ଛାନ୍ଦୋଗ୍ଯୋପନିଷଦ୍

ଅଥ ଖଲ୍ଵାଶୀଃସମୃଦ୍ଧିରୁପସରଣାନୀତ୍ଯୁପାସୀତ ଯେନ ସାମ୍ନା ସ୍ତୋଷ୍ଯନ୍ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ସାମୋପଧାଵେତ୍

ଏବେ ଆଶୀର୍ବାଦ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସମୀପତାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ସାମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହାଁଛି, ସେହି ସାମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।

ଯସ୍ଯାମୃଚି ତାମୃଚଂ ଯଦାର୍ଷେଯଂ ତମୃଷିଂ ଯାଂ ଦେଵତାମଭିଷ୍ଟୋଷ୍ଯନ୍ସ୍ଯାତ୍ତାଂ ଦେଵତାମୁପଧାଵେତ୍

ଯେଉଁ ଋଚ୍ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହାଁଛି, ସେହି ଋଚ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ଋଷି, ସେହି ଋଷିକୁ; ଯେଉଁ ଦେବତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହାଁଛି, ସେହି ଦେବତାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।

ଯେନ ଚ୍ଛନ୍ଦସା ସ୍ତୋଷ୍ଯନ୍ସ୍ଯାତ୍ତଚ୍ଛନ୍ଦ ଉପଧାଵେଦ୍ଯେନ ସ୍ତୋମେନ ସ୍ତୋଷ୍ଯମାଣଃ ସ୍ଯାତ୍ତꣳ ସ୍ତୋମମୁପଧାଵେତ୍

ଯେଉଁ ଛନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହାଁଛି, ସେହି ଛନ୍ଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ସ୍ତୋମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହାଁଛି, ସେହି ସ୍ତୋମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।

ଯାଂ ଦିଶମଭିଷ୍ଟୋଷ୍ଯନ୍ସ୍ଯାତ୍ତାଂ ଦିଶମୁପଧାଵେତ୍

ଯେଉଁ ଦିଗ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହାଁଛି, ସେହି ଦିଗ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।

ଆତ୍ମାନମନ୍ତତ ଉପସୃତ୍ଯ ସ୍ତୁଵୀତ କାମଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ନପ୍ରମତ୍ତୋଽଭ୍ଯାଶୋ ହ ଯଦସ୍ମୈ ସ କାମଃ ସମୃଧ୍ଯେତ ଯତ୍କାମଃ ସ୍ତୁଵୀତେତି ଯତ୍କାମଃ ସ୍ତୁଵୀତେତି

ଶେଷରେ ନିଜକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ସଚେତନ ରହି, ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଉଚିତ; ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ତାହା ପ୍ରଶଂସା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ—ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ।

ଓମିତ୍ଯେତଦକ୍ଷରମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତୋମିତି ହ୍ଯୁଦ୍ଗାଯତି ତସ୍ଯୋପଵ୍ଯାଖ୍ଯାନମ୍

ଓଁ ଏହି ଅକ୍ଷରକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଯେତେବେଳେ ଗୀତ ଗାଯାଯି, ସେଠି ଓଁ ଧ୍ୱନି ହୁଏ । ଏହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଏଠାରେ ଦିଆଯାଉଛି ।

ଦେଵା ଵୈ ମୃତ୍ଯୋର୍ବିଭ୍ଯତସ୍ତ୍ରଯୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାଵିଶꣳସ୍ତେ ଛନ୍ଦୋଭିରଚ୍ଛାଦଯନ୍ଯଦେଭିରଚ୍ଛାଦଯꣳସ୍ତଚ୍ଛନ୍ଦସାଂ ଛନ୍ଦସ୍ତ୍ଵମ୍

ଦେବତାମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରି, ତିନିପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେମାନେ ଛନ୍ଦମାନେକୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଢାକିବା ପାଇଁ ଚାଦର ଭଳି ବ୍ୟବହାର କଲେ । ଯାହା ଛନ୍ଦମାନଙ୍କର ସାର, ସେଇ ସାର ଅଟୁଟ ଅଛି ।

ତାନୁ ତତ୍ର ମୃତ୍ଯୁର୍ଯଥା ମତ୍ସ୍ଯମୁଦକେ ପରିପଶ୍ଯେଦେଵଂ ପର୍ଯପଶ୍ଯଦୃଚି ସାମ୍ନି ଯଜୁଷି । ତେ ନୁ ଵିଦିତ୍ଵୋର୍ଧ୍ଵା ଋଚଃ ସାମ୍ନୋ ଯଜୁଷଃ ସ୍ଵରମେଵ ପ୍ରାଵିଶନ୍

ସେଠାରେ, ମୃତ୍ୟୁ ମାଛ ଯେମିତି ପାଣିରେ ଦେଖେ, ସେଭଳି ଛନ୍ଦ, ସାମ, ଯଜୁସ୍‌ରେ ଦେବତାମାନେକୁ ଦେଖୁଥିଲା । ଏହା ବୁଝି, ସେମାନେ ଛନ୍ଦ, ସାମ, ଯଜୁସ୍‌କୁ ଛାଡ଼ି, ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।

ଯଦା ଵା ଋଚମାପ୍ନୋତ୍ଯୋମିତ୍ଯେଵାତିସ୍ଵରତ୍ଯେଵꣳ ସାମୈଵଂ ଯଜୁରେଷ ଉ ସ୍ଵରୋ ଯଦେତଦକ୍ଷରମେତଦମୃତମଭଯଂ ତତ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଦେଵା ଅମୃତା ଅଭଯା ଅଭଵନ୍

ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଛନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ସେ ଓଁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ; ସାମ ଓ ଯଜୁସ୍‌ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ । ଏହି ଶବ୍ଦ, ଏହି ଅକ୍ଷର ଅମୃତ ଓ ନିର୍ଭୟ । ଏଥିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ଓ ନିର୍ଭୟ ହେଲେ ।

ସ ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନକ୍ଷରଂ ପ୍ରଣୌତ୍ଯେତଦେଵାକ୍ଷରꣳ ସ୍ଵରମମୃତମଭଯଂ ପ୍ରଵିଶତି ତତ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଯଦମୃତା ଦେଵାସ୍ତଦମୃତୋ ଭଵତି

ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣି, ଏହି ଅକ୍ଷରକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ଏହି ଅମୃତ ଓ ନିର୍ଭୟ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରେ । ଏଥିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଅମୃତ ହେଲେ, ସେମିତି ସେ ମଧ୍ୟ ଅମୃତ ହୁଏ ।

ଅଥ ଖଲୁ ଯ ଉଦ୍ଗୀଥଃ ସ ପ୍ରଣଵୋ ଯଃ ପ୍ରଣଵଃ ସ ଉଦ୍ଗୀଥ ଇତ୍ଯସୌ ଵା ଆଦିତ୍ଯ ଉଦ୍ଗୀଥ ଏଷ ପ୍ରଣଵ ଓମିତି ହ୍ଯେଷ ସ୍ଵରନ୍ନେତି

ଏବେ, ଉଦ୍ଗୀଥ ହେଉଛି ପ୍ରଣବ; ପ୍ରଣବ ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ । ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଗୀଥ ଅଟେ; ଏହିପରି ପ୍ରଣବ, କାରଣ ଏହା 'ଓଁ' ଭାବେ ଧ୍ୱନିତି ହୁଏ ।

ଏତମୁ ଏଵାହମଭ୍ଯଗାସିଷଂ ତସ୍ମାନ୍ମମ ତ୍ଵମେକୋଽସୀତି ହ କୌଷୀତକିଃ ପୁତ୍ରମୁଵାଚ ରଶ୍ମୀꣳସ୍ତ୍ଵଂ ପର୍ଯାଵର୍ତଯାଦ୍ବହଵୋ ଵୈ ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତୀତ୍ଯଧିଦୈଵତମ୍

ମୁଁ ଏହିଠିକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ସନ୍ତାନ, କହିଲେ କୌଷୀତକି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ । ତୁମ ରଶ୍ମିମାନେକୁ ଫେରାଇଦିଅ, କାରଣ ତୁମର ଅନେକ ସନ୍ତାନ ହେବେ; ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି ।

ଅଥାଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଯ ଏଵାଯଂ ମୁଖ୍ଯଃ ପ୍ରାଣସ୍ତମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତୋମିତି ହ୍ଯେଷ ସ୍ଵରନ୍ନେତି

ଏବେ ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ: ଏହି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରାଣକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା 'ଓଁ' ଭାବେ ଧ୍ୱନିତି ହୁଏ ।

ଏତମୁ ଏଵାହମଭ୍ଯଗାସିଷଂ ତସ୍ମାନ୍ମମ ତ୍ଵମେକୋଽସୀତି ହ କୌଷୀତକିଃ ପୁତ୍ରମୁଵାଚ ପ୍ରାଣାꣳ ସ୍ତ୍ଵଂ ଭୂମାନମଭିଗାଯତାଦ୍ବହଵୋ ଵୈ ମେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତୀତି

ମୁଁ ଏହିଠିକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ସନ୍ତାନ, କହିଲେ କୌଷୀତକି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ । ପ୍ରାଣମାନେକୁ ବହୁଳ ଭାବେ ଗାଓ, କାରଣ ମୋର ଅନେକ ସନ୍ତାନ ହେବେ ।

ଅଥ ଖଲୁ ଯ ଉଦ୍ଗୀଥଃ ସ ପ୍ରଣଵୋ ଯଃ ପ୍ରଣଵଃ ସ ଉଦ୍ଗୀଥ ଇତି ହୋତୃଷଦନାଦ୍ଧୈଵାପି ଦୁରୁଦ୍ଗୀଥମନୁସମାହରତୀତ୍ଯନୁସମାହରତୀତି

ଏବେ, ଉଦ୍ଗୀଥ ହେଉଛି ପ୍ରଣବ; ପ୍ରଣବ ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ । ଯଦି ହୋତା ଭୁଲ୍ ଅଂଶରୁ ପାଠ କରେ, ସେ ଉଦ୍ଗୀଥକୁ ପୁଣିପୁଣି ଏକତ୍ର କରେ; ଏହିପରି ସେ ଏକତ୍ର କରେ ।

ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତ ଇଯମେଵ ସାଗ୍ନିରମସ୍ତତ୍ସାମ

ଏହି ସାମ ଏହି ଛନ୍ଦ ଉପରେ ବୁନାଯାଇଛି; ତେଣୁ ସାମ ଛନ୍ଦ ଉପରେ ଗାଯାଯି । ଏହା ହେଉଛି ଅଗ୍ନି, ଏହି ସାମ ଅଟେ ।

ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେଽନ୍ତରିକ୍ଷମେଵ ସା ଵାଯୁରମସ୍ତତ୍ସାମ

ଏହି ସାମ ଏହି ଛନ୍ଦ ଉପରେ ବୁନାଯାଇଛି; ତେଣୁ ସାମ ଛନ୍ଦ ଉପରେ ଗାଯାଯି । ଏହା ହେଉଛି ଆକାଶ, ଏହି ସାମ ଅଟେ ।

ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେ ଦ୍ଯୌରେଵ ସାଦିତ୍ଯୋଽମସ୍ତତ୍ସାମ

ଏହି ସାମ ଏହି ଛନ୍ଦ ଉପରେ ବୁନାଯାଇଛି; ତେଣୁ ସାମ ଛନ୍ଦ ଉପରେ ଗାଯାଯି । ଏହା ହେଉଛି ଆକାଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ସେଇ ସାମ ।

ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେ ନକ୍ଷତ୍ରାଣ୍ଯେଵ ସା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅମସ୍ତତ୍ସାମ

ଏହି ସାମ ଏହି ଛନ୍ଦ ଉପରେ ବୁନାଯାଇଛି; ତେଣୁ ସାମ ଛନ୍ଦ ଉପରେ ଗାଯାଯି । ଏହା ହେଉଛି ତାରାମାନେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ହେଉଛି ସେଇ ସାମ ।

ଅଥ ଯଦେତଦାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲଂ ଭାଃ ସୈଵର୍ଗଥ ଯନ୍ନୀଲଂ ପରଃ କୃଷ୍ଣଂ ତତ୍ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେ

ଏବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଯେଉଁ ଧଳା ଆଲୋକ, ସେହି ସାମ; ଯେଉଁ ନୀଳ କିମ୍ବା କଳା ଅଂଶ, ସେହି ସାମ । ଏହି ସାମ ଏହି ଛନ୍ଦ ଉପରେ ବୁନାଯାଇଛି; ତେଣୁ ସାମ ଛନ୍ଦ ଉପରେ ଗାଯାଯି ।

ଅଥ ଯଦେଵୈତଦାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲଂ ଭାଃ ସୈଵ ସାଥ ଯନ୍ନୀଲଂ ପରଃ କୃଷ୍ଣଂ ତଦମସ୍ତତ୍ସାମାଥ ଯ ଏଷୋଽନ୍ତରାଦିତ୍ଯେ ହିରଣ୍ମଯଃ ପୁରୁଷୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ହିରଣ୍ଯଶ୍ମଶ୍ରୁର୍ହିରଣ୍ଯକେଶ ଆପ୍ରଣଖାତ୍ସର୍ଵ ଏଵ ସୁଵର୍ଣଃ

ଏବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଯେଉଁ ଧଳା ଆଲୋକ, ସେହି ସାମ; ଯେଉଁ ନୀଳ କିମ୍ବା କଳା ଅଂଶ, ସେହି ସାମ । ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭିତରେ ଯେ ସୁନା ରଙ୍ଗର ପୁରୁଷ ଦେଖାଯାଏ—ସୁନା ଦାଢ଼ି, ସୁନା ଚୁଲ, ପାଦ ଠାରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁନା ।

ତସ୍ଯ ଯଥା କପ୍ଯାସଂ ପୁଣ୍ଡରୀକମେଵମକ୍ଷିଣୀ ତସ୍ଯୋଦିତି ନାମ ସ ଏଷ ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ ପାପ୍ମଭ୍ଯ ଉଦିତ ଉଦେତି ହ ଵୈ ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ ପାପ୍ମଭ୍ଯୋ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ

ତାଙ୍କର ଆଖି ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଖୋଲା ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମ ଭଳି; ତାଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି ଉଦିତି । ସେ ସମସ୍ତ ଅପବିତ୍ରତା ଉପରେ ଉଠିଯାନ୍ତି; ଏହିପରି ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ଅପବିତ୍ରତା ଉପରେ ଉଠିଯାଏ ।

ତସ୍ଯର୍କ୍ଚ ସାମ ଚ ଗେଷ୍ଣୌ ତସ୍ମାଦୁଦ୍ଗୀଥସ୍ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵେଵୋଦ୍ଗାତୈତସ୍ଯ ହି ଗାତା ସ ଏଷ ଯେ ଚାମୁଷ୍ମାତ୍ପରାଞ୍ଚୋ ଲୋକାସ୍ତେଷାଂ ଚେଷ୍ଟେ ଦେଵକାମାନାଂ ଚେତ୍ଯଧିଦୈଵତମ୍

ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଗାଲରେ ଛନ୍ଦ ଓ ସାମ ଅଛି; ଏହିପରି ଉଦ୍ଗୀଥ, ଏହିପରି ଗାୟକ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗାଏ । ସେ ଏହି ଲୋକର ପାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି—ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି ।

ଅଥାଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଵାଗେଵର୍କ୍ପ୍ରାଣଃ ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେ ଵାଗେଵ ସା ପ୍ରାଣୋଽମସ୍ତତ୍ସାମ

ଏବେ ଆତ୍ମା ସମ୍ବନ୍ଧରେ କୁହାଯାଉଛି—ବାକ୍ ହେଉଛି ଋକ୍, ଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ସାମ। ଏହି ସାମ ଏହି ଋକ୍ ଉପରେ ଗୁଁଥାଯାଇଛି। ସେଇଥିରୁ, ସାମକୁ ଋକ୍ ଉପରେ ଗୁଁଥାଯାଇ ଗାଯାଯାଏ। ବାକ୍ ହେଉଛି ଏହା, ଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ଏହାର ମୂଳ—ଏହିଠାରେ ସାମର ଅର୍ଥ ଏହିପରି।

ଚକ୍ଷୁରେଵର୍ଗାତ୍ମା ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେ ଚକ୍ଷୁରେଵ ସାତ୍ମାମସ୍ତତ୍ସାମ

ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ଋକ୍ର ମୂଳ, ସାମ ହେଉଛି ସେଇ। ଏହି ସାମ ଏହି ଋକ୍ ଉପରେ ଗୁଁଥାଯାଇଛି। ତେଣୁ, ସାମକୁ ଋକ୍ ଉପରେ ଗୁଁଥାଯାଇ ଗାଯାଯାଏ। ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ଏହା, ଏହାର ମୂଳ ସାମ।

ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେ ଶ୍ରୋତ୍ରମେଵ ସା ମନୋଽମସ୍ତତ୍ସାମ

ସାମ ହେଉଛି ସେଇ, ଯାହା ଋକ୍ ଉପରେ ଗୁଁଥାଯାଇଛି। ଏହିଠାରୁ, ସାମକୁ ଋକ୍ ଉପରେ ଗୁଁଥାଯାଇ ଗାଯାଯାଏ। କାନ୍ ହେଉଛି ଏହା, ମନ ହେଉଛି ଏହାର ମୂଳ—ଏହିଠାରେ ସାମର ଅର୍ଥ ଏହିପରି।

ଅଥ ଯଦେତଦକ୍ଷ୍ଣଃ ଶୁକ୍ଲଂ ଭାଃ ସୈଵର୍ଗଥ ଯନ୍ନୀଲଂ ପରଃ କୃଷ୍ଣଂ ତତ୍ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେ ଅଥ ଯଦେଵୈତଦକ୍ଷ୍ଣଃ ଶୁକ୍ଲଂ ଭାଃ ସୈଵ ସାଥ ଯନ୍ନୀଲଂ ପରଃ କୃଷ୍ଣଂ ତଦମସ୍ତତ୍ସାମ

ଏବେ ଯେଉଁ ଆଖିରେ ଧଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅଛି, ସେଇ ହେଉଛି ଋକ୍; ଯେଉଁ ନୀଳ କିମ୍ବା କଳା ଅଂଶ, ସେଇ ହେଉଛି ସାମ। ଏହି ସାମ ଏହି ଋକ୍ ଉପରେ ଗୁଁଥାଯାଇଛି। ତେଣୁ, ସାମକୁ ଋକ୍ ଉପରେ ଗୁଁଥାଯାଇ ଗାଯାଯାଏ। ଆଖିରେ ଯେଉଁ ଧଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅଛି, ସେଇ ହେଉଛି ଋକ୍; ଯେଉଁ ନୀଳ କିମ୍ବା କଳା ଅଂଶ, ସେଇ ହେଉଛି ସାମର ମୂଳ।

ଅଥ ଯ ଏଷୋଽନ୍ତରକ୍ଷିଣି ପୁରୁଷୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ସୈଵର୍କ୍ତତ୍ସାମ ତଦୁକ୍ଥଂ ତଦ୍ଯଜୁସ୍ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ତସ୍ଯୈତସ୍ଯ ତଦେଵ ରୂପଂ ଯଦମୁଷ୍ଯ ରୂପଂ ଯାଵମୁଷ୍ଯ ଗେଷ୍ଣୌ ତୌ ଗେଷ୍ଣୌ ଯନ୍ନାମ ତନ୍ନାମ

ଏବେ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଆଖିରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେଇ ହେଉଛି ଋକ୍, ସେଇ ହେଉଛି ସାମ, ସେଇ ହେଉଛି ଉକ୍ଥ, ସେଇ ହେଉଛି ଯଜୁସ୍, ସେଇ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ। ଏହା ତାଙ୍କର ରୂପ, ଯେଉଁ ରୂପ ତାଙ୍କର ଅଛି, ଯେତେ ତାଙ୍କର ଛାୟା, ସେତେ ତାଙ୍କର ଛାୟା; ଯେଉଁ ନାମ ତାଙ୍କର, ସେଇ ତାଙ୍କର ନାମ।

ସ ଏଷ ଯେ ଚୈତସ୍ମାଦର୍ଵାଞ୍ଚୋ ଲୋକାସ୍ତେଷାଂ ଚେଷ୍ଟେ ମନୁଷ୍ଯକାମାନାଂ ଚେତି ତଦ୍ଯ ଇମେ ଵୀଣାଯାଂ ଗାଯନ୍ତ୍ଯେତଂ ତେ ଗାଯନ୍ତି ତସ୍ମାତ୍ତେ ଧନସନଯଃ

ସେ, ଏହି ନିମ୍ନ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଇଚ୍ଛାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ଯେମାନେ ବୀଣାରେ ଗାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗାଆନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ସେମାନେ ଧନର ଗାୟକ ବୋଲି ଡାକାଯାନ୍ତି।