ଏହି ଉପନିଷଦୀୟ କଥାରେ କୁହାଯାଉଛି—ଯଦି କେହି ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମାଳାର ଲୋକକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ତେବେ ସେମାନେ କେବଳ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଲୋକର ଅନୁଭୂତିରେ ସେ ବିଶିଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଯଦି କେହି ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟର ଲୋକକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ତେବେ କେବଳ ଇଚ୍ଛା କଲେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ମହିମାଶାଳୀ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଯଦି ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଗୀତର ଲୋକକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରାଯାଏ, ତେବେ ଚିନ୍ତାମାତ୍ରରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ ଓ ସେ ଏହାର ମହିମା ଅନୁଭବ କରେ। ଏହିପରି, ଯଦି ନାରୀମୟ ଲୋକକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିଥାଏ, ତେବେ ଚିନ୍ତା କଲେ ତାହା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଏହି ଲୋକରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ। ସାରା ଯାହାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରାଯାଏ, ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରାଯାଏ, ତାହା ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ମହିମା ଅନୁଭବ କରେ। ଏହି ସତ୍ୟ ଇଚ୍ଛାଗୁଡ଼ିକୁ ଅସତ୍ୟ ଆବୃତ କରିଥାଏ; ସତ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟରେ ଅସତ୍ୟ ଏକ ଆବରଣ। ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଏହି ଇଚ୍ଛା ମିଳେ ନାହିଁ। ଏଠି ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ୍ତ ଓ ପ୍ରେତ୍ୟାଗତ ସମସ୍ତ ସ୍ତିତିକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଭୂତି ରଖନ୍ତି। ଏଠି ତାଙ୍କ ସତ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ଯେପରି ଅଜଣା ଲୋକେ ସୁନାର ଗୁପ୍ତ ଧନ ଉପରେ ଯାଏ ଆସେ ଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜୀବ ଦିନେ ଦିନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି, ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୂରେ ରହିଯାନ୍ତି। ଏହି ସ୍ୱୟଂ ହୃଦୟର ଭିତରେ ଅଛି; ଏହାର ସଠିକ୍ ନାମ 'ହୃଦୟ', କାରଣ ଏହା ହୃଦୟରେ ଅଛି। ଯେଉଁଜଣେ ଏହିପରି ଜାଣନ୍ତି, ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ସାନ୍ତ ଆତ୍ମା ଏହି ଦେହରୁ ଉଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ନିଜ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ—ଏହି ଆତ୍ମା, ଏହି ଅମୃତ, ଭୟହୀନ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମ। ବ୍ରହ୍ମର ନାମ 'ସତ୍ୟ'। 'ସତ୍-ତି-ୟମ୍'—ଏହି ତିନି ଅକ୍ଷର: 'ସତ୍' ଅମୃତ, 'ତି' ମରଣଶୀଳ, 'ୟମ୍' ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଁଟିକୁ ଏକତ୍ର କରାଯାଏ। ଏହି ଏକତା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଜଣେ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ଲୋକର ସେତୁ, ସମସ୍ତର ଆଧାର, ଏହି ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏକାତ୍ମ ହେବାରୁ ବଞ୍ଚିଥାଏ। ଏହି ସେତୁକୁ ଦିନ, ରାତି, ବୟସ୍, ମୃତ୍ୟୁ, ଦୁଃଖ, କୁସଳ କିମ୍ବା ଅକୁସଳ କିଛି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଅପରାଧ ଏଠାରେ ରୁକିଯାଏ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ନିର୍ମଳ, ଦୁଃଖ ରହିତ। ଏହି ସେତୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ଯଦି କେହି ଅନ୍ଧ, ସେ ଅନ୍ଧ ରହେନାହିଁ; ଯଦି ଆହତ, ଆହତ ରହେନାହିଁ; ଯଦି ଦୁଃଖୀ, ସେ ଦୁଃଖୀ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ସଦା ପ୍ରକାଶମାନ। ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚଳନର ସ୍ୱାଧୀନତା ମିଳେ। ଯଦି କେହି କୁହନ୍ତି, 'ଏହା ଯଜ୍ଞ', ତେବେ ଏହା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ। କାରଣ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ ଏହିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯଦି କୁହନ୍ତି, 'ଏହା ହୋମ', ଏହା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ; ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି ପାଇଯାଏ। 'ସତ୍ତ୍ରାୟଣ' ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ଏହା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ; ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ସୁରକ୍ଷା ମିଳେ। 'ମୌନ' ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ; ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣି ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ। 'ଅନାଶକାୟନ' ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ଏହା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ; କାରଣ, ଏହି ଆତ୍ମା ଅବିନାଶୀ, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ। 'ମିତି' ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ। ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ଦୁଇଟି ହ୍ରଦ ଅଛି: ଆରା ଓ ନ୍ୟା। ତୃତୀୟ, ଏହି ସ୍ୱର୍ଗ ଉପରେ, ଏହା ଆଇରମ୍ ହ୍ରଦ, ଯାହା ଆମର; ଏହି ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ ଗଛ, ସୋମ ଚଳାଣ ସ୍ଥଳୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୀମା। ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆରା ଓ ନ୍ୟା ହ୍ରଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚଳନର ସ୍ୱାଧୀନତା ଅଛି। ଏହି ହୃଦୟର ନାଡ଼ୀଗୁଡ଼ିକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହର ଲାଲ, ଧଳା, ନୀଳ, ହଳଦିଆ, ଲାଲ ରୂପରେ ଅଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲାଲ, ଏହି ଧଳା, ଏହି ନୀଳ, ଏହି ହଳଦିଆ, ଏହି ଲାଲ। ଯେପରି ଦୁଇ ଗାଁ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ରାସ୍ତା ଥାଏ, ସେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଦୁଇ ଲୋକକୁ ଯୋଗାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଏହି କିରଣ ଫେରିଯାଏ, ଏହି ନାଡ଼ୀଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ, ଏଠାରୁ ଫେରି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଯେତେବେଳେ କେହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଓ ନିରାନ୍ଦ୍ରା ହୁଏ, ସେ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିନାହାନ୍ତି; ସେତେବେଳେ ସେ ଏହି ନାଡ଼ୀଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସେତେବେଳେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ଛୁଇଁ ପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଆଲୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେତେବେଳେ କେହି ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ, ତାଙ୍କ ନିକଟେ ବସିଥିବା ଲୋକେ ପଚାରନ୍ତି, 'ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରୁଛ? ମୋତେ ଜାଣିପାରୁଛ?' ସେ ଯାଏଁ ଦେହ ଛାଡ଼ିନାହାନ୍ତି, ତାଏଁ ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ, ସେ ଏହି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି। 'ଓମ୍' ଧ୍ୱନି ସହିତ ସେ ଉଠିଯାନ୍ତି। ମନ ଯେତେବେଳେ ଶୀଘ୍ର ଚଳିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ହେଉଛି ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱାର: ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାର୍ଗ, ଅବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବନ୍ଦ। ଏଠାରେ କୁହାଯାଏ: 'ହୃଦୟର ଏକଶେଏକ ନାଡ଼ୀ ଅଛି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡ ଉପରକୁ ଯାଏ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗମନ କରି ଅମୃତତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ; ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ନାଡ଼ୀ ମୃତ୍ୟୁ ମାର୍ଗ।' ଏହି ଆତ୍ମା ନିର୍ମଳ, ଜରାହୀନ, ମୃତ୍ୟୁହୀନ, ଦୁଃଖହୀନ, ଭୁକ୍ତି ତୃଷ୍ଣା ନାହିଁ, ଯାହାର ଇଚ୍ଛା ସତ୍ୟ, ଯାହାର ସଙ୍କଳ୍ପ ସତ୍ୟ—ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ, ଏହିକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ।