ଏକ ସମୟରେ, ଏକ ଶିଷ୍ୟ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଆଶାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ କଣ ହୁଏ?” ଗୁରୁ ସ୍ନେହଭାବରେ କହିଲେ, “ଯେଉଁଠି ଆଶା ଅଛି, ସେଉଁଠି ଲୋକ ଚାହିଁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଆଶାରୁ ତାଙ୍କର କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ବିଫଳ ହୁଏନାହିଁ। ସେ ଆଶା ଅନୁସାରେ ଚାଲିପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ଆଶାଠାରୁ କିଛି ଉଚ୍ଚତର ଅଛି କି?” ଶିଷ୍ୟ ପଚାରିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଆଶାଠାରୁ ଉଚ୍ଚତର କ’ଣ?” ଗୁରୁ କହିଲେ, “ହଁ, ନିଶ୍ଚୟ ଆଶାଠାରୁ ଉଚ୍ଚତର ଅଛି। ତୁମେ ଏହାକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହିଁଛ କି?” ଗୁରୁ କହିଲେ, “ପ୍ରାଣ ଆଶାଠାରୁ ଉଚ୍ଚତର। ଜେପରି ଚକା ଗୁଡାକୁ ନାଭିରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରାଯାଇଛି, ଏପରି ସମସ୍ତ କିଛି ପ୍ରାଣରେ ସ୍ଥିତ। ପ୍ରାଣ ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥାଏ, ପ୍ରାଣ ପ୍ରାଣକୁ ଦେଇଥାଏ, ପ୍ରାଣ ପ୍ରାଣ ପାଇଁ ଦେଇଥାଏ। ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ପିତା, ପ୍ରାଣ ମାତା, ପ୍ରାଣ ଭାଇ, ପ୍ରାଣ ଭଉଣୀ, ପ୍ରାଣ ଶିକ୍ଷକ, ପ୍ରାଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ।” “ଯଦି କେହି ତାଙ୍କ ପିତା, ମାତା, ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଶ୍ଲୀଳ ଭାବରେ କହେ, ଲୋକ କହିବେ, ‘ତୁମେ ପିତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛ, ମାତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛ, ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ଶିକ୍ଷକ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛ।’ କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରେ ଏବଂ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ ହୋଇନାହିଁ, ତେବେ ଲୋକ ଏହି ଅପରାଧ ଦେଖିନାହିଁ। କାରଣ, ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ସମସ୍ତ। ଏହିପରି ଦେଖି, ଚିନ୍ତା କରି, ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କଥା କହିପାରନ୍ତି। ଯଦି କେହି କହେ, ‘ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କଥା କହୁଛ,’ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଉଛି, ‘ହଁ, ମୁଁ ଉଚ୍ଚ କଥା କହୁଛି।’ ଏହାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ଗୁରୁ ଆଉ କହିଲେ, “ଏହି ଉଚ୍ଚ କଥା ତାହା ଯେ ତଥ୍ୟରେ କହିଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଉଚ୍ଚ କଥା କହିଥାଏ। ଶିଷ୍ୟ ପଚାରିଲେ, ‘ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ, ମୁଁ ତଥ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚ କଥା କହିପାରିବି।’ ଗୁରୁ କହିଲେ, ‘ତୁମେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ।’” ଗୁରୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ, “ଜଣେ ଜାଣିଲେ, ତେବେ ସେ ସତ୍ୟ କହିପାରନ୍ତି। ଜାଣିନଥିଲେ, ସତ୍ୟ କହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି, ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ। ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ, ‘ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।’” “ଯେତେବେଳେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ, ତେବେ ଜ୍ଞାନ ଆସେ। ଏହା କେବଳ ନାମରେ ନୁହେଁ, ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଆସେ। ଏହିପରି, ଚିନ୍ତାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ। ଶିଷ୍ୟ ପଚାରିଲେ, ‘ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଚିନ୍ତାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।’” “ବିଶ୍ୱାସ ରହିଲେ, ଚିନ୍ତନ କରିପାରିବି; ବିଶ୍ୱାସ ନଥିଲେ, ଚିନ୍ତନ ହୁଏନାହିଁ। ସେହିପରି, ବିଶ୍ୱାସକୁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ।” ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” “ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ଦୃଢତାରେ ଅଛି। ଦୃଢତା ନଥିଲେ, ବିଶ୍ୱାସ ନଥାଏ। କେବଳ ଦୃଢତା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାସ ଆସେ। ଦୃଢତାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ।” ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଦୃଢତାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” “କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଦୃଢତା ଆସେ; କାର୍ଯ୍ୟ ନ କଲେ, ଦୃଢତା ଆସେନାହିଁ। କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୃଢତା ଆସେ। କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ।” ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” “ସୁଖ ଲାଗିଲେ, କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ; ସୁଖ ନ ଲାଗିଲେ, କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ। କେବଳ ସୁଖ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ। ସୁଖକୁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ।” ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସୁଖକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” “ବିଶାଳତା ହେଉଛି ସୁଖ; ଛୋଟ ଜିନିଷରେ ସୁଖ ନାହିଁ। କେବଳ ବିଶାଳତା ଦ୍ୱାରା ସୁଖ ମିଳେ। ବିଶାଳତାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ।” ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ବିଶାଳତାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” “ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ଜାଣିବା ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ବିଶାଳତା ଅଛି। ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ଜାଣିବା ଅଛି, ସେଉଁଠି ଛୋଟ ଅଛି। ବିଶାଳତା ଅମୃତ; ଛୋଟ ମରଣଶୀଳ। ଶିଷ୍ୟ ପଚାରିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଏହା କେଉଁଠି ବସିଛି?” ଗୁରୁ କହିଲେ, “ଏହା ନିଜ ମହିମାରେ ବସିଛି, କିମ୍ବା ମହିମାରେ ନୁହେଁ।” ଲୋକ କହନ୍ତି, ମହିମା ହେଉଛି ବୃଷ୍ଟି, ଘୋଡା, ହାତୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଦାସ, ପତ୍ନୀ, ଜମି, ଘର। କିନ୍ତୁ ଗୁରୁ କହନ୍ତି, “ମୁଁ ଏହାକୁ ମହିମା କୁହେନାହିଁ। ଏଠି ଏକ ଜିନିଷ ଅନ୍ୟରେ ବସିଛି।” “ସେ ତଳେ, ସେ ଉପରେ, ସେ ପଛେ, ସେ ସାମନାରେ, ସେ ଦାହିଣ, ସେ ବାମ; ସେ ଏହି ସମସ୍ତ। ଏହିପରି ଆତ୍ମା ବିଷୟର ଉପଦେଶ ହେଉଛି: ମୁଁ ତଳେ, ମୁଁ ଉପରେ, ମୁଁ ପଛେ, ମୁଁ ସାମନାରେ, ମୁଁ ଦାହିଣ, ମୁଁ ବାମ; ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ। ଏହିପରି ଆତ୍ମା ବିଷୟର ଉପଦେଶ ହେଉଛି: ଆତ୍ମା ତଳେ, ଆତ୍ମା ଉପରେ, ଆତ୍ମା ପଛେ, ଆତ୍ମା ସାମନାରେ, ଆତ୍ମା ଦାହିଣ, ଆତ୍ମା ବାମ; ଆତ୍ମା ଏହି ସମସ୍ତ। ଯେଉଁଠି ଏପରି ଦେଖି, ଚିନ୍ତା କରି, ଜାଣିଥାଏ—ସେ ଆତ୍ମାରେ ଲୀନ ହୁଏ, ଆତ୍ମାରେ ରମେ, ଆତ୍ମାରେ ମିଶେ, ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ କରେ—ସେ ଏକ ଶାସକ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଚାଲିପାରେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହିପରି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶାସନ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଜଗତ ଅନିଶ୍ଚିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଚାଲିପାରେନାହିଁ।” “ଏହିପରି ଦେଖି, ଚିନ୍ତା କରି, ଜାଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ଆତ୍ମାରୁ ପ୍ରାଣ, ଆତ୍ମାରୁ ଆଶା, ଆତ୍ମାରୁ ସ୍ମୃତି, ଆତ୍ମାରୁ ଆକାଶ, ଆତ୍ମାରୁ ଅଗ୍ନି, ଆତ୍ମାରୁ ଜଳ, ଆତ୍ମାରୁ ଦେଖିବା ଓ ଅଦୃଶ୍ୟତା, ଆତ୍ମାରୁ ଖାଦ୍ୟ, ଆତ୍ମାରୁ ଶକ୍ତି, ଆତ୍ମାରୁ ଜ୍ଞାନ, ଆତ୍ମାରୁ ଧ୍ୟାନ, ଆତ୍ମାରୁ ବୁଦ୍ଧି, ଆତ୍ମାରୁ ନିର୍ଣୟ, ଆତ୍ମାରୁ ମନ, ଆତ୍ମାରୁ କଥା, ଆତ୍ମାରୁ ନାମ, ଆତ୍ମାରୁ ମନ୍ତ୍ର, ଆତ୍ମାରୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ।" "ଏହି ବିଷୟରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି: ଯେଉଁଠି ଦେଖିବା ନାହିଁ, ରୋଗ ନାହିଁ, ଦୁଃଖ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଦେଖିଥାଏ, ସମସ୍ତ ଦେଖିଥାଏ, ସମସ୍ତ ଉପଲବ୍ଧ କରିଥାଏ।