ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାନ ଋଷିଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ଜିଜ୍ଞାସୁ ଶିଷ୍ୟ ଆସିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଭଗବନ୍, କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ? ଏହା କିପରି ଜାଣିବି?” ତା’ପରେ ଋଷି କହିଲେ, “କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ହିଁ ମନୁଷ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହୁଏ; କାର୍ଯ୍ୟ ବିନା ଦୃଢ଼ତା ନାହିଁ। ତେଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର।” ତା’ପରେ ଶିଷ୍ୟ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମହାରାଜ, ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଏହିପରେ ଋଷି କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ସୁଖକୁ ଅନୁଭବ କରେ, ସେତେବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ସୁଖ ବିନା କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସୁଖକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର।” ଶିଷ୍ୟ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁଁ ସୁଖକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଏହିପରେ ଋଷି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଯାହା ବିଶାଳ, ସେହି ହେଉଛି ସୁଖ; ଛୋଟ ଜିନିଷରେ ସୁଖ ନାହିଁ। ତେଣୁ ବିଶାଳତାକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର।” ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ, “ମୁଁ ବିଶାଳତାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ତା’ପରେ ଋଷି କହିଲେ, “ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ, ଜାଣାଯାଏ ନାହିଁ—ସେହିଠି ହେଉଛି ବିଶାଳତା। ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ଦେଖାଯାଏ, ଶୁଣାଯାଏ, ଜାଣାଯାଏ—ସେହି ହେଉଛି ଛୋଟ। ବିଶାଳ ଅମୃତ; ଛୋଟ ମରଣଶୀଳ।” ଶିଷ୍ୟ ପଚାରିଲେ, “ଏହା କେଉଁଠି ଆଧାରିତ?” ଋଷି କହିଲେ, “ଏହା ନିଜ ମହିମାରେ, କିମ୍ବା ମହିମା ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ।” ଏଠି ଲୋକେ କହନ୍ତି, “ମହିମା ଅର୍ଥାତ୍ ଗାଁଁ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ସୁନା, ଦାସ-ଦାସୀ, ଜମି, ଘର। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏପରି କହେନି।” ଶିଷ୍ୟ ପଚାରିଲେ, “ତେବେ ଆପଣ କ’ଣ କହନ୍ତି?” ଋଷି କହିଲେ, “ଏକ ଜିନିଷ ଅନ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ।” ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ସେ ତଳେ, ସେ ଉପରେ, ସେ ପଛରେ, ସେ ସାମ୍ନାରେ, ସେ ଡାହାଣେ, ସେ ବାମେ—ସେ ସମସ୍ତ ଅଟୁଟ ଆତ୍ମା। ଏହିପରି ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଏ: “ମୁଁ ତଳେ, ମୁଁ ଉପରେ, ମୁଁ ପଛରେ, ମୁଁ ସାମ୍ନାରେ, ମୁଁ ଡାହାଣେ, ମୁଁ ବାମେ—ମୁଁ ସମସ୍ତ କିଛି।” ଏହିପରି ଶିକ୍ଷା ଆଉ ଏକ ଭାବେ ଦିଆଯାଏ: “ଆତ୍ମା ତଳେ, ଆତ୍ମା ଉପରେ, ଆତ୍ମା ପଛରେ, ଆତ୍ମା ସାମ୍ନାରେ, ଆତ୍ମା ଡାହାଣେ, ଆତ୍ମା ବାମେ—ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା। ଯିଏ ଏପରି ଦେଖେ, ଭାବେ, ଜାଣେ—ସେ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ କରେ, ଆତ୍ମାରେ ରମେ, ଆତ୍ମାରେ ମିଶେ, ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ—ସେ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଜା ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଚଳିପାରେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହିପରି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ, ସେମାନଙ୍କର ଲୋକ ନଶ୍ଵର, ସେମାନେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାମୁତାବକ ଚଳିପାରେ ନାହିଁ।” ଏପରି ଯିଏ ଦେଖେ, ଭାବେ, ଜାଣେ, ସେଠାରୁ ପ୍ରାଣ, ଆଶା, ସ୍ମୃତି, ଆକାଶ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଦେଖାଯିବା ଓ ହେବା, ଅନ୍ନ, ଶକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ଧ୍ୟାନ, ବୁଦ୍ଧି, ଇଚ୍ଛା, ମନ, ବାଣୀ, ନାମ, ମନ୍ତ୍ର, କାର୍ଯ୍ୟ—ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସମସ୍ତ ଏହି ଆତ୍ମା ହେଉଛି। ଏହି ବିଷୟରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି: “ଯିଏ ଦେଖେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ, ରୋଗ, ବେଦନା ଦେଖେ ନାହିଁ; ସେ ସମସ୍ତକୁ ଦେଖେ, ସମସ୍ତ ଲାଭ କରେ। ସେ ଏକ ହୁଏ, ତିନି ହୁଏ, ପାଞ୍ଚ ହୁଏ, ସାତ, ନଅ, ଏବଂ ପୁନି ଏଗାର ହୁଏ; ଶତ, ଦଶ, ଏକ, ଏବଂ ବିଶ ହଜାର ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ନ ପବିତ୍ର, ମନ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ମନ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ସ୍ମୃତି ଦୃଢ଼ ହୁଏ; ସ୍ମୃତି ଦୃଢ଼ ହେଲେ, ହୃଦୟର ସମସ୍ତ ଗଠି ଖୁଲିଯାଏ। ଯାହାଙ୍କର ଦୋଷ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ବିଦ୍ୱାନ୍ ସନତ୍କୁମାର ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ଧକାରର ଅପାର ପାରକୁ ଦେଖାନ୍ତି। ସେଠି ତାଙ୍କୁ ସ୍କନ୍ଦ କୁହାଯାଏ, ସ୍କନ୍ଦ କୁହାଯାଏ।” ଏବେ, ବ୍ରହ୍ମପୁରୀ ନାମକ ଏହି ଶରୀରରେ ଏକ ଛୋଟ ପଦ୍ମ ଅନୁରୂପ ଗୃହ ଅଛି; ଏହି ଗୃହର ଭିତରେ ଏକ ଛୋଟ ଆକାଶ ଅଛି। ଏହି ଭିତରକୁ ଖୋଜିବା ଦରକାର, ଏହି ଭିତରକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଯଦି କେହି ପଚାରନ୍ତି, “ଏହି ବ୍ରହ୍ମପୁରୀର ଏହି ପଦ୍ମ ଗୃହ ଓ ଭିତରକୁ ଖୋଜିବା କାହିଁକି?” ତେବେ ଉତ୍ତର ହେଉଛି—ଏହି ହୃଦୟ ଆକାଶ ଯେତେ ବଡ଼, ମହାକାଶ ବି ଏତେ ବଡ଼। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର, ବିଜୁଳି ଓ ତାରା, ଏଠାରେ ଯାହା ଅଛି ଓ ଯାହା ନାହିଁ, ସମସ୍ତ କିଛି ଏହି ଭିତରେ ଅଛି। ଯଦି ପଚାରିବେ, “ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବ ଓ ଆଶା, ଏହି ବ୍ରହ୍ମପୁରୀରେ ଥିଲେ, ଜରା କିମ୍ବା ନାଶ ହେଲେ କ’ଣ ରହିଯାଏ?” ଉତ୍ତର ହେଉଛି—“ଏହି ଆତ୍ମା କଦାଚିତ୍ ବୃଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ମରେ ନାହିଁ। ଏହା ଏକ ସତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମପୁରୀ, ଯେଉଁଠି ଆଶା ରହିଥାଏ। ଏହି ଆତ୍ମା ଦୋଷମୁକ୍ତ, ଅଜର, ଅମର, ଦୁଃଖମୁକ୍ତ, ଭୂକ୍ଷା ଓ ତୃଷ୍ଣା ନାହିଁ, ଯାହାର ଆଶା ସତ୍ୟ, ଇଚ୍ଛା ସତ୍ୟ। ଏଠି ଲୋକେ ତାଙ୍କର କର୍ମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଏଠି ଆଶା ଅନୁଯାୟୀ, ଯେଉଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଚାହନ୍ତି, ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।” ଏଠି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲାଭିତ ଲୋକ ନଶ୍ଵର, ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲାଭିତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଵର। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମା ଓ ସତ୍ୟ ଆଶାକୁ ଜାଣି ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାମୁତାବକ ଚଳିପାରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ବିନା ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱେଚ୍ଛା ଚଳନ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯଦି କେହି ପିତୃଲୋକ ଆଶା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମନ ମାତ୍ର ଇଚ୍ଛାରେ ପିତୃମାନେ ଦେଖାଦେଇଥାନ୍ତି; ସେ ପିତୃଲୋକର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯଦି ମାତୃଲୋକ, ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ବନ୍ଧୁ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନ, ଗୀତ-ସଙ୍ଗୀତ, ନାରୀ ଆଦି ଆଶା କରନ୍ତି, ମନର ଇଚ୍ଛାରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେହି ଲୋକର ଆନନ୍ଦରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁ କୌଣସି ଆଶା, ସେ ମନର ଇଚ୍ଛାରେ ପୂରଣ ହୁଏ। ଏହି ସତ୍ୟ ଆଶାଗୁଡ଼ିକୁ ଅସତ୍ୟ ଢାକି ରଖିଥାଏ; ଯିଏ ଏହି ଆଶାକୁ ଜାଣି ନଥାଏ, ସେ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ। ଏଠି ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଜନ, ଯେଉଁମାନେ ବିଦାୟ ନେଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯେଉଁ ଆଶା ପୂରଣ ହୋଇନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତକୁ ସେଠି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; କାରଣ ଏଠି ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଆଶା ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି।