ଵୀଯାଯେତି
ମୁଁ ପ୍ରଭାବନ୍ତ ଦ୍ରଷ୍ଟାମାନଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛି ଯେ ଜ୍ଞାନ ଶିକ୍ଷକଙ୍କଠାରୁ ମିଳେ, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ଭଲରେ ବୁଝିବାରେ ଏବଂ ଲାଭ କରିବାରେ ସାର୍ଥକ ହୁଏ। ତାହାକୁ ଦେବତା କହିଲେ: "ଏଠିଏ ଏହାଠାରୁ ଉପରି କିଛି ନାହିଁ, ଏହାଠାରୁ ଉପରି କିଛି ନାହିଁ।"
ଉପକୋସଲୋ ହ ଵୈ କାମଲାଯନଃ ସତ୍ଯକାମେ ଜାବାଲେ ବ୍ରହ୍ମଚାର୍ଯମୁଵାସ ତସ୍ଯ ହ ଦ୍ଵାଦଶଵାର୍ଷାଣ୍ଯଗ୍ନୀନ୍ପରିଚଚାର ସ ହ ସ୍ମାନ୍ଯାନନ୍ତେଵାସିନଃ ସମାଵର୍ତଯꣳସ୍ତଂ ହ ସ୍ମୈଵ ନ ସମାଵର୍ତଯତି
କାମଲାୟନଙ୍କ ପୁଅ ଉପକୋଶଳ ସତ୍ୟକାମ ଜାବାଲଙ୍କଠାରେ ଶିଷ୍ୟ ହୋଇ ରହିଥିଲେ। ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଅଗ୍ନିକୁ ସେବା କଲେ। ଶିକ୍ଷକ ଅନ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଘରକୁ ପଠାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଉପକୋଶଳକୁ ଘରକୁ ପଠାଇଲେ ନାହିଁ।
ତଂ ଜାଯୋଵାଚ ତପ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କୁଶଲମଗ୍ନୀନ୍ପରିଚଚାରୀନ୍ମା ତ୍ଵାଗ୍ନଯଃ ପରିପ୍ରଵୋଚନ୍ପ୍ରବ୍ରୂହ୍ଯସ୍ମା ଇତି ତସ୍ମୈ ହାପ୍ରୋଚ୍ଯୈଵ ପ୍ରଵାସାଞ୍ଚକ୍ରେ
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଜାୟା କହିଲେ: "ଏହି ଶିଷ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରିଛି, ଅଗ୍ନିକୁ ଭଲରେ ସେବା କରିଛି। ଅଗ୍ନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ।" କିନ୍ତୁ ଏହା ଶୁଣି ଶିକ୍ଷକ ଯାତ୍ରାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ହ ଵ୍ଯାଧିନାନଶିତୁଂ ଦଧ୍ରେ ତମାଚାର୍ଯଜାଯୋଵାଚ ବ୍ରହ୍ମଚାରିନ୍ନଶାନ କିଂ ନୁ ନାଶ୍ନାସୀତି ସ ହୋଵାଚ ବହଵ ଇମେଽସ୍ମିନ୍ପୁରୁଷେ କାମା ନାନାତ୍ଯଯା ଵ୍ଯାଧିଭିଃ ପ୍ରତିପୂର୍ଣୋଽସ୍ମି ନାଶିଷ୍ଯାମୀତି
ଉପକୋଶଳ ଉପବାସ କରିବାକୁ ଠାନିଲେ। ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଜାୟା ପଚାରିଲେ: "ଶିଷ୍ୟ, ତୁମେ ଖାଉନାହିଁ କାହିଁକି?" ସେ କହିଲେ: "ଏହି ଦେହରେ ଅନେକ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଥରେ ଆସିଥାଏ, ଏବଂ ଏହା ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ମୁଁ ଏହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ତେଣୁ ଖାଇବି ନାହିଁ।"
ଅଥ ହାଗ୍ନଯଃ ସମୂଦିରେ ତପ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କୁଶଲଂ ନଃ ପର୍ଯଚାରୀଦ୍ଧନ୍ତାସ୍ମୈ ପ୍ରବ୍ରଵାମେତି ତସ୍ମୈ ହୋଚୁଃ
ତାପରେ ଅଗ୍ନିମାନେ କହିଲେ: "ଏହି ଶିଷ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରିଛି, ଆମକୁ ଭଲରେ ସେବା କରିଛି। ଚାଲ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା।" ଏବଂ ସେମାନେ ଉପକୋଶଳକୁ କହିଲେ:
ପ୍ରାଣୋ ବ୍ରହ୍ମ କଂ ବ୍ରହ୍ମ ଖଂ ବ୍ରହ୍ମେତି ସ ହୋଵାଚ ଵିଜାନାମ୍ଯହଂ ଯତ୍ପ୍ରାଣୋ ବ୍ରହ୍ମ କଂ ଚ ତୁ ଖଂ ଚ ନ ଵିଜାନାମୀତି ତେ ହୋଚୁର୍ଯଦ୍ଵାଵ କଂ ତଦେଵ ଖଂ ଯଦେଵ ଖଂ ତଦେଵ କମିତି ପ୍ରାଣଂ ଚ ହାସ୍ମୈ ତଦାକାଶଂ ଚୋଚୁଃ
ଅଗ୍ନିମାନେ କହିଲେ: "ଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ଆକାଶ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ଦିଗ୍ବନ୍ଧୁ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ।" ଉପକୋଶଳ କହିଲେ: "ମୁଁ ଜାଣିଛି ଯେ ଶ୍ୱାସ ବ୍ରହ୍ମ, କିନ୍ତୁ ଆକାଶ ଏବଂ ଦିଗ୍ବନ୍ଧୁ ବିଷୟରେ ଜାଣିନାହିଁ।" ଅଗ୍ନିମାନେ କହିଲେ: "ଯାହା ଆକାଶ, ସେଇ ଦିଗ୍ବନ୍ଧୁ; ଯାହା ଦିଗ୍ବନ୍ଧୁ, ସେଇ ଆକାଶ।" ଏଭଳି ସେମାନେ ଉପକୋଶଳକୁ ଶ୍ୱାସ ଏବଂ ଆକାଶ ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ।
ସେ ତାକୁ କହିଲେ, 'ଏହି ଜ୍ଞାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁଥିଲେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପ୍ରିୟ, ଜଳାଣି ନେଇଆ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନେଇଯିବି। ତୁମେ ସତ୍ୟ କହିନାହ।' ଏପରି କହି, ତାକୁ ନେଇଯାଇ, ଚାରିଶେ ଦୁର୍ବଳ ଓ କ୍ଷୀଣ ଗାଈକୁ ଅଲଗା କରି, କହିଲେ, 'ପ୍ରିୟ, ଏହି ଗାଈମାନେ ପଛରେ ଚାଲ।' ଗାଈମାନେକୁ ଚାଲିଦେଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, 'ହଜାର ହେଉନଥିଲେ ଫେରିନଯିବ।' ସେ ବର୍ଷକାଳ ରହିଲେ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ହଜାର ଗାଈ ହେଲା—