ତେନ ତꣳ ହ ବୃହସ୍ପତିରୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସଞ୍ଚକ୍ର ଏତମୁ ଏଵ ବୃହସ୍ପତିଂ ମନ୍ଯନ୍ତେ ଵାଗ୍ଘି ବୃହତୀ ତସ୍ଯା ଏଷ ପତିଃ
ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବୃହସ୍ପତି ଉଦ୍ଗୀଥକୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ; ସେମାନେ ଏହିଠାକୁ ବୃହସ୍ପତି ଭାବିଥିଲେ, କାରଣ ବାଣୀ 'ବୃହତୀ' ଓ ଏହିଠା ତାହାର ନାୟକ।
ତେନ ତꣳ ହାଯାସ୍ଯ ଉଦ୍ଗୀଥମୁପାସାଞ୍ଚକ୍ର ଏତମୁ ଏଵାଯାସ୍ଯଂ ମନ୍ଯନ୍ତ ଆସ୍ଯାଦ୍ଯଦଯତେ
ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଆୟାସ୍ୟ ଉଦ୍ଗୀଥକୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ; ସେମାନେ ଏହିଠାକୁ ଆୟାସ୍ୟ ଭାବିଥିଲେ, କାରଣ ମୁଁହ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
ତେନ ତꣳ ହ ବକୋ ଦାଲ୍ଭ୍ଯୋ ଵିଦାଞ୍ଚକାର । ସ ହ ନୈମିଶୀଯାନାମୁଦ୍ଗାତା ବଭୂଵ ସ ହ ସ୍ମୈଭ୍ଯଃ କାମାନାଗାଯତି
ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବକ ଦାଲ୍ଭ୍ୟ ଉଦ୍ଗୀଥକୁ ବୁଝିଥିଲେ; ସେ ନୈମିଶୀୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଗାତା ହେଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ।
ଆଗାତା ହ ଵୈ କାମାନାଂ ଭଵତି ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନକ୍ଷରମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସ୍ତ ଇତ୍ଯଧ୍ଯାତ୍ମମ୍
ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଯିଏ ଅକ୍ଷୟ ଉଦ୍ଗୀଥର ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେଠିକୁ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ମିଳେ—ଏହା ଆତ୍ମା ସମ୍ବନ୍ଧରେ କୁହାଯାଇଛି।
ଅଥାଧିଦୈଵତଂ ଯ ଏଵାସୌ ତପତି ତମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତୋଦ୍ଯନ୍ଵା ଏଷ ପ୍ରଜାଭ୍ଯ ଉଦ୍ଗାଯତି । ଉଦ୍ଯꣳ ସ୍ତମୋ ଭଯମପହନ୍ତ୍ଯପହନ୍ତା ହ ଵୈ ଭଯସ୍ଯ ତମସୋ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଏବେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ: ଯେଉଁ ଆଲୋକ ତପିଛି, ସେଉଁଠି ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଉଦୟ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଗୀତ ଗାଏ। ଉଦୟ ହେଇ, ଏହା ଅନ୍ଧକାର ଓ ଭୟକୁ ଦୂର କରେ; ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ଭୟ ଓ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିପାରେ।
ସମାନ ଉ ଏଵାଯଂ ଚାସୌ ଚୋଷ୍ଣୋଽଯମୁଷ୍ଣୋଽସୌ ସ୍ଵର ଇତୀମମାଚକ୍ଷତେ ସ୍ଵର ଇତି ପ୍ରତ୍ଯାସ୍ଵର ଇତ୍ଯମୁଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵା ଏତମିମମମୁଂ ଚୋଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତ
ଏଠି ଓ ସେଠି ଦୁହିଁଟି ଏକେ ଅଟେ; ଏଠି ଉଷ୍ଣ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଉଷ୍ଣ; ଏଠି ସ୍ୱର, ସେଠି ପ୍ରତ୍ୟାସ୍ୱର, ଏପରି କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ, ଏଠି, ସେଠି ଓ ଅନ୍ୟଠି ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଥ ଖଲୁ ଵ୍ଯାନମେଵୋଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତ ଯଦ୍ଵୈ ପ୍ରାଣିତି ସ ପ୍ରାଣୋ ଯଦପାନିତି ସୋଽପାନଃ । ଅଥ ଯଃ ପ୍ରାଣାପାନଯୋଃ ସନ୍ଧିଃ ସ ଵ୍ଯାନୋ ଯୋ ଵ୍ଯାନଃ ସା ଵାକ୍ । ତସ୍ମାଦପ୍ରାଣନ୍ନନପାନନ୍ଵାଚମଭିଵ୍ଯାହରତି
ଏବେ ବାସ୍ତବରେ ବ୍ୟାନକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯାହା ଶ୍ୱାସ ନିଏ, ସେହି ପ୍ରାଣ; ଯାହା ବାହାର କରେ, ସେହି ଅପାନ। ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନର ଯୋଗସ୍ଥଳ ହେଉଛି ବ୍ୟାନ; ଏହି ବ୍ୟାନ ହେଉଛି ବାଣୀ। ତେଣୁ, ଶ୍ୱାସ ଓ ବାହାର ନ ହେଲେ, ବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିହେବ ନାହିଁ।
ଯା ଵାକ୍ସର୍କ୍ତସ୍ମାଦପ୍ରାଣନ୍ନନପାନନ୍ନୃଚମଭିଵ୍ଯାହରତି ଯର୍କ୍ତତ୍ସାମ ତସ୍ମାଦପ୍ରାଣନ୍ନନପାନନ୍ସାମ ଗାଯତି ଯତ୍ସାମ ସ ଉଦ୍ଗୀଥସ୍ତସ୍ମାଦପ୍ରାଣନ୍ନନପାନନ୍ନୁଦ୍ଗାଯତି
ଯେଉଁ ବାଣୀ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି, ତେଣୁ ଶ୍ୱାସ ଓ ବାହାର ନ ହେଲେ, ଋଚ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିହେବ ନାହିଁ; ଯାହା ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି, ସେହି ସାମ; ତେଣୁ ଶ୍ୱାସ ଓ ବାହାର ନ ହେଲେ, ସାମ ଗାଇହେବ ନାହିଁ; ଯାହା ସାମ, ସେହି ଉଦ୍ଗୀଥ; ତେଣୁ ଶ୍ୱାସ ଓ ବାହାର ନ ହେଲେ, ଉଦ୍ଗୀଥ ଗାଇହେବ ନାହିଁ।
ଅତୋ ଯାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଵୀର୍ଯଵନ୍ତି କର୍ମାଣି ଯଥାଗ୍ନେର୍ମନ୍ଥନମାଜେଃ ସରଣଂ ଦୃଢସ୍ଯ ଧନୁଷ ଆଯମନମପ୍ରାଣନ୍ନନପାନꣳ ସ୍ତାନି କରୋତ୍ଯେତସ୍ଯ ହେତୋର୍ଵ୍ଯାନମେଵୋଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତ
ଏହିପରି, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯେପରିକି ଅଗ୍ନି ମନ୍ଥନ, ଘୋଡ଼ା ଦୌଡ଼, ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ ଟାଣିବା, ଏସବୁ ଶ୍ୱାସ ଓ ବାହାର ବିନା କରାଯାଏ; ଏହି କାରଣରୁ, ବ୍ୟାନକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଥ ଖଲୂଦ୍ଗୀଥାକ୍ଷରାଣ୍ଯୁପାସୀତୋଦ୍ଗୀଥ ଇତି ପ୍ରାଣ ଏଵୋତ୍ପ୍ରାଣେନ ହ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠତି ଵାଗ୍ଗୀର୍ଵାଚୋ ହ ଗିର ଇତ୍ଯାଚକ୍ଷତେଽନ୍ନଂ ଥମନ୍ନେ ହୀଦꣳ ସର୍ଵꣳ ସ୍ଥିତମ୍
ଏବେ ଉଦ୍ଗୀଥର ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ: 'ଉଦ୍ଗୀଥ'—'ଉଦ୍' ହେଉଛି ପ୍ରାଣ, କାରଣ ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଏ; 'ଗୀ' ହେଉଛି ବାଣୀ, କାରଣ 'ଗୀର୍' ବୋଲିଲେ ବାଣୀ; 'ଥ' ହେଉଛି ଖାଦ୍ୟ, କାରଣ ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ଅଟେ।
ଦ୍ଯୌରେଵୋଦନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଗୀଃ ପୃଥିଵୀ ଥମାଦିତ୍ଯ ଏଵୋଦ୍ଵାଯୁର୍ଗୀରଗ୍ନିସ୍ଥꣳ ସାମଵେଦ ଏଵୋଦ୍ଯଜୁର୍ଵେଦୋ ଗୀର୍ଋଗ୍ଵେଦସ୍ଥଂ ଦୁଗ୍ଧେଽସ୍ମୈ ଵାଗ୍ଦୋହଂ ଯୋ ଵାଚୋ ଦୋହୋଽନ୍ନଵାନନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ଯ ଏତାନ୍ଯେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନୁଦ୍ଗୀଥାକ୍ଷରାଣ୍ଯୁପାସ୍ତ ଉଦ୍ଗୀଥ ଇତି
ଆକାଶ 'ଉଦ୍', ମଧ୍ୟଲୋକ 'ଗୀ', ପୃଥିବୀ 'ଥ'; ସୂର୍ଯ୍ୟ 'ଉଦ୍', ବାୟୁ 'ଗୀ', ଅଗ୍ନି 'ଥ'; ସାମବେଦ 'ଉଦ୍', ଯଜୁର୍ବେଦ 'ଗୀ', ଋଗ୍ବେଦ 'ଥ'। ବାଣୀ ଦୁଧ ଦୋହାର ନିମିତ୍ତ; ଯିଏ ବାଣୀର ଦୁଧ ଦୋହା ଜାଣେ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗୀ ହୁଏ, ଯିଏ ଏହିପରି ଉଦ୍ଗୀଥର ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୟାନ କରେ।
ଅଥ ଖଲ୍ଵାଶୀଃସମୃଦ୍ଧିରୁପସରଣାନୀତ୍ଯୁପାସୀତ ଯେନ ସାମ୍ନା ସ୍ତୋଷ୍ଯନ୍ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ସାମୋପଧାଵେତ୍
ଏବେ ଆଶୀର୍ବାଦ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସମୀପତାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ସାମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହାଁଛି, ସେହି ସାମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ଯାମୃଚି ତାମୃଚଂ ଯଦାର୍ଷେଯଂ ତମୃଷିଂ ଯାଂ ଦେଵତାମଭିଷ୍ଟୋଷ୍ଯନ୍ସ୍ଯାତ୍ତାଂ ଦେଵତାମୁପଧାଵେତ୍
ଯେଉଁ ଋଚ୍ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହାଁଛି, ସେହି ଋଚ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ଋଷି, ସେହି ଋଷିକୁ; ଯେଉଁ ଦେବତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହାଁଛି, ସେହି ଦେବତାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଯେନ ଚ୍ଛନ୍ଦସା ସ୍ତୋଷ୍ଯନ୍ସ୍ଯାତ୍ତଚ୍ଛନ୍ଦ ଉପଧାଵେଦ୍ଯେନ ସ୍ତୋମେନ ସ୍ତୋଷ୍ଯମାଣଃ ସ୍ଯାତ୍ତꣳ ସ୍ତୋମମୁପଧାଵେତ୍
ଯେଉଁ ଛନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହାଁଛି, ସେହି ଛନ୍ଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ସ୍ତୋମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହାଁଛି, ସେହି ସ୍ତୋମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଯାଂ ଦିଶମଭିଷ୍ଟୋଷ୍ଯନ୍ସ୍ଯାତ୍ତାଂ ଦିଶମୁପଧାଵେତ୍
ଯେଉଁ ଦିଗ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହାଁଛି, ସେହି ଦିଗ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଆତ୍ମାନମନ୍ତତ ଉପସୃତ୍ଯ ସ୍ତୁଵୀତ କାମଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ନପ୍ରମତ୍ତୋଽଭ୍ଯାଶୋ ହ ଯଦସ୍ମୈ ସ କାମଃ ସମୃଧ୍ଯେତ ଯତ୍କାମଃ ସ୍ତୁଵୀତେତି ଯତ୍କାମଃ ସ୍ତୁଵୀତେତି
ଶେଷରେ ନିଜକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ସଚେତନ ରହି, ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଉଚିତ; ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ତାହା ପ୍ରଶଂସା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ—ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ।
ଓମିତ୍ଯେତଦକ୍ଷରମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତୋମିତି ହ୍ଯୁଦ୍ଗାଯତି ତସ୍ଯୋପଵ୍ଯାଖ୍ଯାନମ୍
ଓଁ ଏହି ଅକ୍ଷରକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଯେତେବେଳେ ଗୀତ ଗାଯାଯି, ସେଠି ଓଁ ଧ୍ୱନି ହୁଏ । ଏହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଏଠାରେ ଦିଆଯାଉଛି ।
ଦେଵା ଵୈ ମୃତ୍ଯୋର୍ବିଭ୍ଯତସ୍ତ୍ରଯୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାଵିଶꣳସ୍ତେ ଛନ୍ଦୋଭିରଚ୍ଛାଦଯନ୍ଯଦେଭିରଚ୍ଛାଦଯꣳସ୍ତଚ୍ଛନ୍ଦସାଂ ଛନ୍ଦସ୍ତ୍ଵମ୍
ଦେବତାମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରି, ତିନିପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେମାନେ ଛନ୍ଦମାନେକୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଢାକିବା ପାଇଁ ଚାଦର ଭଳି ବ୍ୟବହାର କଲେ । ଯାହା ଛନ୍ଦମାନଙ୍କର ସାର, ସେଇ ସାର ଅଟୁଟ ଅଛି ।
ତାନୁ ତତ୍ର ମୃତ୍ଯୁର୍ଯଥା ମତ୍ସ୍ଯମୁଦକେ ପରିପଶ୍ଯେଦେଵଂ ପର୍ଯପଶ୍ଯଦୃଚି ସାମ୍ନି ଯଜୁଷି । ତେ ନୁ ଵିଦିତ୍ଵୋର୍ଧ୍ଵା ଋଚଃ ସାମ୍ନୋ ଯଜୁଷଃ ସ୍ଵରମେଵ ପ୍ରାଵିଶନ୍
ସେଠାରେ, ମୃତ୍ୟୁ ମାଛ ଯେମିତି ପାଣିରେ ଦେଖେ, ସେଭଳି ଛନ୍ଦ, ସାମ, ଯଜୁସ୍ରେ ଦେବତାମାନେକୁ ଦେଖୁଥିଲା । ଏହା ବୁଝି, ସେମାନେ ଛନ୍ଦ, ସାମ, ଯଜୁସ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ଯଦା ଵା ଋଚମାପ୍ନୋତ୍ଯୋମିତ୍ଯେଵାତିସ୍ଵରତ୍ଯେଵꣳ ସାମୈଵଂ ଯଜୁରେଷ ଉ ସ୍ଵରୋ ଯଦେତଦକ୍ଷରମେତଦମୃତମଭଯଂ ତତ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଦେଵା ଅମୃତା ଅଭଯା ଅଭଵନ୍
ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଛନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ସେ ଓଁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ; ସାମ ଓ ଯଜୁସ୍ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ । ଏହି ଶବ୍ଦ, ଏହି ଅକ୍ଷର ଅମୃତ ଓ ନିର୍ଭୟ । ଏଥିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ଓ ନିର୍ଭୟ ହେଲେ ।
ସ ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନକ୍ଷରଂ ପ୍ରଣୌତ୍ଯେତଦେଵାକ୍ଷରꣳ ସ୍ଵରମମୃତମଭଯଂ ପ୍ରଵିଶତି ତତ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଯଦମୃତା ଦେଵାସ୍ତଦମୃତୋ ଭଵତି
ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣି, ଏହି ଅକ୍ଷରକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ଏହି ଅମୃତ ଓ ନିର୍ଭୟ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରେ । ଏଥିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଅମୃତ ହେଲେ, ସେମିତି ସେ ମଧ୍ୟ ଅମୃତ ହୁଏ ।
ଅଥ ଖଲୁ ଯ ଉଦ୍ଗୀଥଃ ସ ପ୍ରଣଵୋ ଯଃ ପ୍ରଣଵଃ ସ ଉଦ୍ଗୀଥ ଇତ୍ଯସୌ ଵା ଆଦିତ୍ଯ ଉଦ୍ଗୀଥ ଏଷ ପ୍ରଣଵ ଓମିତି ହ୍ଯେଷ ସ୍ଵରନ୍ନେତି
ଏବେ, ଉଦ୍ଗୀଥ ହେଉଛି ପ୍ରଣବ; ପ୍ରଣବ ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ । ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଗୀଥ ଅଟେ; ଏହିପରି ପ୍ରଣବ, କାରଣ ଏହା 'ଓଁ' ଭାବେ ଧ୍ୱନିତି ହୁଏ ।
ଏତମୁ ଏଵାହମଭ୍ଯଗାସିଷଂ ତସ୍ମାନ୍ମମ ତ୍ଵମେକୋଽସୀତି ହ କୌଷୀତକିଃ ପୁତ୍ରମୁଵାଚ ରଶ୍ମୀꣳସ୍ତ୍ଵଂ ପର୍ଯାଵର୍ତଯାଦ୍ବହଵୋ ଵୈ ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତୀତ୍ଯଧିଦୈଵତମ୍
ମୁଁ ଏହିଠିକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ସନ୍ତାନ, କହିଲେ କୌଷୀତକି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ । ତୁମ ରଶ୍ମିମାନେକୁ ଫେରାଇଦିଅ, କାରଣ ତୁମର ଅନେକ ସନ୍ତାନ ହେବେ; ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି ।
ଅଥାଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଯ ଏଵାଯଂ ମୁଖ୍ଯଃ ପ୍ରାଣସ୍ତମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତୋମିତି ହ୍ଯେଷ ସ୍ଵରନ୍ନେତି
ଏବେ ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ: ଏହି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରାଣକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା 'ଓଁ' ଭାବେ ଧ୍ୱନିତି ହୁଏ ।
ଏତମୁ ଏଵାହମଭ୍ଯଗାସିଷଂ ତସ୍ମାନ୍ମମ ତ୍ଵମେକୋଽସୀତି ହ କୌଷୀତକିଃ ପୁତ୍ରମୁଵାଚ ପ୍ରାଣାꣳ ସ୍ତ୍ଵଂ ଭୂମାନମଭିଗାଯତାଦ୍ବହଵୋ ଵୈ ମେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତୀତି
ମୁଁ ଏହିଠିକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ସନ୍ତାନ, କହିଲେ କୌଷୀତକି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ । ପ୍ରାଣମାନେକୁ ବହୁଳ ଭାବେ ଗାଓ, କାରଣ ମୋର ଅନେକ ସନ୍ତାନ ହେବେ ।
ଅଥ ଖଲୁ ଯ ଉଦ୍ଗୀଥଃ ସ ପ୍ରଣଵୋ ଯଃ ପ୍ରଣଵଃ ସ ଉଦ୍ଗୀଥ ଇତି ହୋତୃଷଦନାଦ୍ଧୈଵାପି ଦୁରୁଦ୍ଗୀଥମନୁସମାହରତୀତ୍ଯନୁସମାହରତୀତି
ଏବେ, ଉଦ୍ଗୀଥ ହେଉଛି ପ୍ରଣବ; ପ୍ରଣବ ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ । ଯଦି ହୋତା ଭୁଲ୍ ଅଂଶରୁ ପାଠ କରେ, ସେ ଉଦ୍ଗୀଥକୁ ପୁଣିପୁଣି ଏକତ୍ର କରେ; ଏହିପରି ସେ ଏକତ୍ର କରେ ।
ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତ ଇଯମେଵ ସାଗ୍ନିରମସ୍ତତ୍ସାମ
ଏହି ସାମ ଏହି ଛନ୍ଦ ଉପରେ ବୁନାଯାଇଛି; ତେଣୁ ସାମ ଛନ୍ଦ ଉପରେ ଗାଯାଯି । ଏହା ହେଉଛି ଅଗ୍ନି, ଏହି ସାମ ଅଟେ ।
ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେଽନ୍ତରିକ୍ଷମେଵ ସା ଵାଯୁରମସ୍ତତ୍ସାମ
ଏହି ସାମ ଏହି ଛନ୍ଦ ଉପରେ ବୁନାଯାଇଛି; ତେଣୁ ସାମ ଛନ୍ଦ ଉପରେ ଗାଯାଯି । ଏହା ହେଉଛି ଆକାଶ, ଏହି ସାମ ଅଟେ ।
ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେ ଦ୍ଯୌରେଵ ସାଦିତ୍ଯୋଽମସ୍ତତ୍ସାମ
ଏହି ସାମ ଏହି ଛନ୍ଦ ଉପରେ ବୁନାଯାଇଛି; ତେଣୁ ସାମ ଛନ୍ଦ ଉପରେ ଗାଯାଯି । ଏହା ହେଉଛି ଆକାଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ସେଇ ସାମ ।
ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢꣳ ସାମ ଗୀଯତେ ନକ୍ଷତ୍ରାଣ୍ଯେଵ ସା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅମସ୍ତତ୍ସାମ
ଏହି ସାମ ଏହି ଛନ୍ଦ ଉପରେ ବୁନାଯାଇଛି; ତେଣୁ ସାମ ଛନ୍ଦ ଉପରେ ଗାଯାଯି । ଏହା ହେଉଛି ତାରାମାନେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ହେଉଛି ସେଇ ସାମ ।