ତଂ ଚେଦେତସ୍ମିନ୍ଵଯସି କିଞ୍ଚିଦୁପତପେତ୍ସ ବ୍ରୂଯାତ୍ପ୍ରାଣା ରୁଦ୍ରା ଇଦଂ ମେ ମାଧ୍ଯନ୍ଦିନꣳସଵନଂ ତୃତୀଯସଵନମନୁସନ୍ତନୁତେତି ମାହଂ ପ୍ରାଣାନାꣳରୁଦ୍ରାଣାଂ ମଧ୍ଯେ ଯଜ୍ଞୋ ଵିଲୋପ୍ସୀଯେତ୍ଯୁଦ୍ଧୈଵ ତତ ଏତ୍ଯଗଦୋ ହ ଭଵତି
ଯଦି ଏହି ବୟସରେ କିଛି ଅସୁବିଧା ଆସିଥାଏ, ସେ କହିବେ: 'ପ୍ରାଣମାନେ, ରୁଦ୍ରମାନେ, ଏହି ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସବନ, ଏହି ତୃତୀୟ ସବନ ମୋ ପାଇଁ ଚାଲିଯାଉ; ମୁଁ ପ୍ରାଣମାନେ, ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରିବିନାହିଁ।' ତାପରେ ସେ ଉଠିଯାଏ, ଏବଂ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଅଥ ଯାନ୍ଯଷ୍ଟାଚତ୍ଵାରିꣳଶଦ୍ଵର୍ଷାଣି ତତ୍ତୃତୀଯସଵନମଷ୍ଟାଚତ୍ଵାରିꣳଶଦକ୍ଷରା ଜଗତୀ ଜାଗତଂ ତୃତୀଯସଵନଂ ତଦସ୍ଯାଦିତ୍ଯା ଅନ୍ଵାଯତ୍ତାଃ ପ୍ରାଣା ଵାଵାଦିତ୍ଯା ଏତେ ହୀଦꣳସର୍ଵମାଦଦତେ
ଏବେ ତାଙ୍କର ଅଠଚଉଁଚାଳିଶ ବର୍ଷ ହେଉଛି ତୃତୀୟ ସବନ; ଜଗତୀ ଅଠଚଉଁଚାଳିଶ ଅକ୍ଷରରେ ଥାଏ, ଜଗତୀ ହେଉଛି ତୃତୀୟ ସବନ; ଏହା ସହିତ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଯୁକ୍ତ; ପ୍ରାଣମାନେ ହେଉଛି ଆଦିତ୍ୟ, କାରଣ ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ତଂ ଚେଦେତସ୍ମିନ୍ଵଯସି କିଞ୍ଚିଦୁପତପେତ୍ସ ବ୍ରୂଯାତ୍ପ୍ରାଣା ଆଦିତ୍ଯା ଇଦଂ ମେ ତୃତୀଯସଵନମାଯୁରନୁସଂତନୁତେତି ମାହଂ ପ୍ରାଣାନାମାଦିତ୍ଯାନାଂ ମଧ୍ଯେ ଯଜ୍ଞୋ ଵିଲୋପ୍ସୀଯେତ୍ଯୁଦ୍ଧୈଵ ତତ ଏତ୍ଯଗଦୋ ହୈଵ ଭଵତି
ଯଦି ଏହି ବୟସରେ କିଛି ଅସୁବିଧା ଆସିଥାଏ, ସେ କହିବେ: 'ପ୍ରାଣମାନେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ଏହି ତୃତୀୟ ସବନ, ଏହି ଜୀବନ ମୋ ପାଇଁ ଚାଲିଯାଉ; ମୁଁ ପ୍ରାଣମାନେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରିବିନାହିଁ।' ତାପରେ ସେ ଉଠିଯାଏ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଏତଦ୍ଧ ସ୍ମ ଵୈ ତଦ୍ଵିଦ୍ଵାନାହ ମହିଦାସ ଐତରେଯଃ ସ କିଂ ମ ଏତଦୁପତପସି ଯୋଽହମନେନ ନ ପ୍ରେଷ୍ଯାମୀତି ସ ହ ଷୋଡଶଂ ଵର୍ଷଶତମଜୀଵତ୍ପ୍ର ହ ଷୋଡଶଂ ଵର୍ଷଶତଂ ଜୀଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଏହି ଉପଦେଶ ଜ୍ଞାନୀ ମହିଦାସ ଏତିରେୟ କହିଥିଲେ: 'ମୋତେ କେଉଁ ଦୁଃଖ ଛୁଇଁପାରିବ, ଯେଉଁ ମୁଁ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆଜ୍ଞା ଦେବିନାହିଁ?' ସେ ଏକ ଶତ ଛଉଦଶ ବର୍ଷ ଜୀବନ କରିଥିଲେ; ଯେଉଁ ଏଭଳି ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଏକ ଶତ ଛଉଦଶ ବର୍ଷ ଜୀବନ କରେ।
ସ ଯଦଶିଶିଷତି ଯତ୍ପିପାସତି ଯନ୍ନ ରମତେ ତା ଅସ୍ଯ ଦୀକ୍ଷାଃ
ଯେତେବେଳେ ସେ ଖାଏନାହିଁ, ପିଏନାହିଁ, ଆନନ୍ଦ ନେଉନାହିଁ, ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ଦୀକ୍ଷା।
ଅଥ ଯଦଶ୍ନାତି ଯତ୍ପିବତି ଯଦ୍ରମତେ ତଦୁପସଦୈରେତି
ଯେତେବେଳେ ସେ ଖାଏ, ପିଏ, ଆନନ୍ଦ ନେଉଥାଏ, ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ଉପସଦ।
ଅଥ ଯଦ୍ଧସତି ଯଜ୍ଜକ୍ଷତି ଯନ୍ମୈଥୁନଂ ଚରତି ସ୍ତୁତଶସ୍ତ୍ରୈରେଵ ତଦେତି
ଯେତେବେଳେ ସେ ହସେ, ଖେଳେ, ମିଳନ କରେ, ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଓ ଶସ୍ତ୍ର।
ଅଥ ଯତ୍ତପୋ ଦାନମାର୍ଜଵମହିꣳସା ସତ୍ଯଵଚନମିତି ତା ଅସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାଃ
ତପ, ଦାନ, ସିଧାସାଧି, ଅହିଂସା, ସତ୍ୟବାଣୀ—ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣା।
ସୋଷ୍ଯତ୍ଯସୋଷ୍ଟେତି ପୁନରୁତ୍ପାଦନମେଵାସ୍ଯ ତନ୍ମରଣମେଵାସ୍ଯାଵଭୃଥଃ
ସେ ଖାଇବେ କି ନାଖାଇବେ, ଏହି ତାଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମ; ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ।
ତଦ୍ଧୈତଦ୍ଘୋର୍ ଆଙ୍ଗିରସଃ କୃଷ୍ଣାଯ ଦେଵକୀପୁତ୍ରାଯୋକ୍ତ୍ଵୋଵାଚାପିପାସ ଏଵ ସ ବଭୂଵ ସୋଽନ୍ତଵେଲାଯାମେତତ୍ତ୍ରଯଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯେତାକ୍ଷିତମସ୍ଯଚ୍ଯୁତମସି ପ୍ରାଣସꣳଶିତମସୀତି ତତ୍ରୈତେ ଦ୍ଵେ ଋଚୌ ଭଵତଃ
ଏହି ଉପଦେଶ ଘୋର ଆଙ୍ଗିରସ କୃଷ୍ଣ ଦେବକୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: 'ତାଙ୍କରେ କେବଳ ତୃଷ୍ଣା ରହିଗଲା।' ଶେଷ ସମୟରେ, ଏହି ତିନିଟି ଅନୁଭବ କରିବା ଉଚିତ: 'ତୁମେ ଅକ୍ଷୟ, ତୁମେ ଅପତିତ, ତୁମେ ପ୍ରାଣରେ ନିଶ୍ଚିତ।' ସେଠାରେ ଏହି ଦୁଇଟି ଋକ୍ ପଠାଯାଏ।
ଆଦିତ୍ପ୍ରତ୍ନସ୍ଯ ରେତସଃ । ଉଦ୍ଵଯନ୍ତମସସ୍ପରି ଜ୍ଯୋତିଃ ପଶ୍ଯନ୍ତ ଉତ୍ତରꣳସ୍ଵଃ ପଶ୍ଯନ୍ତ ଉତ୍ତରଂ ଦେଵଂ ଦେଵତ୍ରା ସୂର୍ଯମଗନ୍ମ ଜ୍ଯୋତିରୁତ୍ତମମିତି ଜ୍ଯୋତିରୁତ୍ତମମିତି
ପୁରୁଣା ମୂଳରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଇ, ଅନ୍ଧାରକୁ ଉପରେ ଉଠିବା ସମୟରେ, ଲୋକେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକକୁ ଦେଖନ୍ତି; ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତାକୁ ଦେଖନ୍ତି। ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଆମେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ, ଏହି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ। ଏହି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ।
ମନୋ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସୀତେତ୍ଯଧ୍ଯାତ୍ମମଥାଧିଦୈଵତମାକାଶୋ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁଭଯମାଦିଷ୍ଟଂ ଭଵତ୍ଯଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଚାଧିଦୈଵତଂ ଚ
ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ—ଏହା ଆତ୍ମା ବିଷୟର ଉପଦେଶ। ଦେବତା ବିଷୟରେ—ଆକାଶକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦୁଇଟି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ଆତ୍ମା ଓ ଦେବତା ବିଷୟରେ।
ତଦେତଚ୍ଚତୁଷ୍ପାଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଵାକ୍ପାଦଃ ପ୍ରାଣଃ ପାଦଶ୍ଚକ୍ଷୁଃ ପାଦଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ପାଦ ଇତ୍ଯଧ୍ଯାତ୍ମମଥାଧିଦୈଵତମଗ୍ନିଃ ପାଦୋ ଵାଯୁଃ ପାଦ ଅଦିତ୍ଯଃ ପାଦୋ ଦିଶଃ ପାଦ ଇତ୍ଯୁଭଯମେଵାଦିଷ୍ଟଂ ଭଵତ୍ଯଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଚୈଵାଧିଦୈଵତଂ ଚ
ଏହି ଚାରିଟି ପଦ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମା—ବାକ୍ ଏକ ପଦ, ପ୍ରାଣ ଏକ ପଦ, ଚକ୍ଷୁ ଏକ ପଦ, ଶ୍ରୋତ୍ର ଏକ ପଦ—ଏହା ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ। ଦେବତା ବିଷୟରେ—ଅଗ୍ନି ଏକ ପଦ, ବାୟୁ ଏକ ପଦ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ପଦ, ଦିଶା ଏକ ପଦ। ଏହି ଦୁଇଟି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ଆତ୍ମା ଓ ଦେବତା ବିଷୟରେ।
ଵାଗେଵ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚତୁର୍ଥଃ ପାଦଃ ସୋଽଗ୍ନିନା ଜ୍ଯୋତିଷା ଭାତି ଚ ତପତି ଚ ଭାତି ଚ ତପତି ଚ କୀର୍ତ୍ଯା ଯଶସା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ବାକ୍ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାର ଚାରିଥ ପଦ। ଏହା ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତି ଓ ତାପ ଦେଉଛି; ଦୀପ୍ତି ଓ ତାପ ଦେଉଛି, କୀର୍ତି, ଯଶ ଓ ବ୍ରହ୍ମାର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତି ଦେଉଛି—ଯେ ଏହି ଜାଣିଛି।
ପ୍ରାଣ ଏଵ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚତୁର୍ଥଃ ପାଦଃ ସ ଵାଯୁନା ଜ୍ଯୋତିଷା ଭାତି ଚ ତପତି ଚ ଭାତି ଚ ତପତି ଚ କୀର୍ତ୍ଯା ଯଶସା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାର ଚାରିଥ ପଦ। ଏହା ବାୟୁର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତି ଓ ତାପ ଦେଉଛି; ଦୀପ୍ତି ଓ ତାପ ଦେଉଛି, କୀର୍ତି, ଯଶ ଓ ବ୍ରହ୍ମାର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତି ଦେଉଛି—ଯେ ଏହି ଜାଣିଛି।
ଚକ୍ଷୁରେଵ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚତୁର୍ଥଃ ପାଦଃ ସ ଆଦିତ୍ଯେନ ଜ୍ଯୋତିଷା ଭାତି ଚ ତପତି ଚ ଭାତି ଚ ତପତି ଚ କୀର୍ତ୍ଯା ଯଶସା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାର ଚାରିଥ ପଦ। ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତି ଓ ତାପ ଦେଉଛି; ଦୀପ୍ତି ଓ ତାପ ଦେଉଛି, କୀର୍ତି, ଯଶ ଓ ବ୍ରହ୍ମାର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତି ଦେଉଛି—ଯେ ଏହି ଜାଣିଛି।
ଶ୍ରୋତ୍ରମେଵ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚତୁର୍ଥଃ ପାଦଃ ସ ଦିଗ୍ଭିର୍ଜ୍ଯୋତିଷା ଭାତି ଚ ତପତି ଚ ଭାତି ଚ ତପତି ଚ କୀର୍ତ୍ଯା ଯଶସା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଶ୍ରୋତ୍ର ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାର ଚାରିଥ ପଦ। ଏହା ଦିଶାର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତି ଓ ତାପ ଦେଉଛି; ଦୀପ୍ତି ଓ ତାପ ଦେଉଛି, କୀର୍ତି, ଯଶ ଓ ବ୍ରହ୍ମାର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତି ଦେଉଛି—ଯେ ଏହି ଜାଣିଛି, ଯେ ଏହି ଜାଣିଛି।
ଆଦିତ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯାଦେଶସ୍ତସ୍ଯୋପଵ୍ଯାଖ୍ଯାନମସଦେଵେଦମଗ୍ର ଆସୀତ୍ । ତତ୍ସଦାସୀତ୍ତତ୍ସମଭଵତ୍ତଦାଣ୍ଡଂ ନିରଵର୍ତତ ତତ୍ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯ ମାତ୍ରାମଶଯତ ତନ୍ନିରଭିଦ୍ଯତ ତେ ଆଣ୍ଡକପାଲେ ରଜତଂ ଚ ସୁଵର୍ଣଂ ଚାଭଵତାମ୍
ଉପଦେଶ ହେଉଛି: ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା। ଏହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଆରମ୍ଭରେ ଏହା ଅସତ୍ ଥିଲା। ପରେ ଏହା ସତ୍ ହେଲା; ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏକ ଡିଂ ତିଆରି ହେଲା। ଏହା ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ରାମ କଲା; ପରେ ଏହା ଫାଟିଗଲା। ଡିଂର ଦୁଇ ଖୋଲିରୁ ଚାନ୍ଦି ଓ ସୁନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତଦ୍ଯଦ୍ରଜତꣳସେଯଂ ପୃଥିଵୀ ଯତ୍ସୁଵର୍ଣꣳ ସା ଦ୍ଯୌର୍ଯଜ୍ଜରାଯୁ ତେ ପର୍ଵତା ଯଦୁଲ୍ବꣳସମେଘୋ ନୀହାରୋ ଯା ଧମନଯସ୍ତା ନଦ୍ଯୋ ଯଦ୍ଵାସ୍ତେଯମୁଦକꣳସ ସମୁଦ୍ରଃ
ଯାହା ଚାନ୍ଦି, ସେଇ ହେଉଛି ଏହି ପୃଥିବୀ; ଯାହା ସୁନା, ସେଇ ହେଉଛି ଦିଆ। ଯାହା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ସେ ପାହାଡ଼; ଯାହା ଉଲ, ସେ ମେଘ ଓ କୁହୁଡ଼ି। ଯାହା ଭାଗିଯାଏ, ସେ ନଦୀ; ଯାହା ଆର୍ଦ୍ରତା, ସେ ସମୁଦ୍ର।
ଅଥ ଯତ୍ତଦଜାଯତ ସୋଽସାଵାଦିତ୍ଯସ୍ତଂ ଜାଯମାନଂ ଘୋଷା ଉଲୂଲଵୋଽନୂଦତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ସର୍ଵାଣି ଚ ଭୂତାନି ସର୍ଵେ ଚ କାମାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତସ୍ଯୋଦଯଂ ପ୍ରତି ପ୍ରତ୍ଯାଯନଂ ପ୍ରତି ଘୋଷା ଉଲୂଲଵୋଽନୂତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସର୍ଵାଣି ଚ ଭୂତାନି ସର୍ଵେ ଚ କାମାଃ
ଯାହା ଜନ୍ମ ନେଲା, ସେଇ ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ। ଏହା ଜନ୍ମ ନେବାବେଳେ, ଶବ୍ଦ ଓ ଚିତ୍କାର ଉପଜିଲା; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଏହାକୁ ଅନୁସରିଲା। ଏହିପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହେବାବେଳେ, ଶବ୍ଦ ଓ ଚିତ୍କାର ଉପଜିଥାଏ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଏହାକୁ ଅନୁସରନ୍ତି।
ସ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନାଦିତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽଭ୍ଯାଶୋ ହ ଯଦେନꣳ ସାଧଵୋ ଘୋଷା ଆ ଚ ଗଚ୍ଛେଯୁରୁପ ଚ ନିମ୍ରେଡେରନ୍ନିମ୍ରେଡେରନ୍
ଯେ ଏହିପରି ଜାଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବି ପୂଜା କରେ—ଯଦି ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ଆସିବ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସି ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେବେ।
ଜାନଶ୍ରୁତିର୍ହ ପୌତ୍ରାଯଣଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଦେଯୋ ବହୁଦାଯୀ ବହୁପାକ୍ଯ ଆସ ସ ହ ସର୍ଵତ ଆଵସଥାନ୍ମାପଯାଞ୍ଚକ୍ରେ ସର୍ଵତ ଏଵ ମେଽନ୍ନମତ୍ସ୍ଯନ୍ତୀତି
ଜାନଶ୍ରୁତି ପୌତ୍ରାୟଣ ଏକ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟକ୍ତି, ଦାନଶୀଳ ଓ ଅତିଥିସେବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ, ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ—'ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଖାଦ୍ୟ ମିଳିବ।'
ଅଥ ହꣳସା ନିଶାଯାମତିପେତୁସ୍ତଦ୍ଧୈଵꣳ ହꣳସୋହꣳ ସମଭ୍ଯୁଵାଦ ହୋ ହୋଽଯି ଭଲ୍ଲାକ୍ଷ ଭଲ୍ଲାକ୍ଷ ଜାନଶ୍ରୁତେଃ ପୌତ୍ରାଯଣସ୍ଯ ସମଂ ଦିଵା ଜ୍ଯୋତିରାତତଂ ତନ୍ମା ପ୍ରସାଙ୍କ୍ଷୀସ୍ତତ୍ତ୍ଵା ମା ପ୍ରଧାକ୍ଷୀରିତି
ତାପରେ, ରାତିରେ ହଂସମାନେ ଉଡ଼ିଗଲେ। ଏକ ହଂସ ଅନ୍ୟ ହଂସକୁ କହିଲା: 'ହୋ, ହୋ, ଭଲ୍ଲାକ୍ଷ! ଭଲ୍ଲାକ୍ଷ! ଜାନଶ୍ରୁତି ପୌତ୍ରାୟଣଙ୍କର ଆଲୋକ ଦିନରେ ସମାନ ଭାବରେ ଚମକେ। ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିନିଅ; ଏହାକୁ କମ କରିନିଅ।'
ତମୁ ହ ପରଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ କମ୍ଵର ଏନମେତତ୍ସନ୍ତꣳସଯୁଗ୍ଵାନମିଵ ରୈକ୍ଵମାତ୍ଥେତି ଯୋ ନୁ କଥꣳ ସଯୁଗ୍ଵା ରୈକ୍ଵ ଇତି
ଅନ୍ୟ ହଂସ ଉତ୍ତର ଦେଲା: 'କିଏ ଏହି, ଯାହାର ଆଲୋକକୁ ତୁମେ ରଇକ୍ବା, ଗଡ଼ିରେ ବସୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସହିତ ତୁଳନା କରୁଛ?' ତେଣୁ, ରଇକ୍ବା କିଏ, ଗଡ଼ିରେ ବସୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି?
ଯଥା କୃତାଯଵିଜିତାଯାଧରେଯାଃ ସଂଯନ୍ତ୍ଯେଵମେନꣳସର୍ଵଂ ତଦଭିସମୈତି ଯତ୍କିଞ୍ଚ ପ୍ରଜାଃ ସାଧୁ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯସ୍ତଦ୍ଵେଦ ଯତ୍ସ ଵେଦ ସ ମଯୈତଦୁକ୍ତ ଇତି
ଯେପରି, ରଥ ଜିତିଲେ, ତାହାର ତଳ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ଅନୁସରନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଅନୁସରନ୍ତି। ଯେ କିଛି ଲୋକ ଭଲ କାମ କରନ୍ତି, ଯେ ଏହି ଜାଣିଛି, ଯେ କିଛି ଜାଣିଛି, ମୁଁ ଏହି କଥା କହିଛି।
ତଦୁ ହ ଜାନଶ୍ରୁତିଃ ପୌତ୍ରାଯଣ ଉପଶୁଶ୍ରାଵ ସ ହ ସଞ୍ଜିହାନ ଏଵ କ୍ଷତ୍ତାରମୁଵାଚାଙ୍ଗାରେ ହ ସଯୁଗ୍ଵାନମିଵ ରୈକ୍ଵମାତ୍ଥେତି ଯୋ ନୁ କଥꣳସଯୁଗ୍ଵା ରୈକ୍ଵ ଇତି
ଏହି କଥା ଜାନଶ୍ରୁତି ପୌତ୍ରାୟଣ ଶୁଣିଲେ। ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କର କ୍ଷତ୍ତାକୁ କହିଲେ: 'କିଏ ଏହି ରଇକ୍ବା, ଗଡ଼ିରେ ବସୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଯାହାର ଆଲୋକକୁ ତୁମେ ତୁଳନା କରୁଛ?' ତେଣୁ, ରଇକ୍ବା କିଏ, ଗଡ଼ିରେ ବସୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି?
ଯଥା କୃତାଯଵିଜିତାଯାଧରେଯାଃ ସଂଯନ୍ତ୍ଯେଵମେନꣳସର୍ଵଂ ତଦଭିସମୈତି ଯତ୍କିଞ୍ଚ ପ୍ରଜାଃ ସାଧୁ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯସ୍ତଦ୍ଵେଦ ଯତ୍ସ ଵେଦ ସ ମଯୈତଦୁକ୍ତ ଇତି
ଯେପରି, ରଥ ଜିତିଲେ, ତାହାର ତଳ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ଅନୁସରନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଅନୁସରନ୍ତି। ଯେ କିଛି ଲୋକ ଭଲ କାମ କରନ୍ତି, ଯେ ଏହି ଜାଣିଛି, ଯେ କିଛି ଜାଣିଛି, ମୁଁ ଏହି କଥା କହିଛି।
ସ ହ କ୍ଷତ୍ତାନ୍ଵିଷ୍ଯ ନାଵିଦମିତି ପ୍ରତ୍ଯେଯାଯ ତꣳ ହୋଵାଚ ଯତ୍ରାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାନ୍ଵେଷଣା ତଦେନମର୍ଚ୍ଛେତି
କ୍ଷତ୍ତା ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଫେରି ଆସି କହିଲେ: 'ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୋଜାଯାଏ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର।'
ସୋଽଧସ୍ତାଚ୍ଛକଟସ୍ଯ ପାମାନଂ କଷମାଣମୁପୋପଵିଵେଶ ତꣳ ହାଭ୍ଯୁଵାଦ ତ୍ଵଂ ନୁ ଭଗଵଃ ସଯୁଗ୍ଵା ରୈକ୍ଵ ଇତ୍ଯହꣳ ହ୍ଯରା3 ଇତି ହ ପ୍ରତିଜଜ୍ଞେ ସ ହ କ୍ଷତ୍ତାଵିଦମିତି ପ୍ରତ୍ଯେଯାଯ
ସେ ଗଡ଼ି ତଳେ ଥିବା କୁଷ୍ଠ ରୋଗୀଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଲେ । ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଭଗବନ୍, ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ଗଡ଼ି ସହିତ ରଇକ୍ବ ।" ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ ଯୋକ୍ ନାହିଁ ।" ଦାସ ଏହା ଜାଣିଲେ ଏବଂ ଫେରିଗଲେ ।
ତଦୁ ହ ଜାନଶ୍ରୁତିଃ ପୌତ୍ରାଯଣଃ ଷଟ୍ଶତାନି ଗଵାଂ ନିଷ୍କମଶ୍ଵତରୀରଥଂ ତଦାଦାଯ ପ୍ରତିଚକ୍ରମେ ତꣳ ହାଭ୍ଯୁଵାଦ
ତାପରେ ପୌତ୍ରାୟଣଙ୍କ ନାତି ଜାନଶ୍ରୁତି ଛଅ ଶତ ଗାଈ, ଏକ ମଣି ମାଳା ଏବଂ ଏକ ଖଚ୍ଚର ଚାଲିଥିବା ରଥ ନେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ । ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: