ଓମିତ୍ଯେତଦକ୍ଷର ମୁପାସୀତ । ଓମିତି ହ୍ଯୁଦ୍ଗାଯତି ତସ୍ଯୋପଵ୍ଯାଖ୍ଯାନମ୍
ଏହି 'ଓଁ' ଶବ୍ଦକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ, ଉଦ୍ଗୀଥ ଗାୟନ ସମୟରେ 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ଏହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପରେ ଦିଆଯିବ।
ଏଷା ଭୂତାନାଂ ପୃଥିଵୀ ରସଃ ପୃଥିଵ୍ଯା ଅପୋ ରସଃ ଅପାମୋଷଧଯୋ ରସ ଓଷଧୀନାଂ ପୁରୁଷୋ ରସଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵାଗ୍ରସୋ ଵାଚ ଋଗ୍ରସ ଋଚଃ ସାମ ରସଃ ସାମ୍ନ ଉଦ୍ଗୀଥୋ ରସଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମୂଳ ରସ ଏହି ଅଟୁଟ ଶବ୍ଦ। ପୃଥିବୀର ରସ ହେଉଛି ଜଳ; ଜଳର ରସ ହେଉଛି ଉଦ୍ଭିଦ; ଉଦ୍ଭିଦର ରସ ହେଉଛି ମଣିଷ; ମଣିଷର ରସ ହେଉଛି କଥା; କଥାର ରସ ହେଉଛି ଋକ୍; ଋକ୍ର ରସ ହେଉଛି ସାମ; ସାମର ରସ ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ।
ସ ଏଷ ରସାନାꣳ ରସତମଃ ପରମଃ ପରାର୍ଧ୍ଯୋଽଷ୍ଟମୋ ଯଦୁଦ୍ଗୀଥଃ
ଏହି ଉଦ୍ଗୀଥ ସମସ୍ତ ରସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଏହା ଅଷ୍ଟମ।
କତମା କତମର୍କ୍କତମତ୍କତମତ୍ସାମ କତମଃ କତମ ଉଦ୍ଗୀଥ ଇତି ଵିମୃଷ୍ଟଂ ଭଵତି
କେଉଁଟି? କେଉଁ ଋକ୍? କେଉଁ ସାମ? କେଉଁ ଉଦ୍ଗୀଥ? ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ।
ସାମୋମିତ୍ଯେତଦକ୍ଷରମୁଦ୍ଗୀଥସ୍ତଦ୍ଵା ଏତନ୍ମିଥୁନଂ ଯଦ୍ଵାକ୍ଚ ପ୍ରାଣଶ୍ଚର୍କ୍ଚ ସାମ ଚ
'ଓଁ' ଶବ୍ଦଟି ସାମ ଓ ଉଦ୍ଗୀଥ ଉଭୟ। ଏହା ଏକ ଯୁଗଳ: କଥା ଓ ଶ୍ୱାସ, ଋକ୍ ଓ ସାମ।
ତଦେତନ୍ମିଥୁନମୋମିତ୍ଯେତସ୍ମିନ୍ନକ୍ଷରେ ସꣳ ସୃଜ୍ଯତେ ଯଦା ଵୈ ମିଥୁନୌ ସମାଗଚ୍ଛତ ଆପଯତୋ ଵୈ ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ କାମମ୍
ଏହି 'ଓଁ' ଶବ୍ଦରେ ଏହି ଯୁଗଳ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଜଣ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ଆପଯିତା ହ ଵୈ କାମାନାଂ ଭଵତି ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନକ୍ଷରମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସ୍ତେ
ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣି, 'ଓଁ' ଶବ୍ଦକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣକାରୀ ହୁଏ।
ତଦ୍ଵା ଏତଦନୁଜ୍ଞାକ୍ଷରଂ ଯଦ୍ଧି କିଞ୍ଚାନୁଜାନାତ୍ଯୋମିତ୍ଯେଵ ତଦାହୈଷୋ ଏଵ ସମୃଦ୍ଧିର୍ଯଦନୁଜ୍ଞା ସମର୍ଧଯିତା ହ ଵୈ କାମାନାଂ ଭଵତି ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନକ୍ଷରମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସ୍ତେ
ଏହି ଶବ୍ଦଟି ଅନୁମତିର ଚିହ୍ନ। ଯେଉଁ କିଛିକୁ ଅନୁମତି ଦିଅଯାଏ, ସେଥିରେ 'ଓଁ' କୁହାଯାଏ। ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣତା; ଅନୁମତି ହେଉଛି ପୂର୍ଣ୍ଣତା। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣି, 'ଓଁ' ଶବ୍ଦକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣକାରୀ ହୁଏ।
ତେନେଯଂ ତ୍ରଯୀଵିଦ୍ଯା ଵର୍ତତେ ଓମିତ୍ଯାଶ୍ରାଵଯତ୍ଯୋମିତିଶꣳସତ୍ଯୋମିତ୍ଯୁଦ୍ଗାଯତ୍ଯେତସ୍ଯୈଵାକ୍ଷରସ୍ଯାପଚିତ୍ଯୈ ମହିମ୍ନା ରସେନ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ତିଣି ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ଚାଲିଥାଏ: 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, 'ଓଁ' କୁହାଯାଏ, 'ଓଁ' ଗାୟନ କରାଯାଏ। ଏହା ସମ୍ମାନ, ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ରସ ପାଇଁ।
ତେନୋଭୌ କୁରୁତୋ ଯଶ୍ଚୈତଦେଵଂ ଵେଦ ଯଶ୍ଚ ନ ଵେଦ । ନାନା ତୁ ଵିଦ୍ଯା ଚାଵିଦ୍ଯା ଚ ଯଦେଵ ଵିଦ୍ଯଯା କରୋତି ଶ୍ରଦ୍ଧଯୋପନିଷଦା ତଦେଵ ଵୀର୍ଯଵତ୍ତରଂ ଭଵତୀତି ଖଲ୍ଵେତସ୍ଯୈଵାକ୍ଷରସ୍ଯୋପଵ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ଭଵତି
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଯିଏ କରେ, ଜାଣିଥିବା କିମ୍ବା ନ ଜାଣିଥିବା, ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଫଳ ଭିନ୍ନ ହୁଏ: ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଭିନ୍ନ। ଯାହା କିଛି ଜ୍ଞାନ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଉପନିଷଦ ସହିତ କରାଯାଏ, ତାହା ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ। ଏହି ଶବ୍ଦର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଏଠି ଶେଷ ହେଲା।
ଦେଵାସୁରା ହ ଵୈ ଯତ୍ର ସଂଯେତିରେ ଉଭଯେ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଧ ଦେଵା ଉଦ୍ଗୀଥମାଜହ୍ରୁରନେନୈନାନଭିଭଵିଷ୍ଯାମ ଇତି
ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ, ଦୁହେଁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଏକଠା ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଉଦ୍ଗୀଥକୁ ନେଇଲେ, 'ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସେମାନେଠାରୁ ଜିତିବା' ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ତେ ହ ନାସିକ୍ଯଂ ପ୍ରାଣମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସାଂଚକ୍ରିରେ ତꣳ ହାସୁରାଃ ପାପ୍ମନା ଵିଵିଧୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେନୋଭଯଂ ଜିଘ୍ରତି ସୁରଭି ଚ ଦୁର୍ଗନ୍ଧି ଚ ପାପ୍ମନା ହ୍ଯେଷ ଵିଦ୍ଧଃ
ସେମାନେ ନାକର ଶ୍ୱାସକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଅସୁରମାନେ ଏହାକୁ ଅପବିତ୍ରତାରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହିଠାରୁ ଲୋକେ ଭଲ ଓ ଖରାପ ଗନ୍ଧ ଉଭୟ ଶୁଘନ୍ତି, କାରଣ ଏହା ଅପବିତ୍ରତାରେ ଆକ୍ରମିତ।
ଅଥ ହ ଵାଚମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସାଂଚକ୍ରିରେ ତାꣳ ହାସୁରାଃ ପାପ୍ମନା ଵିଵିଧୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ତଯୋଭଯଂ ଵଦତି ସତ୍ଯଂ ଚାନୃତଂ ଚ ପାପ୍ମନା ହ୍ଯେଷା ଵିଦ୍ଧା
ତାପରେ ସେମାନେ କଥାକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଅସୁରମାନେ ଏହାକୁ ଅପବିତ୍ରତାରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହିଠାରୁ ଲୋକେ ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ଉଭୟ କୁହନ୍ତି, କାରଣ ଏହା ଅପବିତ୍ରତାରେ ଆକ୍ରମିତ।
ଅଥ ହ ଚକ୍ଷୁରୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସାଂଚକ୍ରିରେ ତଦ୍ଧାସୁରାଃ ପାପ୍ମନା ଵିଵିଧୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେନୋଭଯଂ ପଶ୍ଯତି ଦର୍ଶନୀଯଂ ଚାଦର୍ଶନୀଯଂ ଚ ପାପ୍ମନା ହ୍ଯେତଦ୍ଵିଦ୍ଧମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ଚକ୍ଷୁକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଅସୁରମାନେ ଏହାକୁ ଅପବିତ୍ରତାରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହିଠାରୁ ଲୋକେ ଭଲ ଓ ଖରାପ ଦେଖନ୍ତି, କାରଣ ଏହା ଅପବିତ୍ରତାରେ ଆକ୍ରମିତ।
ଅଥ ହ ଶ୍ରୋତ୍ରମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସାଂଚକ୍ରିରେ ତଦ୍ଧାସୁରାଃ ପାପ୍ମନା ଵିଵିଧୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେନୋଭଯꣳ ଶୃଣୋତି ଶ୍ରଵଣୀଯଂ ଚାଶ୍ରଵଣୀଯଂ ଚ ପାପ୍ମନା ହ୍ଯେତଦ୍ଵିଦ୍ଧମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ କାନକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଅସୁରମାନେ ଏହାକୁ ଅପବିତ୍ରତାରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହିଠାରୁ ଲୋକେ ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଉଭୟ ଶୁଣନ୍ତି, କାରଣ ଏହା ଅପବିତ୍ରତାରେ ଆକ୍ରମିତ।
ଅଥ ହ ମନ ଉଦ୍ଗୀଥମୁପାସାଂଚକ୍ରିରେ ତଦ୍ଧାସୁରାଃ ପାପ୍ମନା ଵିଵିଧୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେନୋଭଯꣳ ସଂକଲ୍ପତେ ସଂକଲ୍ପନୀଯଂ ଚାସଂକଲ୍ପନୀଯଂ ଚ ପାପ୍ମନା ହ୍ଯେତଦ୍ଵିଦ୍ଧମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ମନକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଅସୁରମାନେ ଏହାକୁ ଅପବିତ୍ରତାରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହିଠାରୁ ଲୋକେ ଭାବିବା ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅଭାବିବା ଯୋଗ୍ୟ ଉଭୟ ଭାବନା କରନ୍ତି, କାରଣ ଏହା ଅପବିତ୍ରତାରେ ଆକ୍ରମିତ।
ଅଥ ହ ଯ ଏଵାଯଂ ମୁଖ୍ଯଃ ପ୍ରାଣସ୍ତମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସାଂଚକ୍ରିରେ ତꣳ ହାସୁରା ଋତ୍ଵା ଵିଦଧ୍ଵଂସୁର୍ଯଥାଶ୍ମାନମାଖଣମୃତ୍ଵା ଵିଧ୍ଵꣳ ସେତୈଵମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟ ଶ୍ୱାସକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଅସୁରମାନେ ଏହାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ପାଥରକୁ ଆଘାତ କଲେ ଭାଙ୍ଗିପାରିବା ନାହିଁ।
ଯଥାଶ୍ମାନମାଖଣମୃତ୍ଵା ଵିଧ୍ଵꣳ ସତ ଏଵꣳ ହୈଵ ସ ଵିଧ୍ଵꣳସତେ ଯ ଏଵଂଵିଦି ପାପଂ କାମଯତେ ଯଶ୍ଚୈନମଭିଦାସତି ସ ଏଷୋଽଶ୍ମାଖଣଃ
ଯେପରି ଏକ ପାଥରକୁ ଆଘାତ କଲେ ଭାଙ୍ଗିପାରିବା ନାହିଁ, ସେପରି ଏହାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିହେବା ଯାଏନାହିଁ। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଖରାପ ଇଚ୍ଛା କରେ କିମ୍ବା ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସେ ଏକ ପାଥରକୁ ଆଘାତ କରିବା ପରି ଅଫଳ।
ନୈଵୈତେନ ସୁରଭି ନ ଦୁର୍ଗନ୍ଧି ଵିଜାନାତ୍ଯପହତପାପ୍ମା ହ୍ଯେଷ ତେନ ଯଦଶ୍ନାତି ଯତ୍ପିବତି ତେନେତରାନ୍ପ୍ରାଣାନଵତି ଏତମୁ ଏଵାନ୍ତତୋଽଵିତ୍ତ୍ଵୋତ୍କ୍ରମତି ଵ୍ଯାଦଦାତ୍ଯେଵାନ୍ତତ ଇତି
ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ଯାହାର ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ମଧୁର ଗନ୍ଧ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ; କାରଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଖାଏ ଓ ପିଏ, ସେହି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣଗୁଡିକୁ ଧାରଣ କରେ। ଶେଷରେ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣି, ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଯାଏ; ଏବଂ ଶେଷରେ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ସହିତ ନେଇଯାଏ।
ତꣳ ହାଙ୍ଗିରା ଉଦ୍ଗୀଥମୁପାସାଞ୍ଚକ୍ର ଏତମୁ ଏଵାଙ୍ଗିରସଂ ମନ୍ଯନ୍ତେଽଙ୍ଗାନାଂ ଯଦ୍ରସଃ
ଅଙ୍ଗିରାମାନେ ଏହି ଉଦ୍ଗୀଥକୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ; ସେମାନେ ଏହିଠାକୁ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କର ସାର ଭାବିଥିଲେ।
ତେନ ତꣳ ହ ବୃହସ୍ପତିରୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସଞ୍ଚକ୍ର ଏତମୁ ଏଵ ବୃହସ୍ପତିଂ ମନ୍ଯନ୍ତେ ଵାଗ୍ଘି ବୃହତୀ ତସ୍ଯା ଏଷ ପତିଃ
ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବୃହସ୍ପତି ଉଦ୍ଗୀଥକୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ; ସେମାନେ ଏହିଠାକୁ ବୃହସ୍ପତି ଭାବିଥିଲେ, କାରଣ ବାଣୀ 'ବୃହତୀ' ଓ ଏହିଠା ତାହାର ନାୟକ।
ତେନ ତꣳ ହାଯାସ୍ଯ ଉଦ୍ଗୀଥମୁପାସାଞ୍ଚକ୍ର ଏତମୁ ଏଵାଯାସ୍ଯଂ ମନ୍ଯନ୍ତ ଆସ୍ଯାଦ୍ଯଦଯତେ
ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଆୟାସ୍ୟ ଉଦ୍ଗୀଥକୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ; ସେମାନେ ଏହିଠାକୁ ଆୟାସ୍ୟ ଭାବିଥିଲେ, କାରଣ ମୁଁହ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
ତେନ ତꣳ ହ ବକୋ ଦାଲ୍ଭ୍ଯୋ ଵିଦାଞ୍ଚକାର । ସ ହ ନୈମିଶୀଯାନାମୁଦ୍ଗାତା ବଭୂଵ ସ ହ ସ୍ମୈଭ୍ଯଃ କାମାନାଗାଯତି
ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବକ ଦାଲ୍ଭ୍ୟ ଉଦ୍ଗୀଥକୁ ବୁଝିଥିଲେ; ସେ ନୈମିଶୀୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଗାତା ହେଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ।
ଆଗାତା ହ ଵୈ କାମାନାଂ ଭଵତି ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନକ୍ଷରମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସ୍ତ ଇତ୍ଯଧ୍ଯାତ୍ମମ୍
ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଯିଏ ଅକ୍ଷୟ ଉଦ୍ଗୀଥର ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେଠିକୁ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ମିଳେ—ଏହା ଆତ୍ମା ସମ୍ବନ୍ଧରେ କୁହାଯାଇଛି।
ଅଥାଧିଦୈଵତଂ ଯ ଏଵାସୌ ତପତି ତମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତୋଦ୍ଯନ୍ଵା ଏଷ ପ୍ରଜାଭ୍ଯ ଉଦ୍ଗାଯତି । ଉଦ୍ଯꣳ ସ୍ତମୋ ଭଯମପହନ୍ତ୍ଯପହନ୍ତା ହ ଵୈ ଭଯସ୍ଯ ତମସୋ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଏବେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ: ଯେଉଁ ଆଲୋକ ତପିଛି, ସେଉଁଠି ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଉଦୟ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଗୀତ ଗାଏ। ଉଦୟ ହେଇ, ଏହା ଅନ୍ଧକାର ଓ ଭୟକୁ ଦୂର କରେ; ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ଭୟ ଓ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିପାରେ।
ସମାନ ଉ ଏଵାଯଂ ଚାସୌ ଚୋଷ୍ଣୋଽଯମୁଷ୍ଣୋଽସୌ ସ୍ଵର ଇତୀମମାଚକ୍ଷତେ ସ୍ଵର ଇତି ପ୍ରତ୍ଯାସ୍ଵର ଇତ୍ଯମୁଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵା ଏତମିମମମୁଂ ଚୋଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତ
ଏଠି ଓ ସେଠି ଦୁହିଁଟି ଏକେ ଅଟେ; ଏଠି ଉଷ୍ଣ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଉଷ୍ଣ; ଏଠି ସ୍ୱର, ସେଠି ପ୍ରତ୍ୟାସ୍ୱର, ଏପରି କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ, ଏଠି, ସେଠି ଓ ଅନ୍ୟଠି ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଥ ଖଲୁ ଵ୍ଯାନମେଵୋଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତ ଯଦ୍ଵୈ ପ୍ରାଣିତି ସ ପ୍ରାଣୋ ଯଦପାନିତି ସୋଽପାନଃ । ଅଥ ଯଃ ପ୍ରାଣାପାନଯୋଃ ସନ୍ଧିଃ ସ ଵ୍ଯାନୋ ଯୋ ଵ୍ଯାନଃ ସା ଵାକ୍ । ତସ୍ମାଦପ୍ରାଣନ୍ନନପାନନ୍ଵାଚମଭିଵ୍ଯାହରତି
ଏବେ ବାସ୍ତବରେ ବ୍ୟାନକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯାହା ଶ୍ୱାସ ନିଏ, ସେହି ପ୍ରାଣ; ଯାହା ବାହାର କରେ, ସେହି ଅପାନ। ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନର ଯୋଗସ୍ଥଳ ହେଉଛି ବ୍ୟାନ; ଏହି ବ୍ୟାନ ହେଉଛି ବାଣୀ। ତେଣୁ, ଶ୍ୱାସ ଓ ବାହାର ନ ହେଲେ, ବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିହେବ ନାହିଁ।
ଯା ଵାକ୍ସର୍କ୍ତସ୍ମାଦପ୍ରାଣନ୍ନନପାନନ୍ନୃଚମଭିଵ୍ଯାହରତି ଯର୍କ୍ତତ୍ସାମ ତସ୍ମାଦପ୍ରାଣନ୍ନନପାନନ୍ସାମ ଗାଯତି ଯତ୍ସାମ ସ ଉଦ୍ଗୀଥସ୍ତସ୍ମାଦପ୍ରାଣନ୍ନନପାନନ୍ନୁଦ୍ଗାଯତି
ଯେଉଁ ବାଣୀ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି, ତେଣୁ ଶ୍ୱାସ ଓ ବାହାର ନ ହେଲେ, ଋଚ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିହେବ ନାହିଁ; ଯାହା ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି, ସେହି ସାମ; ତେଣୁ ଶ୍ୱାସ ଓ ବାହାର ନ ହେଲେ, ସାମ ଗାଇହେବ ନାହିଁ; ଯାହା ସାମ, ସେହି ଉଦ୍ଗୀଥ; ତେଣୁ ଶ୍ୱାସ ଓ ବାହାର ନ ହେଲେ, ଉଦ୍ଗୀଥ ଗାଇହେବ ନାହିଁ।
ଅତୋ ଯାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଵୀର୍ଯଵନ୍ତି କର୍ମାଣି ଯଥାଗ୍ନେର୍ମନ୍ଥନମାଜେଃ ସରଣଂ ଦୃଢସ୍ଯ ଧନୁଷ ଆଯମନମପ୍ରାଣନ୍ନନପାନꣳ ସ୍ତାନି କରୋତ୍ଯେତସ୍ଯ ହେତୋର୍ଵ୍ଯାନମେଵୋଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତ
ଏହିପରି, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯେପରିକି ଅଗ୍ନି ମନ୍ଥନ, ଘୋଡ଼ା ଦୌଡ଼, ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ ଟାଣିବା, ଏସବୁ ଶ୍ୱାସ ଓ ବାହାର ବିନା କରାଯାଏ; ଏହି କାରଣରୁ, ବ୍ୟାନକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଥ ଖଲୂଦ୍ଗୀଥାକ୍ଷରାଣ୍ଯୁପାସୀତୋଦ୍ଗୀଥ ଇତି ପ୍ରାଣ ଏଵୋତ୍ପ୍ରାଣେନ ହ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠତି ଵାଗ୍ଗୀର୍ଵାଚୋ ହ ଗିର ଇତ୍ଯାଚକ୍ଷତେଽନ୍ନଂ ଥମନ୍ନେ ହୀଦꣳ ସର୍ଵꣳ ସ୍ଥିତମ୍
ଏବେ ଉଦ୍ଗୀଥର ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ: 'ଉଦ୍ଗୀଥ'—'ଉଦ୍' ହେଉଛି ପ୍ରାଣ, କାରଣ ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଏ; 'ଗୀ' ହେଉଛି ବାଣୀ, କାରଣ 'ଗୀର୍' ବୋଲିଲେ ବାଣୀ; 'ଥ' ହେଉଛି ଖାଦ୍ୟ, କାରଣ ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ଅଟେ।