ପରୋଵରୀଯୋ ହାସ୍ଯ ଭଵତି ପରୋଵରୀଯସୋ ହ ଲୋକାଞ୍ଜଯତି ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ପ୍ରାଣେଷୁ ପଞ୍ଚଵିଧଂ ପରୋଵରୀଯଃ ସାମୋପାସ୍ତ ଇତି ତୁ ପଞ୍ଚଵିଧସ୍ଯ
ଯିଏ ଏପରି ଜାଣି, ପ୍ରାଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ସାମ ଉପାସନା କରେ, ସେ ପରମ ହୁଏ; ସେ ପରମ ଲୋକମାନେ ଜିତିଥାଏ। ଏହିଭଳି ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ସାମ।
ଅଥ ସପ୍ତଵିଧସ୍ଯ ଵାଚି ସପ୍ତଵିଧꣳସାମୋପାସୀତ ଯତ୍କିଞ୍ଚ ଵାଚୋ ହୁମିତି ସ ହିଙ୍କାରୋ ଯତ୍ପ୍ରେତି ସ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଯଦେତି ସ ଆଦିଃ
ଏବେ ସପ୍ତପ୍ରକାର ସାମ ବିଷୟରେ, ବାଣୀରେ ସପ୍ତପ୍ରକାର ସାମ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ୍। ବାଣୀରେ ଯେଉଁଠାରେ 'ହୁମ୍' ରହିଛି, ସେହି ହିଙ୍କାର; ଯାହା ବାହାରୁଛି, ସେହି ପ୍ରସ୍ତାବ; ଯାହା ଆସୁଛି, ସେହି ଆରମ୍ଭ।
ଯଦୁଦିତି ସ ଉଦ୍ଗୀଥୋ ଯତ୍ପ୍ରତୀତି ସ ପ୍ରତିହାରୋ ଯଦୁପେତି ସ ଉପଦ୍ରଵୋ ଯନ୍ନୀତି ତନ୍ନିଧନମ୍
ଯାହା ଉଦୟ ହୁଏ, ସେହି ଉଦ୍ଗୀଥ; ଯାହା ପୁନି ଫେରିଯାଏ, ସେହି ପ୍ରତିହାର; ଯାହା ନିକଟକୁ ଆସେ, ସେହି ଉପଦ୍ରବ; ଯାହା ଶେଷ ହୁଏ, ସେହି ନିଧନ।
ଦୁଗ୍ଧେଽସ୍ମୈ ଵାଗ୍ଦୋହଂ ଯୋ ଵାଚୋ ଦୋହୋଽନ୍ନଵାନନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଵାଚି ସପ୍ତଵିଧꣳସାମୋପାସ୍ତେ
ଯିଏ ଏପରି ଜାଣି, ବାଣୀରେ ସପ୍ତପ୍ରକାର ସାମ ଉପାସନା କରେ, ବାଣୀ ତାଙ୍କୁ ଦୁଧ ଦେଇଥାଏ; ବାଣୀର ଦୁଧ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଖାଦ୍ୟର ଭୋକ୍ତା ହୁଏ।
ଅଥ ଖଲ୍ଵମୁମାଦିତ୍ଯꣳ ସପ୍ତଵିଧꣳ ସାମୋପାସୀତ ସର୍ଵଦା ସମସ୍ତେନ ସାମ ମାଂ ପ୍ରତି ମାଂ ପ୍ରତୀତି ସର୍ଵେଣ ସମସ୍ତେନ ସାମ
ଏବେ ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସପ୍ତପ୍ରକାର ସାମ ଭାବରେ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ୍। ସମସ୍ତ ସାମ ସହିତ ସଦା—'ମୋ ପାଖକୁ ଆସ, ମୋ ପାଖକୁ ଫେରିଆ'—ଏହିପରି ସମସ୍ତ ସାମ ସହିତ।
ତସ୍ମିନ୍ନିମାନି ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନ୍ଯନ୍ଵାଯତ୍ତାନୀତି ଵିଦ୍ଯାତ୍ତସ୍ଯ ଯତ୍ପୁରୋଦଯାତ୍ସ ହିଙ୍କାରସ୍ତଦସ୍ଯ ପଶଵୋଽନ୍ଵାଯତ୍ତାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେ ହିଙ୍କୁର୍ଵନ୍ତି ହିଙ୍କାରଭାଜିନୋ ହ୍ଯେତସ୍ଯ ସାମ୍ନଃ
ତାଙ୍କରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିର୍ଭର କରିଥାନ୍ତି—ଏହିପରି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଅଛି, ସେହି ହିଙ୍କାର; ତାଙ୍କର ପଶୁମାନେ ଏହାରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ତେଣୁ ସେମାନେ ହିଙ୍କାର ଧ୍ୱନି କରନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ଏହି ସାମର ହିଙ୍କାର ଭାଗୀ।
ଅଥ ଯତ୍ପ୍ରଥମୋଦିତେ ସ ପ୍ରସ୍ତାଵସ୍ତଦସ୍ଯ ମନୁଷ୍ଯା3 ଅନ୍ଵାଯତ୍ତାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେ ପ୍ରସ୍ତୁତିକାମାଃ ପ୍ରଶꣳସାକାମାଃ ପ୍ରସ୍ତାଵଭାଜିନୋ ହ୍ଯେତସ୍ଯ ସାମ୍ନଃ
ଯେଉଁ ସମୟରେ ପ୍ରଥମେ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେହିଠାରେ ପ୍ରସ୍ତାବ ରହିଛି; ଏହା ସହିତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଜଡିତ। ତେଣୁ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସ୍ତାବ କାମନା କରନ୍ତି, ପ୍ରଶଂସା ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସାମନର ପ୍ରସ୍ତାବ ଅଂଶର ଉପଭୋକ୍ତା।
ଅଥ ଯତ୍ସଙ୍ଗଵଵେଲାଯାꣳ ସ ଆଦିସ୍ତଦସ୍ଯ ଵଯାꣳସ୍ଯନ୍ଵାଯତ୍ତାନି ତସ୍ମାତ୍ତାନ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷେଽନାରମ୍ବଣାନ୍ଯାଦାଯାତ୍ମାନଂ ପରିପତନ୍ତ୍ଯାଦିଭାଜୀନି ହ୍ଯେତସ୍ଯ ସାମ୍ନଃ
ଯେଉଁ ସମୟରେ ସଂଯୋଗ ହୁଏ, ସେଠି ଆଦି ଅଛି; ଏହା ସହିତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଜଡିତ। ତେଣୁ, ସେହି ପକ୍ଷୀମାନେ ଆକାଶରେ ଆଶ୍ରୟ ଛାଡ଼ି ଉଡ଼ନ୍ତି; ସେମାନେ ଏହି ସାମନର ଆଦି ଅଂଶର ଉପଭୋକ୍ତା।
ଅଥ ଯତ୍ସଂପ୍ରତି ମଧ୍ଯନ୍ଦିନେ ସ ଉଦ୍ଗୀଥସ୍ତଦସ୍ଯ ଦେଵା ଅନ୍ଵାଯତ୍ତାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେ ସତ୍ତମାଃ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାନାମୁଦ୍ଗୀଥଭାଜିନୋ ହ୍ଯେତସ୍ଯ ସାମ୍ନଃ
ଏବେ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ଯାହା ଅଛି, ସେହିଠାରେ ଉଦ୍ଗୀଥ ଅଛି; ଏହା ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଜଡିତ। ତେଣୁ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏହି ସାମନର ଉଦ୍ଗୀଥ ଅଂଶର ଉପଭୋକ୍ତା।
ଅଥ ଯଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ମଧ୍ଯନ୍ଦିନାତ୍ପ୍ରାଗପରାହ୍ଣାତ୍ସ ପ୍ରତିହାରସ୍ତଦସ୍ଯ ଦର୍ଭା ଅନ୍ଵାଯତ୍ତାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେ ପ୍ରତିହୃତାନାଵପଦ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରତିହାରଭାଜିନୋ ହ୍ଯେତସ୍ଯ ସାମ୍ନଃ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପରେ ଓ ଅପରାହ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଅଛି, ସେହିଠାରେ ପ୍ରତିହାର ଅଛି; ଏହା ସହିତ ଦର୍ଭା ଘାସ ଜଡିତ। ତେଣୁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଏହି ସାମନର ପ୍ରତିହାର ଅଂଶର ଉପଭୋକ୍ତା।
ଅଥ ଯଦୂର୍ଧ୍ଵମପରାହ୍ଣାତ୍ପ୍ରାଗସ୍ତମଯାତ୍ସ ଉପଦ୍ରଵସ୍ତଦସ୍ଯାରଣ୍ଯା ଅନ୍ଵାଯତ୍ତାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେ ପୁରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କକ୍ଷꣳ ଶ୍ଵଭ୍ରମିତ୍ଯୁପଦ୍ରଵନ୍ତ୍ଯୁପଦ୍ରଵଭାଜିନୋ ହ୍ଯେତସ୍ଯ ସାମ୍ନଃ
ଅପରାହ୍ନ ପରେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଅଛି, ସେହିଠାରେ ଉପଦ୍ରବ ଅଛି; ଏହା ସହିତ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁମାନେ ଜଡିତ। ତେଣୁ, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ ଅରଣ୍ୟ କିମ୍ବା ଗହ୍ବରକୁ ପଳାଇଯାନ୍ତି; ସେମାନେ ଏହି ସାମନର ଉପଦ୍ରବ ଅଂଶର ଉପଭୋକ୍ତା।
ଅଥ ଯତ୍ପ୍ରଥମାସ୍ତମିତେ ତନ୍ନିଧନଂ ତଦସ୍ଯ ପିତରୋଽନ୍ଵାଯତ୍ତାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତାନ୍ନିଦଧତି ନିଧନଭାଜିନୋ ହ୍ଯେତସ୍ଯ ସାମ୍ନ ଏଵଂ ଖଲ୍ଵମୁମାଦିତ୍ଯꣳ ସପ୍ତଵିଧꣳ ସାମୋପାସ୍ତେ
ପ୍ରଥମ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ ଯାହା ଅଛି, ସେହିଠାରେ ନିଧନ ଅଛି; ଏହା ସହିତ ପିତୃମାନେ ଜଡିତ। ତେଣୁ, ସେମାନେ ଶୋଇଯାନ୍ତି; ସେମାନେ ଏହି ସାମନର ନିଧନ ଅଂଶର ଉପଭୋକ୍ତା। ଏଭଳି ଭାବେ, ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସପ୍ତ ପ୍ରକାର ସାମନ୍ବାପି ଉପାସନା କରାଯାଏ।
ଅଥ ଖଲ୍ଵାତ୍ମସଂମିତମତିମୃତ୍ଯୁ ସପ୍ତଵିଧꣳ ସାମୋପାସୀତ ହିଙ୍କାର ଇତି ତ୍ର୍ଯକ୍ଷରଂ ପ୍ରସ୍ତାଵ ଇତି ତ୍ର୍ଯକ୍ଷରଂ ତତ୍ସମମ୍
ଏବେ, ନିଜ ପରିମାପ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସପ୍ତ ପ୍ରକାର ସାମନ୍ବାପି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। 'ହିଙ୍କାର' ତିନି ଅକ୍ଷରର, 'ପ୍ରସ୍ତାବ' ମଧ୍ୟ ତିନି ଅକ୍ଷରର; ଏହିଭଳି ଦୁଇଟି ସମାନ।
ଆଦିରିତି ଦ୍ଵ୍ଯକ୍ଷରଂ ପ୍ରତିହାର ଇତି ଚତୁରକ୍ଷରଂ ତତ ଇହୈକଂ ତତ୍ସମମ୍
'ଆଦି' ଦୁଇ ଅକ୍ଷରର, 'ପ୍ରତିହାର' ଚାରି ଅକ୍ଷରର; ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ଅଛି; ଏଭଳି ଏହାମାନେ ସମାନ।
ଉଦ୍ଗୀଥ ଇତି ତ୍ର୍ଯକ୍ଷରମୁପଦ୍ରଵ ଇତି ଚତୁରକ୍ଷରଂ ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ ସମଂ ଭଵତ୍ଯକ୍ଷରମତିଶିଷ୍ଯତେ ତ୍ର୍ଯକ୍ଷରଂ ତତ୍ସମମ୍
'ଉଦ୍ଗୀଥ' ତିନି ଅକ୍ଷରର, 'ଉପଦ୍ରବ' ଚାରି ଅକ୍ଷରର; ତିନି ଓ ତିନି ସମାନ ହୁଏ, ଗୋଟିଏ ଅକ୍ଷର ଅଧିକ ରହିଯାଏ, ତାହା ତିନି ଅକ୍ଷର ହୁଏ; ଏଭଳି ଏହାମାନେ ସମାନ।
ନିଧନମିତି ତ୍ର୍ଯକ୍ଷରଂ ତତ୍ସମମେଵ ଭଵତି ତାନି ହ ଵା ଏତାନି ଦ୍ଵାଵିꣳଶତିରକ୍ଷରାଣି
'ନିଧନ' ତିନି ଅକ୍ଷରର; ଏହିଭଳି ଏହା ସଠିକ୍ ସମାନ ହୁଏ। ଏହିମାନେ ମୋଟେ ବାଇଶି ଅକ୍ଷର।
ଏକଵିꣳଶତ୍ଯାଦିତ୍ଯମାପ୍ନୋତ୍ଯେକଵିꣳଶୋ ଵା ଇତୋଽସାଵାଦିତ୍ଯୋ ଦ୍ଵାଵିꣳଶେନ ପରମାଦିତ୍ଯାଜ୍ଜଯତି ତନ୍ନାକଂ ତଦ୍ଵିଶୋକମ୍
ଏକୋଇଶି ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ; କାରଣ, ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକୋଇଶି। ବାଇଶି ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଏ; ସେହି ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗ, ଏହା ହେଉଛି ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ ଜଗତ।
ଆପ୍ନୋତି ହାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଜଯଂ ପରୋ ହାସ୍ଯାଦିତ୍ଯଜଯାଜ୍ଜଯୋ ଭଵତି ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନାତ୍ମସଂମିତମତିମୃତ୍ଯୁ ସପ୍ତଵିଧꣳ ସାମୋପାସ୍ତେ ସାମୋପାସ୍ତେ
ସୂର୍ଯ୍ୟର ବିଜୟ ଲାଭ କରାଯାଏ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିଜୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଯିଏ ଏଭଳି ଜାଣିଛି ଓ ନିଜ ପରିମାପ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସପ୍ତ ପ୍ରକାର ସାମନ୍ବାପି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ବିଜୟୀ ହୁଏ।
ମନୋ ହିଙ୍କାରୋ ଵାକ୍ପ୍ରସ୍ତାଵଶ୍ଚକ୍ଷୁରୁଦ୍ଗୀଥଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ପ୍ରତିହାରଃ ପ୍ରାଣୋ ନିଧନମେତଦ୍ଗାଯତ୍ରଂ ପ୍ରାଣେଷୁ ପ୍ରୋତମ୍
ମନ ହେଉଛି ହିଙ୍କାର, କଥା ହେଉଛି ପ୍ରସ୍ତାବ, ଆଖି ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ, କାନ ହେଉଛି ପ୍ରତିହାର, ଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ନିଧନ—ଏହି ଗାୟତ୍ରୀ ପ୍ରାଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୁନାଯାଇଛି।
ସ ଏଵମେତଦ୍ଗାଯତ୍ରଂ ପ୍ରାଣେଷୁ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ପ୍ରାଣୀ ଭଵତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ମହାମନାଃ ସ୍ଯାତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଯିଏ ଏହି ଭଳି ଗାୟତ୍ରୀକୁ ପ୍ରାଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୁନାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ପ୍ରାଣବାନ୍ ହୁଏ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଏ, ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ହୁଏ, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁରେ ବଡ଼ ହୁଏ, କୀର୍ତିରେ ବଡ଼ ହୁଏ, ମନରେ ବଡ଼ ହୁଏ—ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରତ।
ଅଭିମନ୍ଥତି ସ ହିଙ୍କାରୋ ଧୂମୋ ଜାଯତେ ସ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଜ୍ଵଲତି ସ ଉଦ୍ଗୀଥୋଽଙ୍ଗାରା ଭଵନ୍ତି ସ ପ୍ରତିହାର ଉପଶାମ୍ଯତି ତନ୍ନିଧନꣳସꣳଶାମ୍ଯତି ତନ୍ନିଧନମେତ ମଗ୍ନୌ ପ୍ରୋତମ୍
ସେ ମନ୍ଥନ କରେ—ଏହା ହିଙ୍କାର; ଧୂଆଁ ଉଠେ—ଏହା ପ୍ରସ୍ତାବ; ଆଗୁନି ଜଳେ—ଏହା ଉଦ୍ଗୀଥ; ଅଂଗାର ହୁଏ—ଏହା ପ୍ରତିହାର; ଶାନ୍ତ ହୁଏ—ଏହା ନିଧନ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ହୁଏ—ଏହା ନିଧନ; ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ବୁନାଯାଇଛି।
( ) ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ରଥନ୍ତରମଗ୍ନୌ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସ୍ଯନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ନ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଙଗ୍ନିମାଚାମେନ୍ନ ନିଷ୍ଠୀଵେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଯିଏ ଏହି ଭଳି ରଥନ୍ତର ସାମକୁ ଅଗ୍ନିରେ ବୁନାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଖାଦ୍ୟର ଉପଭୋକ୍ତା ହୁଏ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଏ, ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ହୁଏ, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁରେ ବଡ଼ ହୁଏ, କୀର୍ତିରେ ବଡ଼ ହୁଏ; ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ ପାଣି ଚୁଷିବା ନାହିଁ, ତୁଫିବା ନାହିଁ—ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରତ।
ଉପମନ୍ତ୍ରଯତେ ସ ହିଙ୍କାରୋ ଜ୍ଞପଯତେ ସ ପ୍ରସ୍ତାଵଃ ସ୍ତ୍ରିଯା ସହ ଶେତେ ସ ଉଦ୍ଗୀଥଃ ପ୍ରତି ସ୍ତ୍ରୀଂ ସହ ଶେତେ ସ ପ୍ରତିହାରଃ କାଲଂ ଗଚ୍ଛତି ତନ୍ନିଧନଂ ପାରଂ ଗଚ୍ଛତି ତନ୍ନିଧନମେତ ଯଂ ମିଥୁନେ ପ୍ରୋତମ୍
ସେ ଆଲୋଚନା କରେ—ଏହା ହିଙ୍କାର; ସେ ଜଣାଇଦିଏ—ଏହା ପ୍ରସ୍ତାବ; ସେ ଜଣେ ନାରୀ ସହିତ ଶୋଇଥାଏ—ଏହା ଉଦ୍ଗୀଥ; ପୁନି ନାରୀ ସହିତ ଶୋଇଥାଏ—ଏହା ପ୍ରତିହାର; ସମୟ ବିତିଯାଏ—ଏହା ନିଧନ; ସେ ପାର ହୁଏ—ଏହା ନିଧନ; ଏହା ଦମ୍ପତି ମଧ୍ୟରେ ବୁନାଯାଇଛି।
ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ଵାମଦେଵ୍ଯଂ ମିଥୁନେ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ମିଥୁନୀଭଵତି ମିଥୁନାନ୍ମିଥୁନାତ୍ପ୍ରଜାଯତେ ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ନ କାଞ୍ଚନ ପରିହରେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଯିଏ ଏହି ଭଳି ବାମଦେବ୍ୟ ସାମକୁ ଦମ୍ପତି ମଧ୍ୟରେ ବୁନାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ଦମ୍ପତି ହୁଏ; ଦମ୍ପତି ହେଉଥିବାରୁ ସନ୍ତାନ ହୁଏ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଏ, ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ହୁଏ, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁରେ ବଡ଼ ହୁଏ, କୀର୍ତିରେ ବଡ଼ ହୁଏ; କୌଣସି ନାରୀକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରତ।
ଉଦ୍ଯନ୍ହିଙ୍କାର ଉଦିତଃ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ମଧ୍ଯନ୍ଦିନ ଉଦ୍ଗୀଥୋଽପରାହ୍ଣଃ ପ୍ରତିହାରୋଽସ୍ତଂ ଯନ୍ନିଧନମେତ ାଦିତ୍ଯେ ପ୍ରୋତମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉଛି ହିଙ୍କାର, ପ୍ରଭାତ ସମୟ ହେଉଛି ପ୍ରସ୍ତାବ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ, ବିକାଶ ସମୟ ହେଉଛି ପ୍ରତିହାର, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଉଛି ଶେଷ; ଏହି ସବୁ କିଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ।
ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ବୃହଦାଦିତ୍ଯେ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ତେଜସ୍ଵ୍ଯନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ତପନ୍ତଂ ନ ନିନ୍ଦେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ବୃହତ୍ ସାମ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ ଅଛି, ସେ ଜଣେ ତେଜସ୍ୱୀ ହୁଅନ୍ତି, ଭଲ ଭୋଜନ ପାଆନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ପାଆନ୍ତି, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁରେ ବଡ଼ ହୁଅନ୍ତି, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ତେଜ ଦେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହା ହେଉଛି ନିୟମ।
ଅଭ୍ରାଣି ସଂପ୍ଲଵନ୍ତେ ସ ହିଙ୍କାରୋ ମେଘୋ ଜାଯତେ ସ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଵର୍ଷତି ସ ଉଦ୍ଗୀଥୋ ଵିଦ୍ଯୋତତେ ସ୍ତନଯତି ସ ପ୍ରତିହାର ଉଦ୍ଗୃହ୍ଣାତି ତନ୍ନିଧନମେ ପର୍ଜନ୍ଯେ ପ୍ରୋତମ୍
ମେଘ ଏକଠା ହେଉଛି—ଏହା ହିଙ୍କାର, ମେଘ ଜନ୍ମ ନେଉଛି—ଏହା ପ୍ରସ୍ତାବ, ବର୍ଷା ହେଉଛି—ଏହା ଉଦ୍ଗୀଥ, ବିଜୁଳି ଚମକେ ଓ ଗରଜେ—ଏହା ପ୍ରତିହାର, ବର୍ଷା ଶେଷ ହେଉଛି—ଏହା ନିଧନ; ଏହି ସବୁ କିଛି ବର୍ଷା ମେଘ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ।
ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ଵୈରୂପଂ ପର୍ଜନ୍ଯେ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ଵିରୂପାꣳଶ୍ଚ ସୁରୂପାꣳଶ୍ଚ ପଶୂନଵରୁନ୍ଧେ ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ଵର୍ଷନ୍ତଂ ନ ନିନ୍ଦେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ବୈରୂପ ସାମ ବର୍ଷା ମେଘ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ ଅଛି, ସେ ଜଣେ ଭଲ ଓ ଖରାପ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ପଶୁ ଲାଭ କରନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ପାଆନ୍ତି, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁରେ ବଡ଼ ହୁଅନ୍ତି, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ବର୍ଷା ପଡ଼ୁଥିବା ମେଘକୁ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହା ହେଉଛି ନିୟମ।
ଵସନ୍ତୋ ହିଙ୍କାରୋ ଗ୍ରୀଷ୍ମଃ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଵର୍ଷା ଉଦ୍ଗୀଥଃ ଶରତ୍ପ୍ରତିହାରୋ ହେମନ୍ତୋ ନିଧନମେତ ମୃତୁଷୁ ପ୍ରୋତମ୍
ବସନ୍ତ ହେଉଛି ହିଙ୍କାର, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ହେଉଛି ପ୍ରସ୍ତାବ, ବର୍ଷା ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ, ଶରତ୍ ହେଉଛି ପ୍ରତିହାର, ହେମନ୍ତ ହେଉଛି ନିଧନ; ଏହି ସବୁ କିଛି ଋତୁମାନେ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ।
ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ଵୈରାଜମୃତୁଷୁ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ଵିରାଜତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯର୍ତୂନ୍ନ ନିନ୍ଦେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ବୈରାଜ ସାମ ଋତୁମାନେ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ ଅଛି, ସେ ଜଣେ ସନ୍ତାନ, ପଶୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଅନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ପାଆନ୍ତି, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁରେ ବଡ଼ ହୁଅନ୍ତି, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ଋତୁମାନେକୁ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହା ହେଉଛି ନିୟମ।