ଅଭିମନ୍ଥତି ସ ହିଙ୍କାରୋ ଧୂମୋ ଜାଯତେ ସ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଜ୍ଵଲତି ସ ଉଦ୍ଗୀଥୋଽଙ୍ଗାରା ଭଵନ୍ତି ସ ପ୍ରତିହାର ଉପଶାମ୍ଯତି ତନ୍ନିଧନꣳସꣳଶାମ୍ଯତି ତନ୍ନିଧନମେତ ମଗ୍ନୌ ପ୍ରୋତମ୍
ସେ ମନ୍ଥନ କରେ—ଏହା ହିଙ୍କାର; ଧୂଆଁ ଉଠେ—ଏହା ପ୍ରସ୍ତାବ; ଆଗୁନି ଜଳେ—ଏହା ଉଦ୍ଗୀଥ; ଅଂଗାର ହୁଏ—ଏହା ପ୍ରତିହାର; ଶାନ୍ତ ହୁଏ—ଏହା ନିଧନ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ହୁଏ—ଏହା ନିଧନ; ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ବୁନାଯାଇଛି।
( ) ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ରଥନ୍ତରମଗ୍ନୌ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସ୍ଯନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ନ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଙଗ୍ନିମାଚାମେନ୍ନ ନିଷ୍ଠୀଵେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଯିଏ ଏହି ଭଳି ରଥନ୍ତର ସାମକୁ ଅଗ୍ନିରେ ବୁନାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଖାଦ୍ୟର ଉପଭୋକ୍ତା ହୁଏ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଏ, ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ହୁଏ, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁରେ ବଡ଼ ହୁଏ, କୀର୍ତିରେ ବଡ଼ ହୁଏ; ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ ପାଣି ଚୁଷିବା ନାହିଁ, ତୁଫିବା ନାହିଁ—ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରତ।
ଉପମନ୍ତ୍ରଯତେ ସ ହିଙ୍କାରୋ ଜ୍ଞପଯତେ ସ ପ୍ରସ୍ତାଵଃ ସ୍ତ୍ରିଯା ସହ ଶେତେ ସ ଉଦ୍ଗୀଥଃ ପ୍ରତି ସ୍ତ୍ରୀଂ ସହ ଶେତେ ସ ପ୍ରତିହାରଃ କାଲଂ ଗଚ୍ଛତି ତନ୍ନିଧନଂ ପାରଂ ଗଚ୍ଛତି ତନ୍ନିଧନମେତ ଯଂ ମିଥୁନେ ପ୍ରୋତମ୍
ସେ ଆଲୋଚନା କରେ—ଏହା ହିଙ୍କାର; ସେ ଜଣାଇଦିଏ—ଏହା ପ୍ରସ୍ତାବ; ସେ ଜଣେ ନାରୀ ସହିତ ଶୋଇଥାଏ—ଏହା ଉଦ୍ଗୀଥ; ପୁନି ନାରୀ ସହିତ ଶୋଇଥାଏ—ଏହା ପ୍ରତିହାର; ସମୟ ବିତିଯାଏ—ଏହା ନିଧନ; ସେ ପାର ହୁଏ—ଏହା ନିଧନ; ଏହା ଦମ୍ପତି ମଧ୍ୟରେ ବୁନାଯାଇଛି।
ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ଵାମଦେଵ୍ଯଂ ମିଥୁନେ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ମିଥୁନୀଭଵତି ମିଥୁନାନ୍ମିଥୁନାତ୍ପ୍ରଜାଯତେ ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ନ କାଞ୍ଚନ ପରିହରେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଯିଏ ଏହି ଭଳି ବାମଦେବ୍ୟ ସାମକୁ ଦମ୍ପତି ମଧ୍ୟରେ ବୁନାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ଦମ୍ପତି ହୁଏ; ଦମ୍ପତି ହେଉଥିବାରୁ ସନ୍ତାନ ହୁଏ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଏ, ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ହୁଏ, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁରେ ବଡ଼ ହୁଏ, କୀର୍ତିରେ ବଡ଼ ହୁଏ; କୌଣସି ନାରୀକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରତ।
ଉଦ୍ଯନ୍ହିଙ୍କାର ଉଦିତଃ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ମଧ୍ଯନ୍ଦିନ ଉଦ୍ଗୀଥୋଽପରାହ୍ଣଃ ପ୍ରତିହାରୋଽସ୍ତଂ ଯନ୍ନିଧନମେତ ାଦିତ୍ଯେ ପ୍ରୋତମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉଛି ହିଙ୍କାର, ପ୍ରଭାତ ସମୟ ହେଉଛି ପ୍ରସ୍ତାବ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ, ବିକାଶ ସମୟ ହେଉଛି ପ୍ରତିହାର, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଉଛି ଶେଷ; ଏହି ସବୁ କିଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ।
ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ବୃହଦାଦିତ୍ଯେ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ତେଜସ୍ଵ୍ଯନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ତପନ୍ତଂ ନ ନିନ୍ଦେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ବୃହତ୍ ସାମ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ ଅଛି, ସେ ଜଣେ ତେଜସ୍ୱୀ ହୁଅନ୍ତି, ଭଲ ଭୋଜନ ପାଆନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ପାଆନ୍ତି, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁରେ ବଡ଼ ହୁଅନ୍ତି, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ତେଜ ଦେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହା ହେଉଛି ନିୟମ।
ଅଭ୍ରାଣି ସଂପ୍ଲଵନ୍ତେ ସ ହିଙ୍କାରୋ ମେଘୋ ଜାଯତେ ସ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଵର୍ଷତି ସ ଉଦ୍ଗୀଥୋ ଵିଦ୍ଯୋତତେ ସ୍ତନଯତି ସ ପ୍ରତିହାର ଉଦ୍ଗୃହ୍ଣାତି ତନ୍ନିଧନମେ ପର୍ଜନ୍ଯେ ପ୍ରୋତମ୍
ମେଘ ଏକଠା ହେଉଛି—ଏହା ହିଙ୍କାର, ମେଘ ଜନ୍ମ ନେଉଛି—ଏହା ପ୍ରସ୍ତାବ, ବର୍ଷା ହେଉଛି—ଏହା ଉଦ୍ଗୀଥ, ବିଜୁଳି ଚମକେ ଓ ଗରଜେ—ଏହା ପ୍ରତିହାର, ବର୍ଷା ଶେଷ ହେଉଛି—ଏହା ନିଧନ; ଏହି ସବୁ କିଛି ବର୍ଷା ମେଘ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ।
ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ଵୈରୂପଂ ପର୍ଜନ୍ଯେ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ଵିରୂପାꣳଶ୍ଚ ସୁରୂପାꣳଶ୍ଚ ପଶୂନଵରୁନ୍ଧେ ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ଵର୍ଷନ୍ତଂ ନ ନିନ୍ଦେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ବୈରୂପ ସାମ ବର୍ଷା ମେଘ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ ଅଛି, ସେ ଜଣେ ଭଲ ଓ ଖରାପ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ପଶୁ ଲାଭ କରନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ପାଆନ୍ତି, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁରେ ବଡ଼ ହୁଅନ୍ତି, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ବର୍ଷା ପଡ଼ୁଥିବା ମେଘକୁ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହା ହେଉଛି ନିୟମ।
ଵସନ୍ତୋ ହିଙ୍କାରୋ ଗ୍ରୀଷ୍ମଃ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଵର୍ଷା ଉଦ୍ଗୀଥଃ ଶରତ୍ପ୍ରତିହାରୋ ହେମନ୍ତୋ ନିଧନମେତ ମୃତୁଷୁ ପ୍ରୋତମ୍
ବସନ୍ତ ହେଉଛି ହିଙ୍କାର, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ହେଉଛି ପ୍ରସ୍ତାବ, ବର୍ଷା ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ, ଶରତ୍ ହେଉଛି ପ୍ରତିହାର, ହେମନ୍ତ ହେଉଛି ନିଧନ; ଏହି ସବୁ କିଛି ଋତୁମାନେ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ।
ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ଵୈରାଜମୃତୁଷୁ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ଵିରାଜତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯର୍ତୂନ୍ନ ନିନ୍ଦେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ବୈରାଜ ସାମ ଋତୁମାନେ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ ଅଛି, ସେ ଜଣେ ସନ୍ତାନ, ପଶୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଅନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ପାଆନ୍ତି, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁରେ ବଡ଼ ହୁଅନ୍ତି, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ଋତୁମାନେକୁ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହା ହେଉଛି ନିୟମ।
ପୃଥିଵୀ ହିଙ୍କାରୋଽନ୍ତରିକ୍ଷଂ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଦ୍ଯୌରୁଦ୍ଗୀଥୋ ଦିଶଃ ପ୍ରତିହାରଃ ସମୁଦ୍ରୋ ନିଧନମେତାଃ ଲୋକେଷୁ ପ୍ରୋତାଃ
ପୃଥିବୀ ହେଉଛି ହିଙ୍କାର, ଆକାଶ ହେଉଛି ପ୍ରସ୍ତାବ, ଦ୍ୟୁଲୋକ ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ପ୍ରତିହାର, ସମୁଦ୍ର ହେଉଛି ନିଧନ; ଏହି ସବୁ ଲୋକମାନେ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ।
ସ ଯ ଏଵମେତାଃ ଶକ୍ଵର୍ଯୋ ଲୋକେଷୁ ପ୍ରୋତା ଵେଦ ଲୋକୀ ଭଵତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ଲୋକାନ୍ନ ନିନ୍ଦେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ଶକ୍ବରୀ ସାମ ଲୋକମାନେ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ ଅଛି, ସେ ଜଣେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ପାଆନ୍ତି, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁରେ ବଡ଼ ହୁଅନ୍ତି, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ଲୋକମାନେକୁ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହା ହେଉଛି ନିୟମ।
ଅଜା ହିଙ୍କାରୋଽଵଯଃ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଗାଵ ଉଦ୍ଗୀଥୋଽଶ୍ଵାଃ ପ୍ରତିହାରଃ ପୁରୁଷୋ ନିଧନମେତା ପଶୁଷୁ ପ୍ରୋତାଃ
ଛାଗ ହେଉଛି ହିଙ୍କାର, ମେଷ ହେଉଛି ପ୍ରସ୍ତାବ, ଗାଈ ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ, ଘୋଡ଼ା ହେଉଛି ପ୍ରତିହାର, ମଣିଷ ହେଉଛି ନିଧନ; ଏହି ସବୁ ପଶୁମାନେ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ।
ସ ଯ ଏଵମେତା ରେଵତ୍ଯଃ ପଶୁଷୁ ପ୍ରୋତା ଵେଦ ପଶୁମାନ୍ଭଵତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ପଶୂନ୍ନ ନିନ୍ଦେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ରେବତୀ ସାମ ପଶୁମାନେ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ ଅଛି, ସେ ଜଣେ ପଶୁଧନର ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ପାଆନ୍ତି, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁରେ ବଡ଼ ହୁଅନ୍ତି, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ପଶୁମାନେକୁ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହା ହେଉଛି ନିୟମ।
ଲୋମ ହିଙ୍କାରସ୍ତ୍ଵକ୍ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ମାꣳସମୁଦ୍ଗୀଥୋସ୍ଥି ପ୍ରତିହାରୋ ମଜ୍ଜା ନିଧନମେ ମଙ୍ଗେଷୁ ପ୍ରୋତମ୍
ଲୋମ ହେଉଛି ହିଙ୍କାର, ଚର୍ମ ହେଉଛି ପ୍ରସ୍ତାବ, ମାଂସ ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ, ହାଡ଼ ହେଉଛି ପ୍ରତିହାର, ମଜ୍ଜା ହେଉଛି ନିଧନ; ଏହି ସବୁ ଅଙ୍ଗ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ।
ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ଯଜ୍ଞାଯଜ୍ଞୀଯମଙ୍ଗେଷୁ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦାଙ୍ଗୀ ଭଵତି ନାଙ୍ଗେନ ଵିହୂର୍ଛତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ସଂଵତ୍ସରଂ ମଜ୍ଜ୍ଞୋ ନାଶ୍ନୀଯାତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ମଜ୍ଜ୍ଞୋ ନାଶ୍ନୀଯାଦିତି ଵା
ଅଗ୍ନିର୍ହିଙ୍କାରୋ ଵାଯୁଃ ପ୍ରସ୍ତାଵ ଆଦିତ୍ଯ ଉଦ୍ଗୀଥୋ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ପ୍ରତିହାରଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ନିଧନମେତ ଦେଵତାସୁ ପ୍ରୋତମ୍
ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ହିଙ୍କାର, ବାୟୁ ହେଉଛି ପ୍ରସ୍ତାବ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ, ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ହେଉଛି ପ୍ରତିହାର, ଚନ୍ଦ୍ରମା ହେଉଛି ନିଧନ; ଏହି ସବୁ ଦେବତାମାନେ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ।
ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ରାଜନଂ ଦେଵତାସୁ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦୈତାସାମେଵ ଦେଵତାନାꣳସଲୋକତାꣳସର୍ଷ୍ଟିତାꣳସାଯୁଜ୍ଯଂ ଗଚ୍ଛତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ନ ନିନ୍ଦେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ରାଜନ ସାମ ଦେବତାମାନେ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ ଅଛି, ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଲୋକ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ଏକତା ଲାଭ କରନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ପାଆନ୍ତି, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁରେ ବଡ଼ ହୁଅନ୍ତି, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହା ହେଉଛି ନିୟମ।
ତ୍ରଯୀ ଵିଦ୍ଯା ହିଙ୍କାରସ୍ତ୍ରଯ ଇମେ ଲୋକାଃ ସ ପ୍ରସ୍ତାଵୋଽଗ୍ନିର୍ଵାଯୁରାଦିତ୍ଯଃ ସ ଉଦ୍ଗୀଥୋ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଵଯାꣳସି ମରୀଚଯଃ ସ ପ୍ରତିହାରଃ ସର୍ପା ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପିତରସ୍ତନ୍ନିଧନମେତତ୍ସାମ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ପ୍ରୋତମ୍
ତିନି ପ୍ରକାର ବେଦ ହେଉଛି ହିଙ୍କାର, ଏହି ତିନି ଲୋକ ହେଉଛି ପ୍ରସ୍ତାବ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ, ନକ୍ଷତ୍ର, ପକ୍ଷୀ ଓ କିରଣ ହେଉଛି ପ୍ରତିହାର, ସାପ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ପିତୃମାନେ ହେଉଛି ନିଧନ; ଏହି ସାମ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ଏକତ୍ରିତ।
ସ ଯ ଏଵମେତତ୍ସାମ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ସର୍ଵꣳ ହ ଭଵତି
ଯେଉଁଠି ଏହି ସାମ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ଏକତ୍ରିତ ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ତଦେଷ ଶ୍ଲୋକୋ ଯାନି ପଞ୍ଚଧା ତ୍ରୀଣୀ ତ୍ରୀଣି ତେଭ୍ଯୋ ନ ଜ୍ଯାଯଃ ପରମନ୍ଯଦସ୍ତି
ଏହି ଶ୍ଲୋକ ହେଉଛି: 'ଯେଉଁଠି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର, ତିନି ତିନି କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ବଡ଼ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ ନାହିଁ।'
ଯସ୍ତଦ୍ଵେଦ ସ ଵେଦ ସର୍ଵꣳସର୍ଵା ଦିଶୋ ବଲିମସ୍ମୈ ହରନ୍ତି ସର୍ଵମସ୍ମୀତ୍ଯୁପାସିତ ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଯିଏ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜାଣେ; ସମସ୍ତ ଦିଗ ତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉଛି; 'ମୁଁ ସମସ୍ତ' ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍—ଏହା ହେଉଛି ନିୟମ, ଏହା ହେଉଛି ନିୟମ।
ଵିନର୍ଦି ସାମ୍ନୋ ଵୃଣେ ପଶଵ୍ଯମିତ୍ଯଗ୍ନେରୁଦ୍ଗୀଥୋଽନିରୁକ୍ତଃ ପ୍ରଜାପତେର୍ନିରୁକ୍ତଃ ସୋମସ୍ଯ ମୃଦୁ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଵାଯୋଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ବଲଵଦିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କ୍ରୌଞ୍ଚଂ ବୃହସ୍ପତେରପଧ୍ଵାନ୍ତଂ ଵରୁଣସ୍ଯ ତାନ୍ସର୍ଵାନେଵୋପସେଵେତ ଵାରୁଣଂ ତ୍ଵେଵ ଵର୍ଜଯେତ୍
ସାମଗାନର ଭିନାର୍ଦି ରୂପରେ ଗୋଧନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ । ଏଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦ୍ଗୀଥ ଅଗ୍ନିଙ୍କ, ଅନିରୁକ୍ତ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ, ନିରୁକ୍ତ ସୋମଙ୍କ, ମୃଦୁ ଓ ନମ୍ର ଭାବ ବାୟୁଙ୍କ, ନମ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ, ଅପଧ୍ୱାନ୍ତ ଭାବ ବରୁଣଙ୍କ । ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ବାରୁଣ ଭାଗକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ।
ଅମୃତତ୍ଵଂ ଦେଵେଭ୍ଯ ଆଗାଯାନୀତ୍ଯାଗାଯେତ୍ସ୍ଵଧାଂ ପିତୃଭ୍ଯ ଆଶାଂ ମନୁଷ୍ଯେଭ୍ଯସ୍ତୃଣୋଦକଂ ପଶୁଭ୍ଯଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲୋକଂ ଯଜମାନାଯାନ୍ନମାତ୍ମନ ଆଗାଯାନୀତ୍ଯେତାନି ମନସା ଧ୍ଯାଯନ୍ନପ୍ରମତ୍ତଃ ସ୍ତୁଵୀତ
ସର୍ଵେ ସ୍ଵରା ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵ ଊଷ୍ମାଣଃ ପ୍ରଜାପତେରାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵେ ସ୍ପର୍ଶା ମୃତ୍ଯୋରାତ୍ମାନସ୍ତଂ ଯଦି ସ୍ଵରେଷୂପାଲଭେତେନ୍ଦ୍ରꣳଶରଣଂ ପ୍ରପନ୍ନୋଽଭୂଵଂ ସ ତ୍ଵା ପ୍ରତି ଵକ୍ଷ୍ଯତୀତ୍ଯେନଂ ବ୍ରୂଯାତ୍
ସମସ୍ତ ସ୍ୱର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରୂପ; ସମସ୍ତ ଉଷ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ରୂପ; ସମସ୍ତ ସ୍ପର୍ଶ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ରୂପ । ଯଦି କେହି ସ୍ୱର ବିଷୟରେ ପଚାରେ, 'ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି, ସେ ତୁମକୁ ଉତ୍ତର ଦେବେ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ ।
ଅଥ ଯଦ୍ଯେନମୂଷ୍ମସୂପାଲଭେତ ପ୍ରଜାପତିꣳଶରଣଂ ପ୍ରପନ୍ନୋଽଭୂଵଂ ସ ତ୍ଵା ପ୍ରତି ପେକ୍ଷ୍ଯତୀତ୍ଯେନଂ ବ୍ରୂଯାଦଥ ଯଦ୍ଯେନꣳ ସ୍ପର୍ଶେଷୂପାଲଭେତ ମୃତ୍ଯୁꣳ ଶରଣଂ ପ୍ରପନ୍ନୋଽଭୂଵଂ ସ ତ୍ଵା ପ୍ରତି ଧକ୍ଷ୍ଯତୀତ୍ଯେନଂ ବ୍ରୂଯାତ୍
ଯଦି କେହି ଉଷ୍ମା ବିଷୟରେ ପଚାରେ, 'ମୁଁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି, ସେ ତୁମକୁ ଦେଖିବେ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ । ଯଦି କେହି ସ୍ପର୍ଶ ବିଷୟରେ ପଚାରେ, 'ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି, ସେ ତୁମକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବେ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ ।
ସର୍ଵେ ସ୍ଵରା ଘୋଷଵନ୍ତୋ ବଲଵନ୍ତୋ ଵକ୍ତଵ୍ଯା ଇନ୍ଦ୍ରେ ବଲଂ ଦଦାନୀତି ସର୍ଵ ଊଷ୍ମାଣୋଽଗ୍ରସ୍ତା ଅନିରସ୍ତା ଵିଵୃତା ଵକ୍ତଵ୍ଯାଃ ପ୍ରଜାପତେରାତ୍ମାନଂ ପରିଦଦାନୀତି ସର୍ଵେ ସ୍ପର୍ଶା ଲେଶେନାନଭିନିହିତା ଵକ୍ତଵ୍ଯା ମୃତ୍ଯୋରାତ୍ମାନଂ ପରିହରାଣୀତି
ସମସ୍ତ ସ୍ୱରକୁ ଗଞ୍ଜନ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଉଚିତ, 'ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଉଛି' ବୋଲି । ସମସ୍ତ ଉଷ୍ମାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅପରାଜିତ ଓ ପ୍ରକାଶିତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଉଚିତ, 'ମୁଁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଆତ୍ମା ଦେଉଛି' ବୋଲି । ସମସ୍ତ ସ୍ପର୍ଶକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଉଚିତ, 'ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଆତ୍ମାକୁ ହଟାଉଛି' ବୋଲି ।
ତ୍ରଯୋ ଧର୍ମସ୍କନ୍ଧା ଯଜ୍ଞୋଽଧ୍ଯଯନଂ ଦାନମିତି ପ୍ରଥମସ୍ତପ ଏଵ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ବ୍ରହ୍ମଚାର୍ଯାଚାର୍ଯକୁଲଵାସୀ ତୃତୀଯୋଽତ୍ଯନ୍ତମାତ୍ମାନମାଚାର୍ଯକୁଲେଽଵସାଦଯନ୍ସର୍ଵ ଏତେ ପୁଣ୍ଯଲୋକା ଭଵନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମସꣳସ୍ଥୋଽମୃତତ୍ଵମେତି
ଧର୍ମର ତିନି ମୂଳ ଅଛି: ଯଜ୍ଞ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଦାନ—ଏହା ପ୍ରଥମ; ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱିତୀୟ; ତୃତୀୟ ହେଉଛି ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ନିଜକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭାବେ ବସିବା । ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଭ ଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପାଏ ।
ପ୍ରଜାପତିର୍ଲୋକାନଭ୍ଯତପତ୍ତେଭ୍ଯୋଽଭିତପ୍ତେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରଯୀ ଵିଦ୍ଯା ସଂପ୍ରାସ୍ରଵତ୍ତାମଭ୍ଯତପତ୍ତସ୍ଯା ଅଭିତପ୍ତାଯା ଏତାନ୍ଯକ୍ଷରାଣି ସଂପ୍ରାସ୍ର୍ଵନ୍ତ ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵରିତି
ପ୍ରଜାପତି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ତାପିଲେ, ଏହି ତାପରୁ ତିନି ପ୍ରକାରର ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ସେ ଏହାକୁ ଆଉ ତାପିଲେ, ଏହି ତାପରୁ 'ଭୂଃ', 'ଭୁଵଃ', 'ସ୍ୱଃ' ଏହି ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।
ତାନ୍ଯଭ୍ଯତପତ୍ତେଭ୍ଯୋଽଭିତପ୍ତେଭ୍ଯ ଓଁକାରଃ ସଂପ୍ରାସ୍ରଵତ୍ତଦ୍ଯଥା ଶଙ୍କୁନା ସର୍ଵାଣି ପର୍ଣାନି ସଂତୃଣ୍ଣାନ୍ଯେଵମୋଂକାରେଣ ସର୍ଵା ଵାକ୍ସଂତୃଣ୍ଣୋଂକାର ଏଵେଦꣳସର୍ଵମୋଂକାର ଏଵେଦꣳ ସର୍ଵମ୍
ସେ ଏହି ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ଆଉ ତାପିଲେ, ଏହି ତାପରୁ 'ଓଁ' ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ଯେପରି ଏକ ଖୁଟିରେ ସମସ୍ତ ପତ୍ର ଏକତ୍ର ରହେ, ସେପରି 'ଓଁ' ଧ୍ୱନିରେ ସମସ୍ତ କଥା ଏକତ୍ର ହୁଏ । 'ଓଁ' ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ; 'ଓଁ' ଏହି ସମସ୍ତ ।
ଯେଉଁଠି ଏହି ଯଜ୍ଞାଯଜ୍ଞୀୟ ସାମ ଅଙ୍ଗମାନେ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ ଅଛି, ସେ ଜଣେ ସବୁ ଅଙ୍ଗ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତି, କୌଣସି ଅଙ୍ଗରେ ଦୁର୍ବଳତା ଆସେ ନାହିଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ପାଆନ୍ତି, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁରେ ବଡ଼ ହୁଅନ୍ତି, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଜ୍ଜା ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହା ହେଉଛି ନିୟମ, କିମ୍ବା ମଜ୍ଜା କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗାଉଥିବା ବେଳେ, 'ମୁଁ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଉ' ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ; ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ, 'ମୁଁ ସ୍ୱଧା ପାଉ' ବୋଲି; ମଣିଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ, 'ମୁଁ ଆଶା ପାଉ' ବୋଲି; ପଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ, 'ମୁଁ ଘାସ ଓ ପାଣି ପାଉ' ବୋଲି; ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ, 'ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ପାଉ' ବୋଲି; ନିଜ ପାଇଁ, 'ମୁଁ ଖାଦ୍ୟ ପାଉ' ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ । ଏହି ସବୁକୁ ମନେ ଧରି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଅବିରତ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ ।