ଏହି ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ମାନଙ୍କୁ ଏକ ପୁଲ ଭଳି ସମ୍ଭାଳି ରଖେ, ଯାହା ଏହାଙ୍କୁ ମିଶିଯିବାରୁ ବଞ୍ଚାଏ। ଏହି ପୁଲକୁ ଦିନ, ରାତି, ବୟସ, ମୃତ୍ୟୁ, ଦୁଃଖ, କିମ୍ବା କୁସଳ-ଅକୁସଳ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟିକରିପାରେ ନାହିଁ—ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ଏଠାରେ ଫେରିଯାଏ। ଏହା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଶୁଭ ଲୋକ, ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ଦୁଃଖ, ଅଶୁଭ ନାହିଁ। ଏହି ପୁଲକୁ ଅଟିଯିବା ପରେ, ଯଦି କେହି ଅନ୍ଧ, ସେ ଅନ୍ଧ ରହେ ନାହିଁ; ଯଦି ଆହତ, ସେ ଆହତ ରହେ ନାହିଁ; ଯଦି କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ, ସେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ରହେ ନାହିଁ। ସେଠି ଦିନ ମାତ୍ର ପ୍ରକାଶିତ, ରାତି ନୁହେଁ—ଏହି ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ସଦା ପ୍ରକାଶମୟ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଉପଲବ୍ଧ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଚଳାଫେରା କରିପାରନ୍ତି। ଯଦି କେହି କୁହନ୍ତି, “ଏହା ଯଜ୍ଞ୍ୟ”—ତେବେ ଏହା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ହିଁ; କାରଣ ଏହି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯଦି କୁହନ୍ତି, “ଏହା ହୋମ”—ତେବେ ଏହା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ହିଁ; କାରଣ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରାଯାଏ। ‘ସତ୍ତ୍ରାୟଣ’ ବୋଲି ଯାହା କୁହାଯାଏ, ସେଠା ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା; କାରଣ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ସୁରକ୍ଷା ମିଳେ। ‘ମୌନ’ ବୋଲି ଯାହା କୁହାଯାଏ, ସେଠା ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା; କାରଣ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଜାଣି ଚିନ୍ତନ କରାଯାଏ। ‘ଅନାଶକାୟନ’ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା; କାରଣ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ଆତ୍ମା ଅବିନାଶୀ। ‘ମିତି’ ବୋଲି ଯାହା କୁହାଯାଏ, ସେଠା ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା। ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ଦୁଇଟି ସରୋବର ଅଛି: ଆରା ଓ ନ୍ୟା। ଏହାପରେ ଏକ ତୃତୀୟ ସରୋବର ଅଛି, ଯାହା ହେଉଛି ଆୟିରମ; ଏହା ହେଉଛି ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷ, ସୋମ ଚଳନ ଭୂମି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୀମା। ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆରା ଓ ନ୍ୟା ସରୋବରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଚଳାଫେରା କରିପାରନ୍ତି। ହୃଦୟ ନଳୀଗୁଡ଼ିକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହର ଲାଲ, ଧଳା, ନୀଳ, ହଳଦୀଆ ଓ ଲାଲ ରୂପରେ ଅଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲାଲ, ଏହା ଧଳା, ଏହା ନୀଳ, ଏହା ହଳଦୀଆ, ଏହା ଲାଲ। ଯେପରି ଦୁଇଟି ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ରାସ୍ତା ଥାଏ, ସେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଏହି ଲୋକ ଓ ସେହି ଲୋକକୁ ଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଏହି କିରଣ ଫେରି ଏହି ନଳୀଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଏଠାରୁ ଫେରି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତିମୟ, ସେତେବେଳେ କୌଣସି ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ସେତେବେଳେ ସେ ଏହି ନଳୀଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହି ସମୟରେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ଛୁଁଇପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଆତ୍ମର ପ୍ରଭାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯେତେବେଳେ ଦେହ ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ, ପାଖରେ ବସିଥିବା ଲୋକେ ପଚାରନ୍ତି, “ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରୁଛ?” ସେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେହ ଛାଡ଼ିନାହାନ୍ତି, ଚିହ୍ନିପାରନ୍ତି। ଦେହ ଛାଡ଼ିବା ପରେ, ସେ ଏହି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେ ‘ଓଁ’ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଚାଲିଯାନ୍ତି। ମନ ଯେତେ ଦ୍ରୁତ, ସେତେ ଦ୍ରୁତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହା ହେଉଛି ଜଗତର ଦ୍ୱାର, ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ପାଇଁ ପଥ, ଅପଣ୍ଡିତଙ୍କ ପାଇଁ ବନ୍ଦ। ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି: “ହୃଦୟର ଏକଶେ ଏକ ନଳୀ; ତା’ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡ ଉପରକୁ ଯାଏ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଉପରକୁ ଯାଇ ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ ନଳୀଗୁଡ଼ିକ ମୃତ୍ୟୁ ପଥ।” ଏହି ଅଶୁଭ, ବୟସ୍, ମୃତ୍ୟୁ, ଦୁଃଖ, ଭୋକ-ତିରିଷ୍ଣା ଶୂନ୍ୟ, ଯାହାର ଇଚ୍ଛା ସତ୍ୟ, ସଙ୍କଳ୍ପ ସତ୍ୟ—ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଦରକାର। ଯିଏ ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଛି, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏହିପରି ପ୍ରଜାପତି କହିଥିଲେ। ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ। ସେମାନେ ଭାବିଲେ, “ଆସ, ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଖୋଜିବା, ଯାହା ଜାଣିଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।” ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବିରୋଚନ, ଦୁହେଁ ହାତରେ ଇଂଧନ ନେଇ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଗଲେ। ସେମାନେ ବତ୍ତିଶ ବର୍ଷ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା କଲେ। ପ୍ରଜାପତି ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କ’ଣ ଚାହୁଁଛ?” ସେମାନେ କହିଲେ, “ଯେଉଁ ଆତ୍ମା ଅଶୁଭ, ବୟସ୍, ମୃତ୍ୟୁ, ଦୁଃଖ, ଭୋକ-ତିରିଷ୍ଣା ଶୂନ୍ୟ, ଯାହାର ଇଚ୍ଛା ଓ ସଙ୍କଳ୍ପ ସତ୍ୟ—ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଛୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଆତ୍ମା ଜାଣିଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଇଚ୍ଛା ମିଳେ।” ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ, “ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ପୁରୁଷ, ସେହି ଆତ୍ମା। ଏହା ଅମର, ନିର୍ଭୟ, ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ।” ସେମାନେ ପଚାରିଲେ, “ପାଣିରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଦର୍ପଣରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା କିଏ?” ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ, “ସମସ୍ତ ଠାରେ ସେଇ ଆତ୍ମା ଦେଖାଯାଏ।” ସେମାନେ ପାଣିର ପାତ୍ରରେ ନିଜକୁ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଜାପତି ପଚାରିଲେ, “କ’ଣ ଦେଖୁଛ?” ସେମାନେ କହିଲେ, “ମୁଁ ମୋ ଶରୀର, କେଶ ଠାରୁ ନଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖୁଛି।” ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ, “ନିଜକୁ ସୁସଜ୍ଜିତ କର, ଭଲ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧ, ତାପରେ ଦେଖ।” ସେମାନେ ଏହିପରି କଲେ ଓ ପୁଣି ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଜାପତି ପଚାରିଲେ, “କ’ଣ ଦେଖୁଛ?” ସେମାନେ କହିଲେ, “ଯେପରି ଆମେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ଭଲ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଛୁ, ସେପରି ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ ମଧ୍ୟ।” ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ, “ଏହି ହେଉଛି ଆତ୍ମା, ଏହା ଅମର, ନିର୍ଭୟ, ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ।” ଦୁହେଁ ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ଚାଲିଗଲେ। ପ୍ରଜାପତି ଦେଖିଲେ, “ସେମାନେ ଆତ୍ମାର ସତ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବ ଏହି ଶିକ୍ଷାକୁ ଧରିବେ, ସେ ହାରିବେ।” ବିରୋଚନ ଦାନବମାନେ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ: “ଏଠି ଆତ୍ମାକୁ ସମ୍ମାନ କର, ସେବା କର; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଁ ଲୋକ ମିଳିବ।” ସେପରି ଏବେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଦାନ କରନ୍ତି, ବିଶ୍ୱାସ ନାହିଁ, ଯଜ୍ଞ୍ୟ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ଦାନବ ସ୍ୱଭାବର। ଦାନବମାନେ ମୃତ ଦେହକୁ ଖାଦ୍ୟ, ପୋଶାକ, ଭୂଷଣ ଦେଇ ସଜାନ୍ତି, ଭାବନ୍ତି ଏହା ଦ୍ୱାରା ପରଲୋକ ଜିତିବେ।