ଅଥ ଯୋଽସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ସୁଷିଃ ସୋଽପାନଃ ସା ଵାକ୍ସୋଽଗ୍ନିସ୍ତଦେତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସମନ୍ନାଦ୍ଯମିତ୍ଯୁପାସୀତ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସ୍ଯନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଯେଉଁଟି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଅଛି, ସେହି ଅପାନ, ଏହା ବାକ୍, ଏହା ଅଗ୍ନି। ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମତେଜ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଭୋକ୍ତା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କର। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଭୋକ୍ତା ହୁଏ।
ଅଥ ଯୋଽସ୍ଯୋଦଙ୍ସୁଷିଃ ସ ସମାନସ୍ତନ୍ମନଃ ସ ପର୍ଜନ୍ଯସ୍ତଦେତତ୍କୀର୍ତିଶ୍ଚ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିଶ୍ଚେତ୍ଯୁପାସୀତ କୀର୍ତିମାନ୍ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିମାନ୍ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଯେଉଁଟି ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଅଛି, ସେହି ସମାନ, ଏହା ମନ, ଏହା ବର୍ଷା। ଏହାକୁ କୀର୍ତି ଏବଂ ପ୍ରକାଶ୍ୟତା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କର। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ କୀର୍ତିମାନ୍ ଏବଂ ପ୍ରକାଶ୍ୟ ହୁଏ।
ଅଥ ଯୋଽସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵଃ ସୁଷିଃ ସ ଉଦାନଃ ସ ଵାଯୁଃ ସ ଆକାଶସ୍ତଦେତଦୋଜଶ୍ଚ ମହଶ୍ଚେତ୍ଯୁପାସୀତୌଜସ୍ଵୀ ମହସ୍ଵାନ୍ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଯେଉଁଟି ଉପରକୁ ଅଛି, ସେହି ଉଦାନ, ଏହା ବାୟୁ, ଏହା ଆକାଶ। ଏହାକୁ ଶକ୍ତି ଏବଂ ମହତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କର। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ମହାନ୍ ହୁଏ।
ତେ ଵା ଏତେ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମପୁରୁଷାଃ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଦ୍ଵାରପାଃ ସ ଯ ଏତାନେଵଂ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମପୁରୁଷାନ୍ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଦ୍ଵାରପାନ୍ଵେଦାସ୍ଯ କୁଲେ ଵୀରୋ ଜାଯତେ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲୋକଂ ଯ ଏତାନେଵଂ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମପୁରୁଷାନ୍ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଦ୍ଵାରପାନ୍ଵେଦ
ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମପୁରୁଷ, ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକର ଦ୍ୱାରପାଳ। ଯିଏ ଏହିପରି ପାଞ୍ଚଟି ବ୍ରହ୍ମପୁରୁଷଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକର ଦ୍ୱାରପାଳ ବୋଲି ଜାଣେ, ତାଙ୍କ ଗୋତିଏ ନୀର ଜନ୍ମ ହୁଏ ଏବଂ ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଅଥ ଯଦତଃ ପରୋ ଦିଵୋ ଜ୍ଯୋତିର୍ଦୀପ୍ଯତେ ଵିଶ୍ଵତଃ ପୃଷ୍ଠେଷୁ ସର୍ଵତଃ ପୃଷ୍ଠେଷ୍ଵନୁତ୍ତମେଷୂତ୍ତମେଷୁ ଲୋକେଷ୍ଵିଦଂ ଵାଵ ତଦ୍ଯଦିଦମସ୍ମିନ୍ନନ୍ତଃ ପୁରୁଷୋ ଜ୍ଯୋତିସ୍ତସ୍ଯୈଷା
ଏବେ, ଯେଉଁ ଜ୍ୟୋତି ସ୍ୱର୍ଗ ଉପରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପରେ, ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ, ସେଇ ହେଉଛି ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ଜ୍ୟୋତି।
ତସ୍ଯୈଷା ଦୃଷ୍ଟିର୍ଯତ୍ରିତଦସ୍ମିଞ୍ଛରୀରେ ସꣳସ୍ପର୍ଶେନୋଷ୍ଣିମାନଂ ଵିଜାନାତି ତସ୍ଯୈଷା ଶ୍ରୁତିର୍ଯତ୍ରୈତତ୍କର୍ଣାଵପିଗୃହ୍ଯ ନିନଦମିଵ ନଦଥୁରିଵାଗ୍ନେରିଵ ଜ୍ଵଲତ ଉପଶୃଣୋତି ତଦେତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଚ ଶ୍ରୁତଂ ଚେତ୍ଯୁପାସୀତ ଚକ୍ଷୁଷ୍ଯଃ ଶ୍ରୁତୋ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ହେଉଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେହକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଉଷ୍ଣତା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଶ୍ରବଣ ହେଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ କାନ ଢାକିଲେ ଗର୍ଜନ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ଭଳି ଶବ୍ଦ ଶୁଣନ୍ତି। ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଶ୍ରବଣ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କର। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ଚକ୍ଷୁସ୍ୱୀ ଏବଂ ଶ୍ରୁତିମାନ୍ ହୁଏ।
ସର୍ଵଂ ଖଲ୍ଵିଦଂ ବ୍ରହ୍ମ ତଜ୍ଜଲାନିତି ଶାନ୍ତ ଉପାସୀତ । ଅଥ ଖଲୁ କ୍ରତୁମଯଃ ପୁରୁଷୋ ଯଥାକ୍ରତୁରସ୍ମିꣳଲ୍ଲୋକେ ପୁରୁଷୋ ଭଵତି ତଥେତଃ ପ୍ରେତ୍ଯ ଭଵତି ସ କ୍ରତୁଂ କୁର୍ଵୀତ
ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମ। ଏହାଠାରୁ ସବୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ଚାଲିଛି, ଏହାରେ ସବୁ ଲୟ ହୁଏ। ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଜଗତରେ ମଣିଷ ଯେମିତି ଭାବନା କରେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ସେହିପରି ହୁଏ। ତେଣୁ ଭଲ ଭାବନା କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଣଶରୀରୋ ଭାରୂପଃ ସତ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପ ଆକାଶାତ୍ମା ସର୍ଵକର୍ମା ସର୍ଵକାମଃ ସର୍ଵଗନ୍ଧଃ ସର୍ଵରସଃ ସର୍ଵମିଦମଭ୍ଯତ୍ତୋଽଵାକ୍ଯନାଦରଃ
ତାଙ୍କର ଶରୀର ପ୍ରାଣ, ରୂପ ତେଜସ୍ୱୀ, ଇଚ୍ଛା ସତ୍ୟ, ଆତ୍ମା ଆକାଶ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ, ସମସ୍ତ କାମନାର ଅଧିକାରୀ, ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ରସର ଭୋକ୍ତା, ନିରବ ଏବଂ ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟ।
ଏଷ ମ ଆତ୍ମାନ୍ତର୍ହୃଦଯେଽଣୀଯାନ୍ଵ୍ରୀହେର୍ଵା ଯଵାଦ୍ଵା ସର୍ଷପାଦ୍ଵା ଶ୍ଯାମାକାଦ୍ଵା ଶ୍ଯାମାକତଣ୍ଡୁଲାଦ୍ଵୈଷ ମ ଆତ୍ମାନ୍ତର୍ହୃଦଯେ ଜ୍ଯାଯାନ୍ପୃଥିଵ୍ଯା ଜ୍ଯାଯାନନ୍ତରିକ୍ଷାଜ୍ଜ୍ଯାଯାନ୍ଦିଵୋ ଜ୍ଯାଯାନେଭ୍ଯୋ ଲୋକେଭ୍ଯଃ
ମୋ ଏହି ଆତ୍ମା ହୃଦୟର ଭିତରେ ଧାନର ଦାଣା, ଯବ, ସୋରିଷ, ଶ୍ୟାମାକ କିମ୍ବା ଶ୍ୟାମାକ ଚାଉଳ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ। ଏହି ଆତ୍ମା ହୃଦୟର ଭିତରେ ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ଦିଗ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼।
ସର୍ଵକର୍ମା ସର୍ଵକାମଃ ସର୍ଵଗନ୍ଧଃ ସର୍ଵରସଃ ସର୍ଵମିଦମଭ୍ଯାତ୍ତୋଽଵାକ୍ଯନାଦର ଏଷ ମ ଆତ୍ମାନ୍ତର୍ହୃଦଯ ଏତଦ୍ବ୍ରହ୍ମୈତମିତଃ ପ୍ରେତ୍ଯାଭିସଂଭଵିତାସ୍ମୀତି ଯସ୍ଯ ସ୍ଯାଦଦ୍ଧା ନ ଵିଚିକିତ୍ସାସ୍ତୀତି ହ ସ୍ମାହ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯଃ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯଃ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ, ସମସ୍ତ କାମନାର ଅଧିକାରୀ, ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ରସର ଭୋକ୍ତା, ନିରବ ଏବଂ ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟ। ଏହି ମୋ ଆତ୍ମା ହୃଦୟର ଭିତରେ ବ୍ରହ୍ମ। ଏଠାରୁ ଯିବା ପରେ ମୁଁ ସେହି ହେବି। ଯାହାଙ୍କର ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ନାହିଁ ବୋଲି ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ କହିଛନ୍ତି।
କୋଶୋ ଭୂମିବୁଧ୍ନୋ ନ ଜୀର୍ଯତି ଦିଶୋ ହ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ରକ୍ତଯୋ ଦ୍ଯୌରସ୍ଯୋତ୍ତରଂ ବିଲꣳସ ଏଷ କୋଶୋ ଵସୁଧାନସ୍ତସ୍ମିନ୍ଵିଶ୍ଵମିଦꣳଶ୍ରିତମ୍
ଏହି ପାତ୍ରର ତଳେ ପୃଥିବୀ ଅଛି, ଏହା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଏହାର ମାଳା, ଆକାଶ ଏହାର ଉପର ମୁଖ। ଏହି ପାତ୍ର ହେଉଛି ପୃଥିବୀ, ଏବଂ ଏହାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଅଛି।
ତସ୍ଯ ପ୍ରାଚୀ ଦିଗ୍ଜୁହୂର୍ନାମ ସହମାନା ନାମ ଦକ୍ଷିଣା ରାଜ୍ଞୀ ନାମ ପ୍ରତୀଚୀ ସୁଭୂତା ନାମୋଦୀଚୀ ତାସାଂ ଵାଯୁର୍ଵତ୍ସଃ ସ ଯ ଏତମେଵଂ ଵାଯୁଂ ଦିଶାଂ ଵତ୍ସଂ ଵେଦ ନ ପୁତ୍ରରୋଦꣳରୋଦିତି ସୋଽହମେତମେଵଂ ଵାଯୁଂ ଦିଶାଂ ଵତ୍ସଂ ଵେଦ ମା ପୁତ୍ରରୋଦꣳରୁଦମ୍
ଏହାର ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଜୁହୂ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଦକ୍ଷିଣକୁ ସହମାନା, ପଶ୍ଚିମକୁ ରାଜ୍ନୀ, ଉତ୍ତରକୁ ସୁଭୂତା, ଉପରକୁ ଉଦୀଚୀ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାୟୁ ହେଉଛି ବଛା। ଯିଏ ବାୟୁକୁ ଦିଗମାନଙ୍କ ବଛା ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ପୁଅ ପାଇଁ କଦାଚିତ୍ କାନ୍ଦେ ନାହିଁ। ମୁଁ ବାୟୁକୁ ଦିଗମାନଙ୍କ ବଛା ବୋଲି ଜାଣି, ପୁଅ ପାଇଁ କାନ୍ଦିବି ନାହିଁ।
ଅରିଷ୍ଟଂ କୋଶଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେଽମୁନାମୁନାମୁନା ପ୍ରାଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେଽମୁନାମୁନାମୁନା ଭୂଃ ପ୍ରପଦ୍ଯେଽମୁନାମୁନାମୁନା ଭୁଵଃ ପ୍ରପଦ୍ଯେଽମୁନାମୁନାମୁନା ସ୍ଵଃ ପ୍ରପଦ୍ଯେଽମୁନାମୁନାମୁନା
ଅମଳ ପାତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି; ଏହି ଏହି ଏହି ସହିତ, ପ୍ରାଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି; ଏହି ଏହି ଏହି ସହିତ, ଭୂକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି; ଏହି ଏହି ଏହି ସହିତ, ଭୁଵକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି; ଏହି ଏହି ଏହି ସହିତ, ସ୍ୱକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି; ଏହି ଏହି ଏହି ସହିତ।
ସ ଯଦଵୋଚଂ ପ୍ରାଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯ ଇତି ପ୍ରାଣୋ ଵା ଇଦꣳ ସର୍ଵଂ ଭୂତଂ ଯଦିଦଂ କିଞ୍ଚ ତମେଵ ତତ୍ପ୍ରାପତ୍ସି
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ କହିଲି, 'ପ୍ରାଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି', ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରାଣ; ଯେ କିଛି ଅଛି, ତାହାକୁ ଆପଣ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି।
ଅଥ ଯଦଵୋଚଂ ଭୂଃ ପ୍ରପଦ୍ଯ ଇତି ପୃଥିଵୀଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେଽନ୍ତରିକ୍ଷଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଦିଵଂ ପ୍ରପଦ୍ଯ ଇତ୍ଯେଵ ତଦଵୋଚମ୍
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ କହିଲି, 'ଭୂକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି', ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆକାଶକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି, ମୁଁ ଦିବକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି; ଏହିପରି ମୁଁ କହିଥିଲି।
ଅଥ ଯଦଵୋଚଂ ଭୁଵଃ ପ୍ରପଦ୍ଯ ଇତ୍ଯଗ୍ନିଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଵାଯୁଂ ପ୍ରପଦ୍ଯ ଆଦିତ୍ଯଂ ପ୍ରପଦ୍ଯ ଇତ୍ଯେଵ ତଦଵୋଚମ୍
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ କହିଲି, 'ଭୁଵକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି', ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି, ମୁଁ ବାୟୁକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି, ମୁଁ ଆଦିତ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି; ଏହିପରି ମୁଁ କହିଥିଲି।
ଅଥ ଯଦଵୋଚꣳସ୍ଵଃ ପ୍ରପଦ୍ଯ ଇତ୍ଯୃଗ୍ଵେଦଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଯଜୁର୍ଵେଦଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ସାମଵେଦଂ ପ୍ରପଦ୍ଯ ଇତ୍ଯେଵ ତଦଵୋଚଂ ତଦଵୋଚମ୍
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ କହିଲି, 'ସ୍ୱକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି', ମୁଁ ଋଗ୍ବେଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି, ମୁଁ ଯଜୁର୍ବେଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି, ମୁଁ ସାମବେଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି; ଏହିପରି ମୁଁ କହିଥିଲି, ଏହିପରି କହିଥିଲି।
ପୁରୁଷୋ ଵାଵ ଯଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯ ଯାନି ଚତୁର୍ଵିꣳଶତିଵର୍ଷାଣି ତତ୍ପ୍ରାତଃସଵନଂ ଚତୁର୍ଵିꣳଶତ୍ଯକ୍ଷରା ଗାଯତ୍ରୀ ଗାଯତ୍ରଂ ପ୍ରାତଃସଵନଂ ତଦସ୍ଯ ଵସଵୋଽନ୍ଵାଯତ୍ତାଃ ପ୍ରାଣା ଵାଵ ଵସଵ ଏତେ ହୀଦꣳସର୍ଵଂ ଵାସଯନ୍ତି
ମଣିଷ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞ; ତାଙ୍କର ଚବିଶ ବର୍ଷ ହେଉଛି ପ୍ରଭାତ ସବନ; ଗାୟତ୍ରୀ ଚବିଶ ଅକ୍ଷରରେ ଥାଏ, ଗାୟତ୍ରୀ ହେଉଛି ପ୍ରଭାତ ସବନ; ଏହା ସହିତ ବସୁମାନେ ଯୁକ୍ତ; ପ୍ରାଣମାନେ ବସୁ, କାରଣ ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବସାଇଥାନ୍ତି।
ତଂ ଚେଦେତସ୍ମିନ୍ଵଯସି କିଞ୍ଚିଦୁପତପେତ୍ସ ବ୍ରୂଯାତ୍ପ୍ରାଣା ଵସଵ ଇଦଂ ମେ ପ୍ରାତଃସଵନଂ ମାଧ୍ଯନ୍ଦିନꣳସଵନମନୁସନ୍ତନୁତେତି ମାହଂ ପ୍ରାଣାନାଂ ଵସୂନାଂ ମଧ୍ଯେ ଯଜ୍ଞୋ ଵିଲୋପ୍ସୀଯେତ୍ଯୁଦ୍ଧୈଵ ତତ ଏତ୍ଯଗଦୋ ହ ଭଵତି
ଯଦି ଏହି ବୟସରେ କିଛି ଅସୁବିଧା ଆସିଥାଏ, ସେ କହିବେ: 'ପ୍ରାଣମାନେ, ବସୁମାନେ, ଏହି ପ୍ରଭାତ ସବନ, ଏହି ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସବନ ମୋ ପାଇଁ ଚାଲିଯାଉ; ମୁଁ ପ୍ରାଣମାନେ, ବସୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରିବିନାହିଁ।' ତାପରେ ସେ ଉଠିଯାଏ, ଏବଂ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଅଥ ଯାନି ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିꣳଶଦ୍ଵର୍ଷାଣି ତନ୍ମାଧ୍ଯଂଦିନꣳସଵନଂ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିꣳଶଦକ୍ଷରା ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭଂ ମାଧ୍ଯନ୍ଦିନꣳସଵନଂ ତଦସ୍ଯ ରୁଦ୍ରା ଅନ୍ଵାଯତ୍ତାଃ ପ୍ରାଣା ଵାଵ ରୁଦ୍ରା ଏତେ ହୀଦꣳସର୍ଵꣳରୋଦଯନ୍ତି
ଏବେ ତାଙ୍କର ଚଉଁଚାଳିଶ ବର୍ଷ ହେଉଛି ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସବନ; ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଚଉଁଚାଳିଶ ଅକ୍ଷରରେ ଥାଏ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ହେଉଛି ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସବନ; ଏହା ସହିତ ରୁଦ୍ରମାନେ ଯୁକ୍ତ; ପ୍ରାଣମାନେ ହେଉଛି ରୁଦ୍ର, କାରଣ ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ କାନ୍ଦାଇଥାନ୍ତି।
ତଂ ଚେଦେତସ୍ମିନ୍ଵଯସି କିଞ୍ଚିଦୁପତପେତ୍ସ ବ୍ରୂଯାତ୍ପ୍ରାଣା ରୁଦ୍ରା ଇଦଂ ମେ ମାଧ୍ଯନ୍ଦିନꣳସଵନଂ ତୃତୀଯସଵନମନୁସନ୍ତନୁତେତି ମାହଂ ପ୍ରାଣାନାꣳରୁଦ୍ରାଣାଂ ମଧ୍ଯେ ଯଜ୍ଞୋ ଵିଲୋପ୍ସୀଯେତ୍ଯୁଦ୍ଧୈଵ ତତ ଏତ୍ଯଗଦୋ ହ ଭଵତି
ଯଦି ଏହି ବୟସରେ କିଛି ଅସୁବିଧା ଆସିଥାଏ, ସେ କହିବେ: 'ପ୍ରାଣମାନେ, ରୁଦ୍ରମାନେ, ଏହି ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସବନ, ଏହି ତୃତୀୟ ସବନ ମୋ ପାଇଁ ଚାଲିଯାଉ; ମୁଁ ପ୍ରାଣମାନେ, ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରିବିନାହିଁ।' ତାପରେ ସେ ଉଠିଯାଏ, ଏବଂ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଅଥ ଯାନ୍ଯଷ୍ଟାଚତ୍ଵାରିꣳଶଦ୍ଵର୍ଷାଣି ତତ୍ତୃତୀଯସଵନମଷ୍ଟାଚତ୍ଵାରିꣳଶଦକ୍ଷରା ଜଗତୀ ଜାଗତଂ ତୃତୀଯସଵନଂ ତଦସ୍ଯାଦିତ୍ଯା ଅନ୍ଵାଯତ୍ତାଃ ପ୍ରାଣା ଵାଵାଦିତ୍ଯା ଏତେ ହୀଦꣳସର୍ଵମାଦଦତେ
ଏବେ ତାଙ୍କର ଅଠଚଉଁଚାଳିଶ ବର୍ଷ ହେଉଛି ତୃତୀୟ ସବନ; ଜଗତୀ ଅଠଚଉଁଚାଳିଶ ଅକ୍ଷରରେ ଥାଏ, ଜଗତୀ ହେଉଛି ତୃତୀୟ ସବନ; ଏହା ସହିତ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଯୁକ୍ତ; ପ୍ରାଣମାନେ ହେଉଛି ଆଦିତ୍ୟ, କାରଣ ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ତଂ ଚେଦେତସ୍ମିନ୍ଵଯସି କିଞ୍ଚିଦୁପତପେତ୍ସ ବ୍ରୂଯାତ୍ପ୍ରାଣା ଆଦିତ୍ଯା ଇଦଂ ମେ ତୃତୀଯସଵନମାଯୁରନୁସଂତନୁତେତି ମାହଂ ପ୍ରାଣାନାମାଦିତ୍ଯାନାଂ ମଧ୍ଯେ ଯଜ୍ଞୋ ଵିଲୋପ୍ସୀଯେତ୍ଯୁଦ୍ଧୈଵ ତତ ଏତ୍ଯଗଦୋ ହୈଵ ଭଵତି
ଯଦି ଏହି ବୟସରେ କିଛି ଅସୁବିଧା ଆସିଥାଏ, ସେ କହିବେ: 'ପ୍ରାଣମାନେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ଏହି ତୃତୀୟ ସବନ, ଏହି ଜୀବନ ମୋ ପାଇଁ ଚାଲିଯାଉ; ମୁଁ ପ୍ରାଣମାନେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରିବିନାହିଁ।' ତାପରେ ସେ ଉଠିଯାଏ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଏତଦ୍ଧ ସ୍ମ ଵୈ ତଦ୍ଵିଦ୍ଵାନାହ ମହିଦାସ ଐତରେଯଃ ସ କିଂ ମ ଏତଦୁପତପସି ଯୋଽହମନେନ ନ ପ୍ରେଷ୍ଯାମୀତି ସ ହ ଷୋଡଶଂ ଵର୍ଷଶତମଜୀଵତ୍ପ୍ର ହ ଷୋଡଶଂ ଵର୍ଷଶତଂ ଜୀଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଏହି ଉପଦେଶ ଜ୍ଞାନୀ ମହିଦାସ ଏତିରେୟ କହିଥିଲେ: 'ମୋତେ କେଉଁ ଦୁଃଖ ଛୁଇଁପାରିବ, ଯେଉଁ ମୁଁ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆଜ୍ଞା ଦେବିନାହିଁ?' ସେ ଏକ ଶତ ଛଉଦଶ ବର୍ଷ ଜୀବନ କରିଥିଲେ; ଯେଉଁ ଏଭଳି ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଏକ ଶତ ଛଉଦଶ ବର୍ଷ ଜୀବନ କରେ।
ସ ଯଦଶିଶିଷତି ଯତ୍ପିପାସତି ଯନ୍ନ ରମତେ ତା ଅସ୍ଯ ଦୀକ୍ଷାଃ
ଯେତେବେଳେ ସେ ଖାଏନାହିଁ, ପିଏନାହିଁ, ଆନନ୍ଦ ନେଉନାହିଁ, ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ଦୀକ୍ଷା।
ଅଥ ଯଦଶ୍ନାତି ଯତ୍ପିବତି ଯଦ୍ରମତେ ତଦୁପସଦୈରେତି
ଯେତେବେଳେ ସେ ଖାଏ, ପିଏ, ଆନନ୍ଦ ନେଉଥାଏ, ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ଉପସଦ।
ଅଥ ଯଦ୍ଧସତି ଯଜ୍ଜକ୍ଷତି ଯନ୍ମୈଥୁନଂ ଚରତି ସ୍ତୁତଶସ୍ତ୍ରୈରେଵ ତଦେତି
ଯେତେବେଳେ ସେ ହସେ, ଖେଳେ, ମିଳନ କରେ, ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଓ ଶସ୍ତ୍ର।
ଅଥ ଯତ୍ତପୋ ଦାନମାର୍ଜଵମହିꣳସା ସତ୍ଯଵଚନମିତି ତା ଅସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାଃ
ତପ, ଦାନ, ସିଧାସାଧି, ଅହିଂସା, ସତ୍ୟବାଣୀ—ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣା।
ସୋଷ୍ଯତ୍ଯସୋଷ୍ଟେତି ପୁନରୁତ୍ପାଦନମେଵାସ୍ଯ ତନ୍ମରଣମେଵାସ୍ଯାଵଭୃଥଃ
ସେ ଖାଇବେ କି ନାଖାଇବେ, ଏହି ତାଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମ; ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ।
ତଦ୍ଧୈତଦ୍ଘୋର୍ ଆଙ୍ଗିରସଃ କୃଷ୍ଣାଯ ଦେଵକୀପୁତ୍ରାଯୋକ୍ତ୍ଵୋଵାଚାପିପାସ ଏଵ ସ ବଭୂଵ ସୋଽନ୍ତଵେଲାଯାମେତତ୍ତ୍ରଯଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯେତାକ୍ଷିତମସ୍ଯଚ୍ଯୁତମସି ପ୍ରାଣସꣳଶିତମସୀତି ତତ୍ରୈତେ ଦ୍ଵେ ଋଚୌ ଭଵତଃ
ଏହି ଉପଦେଶ ଘୋର ଆଙ୍ଗିରସ କୃଷ୍ଣ ଦେବକୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: 'ତାଙ୍କରେ କେବଳ ତୃଷ୍ଣା ରହିଗଲା।' ଶେଷ ସମୟରେ, ଏହି ତିନିଟି ଅନୁଭବ କରିବା ଉଚିତ: 'ତୁମେ ଅକ୍ଷୟ, ତୁମେ ଅପତିତ, ତୁମେ ପ୍ରାଣରେ ନିଶ୍ଚିତ।' ସେଠାରେ ଏହି ଦୁଇଟି ଋକ୍ ପଠାଯାଏ।